Skip to main content

Full text of "Historiae catholicae Iberniae compendium [microform] Domino Philippo Austriaco, hispaniarum, indiarum, aliorum regnorum atque multarum ditionum regi catholico monarchaeque potentissimo dicatum, a D. Philippo O'Sullevano Bearro, iberno"

See other formats











n.y . i 

^ /i 



/ .: r 

V ' 

r> 5 Ai-^tvi/^-- 9:)xmys f M4^ 

■J . J J J •; > 3 

- tl « 5 j , ■ ~ 

) J i J 

j 1 3 ' 1 . 5 

) ^ , ) 










GEAPHO : ANNO DOMmi 1621. 








count;^y 3?- o: 



-.99, X 

t » ■ 

t • * 1 

» f 1 • 



79, Marlborough-street. 



Should a student propose to himself to write the Churcli History of 
the Irish Catholics since the Reformation, he would find that the ma- 
terials for the chief part of that desirable work remain as they were 
nearly a century ago. The research which has contributed, es- 
pecially during the last ten years, so many original accessions, both 
to profane and to mediseval ecclesiastical history, has added but little 
to the materials for modern ecclesiastical history, which are contained in 
the Hibernia Dominicana. Many valuable manuscripts, and some 
books ahnost as rare as manuscripts^ which it appears the learned 
author of that worknever saw, still await, and will amply repay the 
cares of an editor. It is true, the story of the Irish Catholics has 
been so fertile a theme for orators, pamphleteerSj and historians, 
that a hbrary might be stocked with works, written during the last 
seventy years, on that subject alone. These compilations, how- 
ever, principally regard Catholics in their relations to the civil power ; 
they record the edicts of the persecutors, but seldom introduce us to 
the private history of the catacombs ; and closely though the religious 
and political history of the Irish people has been blended, you will 
often search in vain in all these works for the first elements of eccle- 
siastical history ; the lives and succession of the prelates in the diffe- 
rent sees ; a consecutive history of the religious orders ; the means by 
which the clergy were recruited and supported ; the places of pubHc 
worship ; the biography of eminent ecclesiastics ; the various plans de. 
vised by fanaticism to eradicate the CathoHc faith ; and many other 
topics which' belong exclusively to ecclesiastical history. 


A Church History of Ireland is, therefore, a work of no ordi- 
nary difficulty, requiring for its execution a collection of 
books hardly ever found in the same private or even public 
library; manuscripts scattered wherever the Irish ecclesiastical 
exiles found a home ; and free access to the records of government 
offices, of courts of justice, and of corporations, and to the copious 
materials in the public libraries of England and Ireland. 

To remove some of those obstacles which obstruct the historian^s path^ 
and foUowing up the resolution intimated in the preface to the Apologia 
pro Hibernia, the editor has completed his preparations for pubKshing 
a series of rare works, illustrating the history of the Irish Catholics, 
with several manuscripts ahready in his possession, and others which he 
may be able to procure. These works shall be published at a price 
whdch wiU make them as accessible as similar works in other coun- 
tnes, instead of having them, as they are at present^ objects of epicure 
bibKomania, purchased for their weight in sUver or gold. Eor the in- 
formation of those who may not be acquainted with the prices which 
thoseworks on IrishCathoUc History usuaUy bring, it may be sufficient 
to state, as an example^ that the work which is now given to the 
pubUc generaUy seUs for £10 or £15. 

O^SuUivan^s CathoHc History comes first on the Ust : for^ though 
not first in the order of time^ it is second to none in historical value. 
It was compiled from the narratives of persons who had been engaged 
in those fierce wars which ended in the general plunder of the Irish 
Church and people by EUzabeth and James I. The author was one of 
those old Irish nobles who forfeited their properties and country in the 
contest for the Uberty of their faith. He teUs his story with aU the 
warmth of a patriot and a zealous Catholic. . His tastes, and the character 
of those from whom he derived his information, led him to pay such at- 
tention to merely ecclesiastical details, that he has been transcribed 
copiously^ and sometimes without acknowledgment, by ecclesiastical 
historians, who owe to him alone some of their most interesting pages. 
On matters of general history, also, the value of his labours is duly 
attested by the very copious extracts which the editors of some of the 
most valuable modern pubUcatious have very judiciously inserted from 

The author's poem, subjoined to this prefoce, gives a brief ,ac- 


count of his family. Before the English invasion, the 0'Suliivans 
had occupied rich tracts in the south-east of Tipperarj ; but being, 
like most of the old Irish families of Munster, expelled from their fer- 
tile valleys by the invaders^ they retreated westward, and, preying on 
weaker tribes, took possession of the western parts of Cork and 
Kerry. The wild and mountainous tracts around Bantry Bay, co- 
extensive with the barony of Bear and Bantry, were possessed by the 
0'Sullevan Bear down to the close of Elizabeth's reign ; and it was in 
the island of Baoi Bearra, now Dursey, at the extreme point of the 
promontory between Kenmare and Bantry Bays, that our author was 
born. His grandfather, Dermod 0'Sullivan, who is warmly eulogized 
by the Pour Masters, was accidentally killed by an explosion of gun- 
powder in his castle of Dunboy, in the year 1549. Of the successors 
in the chieftancy little is known except their deaths. Auhffe, brother 
of Dermod, and Donald, his son, fell by the sword. From them the 
principaHty passed to Owen O^Sullevan, who held it until the year 
1593, when he was deposed by the influence of the EngHsh, and Dun- 
boy, the key of his inheritance, was given up to his nephew, Donald. 
During the thirty years of Owen's government, he appears not to have 
taken an active part in the field with Eitzmaurice, or any of the Ca- 
thohc insurgents. Once, indeed, he was seized as a hostage by the 
Earl of Ormond, in 1580 ; but a few years later, his name is found 
among those who were present during the parliament of 1585. His 
successor, Donald, continued faithful to his patrons nearly ten years, 
not shaken in his allegiance by the decisive victories of the northern 
chieftains^ uor awed by the triumphant march of Hugh 0'Neil to 
Munster in 1600. It was only when the Spaniards landed a,t 
Kiusale that he resolved to fight for the liberty of his church. 
He received foreign garrisons into his castles, and, by a formal 
document, still extant, transferred his allegiance to the king of 

Hitherto the conduct of the heads of this family had not left much 
to adoru the pages of the ^' CathoKc History." Philip^s father, Dermod, 
however, Hke many of the younger sons of the great families, did not 
adopt the poHcy of his chiefs. In all the Munster wars, from the year 
1569, when St. Pius V. excommunicated Elizabeth, down to the death 
of thc Earl of Desmond in 1585, Dermod was in the field at the head of 


a cliosen band of Bear infautry. Accompanied by three uncles of our 
author, Eugene, Edmund, and Maur M*Swiney, he was among the first 
that rose at the call of the chivabous Pitzmaurice in 1569 ; again, when 
the same chief landed in 1579, Dermod and the Mac Swinies enroUed 
themselves under John Eitzgerald, brother to the Earl of Desmond, and 
shared all the dangers of the contest to its close. He was one of those 
who paid the last rites to Dr. Sanders, in the forest of Glenglass. In- 
volved in the general proscription of the ruined house of Desmond, he 
long baffied the pursuit of his enemies, but was at length dangerously 
wounded in an encounter with a party of royalists, having lost on that 
and other occasions some of his bravest kindred and companions in. 
arms. Giollaiosa and Bernard M^^Sweeny were seized and executed : 
their brother Rory fled with the wreck of the Desmond army to the 
chieftains of ]N"orth Gonnaught and Ulster ; we lose sight of Dermod 
himself ; but we may conclude that he found refuge in the remote and 
almost inaccessible island of Dursey, where he had built his castle. It 
was about this period, or probably several years later, that our author 
first saw the light, for he describes himself as being yet a boy (puer) in 
160B. His mother, Johanna Mac Swiney, gave birth to seventeen 
childrenj of whom thirteen died before the reduction of Ireland ; the 
other four, with Johanna herself, were involved in the fate of the 
father Dermod, who once more took up arms, when Donald, the 
head of the faraily, declared for the Spaniards, after their landing at 

Donald, it has been said, had received a Spanish garrison into his 
castle of Dunboy. After the fatal rout of the Irish chiefs at Kinsale, 
the capitulatiou made by the Spaniards included the surrender to Eng- 
land of all the castles then held for the king of Spain. Undismayed by 
the gloom then clouding the Catholic cause, Donald lost no time in 
regaining his territory. At the dead of night he effected an entrance 
into the castle of Dunboy, disarmed the Spaniards^ seized all their ar- 
tillery aud stores, wrote an indignant epistle to the king of Spain, com- 
plaining that Don John de Aquila, had, without any authority, unrea- 
sonably stipulated to deliver that castle into the hands of his '^cruel, 
cursedj and misbeheving enemies •/' and declaring that, with the aid of 
his own gcod people, and of some tried veterans, he had resolved to 
hold his castle until the kiug, by sending auxiliaries, had retrieved the 


disaster incurred by tlie incapacity or cowardice of Don John de Aquila. 
As a pledge of his sincerity, he sent over his son and heir, a boy five 
years old, with whom our author^ Don Philip, and several other noble 
youths, sailed from Castlehaven, in rebruary, 1602, about ten months 
after Eed Hugh 0'Donnell had sailed from the same port. They 
landed at Corunna, and were kindly received by the Marquis de Cara- 
cena, who placed Don Philip under the care of an Irish priest, the Kev. 
Patrick Synnott, who took charge of his education. 

It is unnecessary to dwell farther on the events that soon drove his 
family after him into exile. Before he had been well settled in Spain, 
Bear and Bantry were delivered up to fire and sword. Hemmed in on 
the peninsula between Bantry and Kenmare bays, the 0'SuUivans were 
assaulted by land and sea. Dunboy was taken after a siege so obstinate 
that it extorted the admiration even of the savage Carew ; from the 
town of Bantry and Whiddy Island, in which latter a garrison had been 
placed, the enemy pushed forward to Glengariff : Dursey island, which 
had been intended as the last retreat, was occupied, the castle razed, 
and the inhabitants butchered with circumstances of atrocity detailed 
by our author, and nearly in the same words by the peasants of the 
present day, who point out the spot where the landing was effected, and 
the cliffs over which the half-murdered women and children were cast 
into the sea.* In something less than a year after the departure of 
Don Phnip, Donald was at bay in the wilds of Glengariff (a meet home 
for the desperate patriot,) where he had expected to make his last stand 
against the enemy. Victory smiled on him for a moment, but hemmed 
in by forces advancing from several points, deserted by the veteran sol- 
dier, Eichard Tyrrell, with a large number of foUowers, cut off from 
flight to Spain by the EngHsh ships cruising in Bantry bay, without 
hope from the Munster Irish, nearly all of whom had submitted, and 
were now in arms against him, nothing remained but to make one des- 
perate effort to gain the North, where, he supposed, the Ulster chief- 
tains were yet in arms. Leaving after him in the camp his sick and 
wounded (who were massacred, in cold blood, next day by the enemy,) 

* Dursey was ravaged twice by the English. Paeata Hibernia, ii. p. 563, 
659. " They put the churls to the sword that inhabited therein." 


he set out from Glengariff on the last day of December, 160£j at the 
head of 400 men, with a great crowd of women and children, nearly 
IjOOO in all. Over those rugged mountains, which it is a toil for the 
well-appointed conveyances of modem travelling to ascend even in sum- 
mer, the little band, among whom were Don Philip^s father and mother, 
marched in one day 36 milea to Aghers. ThencCj under protection of 
the great woods, keeping successively the mountains, which separate 
Cork from Kerry and Limerick, they fought their way to the fastnesses 
of Aharlow, near the town of Tipperary. Entrusting here to some 
noble friend, the second son of Donald, a child two years of age, they 
effected their retreat north through the barony of Kilmanagh, over the 
Sliebh Peilim mountains, on by the Ormondesj to the banks of the 
Shannon, above Lough Derg. Por the particulars of the battles fought 
with the lord Barry at LiscarroU, with the earl of Ormonde in Tip- 
perary, and afterwards with the Clanricards, we refer to the narrative 
of our author. Having, hj the advice of Dermod, killed their horses, and 
with the skins constructed currachs, they passed the Shannon at Port- 
land, and after several engagements, and making nearly the circuit of the 
county of Eoscommon, at last arrived at the castle of Brian 0'Eourke, 
at Leitrim, on the 16th of January, reduced by famine, fatigue, de- 
sertion and the sword, to the number of thirty-five. " I am astonished/' 
exclaims our author, " how my father, who was then near seventy years 
of age, and my mother, a delicate woman, could have so bravely bome 
these fatigues, which broke down so many men in the flower of their 
age, and the prime of their strength.'' Before they arrived Eory 0'Don- 
nell had submitted, and 0'Neil was meditating a peace. But there 
was no pardon for the O^SuUivans. Don Philip was soon joined in 
Spain by his whole surviving f amilyj his father, mother, brother, and two 
sisters, together with the CSuUivan Bear, Donald himself. 

To the fireside narratives of these exiles, and of many others driven 
to Spain from every part of Ireland, it is highly probable we owe Don 
Philip^s taste for Lish history. The prominent figure of his family in 
the Wsh war, the society of persons who had been engaged in its 
most stirring scenes, and the exhortations of his preceptor, Pather 
Synnott, must all have inspired him to pubhsh the feats of his country 
and kindred for the Cathohc faith^ and prove that the exiles were not 
unworthy pensioners of the Catholic king. It is manifest, from his 


letter to Pather Cantwell, that he had a very exalted estimate of the 
historian^s laurels ; and it is certain that he must have collected the 
materials of his history at a very early age. A few biographical 
sketches inserted in this history, but written before it, apparently for 
some other work^ betray manifest signs of a juvenile hand. Having 
completed his studies at Compostella, under his preceptor, Father 
Synnnott, Yendanaj and Peter Marcilla, he was destined to serve in the 
Spanish army ; but his fortunes were for a moment clouded by a duel 
in which he was involved at Madrid, to revenge an insult offered to his 
nephew, Donald, who was killed on the 16th of July, 1618. Philip 
evaded the search of the Spanish police by taking refuge at the Prench 
ambassador^s : but he is found not long after at his post in the Spa- 
nishnavy; for April, 1619, he wrote from Cadiz a letter to Dermod 
0'Sullivan, Donald^s heir, consoling him for the death of his father, 
and giving a detailed account of an action of the Spanish fleet against 
the Turks, in which several Irishmen, and among them Philip^s only 
surviving brother, Daniel, had fallen. Shortly after he wrote a short 
letter to his preceptor, Pather Synnott, from the same place, telling 
him that, though bowed down with grief for the death of his father 
and the O^SulKvan, he was still busily engaged in composing his Ca- 
tholic history, which it was to be feared, he said, would be deficient in 
many of the graces of history, as he had but few books on board. Syn- 
nott sent a rejjly, encouraging his pupil to persevere. He also sent 
him some materials, but with an intimation that he felt it impossible 
to turn them to any account, as they were copious enough, but the 
authors had not marked with precision the dates and localities. To 
this Don Philip rephed, that he was at no loss in digesting his mate- 
rials, as he had his information from persons who had been actually 
engaged in the wars of Elizabeth. In the same letter he complains 
" that it is not Ciceronic diction, nor the elegancies of Valla and Ma- 
nutius, that he is acquiring on board, but sea terms, novel and bar- 
barous. The roar of cannon, invented by some evil genius for the de- 
struction of man, was crashing on his ears. He was practising rather 
at the sword than at the pen. How few excel in one, much less in 
both, it is so exceedingly diiS.cult to combine the study and composition 
of history with the actual realities bf military life, especially at sea, 
where, instead of enjoying the calm of a library, men are the sport of 



the billows, rocked in the wild heavings of the oceanj and often almost 
engulphed in the abyss. Still he made it his constant study to record 
all the events in which he was engaged." The operations of the fleet in 
which he served during two years are described by him in his letters 
to Synnott and Patrick Trant — the former written in the commence- 
ment of 1620, the other in 1621: both of which he published in 
1631 with the Cathohc history of which the second edition is now 
presented to the pubHc. 

This work is divided into four tomes : the first containing some ge- 
neral notices of Irish history prior to the Eughsh invasion ; calendars 
and catalogues of the Irish saints ; the wonders of Ireland, especially 
PatricFs Purgatory, at Lough Derg. The second tome, besides a 
brief account of the English invasion, and of the grievous yoke im- 
posed on the Irish settlers, purposes to describe the cruel and abortive 
attempts to establish the reformation in Ireland by Henry YIII. Ed- 
ward VI. and Elizabeth. The third tome commences at the year 
1588j and brings down the narrative to the general submission of the 
Irish at the accession of James I. The fourth tome contains the Irish 
reign of that monarch to the parliament of 1613. Eor his brief no- 
tices of events prior to the rise of the EngHsh heresy, the author appeals 
to written authorities ; in the subsequent history he was obHged, he 
says, to depend mainly on his own research^ the confusion of the times 
having prevented any CathoHc from writing it. 

Not many years after the pubHcation of his history, he was deprived 
by death of nearly aU the members of his once numerous family. His 
sister Helen embarked for Ireland, but was drowned on the voyage ; 
his father died at the great age of 100 years, and was buried in the 
Eranciscan church at Corunna ; his mother soon foUowed him, and was 
buried in the same tomb : there remained but one sister, Leonora, who 
had taken the veil at a very early age ; and with her, he tehs us^ he 
long mourned for the death of his parents, and of the brother and sister, 
who had accompanied them in their exile. In the poem^ dedicated to 
the memory of hisfamily, subjoined to this preface, he writes with such 
f eeHng, that there can be Httle doubt he was an affectionate brother and 

Inthe year 1629 he pubHshed his "Decas Patriciana." It was 
tbe first of a series of the Hves of Irish Saints which he contemplated. 


He had completed tlie lives of St. Kyran of Saiger, St. Abban, St. Ailbe, 
St. Declan, and St. Mochudda, but none of these have been published, 
except the translation of an Irish life of St. Mochua, which he gave to 
John BoUaudus, nor had Colgan been able to find where the MSS. were 
deposited. St. Patrick^s Decade was so called from the division of the 
work into ten books, each containing ten chapters. The first eight 
books are devoted to the principal events in the life of the Saint, agree- 
ing generally with the longer lives published by Colgan and the Bol- 
landists. The ninth book purposes to be a historj of his favourite 
theme, St. Patrick^s purgatory ; but it might, with more propriety, be 
styled a treatise on the Catholic doctrine of purgatory. The tenth 
book contains much miscellaneous matter on Irish history, especially 
on the period subsequent to the Eeformation. In the same volume he 
printed his singular treatise, entitled, " Archicornigeromastix," or, as 
we may translate the term, his " Scourge of the Arch-horned." It was 
intended as a reply to ITssher, whoj in his treatise on the religion of the 
ancient Irish, had stigmatized the author of the Cathohc history " as 
being verily the most egregious liar of any in Christendom.'" To this 
foul language the author replies in a strain of mingled argument and 
invective, quite in character with the amenities of controversy in his 
age. After complaining that so savage an attack was unprovoked,'^ he 
proceeds to discuss Ussher^s character, which he despatches in ten 
chapters. He undertakes gravely to prove that Ussher was a bear,t by 
a detailed enumeration of the qualities of both ; that he was grossly 
iguorant of arithmetic, for claiming as his own those Irish saints who 
flourished 1,000 years before the Anglican sect came into existence;J 
that he was an ignorant man, because he wrote a work on religion in 
the English language ; that he was a horned animal of the most for- 

* Me livore proscindendoj a me nuUa lacessitus injuria, ac ne nominatus 
quidem ; quid enim te nominarem homuncionem non tam genere clarum quam 
scelere nobilem. 

t Ego te vel Ussherinum ursum rudissime et insulsissime uncantem dimitto 
ne armata bellua cornibus me petas. Epil. See also Cap. 7. 

% Itaque cum conventiculo tuo Patritium tot seeculis antiquiorem filium 
addicas, in stupiditatem tuam ille versiculus aptissime quadrabit. 
A/| ^ovTsra spi^of S' iTFt ^afixret irett^ei 

Nondum enixa capra: at jam ludit in sedibus haedus. 


midable kind ; finally^ tliat he was tlie very reverse of St. Patrick,'^ whose 
successor he pretended to be. However amusing this may be as one of 
the quarrels of authors, it might have been better for our author's fame 
had he suppressed it, his sarcasm and pleasantry generally exhibiting 
more anger than wit. 

Ussher's eensure was, of course, adopted by nearly all those his- 
torians who did not relish the many disagreeable facts which 0'Sullivan 
has recorded. But an impartial review of this history must convince any 
reader that, however respectable Ussher^s authority undoubtedly is on 
the ancient history of Irelandj he was grossly unjust in stigmatizing 
our author as an egregious liar. "What should the world think of the 
critic who would coUect the grave errors in Mr. Moore's history, and 
denounce him as an egregious Har ? Mr. Moore asserts, in the noon- 
day of the nineteenth century, that rehgion was not even one of the 
causes of Irish wars until the year 1600. He also gives a seat in the 
Irish House of Lords in 1613 to Plorence Conry, the exiled Arch- 
bishop of Tuam. Sinular blunders occurin the works of most historians. 
Our author is not free from them ; but there is no evidence that he deli- 
berately dealt in that art of coining facts for a purposej which was deve- 
loped to such perfection by most Protestant historians of Irish affairs ; and 
which has been what may be called an official department of Irish 
government during the last 300 years. With an unsparing, and what 
some have deemed, an imprudent zeal, he has laid bare the faults of 
his countrymen ; even his own kindred have not escaped ; he has not 
glossed over their follies and dissensions, nor pandered to their passions 
or their pride. His errors are those into which the most truth-loving 
may fall, and they happen to be fewest on that very period to which 
Ussher referred, namely, the affairs of his own time. 

Another charge made against our author, is excessive credulity, Oox, 
and other authors of the same stamp, have carefully selected from his 
pages some extraordinary stories ; but they forget to add that he gene- 
rally gives these stories as popular reports, without vouching for their 
truth ; and that even in the very few instances where he does appear to 

* Haec qiiidem ctim ita se habeant, tu tamen cacoministelle te Divi Patritix 
siiccessorem, Ibernise primatem, Ardmachse archiepiscopum esse jactas ! 
Equidem honorum tuorum fastigiis nihil detraham ; tuis titulis gandeas per 
me licebit ; Divi Patritii fateor, hostis acerrimus, atque adeo tartareus Anti- 
patritius es : Ibernise, concedo, primicorniger es : Ardmachfe, id etiam tibi do, 
Archicorniger es, &c. &c,, cap. xiii. 


admit them, he may be regarded as an absolute sceptic compared with. 
those enlightened historians who, some twenty years later, received 
the famous depositions of 1641 as sworn truths. 

The tone of his history, of course, gave offence to the Anglican party, 
and to their Oatholic adherents ; but how could it be otherwise ? He 
wrote in Catholic Spain, surrounded by proscribed soldiers of the con- 
quered party, a history of that war in which his family had lost their 
property, and from which himself had escaped in his boyhood. The 
most atrocious cruehies even of that savage war, were perpetrated iu 
his native island ; the defence of the family castle of Dunboy, and the 
heroic retreat from Glengariff, must have suggested trains of reflection 
which few men under thirty could discipHne into that sobriety which 
some require in the historian. There was nothing iii the state of Ire- 
land when he was writing to console him, The Catholics, who had 
fought for EHzabeth, could not save their rehgion from proscription, 
nor their clergy from imprisonment or exile under James. They were 
not allowed to practise their rehgion pubhcly, though they humbly 
offered to rebuild some of the ruined churches, and to rent them from 
the crown, leaving to the Anghcans, the clergy of one tenth of the na- 
tion, all the tithes and churchlands. Is it surprising that one of the 
rebel Cathohcs should make some bitter reflections on those brethren, 
who, he believedj had fastened so grievous a yoke on their own necks ? 

The real defects of liis history appear to be its omissions^ and a de- 
fective chronology. 

He does not profess to give more than shght sketches or general 
notices of Irish matters prior to the reign of Henry YIII. It is no 
regular history before the middle of Elizabeth''^ reign, as there are only 
a few facts given, and these in general terms, and not unfrequently at 
wrong dates. He passes over sHghtly the means by which the oath of 
the king's supremacy was estabHshed, the suppression of the monas- 
teries, the introduction of the EngHsh prayer-book, by king's letter, in 
a few churches, under Edward YI. In the commencement of EHza- 
beth^s reign, too, he does not record the gradual steps by which the 
statutes against the CathoHc worship were enforced ; it is only at the 
close of Desmond^s war that the narrative expands, embracing so fuU 
an account of the great war under Hiigh O^Neil, and of CathoHc affairs 
down to the parHameiit of 1613, that the loss of this history could not 
be suppHed by any work extant. On this latter period his clironology 


is frequeiitly at variance with that of the Four Masters, and other au- 
thorities, but the discrepancies, generallyj are not great^ nor do they 
affect the substance of the facts. The truth is, he did not overcome so 
completely as he expected, the dif6.culty which deterred Pather Synnott 
from writing. The materials from which he compiled were the oral 
narratives of the exiles, or unconnected MSS. sketches, and in a war so 
long, so eventful, condncted by the impulses of different independent 
chieftains, it would have been impossible for the most tenacious memory 
to retain the exact dates or the succession of facts. Still, from the very 
great number of facts verified in the notes, the impression, it is confidently 
hoped, must be that those which rest on his authority alone, may be 
received with as much credit as is ordinarily given to the word of any 
single author, compiling from the narratives of one party in a revoLu- 
tionary war. 

The sketches of the lives and martyrdom of some Irish prelates and 
ecclesiastics, especially Hurley, Archbishop of Cashel, and 0'Devany, 
Bishop of Dovvn aud Connor, are given at great length, and appear to 
have been finished with special care. 

One vast superiority this history possesses over all others of the 
period, is its general fidelity. With all its defectSj its goes nearer than 
any other ever written on the subject, to give a true picture of the 
reigns of Elizabeth and James. It lays down, plainly and repeatedly, 
the only principles that must guide the historian in his study of that 
momentous period. Without asserting that all who opposed Elizabeth 
were influenced solely by religion, and much less that none of them 
were so before the year 1600, he shews how the proscription of the 
national creed did, from the very commencement of Elizabeth^s reign, 
provoke the mass of the people to disaffection, and how futile were the 
attempts to pervert them. 

Besides the works already mentioned, the author, it is believed, drew 
up an account of the state of Ireland, which was presented to the King 
of Spain by Elorence Conry, Archbishop of Tuam. Whether he com- 
pleted any of the other works which he meditated, especially one on 
Astronomy,* to which study he was partial, the Editor has not disco- 
vered. The date or place of his death is not known, the last notice of 
him being in the year 1634, when he sent the translation of the Irish 

* In a poem to the author, by a military knight, Greorge Mendoza, prefixed 


life of St. Mochudda from Madrid to John Bollandus.* There was a 
Colonel Philip 0'Sullivan in the army of the Confederate Catholics^f but 
there is no reason to believe it was our author, much less that he ever 
became a friar in the Pranciscan convent of Kilchrea, as Smith asserted 
in his history of Cork. 

The editor^s notes are chiefly intended to correct the author^s chrono- 
logy, and to enable the reader to coUate the different versions of the 
same facts. 

The foUowing poem, in which the author gives some account of his 
family, is reprinted here from the Decas Patritiana, as it expresses^ in 
very touching language, the same feelings which inspired the composi- 
tion of the Catholic history : — 

Si pietas hominum, vel si jus sanguinis ulhim 

Post obitum exanimes commemorare jubet^ 
Est mihi concessum fatum celebrare parentum 

Nec fratrum interitum prseterire datum. 
Non caret exemplis prsesens mea cura vetustis 

E quibus hsec memori mente referre Hbet. 
Peleus imprimis verbis ornatur AchiUis 

Si modo Mseonidse pagina vera docet. 

to the " Decas Patritiana," there is the foUowing allusion to those unpublished 
works : — 

Sed sunt condita plura 

Quae tamen in tenebris aurea scripta latent. 

Invidiae partus, mendacia magna Giraldi 

Rejicit ; et stolidus quae Stanihurstus habet. 

Notitia varia pulcrum, sermone politum, 

Zoilomastix et dicitur illud opus. 

Tellurisque situm stabilem, pontique recessus 

Oselorum motus, sydera celsa poli, 

Ingenio scrutatus acuto, casibus actus 

Adversis CEeptum rursus omisit opus 

Martia complecti cupiens documenta libellis 

Aptius in tempus distulit illud onus : 

E patrisB Divis multos ornare laborans 

Texuit historise dogmata plena piae. 

Patritium e superis nunc in lucem edidit unum 

Otia magna quidem caetera turba petit. 

See also Colgan Acta, S.S. p.p. 472, 626, 712,791. «D. Philippo 0'SuIIevano 
viro de sua patria, ejusque sanctis optime merito." 

* " Philippus 0'Sullevanus Bearrus doetrina clarissimus, &c. &c. in Latinum 
sermonem a se versam ipse ad me Madrito hoc 1634, Christi anno transmisit." 
BoUandus AA. SS. vol. i., p. 47. 

t Hibernia Dominicana, p. 879. 


Progeniein numerans j3Sneas ordine priscam 

Se quoquestirpe Jovis prodidit esse satum. ' 
Exanimum laudat miserabilis Hectora mater, 

Yirtutem Andromaclie prsedicat ore viri. 
Julius eximius bellis et Palladis arte 

Illustrans amitae funera voce senis 
Alta suse veteris repetit primordia gentis, 

Nec decus lioc tantum dissimulare putat. 
Maesta sui fratris numerosum fata Catullum 

^Flebilibus constat concinnuisse modis 
Eloquium memorat fratrisque, genusque parentum 

Et canit uxoris Naso poeta fidem. 
Statius in roseis sylvis epicedia scripsit 

In prolis laudes, interitumque patris. 
Fascibus Ausonius magnus cum carmine consul 

Eunereis retulit facta paterna metris^ 
Ac etiam patruosj affines, atque sororem 

Deplorans elegos pergit inire sonos. 
Sin placeant alicui forsan minus ista profana 

Sacri suppeditant pauca canendos libri. 
Exhibeat patribus cultum spectata propago, 

Omnipotens liominum Conditor ipse monet. 
Pignora Matatbias moriens sua tollit in astra 

Huic Simon sapiens, dux Macbabseus erat. 
Gregorius claris divinus Episcopus actis 

Qui sancta sopbi^ nobile nomen babet, 
CEesareum celebrat fratrem, celebratque sororem 

Yocibus exornat fata paterna suis. 
Ambrosii tonuit feralis concio Divi 

Invida cum fratri stamina Parca scidit. 
Religio Monicse, probitas, pietasque colendse 

Est Augustino sat recitata pio. 
Idemque ingenium nati mirabile doctor 

Sancto composito prodidit esse libro. 
Plura quid accumulem ? sententia nostra valebit ; 

Susceptum merito jam peragemus opus. 
Ut moriens fertur modulari carmina cygnus 

Sic ego cbarorum funera dira cano. 



Connubio ergo mei vincti constante parentes 

Progenerant septem (pignora cara) decem, 
Sed tredecim pueros setatis flore virentes 

Incolumi patria sustulit atra dies. 
Quatuor excisee post tristiabusta Juvemse 

Exul in Hispani^ vidit uterque parens. 
Palladis excoluit me Compostella palsestra 

Mirifice studiis clara magistra sacris. 
Patritius nitidus Latio sermone Sinotus 

Me cito grammaticse prima elementa docet ; 
Quem nuper numeris clarum, verbisque solutis 

Eripuit nobis mors properata virum. 
Inde mihi Yendana suo venerandus alumno 

Subtili Physicos explicat arte libros. 
Abdita divinse Sophige secreta retexit 

Marcilla insignis religione Petrus. 
Hinc mibi Catbolici sectanti bella monarchse 

Terra, ancepsque mari sors subeunda fuit. 
Incubuit Daniel musis his frater iisdem ; 

Armorum strepitu percitus ipse simul. 
Jam regis celeres naves adit ille Philippi 

Terrifico tumidum quse mare marte domant ; 
Jam fera velivola lustraverat sequora puppi 

Jam victo adversas fuderat hoste rates. 
Post varios casus stratis certamine Turcis 

Bombardse (Jovis ut folmine) glande cadit. 
Eedditur Artifici mens : ast exangue cadaver 

Incipit sequoreis piscibus esse cibus. 
Candidus lieu ! viridi juvenum flos occidit sevo 

Regula qui morum, normaque martis erat. 
Viribus ille fuit robusti corporis Hector 

Non animi inferior viribus ille fuit. 
Viribus ille fuit fortis bellator ubique : 

Strenuus arte, animo, viribus ille fuit. 
Qui per virtutem pereunt, hos vivere Plautus 

Si bene sensit, eum vivere constat adhuc. 
Inclytus hunc veteri generavit stemmate princeps 

Nobile qui trahit a regibus usque genus 


CSullevanus titulis celeberrimus heros, 

Quem colit intrepidum fida Bearra ducem. 
Dermysium peperit generosam Silia prolem 

Ipsa Giraldino nomine nota parens. 
Ille quidem valuit multum vir strenuus armis 

Hle quidem terr^ prsestitit atque mari, 
Solus, principibusque etiam conjunctus Ibernis 

Jam soror liinc Helena.rursus mea nupta marito 
Dum patriam repetit mergitur ipsa mari; 

Eloquio suavis, pietate, pudore probanda 
Prseditaque ingenuis moribus illa fuit. 

Hinc placidi expertus lugubria funera patris 
Vitse me sensi parte carere mese. 

Dermysius generis clarus fulgore vetusti, 
Paetis iUustrat, nobilitatque genus. 

Gessit in Angligenas.bella crueuta diu. 
Ssepe truces fidei vicit fseliciter hostes, 

Ingenioque sagax, egregiusque manu. 
Sic comes bunc comitetn bellorum ssepe Giraldu 

Ejus et eximiam sustulit ore fidem. 
Ipse sui fratris dilecto in preelio uato 

AuxiHumque tulit, consiliumque dedit. 
Ostia victorem viderunt ampla Sininni/ 

Impavidique stupent fortia facta ducis 
UnS, vectus eo ferro fulgente triremCj 

Bis septem armatas propulit ille rates. 
Scandit et armipotens Ocliellica msenia ductor 

Hostes contentus vincere, spernit opes : 
Lastaque planities (Aclierem dixere prisci) 

Connacbtse novit preelia magna ducis. 
Hunc cava cserulei testatur ripa Eeuri 

Cum sfcygiis Anglis conseruisse manum ; 
Singula quid referam longsevi gesta parentis 

(Sunt alibi h8ec aliqaa parte relata mihi) 
In centum vita producta circiter annos 

Denique jam senio membra solutus obit. 
Ossaque Gallaicse tegit urbs munita CorunnEO 

Seraphici templo ritc sepulta patris 



Clauditur haud vero tenebrosi fine sepulchri 

Qui sua pro Christo sanctiils arma tulit; 
Terra quidem corpus dedit, hocque redivit in illam 

Inclyta fama manet, spiritus astra petit. 
Jamque mese sequitur matris mors funera patris^ 

Quam sum perculsus morte, Johanna ! tua. 
E ducibus validis oriunda Suinna paternum 

Antiqua duxit nobilitate genus. 
IUius genitor Donaldus stirpe Suinnus 

Germanos habuit (martia fulcra) decem. 
Magnanimi undeni prsestanti robore fratres 

Bellica contra hostem signa tulere duces, 
Perque suum sseclum, ffelici marte valentes 

H^eresis Angliacse fortiter ausa vetant. 
Margaris edit eam Mac Carrhse sanguine Magni 

Patribus et natis nobilitata suis. 
Conditur ad tumulum prostrata Johanna mariti 

Conjux tam digno conjuge digna suo. 
Ah ! decus occubuit selecti insigne pudoris 

Begula nuptarumj gloria summa viri. 
Protinus heu ! pereunt mgesti solatia nati 

Vitse deHcisSj prsesidiumque mese. 
I^unera post lachrymosa patrum, fratrumque meorum 

Una mihi superest nunc Leonora soror 
Quse teneram superis sacravit virgo juventam 

Auxea Stelliferi dicta secuta Patris, 
Exanimos alios natos flevere parentes 

Exequiisque juvant pignora rapta piis. 
Luximus ipse, sororque diu mea, fata parentum 

Nec cum Helena Daniel prsetereundus erat. 
Quid prosunt animis^ gemitus, suspiria, luctus ? 

Extinctos lachrymse num revocare valent ? 
Purpureos reges una cum paupere turb^ 

Decreto stabili mors truculenta rapit. 
CFltima quemque manent fugitivse tempora vitse 

Nec potuit parcas uUa tenere manus : 
Dum tacitis rapidi labuntur passibus anni 

Prsepropera pueri morte senesque jacent ; 


Hinc cum jus celeris sit inevitabile mortis 

Hoc summa est, sancte mortis obire diem. 
Quorum nunc elego memoravi catmine casus 

Nomen et a Lethis musa reduxit aquis 
Terris et pelago multos adiere labdJes 

Jactati ob summa juta retenta Dei; 
Quo merito sperem Christi pietate benigni 

Empyreas animas commeruisse polos. 
Nec qua putrescant refert sita corpora sede 

Pontone, an terrse pondere mersa gravi ; 
Quippe suis animis setemis reddita surgeut 

Gondita qu§, fuerant^ restituente manu. 
Eactas ex nibilo naturas condere rerum 

Idemque eversas est renovare potis. 
Dogmata, nunc reliquum, Cbristi divina, sequamur, 

Quo cseli recreet nos diutuma quies. 



Epistola Dedicatokia _-.--! 
Ad Oatholicum Lectorem Bpistola - - - - 3 




ll OAP. I. IbernisB varise nomina referuntur - - 5 

|| II. Iberniam fuisse Scotiam dictam et Ibernos, Scotos, 

|, auctoritate aliquorum probatur - - 6 

11 III. De IbernisB situ et figura - - - 7 

IV. De Iberniae Magnitudine - - - 8 

V. Ibemise variae divisiones recensentur - - 9 

VI. De Ibernise salubritate, fertilitate et amoenitate - 12 

VII. Iberniam esse arcem et propugnaculum, unde hae- 
retici possunt debellari, et alia regna conservari, 
demonstratur - - - - 13 

VIII. De Ibernise mirandis - - - 14 

IX. In horum quse diximus patrocinium aliquot authores 

citantur - - - - 16 



I. Promittit author se relaturum historiam hominis, qui 

a Purgatorio Divi Patritii reversus est - 18 

II. Hispanus Vicecomes reversus a Divi Patritii Purga- 
"Ti torio historiam suam-refert - - 19 

ji III. Philippus translationem suam censurae et correctioni 

^ SanctsB Matris Eoclesise et Sacrae Inquisitionis 

subjicit - - - - 31 






CAP. I. Veteres Iberni unde genus trahunt ? - - 32 

II. Ibernorum farailise et nomina - - - 33 

III. Ibernorum principes vel tituli aut dignitates saeculares 34 

IV, Ibernorum magnatum inauguratio, et apud eos esse 

novos aliarum gentium titulos - - ibid. 

V. Hic Ibernorum titulorum usus apud alias gentes ve- 

tustissimas fuisse probatur, veterum scriptorum 

testimoniis - - - - 35 

VI. De Novis Ibernis - - . - 36 

VII. De Ibernorum sermone - - .37 



I. Stanihursti librum de moribus et rebus Ibernise esse 

jfide et authoritate indignum, ostenditur - 38 

II. De Ibernorum moribus - - - 39 

III. Eorum observantia erga litteras et litteratos - ibid. 

IV. De Ibernorum Religione - - - 40 
V, Ibernorum conversio ad Fidem Catholicam, in ea 

vetustas et firmitas, atque litterarum studia - ibid. 
VI. De celebrando Redivivi Domini Paschate et Pela- 
giana haeresi doctores Iberni Sedem Apostolicam 
consulunt - - - - 42 

VII. In eorum quse diximus, confirmationem testimonia 

referuntur - - - - 43 

VIII. Aliquot Ibernise viri, fffiminaeque insignes doctrina 

et sanctitate numerantur - - .45 

IX. Iberniam fuisse Martyribus nobilitatam contra 

Oambrensem defenditur - - - 46 

X. Iberni aliquot exterarum gentium doctores referun- 

tur ex Oonvseo - - - - 47 

XI. Alii fasti referuntur - - - 49 

XII. Kalendarium a Patre Henrico Dubhlinnense aceu- 

mulatum refertur - - - 51 

XIII. Ratio redditur, quemadmodum Eeligioj et littera- 

rum studium in Ibernia sit extinctum - 58 

XIV. Hujus operis epilogus et sequentis promissio - ibid. '>^i 




I. Ibernorum inter se bella, et contra ipsos subactae 
gentis rebelliones, antequam Christianam lucem 
recepere, memorantur - - - 60 





CAP. II. Oatholicse Religionis in Ibernia stabilitas, et pertur- 

bationes - - - - 61 

III. Quemadmodum Angli sint Ibemiam potiti ? - 62 

IV, Adriani Pontificis Maximi litterae referuntur - 63 
V. Rex Angliae venit in Iberniam : Anglorum ambitio : 

Ibernorum aliquot rebellio - - 64 

VI. Ibernorum vatum prsesensiones de Ibernise excldio 65 
VII. Juste ne Angli Iberniam obtineant ? - -66 
VIII. Leges atqtie mores aliquot ab Anglis in Iberniam 

latse repetuntur - - - - 67 

IX. Johannes Pontifex Maximus ad Anglise regem de 

Ibernise administratione scribit - - 69 

X. Iniqua Anglorum administratio et cum Ibernis bella 71 



I. Quam, sint Angli lubrica et Iberni stabili religione 72 

, II. Tempestatis hujus hsereses quemadmodum Religio- 

nem Christianam invaserint - - 74 

III. Quemadmodum Rex Anglise Henricvis in bseresim 

lapsus post religionem in Anglia extinctam, in 
Ibernia Fidem Catholicam tentaverit oppugnare, 
et quid ejus filii, et Jacobus Rex fecerint - 75 

IV. Generalis tyrannicae persecutionis relatio - 76 
V. Quibus judiciis, et ministris utantur Angli in Ibernia 

in Oatholicorum excidium ? - - 79 

VI. Quomodo Iberni potuerunt tam immanem persecu- 
tionem sustinere, et hsereticorum jugum non dis- 
cusserint ? - - - - 81 



I. Quid actum sit in Ibernia de ecclesiae bonis - 84 
II. Religionem Oatholicam delere Reges Anglise ; con- 

servare Iberni magnates nituntur - - 85 

III. Principes Hibernos lleligionem Oatholicam servantes 

Angli sensim delere constituunt - - 86 

IV. De 0'Sullevano Bearrse, et Beantriae Principe - ibid. 
V. De Geraldinis Kildariae - - - 87 

VI. De 0'Conchure, et 0'Morra - - - 88 

VII. De Mac Williamo inferiore, et 0'Phlatharta - 89 

VIII. De Roberto Ibernise Primate, et patribus Societatis ibid. 

IX. De 0'Briene Tomoniae et Lomnachse principe - 90 

X. De Maria Regina, et 0'Conchure Ophalio, et 

0'Morra - - - - 92 





CAP. I. Tyrannidis Elizabethse et Ibernise perturbationis, 

generalis relatio - . - 93 
II. Johannis Traversii doctoris Theologi insignis mar- 

tyrium - - - - 94 

III. Johannis 0'Nelli Tironje Principis casus miri relatu 

dignissimi - - - - 95 

IV. De Comite ClanrickardEe - - -97 
V. De 0'Morris et 0'Conchuribus Ophaliis - 98 

VI. Cosbii Angli tyrannis - - - 99 
VII. De Oathalo 0'Oonchure, Mac Forte Anglo, et An- 

glorum quadam fraude - . . ibid. 

VIII. Giraldini Momonise - - - 100 
IX. Bellum Mac Oarrhae Principis, et Comitis Desiae. 

Jaimus Giraldinus in Hispaniam proficiscitur . 103 

X. Richardus Ibernise Primas vir insignis - - ihid. 

XI. Patritius 0*Helius MoyosB Episcopus, et ejus socius 

Oonnatius CRuarkus Franciscani religiosi, et 

inclyti Martyres - - - - 104 

XII. De Milero, falso Archiepiscopo Cassiliae - 106 

XIII. Thomas 0'Hierlatha Episcopus Rosee, vir insignis 108 

XIV. Lageniorum motus - - - 111 
XV. Bellum secundum Giraldinorum Momonise - 112 

XVI. De Oornelio Episcopo et Sandero Doctore - 121 
XVII. Gregorii XIII. Pontificis Maximi litterae ad Ibernos 

datae repetuntur - . . iHd, 
XVIII. De TJUigo, et Johanne Bujkis Comitis OlanricardBe 
XIX. Dermysius 0'Hurlius Archiepiscopus Cassilise longe 

invictissimus, et clarissimus Martyr - .123 

XX. Gelatius 0'Culenanus, et Huon 0'Melkeranus Mar- 

tyres - - - - - 126 

XXI. In Oonnachta vehemens Anglorum atrocitas - 127 

XXII. Momoniarum crudelitatis aliqua exempla repetuntur 129 

XXIII. Angli discordias Ibernorum optimatum accendunt 130 

XXIV, Angli ab Ibernis obsides extorquent - - 132 
XXV. Persecutio vehemens Anglorum contra fidem mota 

describitur - - , - 133 
XXVI. Thadaeus 0'Sullevanus insignis concionator Ibernos 

confirmat in Fide Catholica - - 134 

XXVII. Aliquot casus persecutionis scitu jucundi - ibid. 

XXVIII. Insigne miraculum recensetiu" - - 131 

XXIX. Generalis.regni status breviter describitur - 139 


I. Qui a Reginse partibus steterint, referuntur - 140 






CAP. II. Qui pro Ficle Catholica sumpserunt arma, nume- 
rantur - - " j /• " 

III. Quamobrem omnes Iberni ab hsereticis non defece- 

rint, disputatur - - - - ^*^ 

IV. Non armis, sed artibus variis Ibernos fuisse superatos 145 
V. Ibernos non tam ab Anglis, quam alios ab aliis esse 

devictos - - ' i n • " 

VI. Quis fuerit rerum status in Ibernia hoc bello m- 

cipiente? . - - - 147 



I. De Hispanae classis naufragio, Alfonso Leiva, 

0'Buarko, Mac Suinnio Tuethise et aliis - 149 

II. Lageniae motus et aliqui casus - - 152 

III. Tironae comes, qui Anglis in rebellionis suspicionem 

venit, in jus vocatur _ _ _ 153 

IV. Ultoniorum obsides ab Anglis fugiunt - - 154 
V. Biuber de injuriis sibi illatis quaeritur, et 0'Donnellus 

creatus patriam ab hasresi statuit vindicare - 156 

VI. Mac Guier contra Protestantes arma sumit. Ed- 
mundus Ibernise Primas a regiis occiditur et aliae 
variae res _ _ . . 157 

VII. Mac Guier adverso marte cum regio exercitu dimi- 

cat, et Iniskillinam arcem per proditionem amittit 159 
VIII. 0'Donellus Iniskillenam obsidet, et in Hispaniam 

legatum mittit Catholici regis opem efflagitatum 161 

IX. Lagenise motus renovantur. Res varise referuntur 16 2 

X. Tironus comes ob varias causas Protestantibus in- 

fensus et magis suspectus redditur _ - 164 

XI. Regius exercitus ad vadum biscoctorum panum a 
Mac Guiere etCormako 0'NeIlofunditur. 0'Do- 
nellus Iniskillenam in deditionem accipit, et 
Anglos OonnachtEe labefactat - - 165 

XII. Oalvaria acceptis ab 0'Donello auxiliis Bellikiam 
arcem in suam potestatem redigit, cum regiis 
prospere dimicat et Mac Williamus creatur - 168 
XIII. Anglorum prsesidium Portmore peUitur, et in Mu- 

nichano Oastello obsidetur - - - 170 



I. Iltriusque partis bellandi, pugnandique apparatus et 
patroni. Comes Tironus, princeps 0'Nellus in- 
auguratur - - - - 17I 





CAP. II. 0'NeUus et Norris ad Pratum fontis primum signa 
conferunt et Munichanum Catholici in deditio- 
nem accipiunt . - - - 172 

III. In Connachta duas arces Anglis ademptas Oatholici* 

tuentur - - - - 174 

IV. Russellus prorex et Norris cum 0'Nello parum 

prospere dimicant. Binghamus Sligacham arcem 
acriter quidem, frustra tamen oppugnat - 175 

V. Regii cum Catholicis de pace agunt, Ardmacham 

occupant, cum 0'Nello minus secunde contendtmt 176 
VI. Ne pax ineatur Hispani legati prohibent: Ardmachae 

prsesidium Divus Patritius mire aflJigit - 177 

VII. 0'Nellus commeatum Ardmachffi missum intercipit: 
prsesidiaros multos stratagemmate perimit : Ard- 
macham in deditionem accipit. Carlinnum cas- 
tellum capere frustra tentat - - 178 

VIII. Norris Ardmacham secundo occupat: Norrisum 
munimentum condit: utrumque amittit: cum 
0'Nello infauste pugnat - - - 179 

IX. Norris in Connachta cum 0'Donello de pace fpustra 

agit, et bellum nihil felix gerit - - 180 

X. Lagenise res aliquot memorantur. Norrisis pro- 

digiosa mors .... 182 

XI. Burughus prorex et Kildarius comes cuin Catholieis 

adverso marte bellum gerimt - - 184 



I. Henricus Bagnal Ardmachse fert opem et in 0'Nelli 

castra facit impetum _ . - 

II. Rupis Fargusise arcis praefectus Anglus a G-linnise 

principe interimitur, et Barnabal Midhiensis dux 

a Mac Magauno funditur - - 

III. Portmorem arcem 0'Nellus, et 0'I)onellus frustra 

oppugnant. Bernardus 0'Morra cum regiis 
fceliciter signa confert . - - 

IV. TJrmonius comes a Lisia repellitur, et Huon Catho- 

licis auxilio venit - 

V. Catholici, regiique publicam pugnam acerrimam 
totis viribus committunt. Bagnal perimitur. Ard- 
macha et Portmor a Catholicis recuperantur 
VI. Lageniorum et aliorum varii casus prosperi 



I. Momoniarum rerum status, cum bellum in iis caepifc 
describitur - _ - 


















OAP. II' Quemadmodum.bellum sit in Momonias translatum 

et qui ab Anglis statim defecerunt - - 198 

III. Momoniorum cum Anglis et inter se contentiones - 199 

IV. Thoma; Norrisis in Catholicos expeditio prima - 200 
V. Thomae Norrisis expeditio secunda - - 201 

VI. Thomas Norris et Oastelconnelli baro cum suo 

fratre occiduntur . _ _ 202 

VII. Insikinnse barone submerso OonnachtaB praefectus 
Bealantha-sanium (Beal antha Sani) arcem obsi- 
det : 0'Donellus obsidione liberat et Olanrichar- 
daminvadit - - - - ibid. 

VIII. Huon cum Urmonio pugnat. Orochanum castellum 

Ophalii expugnant : et de Patre Archero _ 204 

fX. Quid egerit comes Essexius in Momoniis et Lage- 

nia. varise narrantur - - 206 

X. OonnachtseprsefectusabCDonello praelio peremptus 209 
XI. Quid Essexius in Ultonia gesserit ? - . 211 

XII. Pontificis Maximi et Hispaniffi regis legati in Iber- 
niam veniunt. Quid CNellus in Momonia fecerit, 
Bluntus prorex in Ultonia ? Mac G-uier et Mo- 
moniarum praefectus mutuis vulneribus succum- 
bunt - - . _ 212 



I. Quemadmodum Oatholici sint viribus diminuti, sum- 

matim dicitur - - - - 214 

II. Httonis CMorrae nece Lagenia pacatur - - 215 

III. Momoniarum bellum confectum - _ iHd. 

IV, 0'NelIi vires diminutse - - - 217 
V. 0'Donelli vires magna parte infringuntur - 218 

VI. A. 0'Nello et 0'Donello missi auxilio in Momonias 
revertuntur : de Oomite Olanrichardo et Dermysio 

Episcopo . _ . . 222 

VII. Johannis Aquilse adventus in Iberniam - - 223 
VIII. Zubiaur in Iberniam appellit, et cum reginse classe 

secunde pugnat .... 225 

IX. Apud Kensaliam Catholici infoeliciter rem gerunt - 226 
X. 0'Nellus in Ultoniam revertitur : CDonellus in His- 

paniam solvit : Aquila sequitur - . 229 

XI. Rothericus Reginae reconciliatur . . 230 

XII. 0'Nellus pacis conditiones accipit - . 232 





CAP. I. 0'Sullevani socii, et vires, et quid hyeme prima ges- 

serit. ... - 234 

II. Eegiorum apparatus, et potentia. Carui expeditio 

prima. Mac Carrhse mors - _ - 235 

III. Carui secunda expeditio : Dumbe», et Beje excidium, 

Dominici 0'Calani Martyrium. - - 236 

IV. Dermysius 0'Driscol ex Hispania revertitur, eodem 

Cornelius mittitur, aliquot regiorum arces 0'Sul- 
vanuscapit. .... 239 

V. Muscrise principis difficilis fuga ; 0'Sullevanus muni- 

tam arcem expugnat, et alia. - - 240 

VI. 0'Sullevanus a suis desertus Bearra pellitur . 242 

VII. Carbrii, et B egii utrinque adverso Marte dimicant ; 
duo sacerdotes occiduntur. Mac Moris posses- 
siones assequitur .^ - - _ 243 

VIII. 0'Sullevani casus varii, et pugnse pene quotidianse 

per septem primos fugse dies - - 244 

IX. 0'Sullevanus in summum discrimen deductus quam 

miro artificio Dermysii fuerit liberatus ! - 247 

X. 0'Sullevanos regias copias longe superiores numero 

mire fundit .... 248 

XI. Bidui sequentis serumnae repetuntur - - 231 

XII. ^rumnse tridui recensentur - . . 232 



I. Adversus regios 0'Sullevanus, et Mac Gruier secunde 

pugnant, et hic possessiones recuperat - 255 

II. Mac G-uier, et alii in Anglorum gratiam accipiuntur. 
0'Oonchur Scotiam petit. 0'SuUevanus ad 
0'Ruarlcum revertitur. Alii pacantur 
m. 0'liuarkus possessionibus spoliatus diem obit. Mac 
Williamus in Hispania moritur 
IV. Momoniarum Urbium motus ... 
V. 0'Nellus, et alii, qui bellum gesserant, regem in 
Angliam adeunt - . 

VI. Post bellum quis fuerit Ibernise status? 
VII, An Iberni juste gesserint hoc bellum ? - 











OAP. I. Summa persecutionis relatio » - - 266 

II. Regis edictum in Catholicam Religionem - 267 

III. Aliquot morte puniuntur " " .T ^^^ 

IV. Primum Persecutionis punctum. 0*Nellus, et alii 

tyrannidem fugiunt _ _ - 270 

V. OTochartse motus - - - - 273 
VI. Aliquot, qui fidem deserere noluerunt, animse amis- 

sione puniuntur - _ _ - 276 

VII. Iberni in externa bella missi - . - - 278 

VIII. Secundum Punctum persecutionis - - ibid. 

IX. Prodigia qua; in Ibernia visa sunt, referuntur - 280 

X. Tertium punctum persecutionis - - ibid. 

XI. Regis Angliae epistola ad Ibernise proregem, consi- 

lium et urbes . _ _ _ 283 

XII. IV. Punctum persecutionis - _ . 284 

XIII. Knoxis persecutio longe truculentissima - - 286 

XIV. Quemadmodum Iberni sustinuerint hanc persecu- 

tionem? - - - - 289 

XV. De tribus comitibus Ibernis Anglicse factionis - 290 
XVI. Oatholicorum constantia, et conatus in persecu- 

tionem - - - - 293 

XVII. De religionibus, collegiis, et sacerdotibus - - 295 
XVIII. Cornelius 0'Dubhana Episcopus, et Patri^s 0'Luch- 

ranus sacerdos, martyres clarissimi - - 300 



I. In Ibernia quomodo celebratur parlamentum ? - 306 

II. Legitimi Parlamentarii rejiciuntur, et illegitimi con- 

scribuntur - _ _ _ 308 

III. Quas leges Angli Parlamenti auctoritate saneire 

voluerint? - - - - 310 

IV. Quemadmodum Iberni hsereticis legibus in Parla- 

mento obstiterint ? - - - 313 

V. Ibernorum obtestatio non deserendi Catholicam 

fidem - .. . . 317 

VI. Ibemiprocuratores regem Angliae adeunt, quibus reg ■ 

num victum suppeditans, prorex frustra prohibet - 329 
VII. Quid Rex, et consilium Angliae Ibernorum querelis 

responderint ? . _ - - . 322 

VIII. Quid sit in Iberniae Pai-lamento constituf um ? _ 327 

XI. Tuamensis Archiepiscopi epistola contra confisca- 

tionem . - _ . 328 





CAP. !• Ad pristinatn tyrannidem Angli se vertunt 
II. Aliquot Oatholicorum Laniena - 

III. Novi proregis perseeutio 

IV. O^Nelli, 0'Sullevani et aliorum mors 
Historiae totius epilogus - - - 






















Hoc meum Ibernicarum rerum compendium tuse, Monarclia poten- 
tissime^ CatholicEe majestatis presidio multis de causis audeo com- 
mittere. Taceo a me, qui lionorifico stipendio, a patre tuo rege longe 
munificentissimo donatus in tua classe arma fero, hoc officium in 
animi grati significationem tibi potissimum deberi. 

Supersedeo, te suscipere^ tutarique causam tui militis oportere, omitto 
tua, tuique patris^ et avi monarcharuiQ maximorum ampla et magnifica 
beneficia in Ibernicam gentem collata. Illud unum tacitus nuUo modo 
preteribo : Tu Cliristiani nominis tuendi firmissimum propugnaculum es : 
Ibeenia pro Christiana pietate, sacrosanctaque fide servanda, gravissimis 
calamitatum cumulis obruitur. Tu Divini cultus atque religionis 
Apostolicse splendorem ubique gentium amplificare^ et longe, lateque 
propagare, Ecclesiseque Komanse fines protendere conaris : illa nun- 
quam ab ea lege, quam Christus Eedemptor noster tulit, Apostoli sacri 
promulgarunt, Eomanique Pontifices colendam proecipiunt, descivit. 
Tu tartarese hceresis pesti semper obviam es : illa hceresis furore ve- 
hementissimo profligatur. Tu Catholicis es confugium : illa ad te tan- 
quam ad asylum confugit. Tu pree coeteris regibus " Catholicus" optimo 
jure nominaris : illa inteu septentrionis ingentbm eeeoeum pee- 


Huc accedit animi tui pietas eximia, et virtus egregie mirabilis, qui 


in ipso regnandi exordio monarchiam tuam prseclare capessere ccBpisti, 
omnibus catholicae fidei desertoribus regnorum tuorum aditu interdicens : 
atque Batavos et alios nefariorum dogmatum assertores de Ohristiana 
lege male sentientes ad obedientiam Ecclesise debitam armis reducendos 
esse statuens nt divina nostri Servatoris fides non modo in illis regnis, 
quse a tuis majoribus tibi tradita sunt, servanda et decoranda videatur ; 
sed in aliis etiam regionibus, in quibus impiorum hominum scelere violata 
funditus corruit, rursus opera et industria tua, fseKcissimisqne auspiciis 
erecta, restaurata et ad pristinum splendorem restituta jus suum, dig- 
laitatemque brevi recuperatura speretur. Quas ob causas hanc Catho- 
licse IbernisB Mstoriamj quse in tenebris hactenus delituit, regise tuse 
majestatis tutela fretus in lucem emittere putavi. 

Yale Rex Invictissime 



II Tametsi superioribus seculis, et hac etiam tempestate, Catholice lec- [1,] 
tor, multse variseque res regui Ibernige fuerunt memoratu et laude dig- 
nissimse^ illse tamen vel a nuEo memoriBe proditse, caligine altissima 
mersEe in tenebris delitescuntj rel Ibernicis tantum litteris mandatse 
intra domesticos parietes continentur, a nemine satis Latino sermone 
celebratse. Ita qui temporum nostrorum Ecclesiasticas historias contex- 
uerunt, aut eam insulam omnino taciti prseteriverunt aut de 
ea quam paucissima et levissima tradiderunt : cum tamen pro 
Christiana pietate tuenda pertulerint labores gravissimos et omnium 
opinione majores. Inde quidem externi scriptores merito queruntur 
nullum extare Ibernicum historicum, qui patriae suse res in lucem 
emissas exteris gentibus cognoscendas ob oculos proponat : id que magis 
mirandum est, quod etiam hodie multi Ibemi sacri et saeculares viri 
ingenio excellentes in theologise, philosophise, juris utriusque, et 
cceter arum scientiarum studio floreant. Yerum ni ego conj ectura fallor, 
vis prsesentis tempestatis, et concursus multiplicis calamitatis hoc conatu 
nostros homines prohibet. Pluctibus enim tam turbulentissimis^ tan- 
taque rerum omnium perturbatione sumus convulsi et labefactati, ut 
seribendi otium nequaquam suppetat. Unde de nobis repeti potest 
carmen illud, quod Ovidus de se canit. 

" Des, licet, ut valido pectus mihi robore fultum 

Fama refert Anyti quale fuisse rei 
Fracta cadet tantae sapientia mole ruinse : 

Plus valet humanis viribus ira Dei. 
Ille senex dictus sapiens ab ApoUine nuUum 

Scribere in hoc casu sustinusset opus." 

Accedit etiam, ut necesse sit, aut foede mentiri, quod est contra leges 
historise, aut eos laedere, penes quos est in Ibernia, rerum imperium, 
vitseque et necis potestas. Tantum vero periculum quotus quisque est, 
qui subire vellet? Quibus efficitur ut nostri invictissimi martyres, qui 
cruciatibus ingentibus affecti pro lege Christi Redemptoris animas 


strenue profuderunt ; nostri maxime pii confessores, qai fcetidorum 
carcerum situ, et squalore afBicti, ad Empyrese regise splendorem demi- 
grarunt, nostri eloquentissimi concionatores qui tartareorum dogmatum 
rabiei repugnarunt; nostri fortissimi et clarissimi duces, militesque 
magnanimi, qui maluerunt in acie cadere, acriter et animose prseliantes, 
quam hereticis, scelesto hominum generi obtemperare ; nostrse fseminse 
quse viriH animo prceditse nunquam hsereticorum terrori succubuerunt ; 
nostri pueri etinfantes, quorum vitse hsereticum ferrum minime pepercit, 
[2'] ||digna laude priventur, et quibus sepulchris eorum corpora condun- 
tur^ eisdem etiam fama et memoria obruatur. Quse me causa subigit, 
ut hanc historiam scribendam suscipiam, onus profecto quod postulat 
et majus ingenium et ocium quam meum, qui communi patrise mese 
tempestate sum jactatus. Tamen summos et Ibernise ornatissimos viros, 
qui Eehgioni CathoHcse bello, paceque magnam virtutem przestiterunt, 
ab obhvione hominum et interitu statui vindicare; quandoquidem 
prsestantes viri post corpus in cineres versum, litteris, qiiasi immorta- 
litate quadam donati vivunt, ut idem poeta egregie testatur. 

" Carmine fit vivax virtus, expersque sepulchri 

Notitiam serae posteritatis habet. 
Tabida consumit ferrum, lapidemque vetustas. 

Nullaque res majus tempore robur habet. 
Scripta ferunt annos : scriptis Agamemnona nosti : 

Et quisquis eontra vel simul armatulit. 
Quis Thebas, septemque duces sine carmine nosset 

Et quidquid post haec, quidquid et ante fuit ? 
Dii quoque carminibus (si fas est dicere) fiunt, 

Tantaque majestas ore canentis eget." 

Altius autem paulo, initium sumam, insulse naturam^ gentis originem, 
mores, religionem, et casus^ maxime ab ortu prsesentis heeresis comme- 
morans. Neque quas res magnanime et fortiter nostri hostes et Catho- 
licse EeHgionis gesserint, et quemadmodum ab iis nostrates homines 
fuerint victi, tacebo, eorum prosperos casus diligentius referendo quam 
sunt ab ipsorum scriptoribus hactenus traditi: nuUibique illos indignis 
conviciis aut injuria afficiam aut debita laude fraudabo, modo cequo 
animo ferant, ne vera silentio tacitus involvam. "Vale CathoHce 



DE ibeunij: SITL^ ET NATURA. 


Ibernias varia nomina referuntur. 

EuiT in Hispania quondam ante nostri Redemptoris ortum vir dominatu 
et potentia excellens, dictus in antiquis Ibernise Hbris Golus, princeps 
rerum gestarum magnitudine clarus_, ob idque cognomento miles: unde 
corrupta voce multis ccepit Milius et Milesius nuncupari. Hujus frater 
in Iberniam insulam vel errore, vel vi tempestatis delatus^ ab insulariis 
injustissime fuit occisus. Cujus rei nuncio a comitibus relato, Milesii 
prineipis filii classe comparata in Iberniam fecerunt expeditionem. 
Quorum aliqui cum navibus, hominibuSj cseterisque rebus naufragio 
perierunt. Tres sospites iu diversa littora regni appulerunt : incolis bello 
peremptis, fusis, fugatis, vel subactis, totam insulam in suam potestatem 
redegerunt, et genus antiquum Ibernorum, qui usque in hunc diem per- 
manent, procrearunt. Quis autem fratrum fueritnatu maximusj etsi 
inter aliquos minime convenit^ j| eum tamen Eberum seu Iberum fuisse, [3.] 
obtinet opinio constantissima, chronicis etiam Hispanise sufPragantibus. 
Ex quo, insula quoque Iberus^ ut in vetusto libeUo, qui j^Ethici cos- 
mographia inscribitur, et etiam Iberia nomen accepit. Vetustas vero, 
quse nou solum res sed etiam vocabula solet variare, illi nomen 
indidit, Iberno^ indeque huic Ibernise et indigenis Ibernis. Inde idem 
Iberne dicitur apud Claudianum. Unde fit ab I Latina tertia vocali 
et non ab aspirationis nota et littera Pjthagorica H. Y. Ibernise nomen 
exordium sumere, aliquorum caeca conjectura rejecta. Iberniea lingua 
vocatur hgec insula lera, ab lera regina (sic placet Ibernicis Chronicis) 
quse ante Hispanorum fratrum adventum insulse sceptro fuit potita. 
Unde forsan Graecis insula sacra fuit nominata, apud quos ea vox 
rem sacram significat. Hinc lerna et lerni, Latinis nonnuUis scripto- 


ribus vocitantur. Ex quo prius ab Anglis, deinde ab aliis gentibus 
lerlanda, Irlanda, et Irlandia fuit nuncupata, id est lerse terra, nam 
Anglorum sermone dictio "land" significat terram. Alius fratrum 
dicitur Geraldo Cambrensi Hermion, aSis Herimon, et Iverione. Unde, 
ni me conjectura fallit, insula vocatur Iverione in Itinerario Antoiiii 
Augusti. Extat et luvernse nomen apud Solinum, Melamque cosmo- 
graphoSj et luvenalem Poetam. 

" Arma quid ultra 
Littera luvernse promovimus." 

Dicitur et Insula Sanctorum ob ingentem vim divorum, quibus olim 
floruit. Alia nomina quibus a domesticis historicis, poetisque celebra- 
tur non est quid repetamus. Unum ostendam Scotiam fuisse dictam. 


Iberniam fuisse dictam, Scotiam, et Ibernosj Scotos, auctoritate aliquorum 


EuissE huic insulsB, Scotise, et Ibernis, Scotis^ nomen, potest coUigi 
auctoritate multorum. Imprimis satis argumento videtur Claudiani 

" Scotorum cumulos flevit glacialis Iberne." 

Idem clarissime docet jEthicus, sic Iberniam describerido, "Ibernia 
insula inter Britanniam et Hispaniam longiore ab Africo in Boream 
spacio porrigitur: cujus partes priores intentse Cantabro oceano, Bri- 
gantiam Gdletise civitatem in circium sibi occurrentem spatioso inter- 
vallo procul spectant^ ab eo prsecipue promontorio, ubi Secanse fluminis 
ostium est, ubi Velabri, Lucenique consistunt. Hsec priore Britannia 
spatio terrarum angustior^ coelo solisque temperie.magis utiHs, a Scoto- 
rum gentibus coKtur." Hsec ille : quee pluribus Beda venerabilis confir- 
mat, ex quibus pauca lubet hic describere ; " Ibernia'^ inquit " divis 
lactis ac mellis insula, nec vinearum expers, piscium, volucriumque sed 
et cervorum venatu insignis. Hsec autem propria patria Scotorum 
est ; ab hac egressi, ut diximus, tertiam in Britannia, Britonibus et 
Pictis gentem addiderunt" Hsec Beda. Huic assertioni non nihil 
virium adfert Pater Eicardus Convseus e Societate Jesu referens hsec 
verba ex Henrico Canisio. "Scotia, quse et Ibernia dicitur, fertHis 
sanctorum insula, et stellarum numerum prope cequans patrociniis 
sanctorum, in multorum salutem produxit Wironem." Cui rei Cam- 
brensis verba tenebras auferunt. " Quoniam igitur Ibernienses ab istis, 
[4-] ut aiunt, originalem lineam ducunt a Gathelo, et Scota, || Gatheli et 
Scoti^icutet nati sunt, sic et nominati. Mox addit '' Scotia quoque 


pars InsulBB Britaniiise dicitur aquilonaris, quia gens Griginaliter, ab 
istis propagata terram illain habitare dignoscitur.'"' Itaque quemadmo- 
dum ab Iberno, Ibernia, sic etiam a Scota quadam Ibernicse gentis 
genitrice, Scotia eadem insula fuit nuncupata, cumque Iberni septentri- 
onali parte' Britannise potirentur, ei Scotige nomieii indiderunt. Sic illa 
Major, bsec Minor, vel Nova Scotia vocattir. 

Qui plura cupit, adeat adnotationes Kicbardi Stanihursti in Giraldum 
Cambrensem, rem hanc latissime disputantis. Ex quo versiculos istos 
Divo Patritio describere putavi, quos ille ex veteri quodam scriptore sibi 
refert esse desumptos — 

Qui jussione Domini 
Missus ad Iberniam 
Quse plena erat Idolis 
Dura cervice incredula 

Qui tenebras idolatrise 
ScoticBe gentis abstulit 
Et prsedicavit hominibus 
Fidem prseclaro lumine. 

"Ecce Scoticse gentis^^ inquit Stanihurstus "pro Ibemicge gentis/' 
Hgec de Scotise nomine tam prolixe cumulavimus, quod multi multa de 
Ibernia sub Scotise nomiue dicta in vetustissimis monumentis ad Scotiam 
minorem quse Albion vel Albania dicitur, et est pars Britannise, trans- 
ferant, multosque viros iUustres Ibernise genitrici abjudicent, nominis 
ignoratione decepti, ut Johannem Dunensem Scotum doctorem Subti- 
lem, SeduKum Scotum, et alios pene innumeros, qui procul dubio sunt 


De Iberniae situ et figura. 

QuANTTJM ad Ibernise situm attinet, eam inter occidentis insulas annume 
rat w(EtHcus, in cujus sententiam Cambrensis pedibus ivit. Pomponius 
vero Mela in septentrionis insularum fastos refert. Uterque mea qui- 
dem sententia non incongrue ratiocinatur ; nam inter septentrionalem 
plagam, occidentemque solem jacet, undique Oceano mare cincta, in de- 
cimo climate sita, juxta novam viginti trium climatum tabulam a juni- 
oribus astronomis conditam, apud Patrem Christophorum Clavium rela- 
tam, sub altitudinis gradu quinquagesimo septimo, plus, minus. Quo 
loco longissima dies, cum sol Cancrum attingit, horis circiter octo decem 
constare perhibetur. Ab oriente hiemali obviam sibi Britanniam respi- 
cit remotam unius diei navigatione^ ex ea parte quse dicitur Anglia, 
parte vero quse vocatur Scotia propinquiorem : Hispaniam trium die- 
rum navigatione dissitam ab Austro incircium ventum sibi occurrentem 
spectat Cantabrico, Galletiacoque pelago intenta, parique spacio contra 
Septentrionem abest ab Islandia insula, sed ab occidente apertissimo et 
diffusissimo pelago finitur. Peiagus Britanniam et Iberniam interluens. 


Solino tradenti esse anno toto undosum et inquietum, pauculisque die- 
bus oestivis navigabile, fidei nihil habendum. Nam contra docet expe- 
rientia et mare illud toto anno uavigari, et Solinum de Ibernia parum 
certi accepisse. Pigura esse ovata^ qui insulam aptius describunt, 
aiunt. Cui consentaneum videtur, quod aliquibus Ibernicis poetis 
" Muicinis'' id est insula suilla dicatur, quod procul navigantibus spe- 
ciem suis natantis spectandam ostendere videatur. Quo fit ut longior 
sit quam latior. 

CAP. lY. 
De Iberniae Magnitudine. 

[5.] II AcRius est inter auctores de ejus magnitudine certamen. De ea 
loquens CorneKus Tacitus " spacium ejus (inquit) si Britannise compa- 
retur, angustius, nostri maris insulas superat." Hanc conjecturam 
secutus G-ulielmus Neubricencis Anglus ait "Est autem Ibernia, ut 
accepimus, inter insulas secundae a Majori Britannia magnitudinis" 
Csesar Imperator in. commentariis rerum a se gestarum ita refert "Iber- 
nia dimidio minor, ut existimatur, quam Britannia, sed pari spatio 
transmissus, , atque ex Gallia est in Britanniam" Contra Solinus de 
Britannia faciens verba '^multis" '^inquit" insulis, nec ignobilibus cir- 
cumdatur, quarum luverna ei proximat magnitudine." Cambrensis et 
Stanihurstus Csesari assentiuntur, putantes !3ritannijim esse Ibernia 
duplo majorem. Ego vero qui de hac re homines utriusque regionis 
peritissimos consului, ab illis dissideo, statuens Iberniam magnitudine 
proestare utrique regno Angliae et Scotise : Britannia tamen quse reg- 
num utrumque Scotiam et Angliam continet, minorem quidem, non 
tamen dimidio minorem esse. Quod ita Qonfirmo. Britannia Scotiam 
et Angliam comprehendens millibus passuum Anglicis octingentis in 
longitudinem et in latitudinem circiter ducentis, Cambrense teste, vel 
aliis autboribus, in latitudinem, trecentis porrigitur. Ibernia vero in 
longitudinem trecentorum, et triginta millia passuum Ibernicorum 
protenditur : et lata centies sexagies mille passibus patet. lam vero 
milliaria Ibernica Anglicis esse longiora, satis est exploratum, annuente 
etiam Stanihursto. Nam unum miUiarium Ibernicum duo fere Anglica 
et Italica reddit. Unde Iberniam in longitudinem, sexcenties passuum 
Anglicorum, et Italicorum tendi liquido constat. Hoc apertissime 
censuit Julius Agricola, qui fuit Eomanorum prsefectus in Britannia, 
tradens Britanniam esse mille passibus octingenties longam, et trecen- 
ties latam, eamdemque esse Ibernise latitudinem, sed longitudinem 
ducentis millibus passuum minorem j cujus opinionem memorise pro- 
didit Plinius Secundus Libro quarto NaturaKs Historise Capite Decimo 


Metiuntur verb Oambrensis et Stanihurstus hanc Ibemiae longitudi- 
nem a Brandanicis raontibus ad insulam Columbinam quBe " Torach" 
dicitur, et latitudinem a Dubhlinna usque ad Patricii montem, et mare 
Connachticum, sed utrumque male. Ego igitur peritissimorum regio- 
num opinionem a veteribus traditam secutus, longitudinem a Bea insula 
in qua sum ipse natus, in mare maKime porrecta Hispaniam versus, vel 
Carinno promontorio, (Carrain) et Clochstacano in Ultonia sito contra 
Scotiam definio. Latitudinem vero Binnideno promontorio Angliam 
aspiciente, millibus passuum septem ultra Dubhlinnam, et insula Vaccse 
Albge (Inis-bo-finni) ultra montem Divi Patritii in Connachtico mari 

CAP. V. 

Ibernise variae divisiones recensentur. 

Ita se habet insula integre sumpta, quse nunc in suas partes distri- 
buenda est.|| _ [6.] 

I. Divisio. — ^Divisit eam Sylvester Gyraldus Cambrensis veteres 
Ibernise scriptores secutus, in regiones quinque maximas et dimidiam 
regionem, quse Midhia nominatur. Contra Eichardus Stanihurstus 
Dubhlinnensis in quinque tantum regiones maximas esse distinguendam 
et earum unam esse Midhiam conatur, eo nixus argumento quod ipse 
nunquam andierit, quin Midhia ef&ciat partem quintam, nec alia repe- 
riatur prceter has quinque, Momoniam, Lageniam, Connachtam, Ulto- 
niam, Midhiam. At cui rei tribuam, ut Ibernise sit doctior Cambren- 
sis, quam Dubhlinnensis ? Quid est quod non animadvertat rem lippis 
et tonsoribus notissimam, in Momonia duas partes maximas, quas 
vocant " Quintas'"' contineri, et eam esse duplo majorem singulis tribus 
partibus ahis, et Midhia quadruplo. Momoniae meridiem spectant ; 
Ultonia Septentrionem respicit : Lagenia ad orientem solem et ad occi- 
dentem Connachta sita est. luter quas Midhia, quasi media jacet. 
Momonise rursus partibus quinque dividuse habentur. Ese sunt Tomo- 
nia Septentrionem versus strata, si abolita est eorum opinio, qui illam 
ad Connachtam pertinere confirmabant. Eam quidem Stanihurstus 
Momoniis annumerat, sed tamen Clariam in illius medio sitam Connach- 
tse ascribit, quippe qui solitus est summa et ima miscere. Urmonia, 
secunda Momoniarum regio, quam idem prseposterus homo Lagenise 
adjudicat, respicit orientem. Teasmonia in Austrum porrigitur ; Her- 
monia solem occidentem spectat, Memonia media coUocatur. 

1]. Divisio. — ^Prsetereundam minime puto partitionem illam qua 
regnum totum in conventus seu tribus distribuitur constitutam causa 
cum alia, tum judiciorum, trimestrium quse dicuntur ideo trimestria, 
quod in singulis tribubus tertio quoque mense soleant haberi Anglorum 


III. Divisio. — ^Est et alia totius Ibernise distributio memoratu digna 
tributi exigendi causa antiquitus constituta. Ea recensetur in eo poli- 
tico libello de Ibernise magnatibus, civitatibus, Catholicaque religione 
delendis, ab Anglis diligeutissime condito, nec minore industria diu ab- 
sconditge, qui tandera Anno MDCXIII. incidit in manus equitis Ibemi 
qui in domo Roberti Coecilii Angli conciliarii regii familiariter agebat, 
et ab eodem equite nocte una totus est descriptus, et inde communi- 
catus cum Ibernis qui patrisej fideique Christianee suumque excidium 
legendo, sero ignorantiam suam et prseteritos errores intellexerunt, 
maxime quod habebatur ratio nulla Ibernorumj qui vel Anglis opitulati 
sunt, vel ab ipsis originem trahunt, aut civitatum quse in amicitia 
manserant. Hujus libri prseceptum in hunc usque diem, Anghse con- 
sihum in Ibernos sequitur : ejus author fertur fuisse idem Eobertus 
Coecilius Anglus, Sarum comesj regius consiliarius, homo maxime cal- 
lidus, qui Pontificis Maximi nomen, et CathoHcorum genus gloriosis 
simum cane pejus odit. Ait ergo Csecillius urbis DubHnnae monumentis 
[7,]prdditum esse, in Ibernia contineri particulas terree quasH Angli suo 
sermone vocant ploulandas (ploughlands) quadragies ter mille non- 
gentas viginti 43,920 et ex toto hoc numero in Momoniis sexdeeies 
mille 16j000 : in Lagenia novies mille, quadringentas, 94,000 ; in 
Ultonia novios mille 90,000; in Connachta, septies mille ducentas 
73,000 : singulas vero particulas constare centum viginti jugeribus, et 
jugerum metiendum esse pertica unius et viginti pedum. Nec amplius 
Caecilius divisionem hanc prosequitur, aut explicat, nec docet, quot par- 
ticulas terrse Midhia contineat : verum ex iflis, quse cseteris regionibus 
assignat, clare patet, illi superesse bis mille trecentas et viginti par- 
ticulas, 2,330. Qui numeri quinque unum redacti reddunt divisum. 

Qui vero curiosius divisionem hanc examinare vellet, multa in pre- 
sentia repetere posset ex his quse Tarro, CoUumella, rrontinus, Urbicus, 
et alii Latini de re agraria, felici stylo condiderunt, ad quos nos 
longiorem disputationem missam facientes, divisionem Ibernicam, his 
mensuris solita veritate declaramus. Arvorum (sic nuncupo feraces et 
cultos agros appellatos Anglis ploulandas (ploughlands) quadraginta 
tria milha nongenta, viginti, in Ibernia Csecillio auctore computantur, 
Ibernorum instituto arvum, centum viginti jugera continet 130. Ju- 
gerum quatuor actibus quadratis constat. 4 : actus quadratus habet 
perticas quadraginta 40 : pertica redditur cubitis decem et novem, 
totidemque digitis vel cubitis viginti, minus digitis quinque, nam illam 
rustici metiuntur, singuHs cubitis singulos digitos addentes; 20. 
Cubitum componit pes unus cum dimidio, 1| : pes palmis quatuor 
clauditur, 4 : palmus finitur digitis quatuor. 4 : digitus constituitur 
quatuor hordei granis secundum latitudinem dispositis. 4. 

Hordei granura mensurarum minima geometris est. Verum ne hsec 
quidem exactissima est totius insulse partitio, Cum enim fuerit causa 
exigendi tributi excogitata, nec aequum sit, ut sylvester et incultus 


I M 



campus tanto sere prematur, quanto cultus et fertilis ager, inde effectum 
est ut in silvis montibusque, jugerum unum magnitudine superet decem, 
viginti, triginta, plurave jugera feracissim» et uberrimse glebse. Nam- 
que in hac terrae divisione invenienda non intervalli sed fructuum est 
habita ratio. Ac ita cum inculta montosaque loca magis indies homi- 
num industria subacta subjiciantur aratro, et uberiorem frugum pro- 
ventum ferant^ haud obscure colligitur majorem esse nunc arvorum 
numerum quam tum fuit cum heec divisio fuit a veteribus constituta.|| [8.j 

lY. Dmsio. — ^Aliam divisionem adfert Cambrensis, asserens, quin- 
que illas preecipuas Iberniae regiones singulas constare cantaredis tri- 
ginta duobus, Midhiam vero sexdecem, et ita totaminsulam septuaginta 
sex: cantaredum vero esse terree spatium continens centum pagos. 
Ego vero non possum deduci, ut Cambrensi de cantaredis et pagorum 
numero assentiar, maxime cum diversam opinionem in Ibernicis manu- 
scriptis legerim. Ea sic habet : in duobus Momoniis contineri ''^treuchas" 
septuaginta. 70 : in Ultonia triginta quinque 35 : in Lagenia unam et 
triginta. 31 : in Connachta triginta. 30 : in Midhia octo decem. 18 : et 
ita Iberniam totam constare treuchis centum octaginta quatuor. 184 : 
treucham vero esse spatium terrse complectens pagos triginta. Juxta 
hunc calcuhim, qui longe moderatior est, quam Cambrensis numerus, 
fuerunt in insula tota quinque millia, quingenti et viginti pagi : et 
Midhia quse pars ejus circiter undecima putatur, continet octodeeem 
treuchis pagos quingentos et quadraginta^ cum populosissima Hel- 
vetiornm respublica quadringentos pagos et oppida duodecem ob'm 
tenuerit, ut docet Csesar Imperator Lib. I. de Bello Gallico. 

T. Divisio. — Quatuor sunt Ibemise urbes vetustate et famse magis 
inclytse : Dublinna in Lagenia, magnitudine, civium numero, structura 
cedifieiorum, copia templorum, mercis varietate, frequentia gentium 
exterarum, Liffei fluvii leni cursu prseterlabentis amsenitate insignis. 
Quam imitantur alise tres in .Momoniis sitse, Manapia quse dicitur et 
Gaterfordia, Corcacha. Lomnacha. Hanc Sininnus amnis, non solum 
Ibernise maximus, sed celeberrimis quibusque fere conferendus ad 
moenia divisus in duos alveos interfluit, et alluit, inde se in spacioso 
portu mari involvens, loetam, pulcherrimamque reddit. Corcacham 
Lius flumen alveo tripHci circumit, et interfluit leni cursu fusus in 
porfcum navibus capiendis et a tempestate defendendis idoneum, mil- 
Hbus passibus decem longum. Manapia tranquilHtate portus externis 
navibus non raro pleui nequaquam habetur obscura. Sunt vero aHse 
civitates non paucse sed noviores, oppida etiam insignia pluria et situ 
Iseta et natura opereque non immunita, quse omnia longum fuisset, 
nominatim recensere. 

VI. Divisio. — Hse sunt Ibernise divisiones scBculares : ecclesiastica 
iUa est, Archiepiscopatus sunt quatuor, Ardmacha Primatis sedes : 
CasiHa, Tuemia et l)ubHnna, et Episcopatus erant triginta sex qui 
nunc sunt ad minorem numerum redacti.|| [9.] 



De Ibernise salubritate, fertilitate et amaenitate. 

Hmc de insulse situ, tnagnitudine, partibusque dixisse suffecerit : de 
temperatione. fertilitate, amsenitate, pauca breviter perstringamus. 

Saluiritas. Est illa quidem mirifice temperata, nec sestate Leonis 
sestu homines in latebras fugante : nec hyeme Aquarii algore ad focos 
cogente : cestate aurse placido spiritu permulcente nihil adusta ; hyeme 
propter coeli solique teporem et aeris crassitudinem vehementia frigoris 
minime infesta : semper adeo salubris ut ibi sint minus segri quam alibi 
et medicorum ars et industria non tam necessaria 

Fertilitas. Est gleba fertilis ; arva frumenti vario genere prsesertim 

tritici af&uenter feracia : montes atque saltus longe pabulosissimi pecore, 

armeutoque abundant. Sylvse feris complentur. Eretum circumjacens 

piscibus scatens Hispanos, Gallos, Belgas piscatores accit. Eluviati- 

libus piscibus exuberant flumina. Conchilium multa genera sunt. 

Avium vis ingens. Apium longa examina, ei inde meUis et cerse 

afQuentia. A leporum et cuniculorum incursibus virentes frugum gla- 

dioli multis in locis non sine molestia defenduntur. Cervorum conferti 

greges. Hic equi pernices, robore et animositate prsehando et onera 

portando sunt aptissimi. Accipitres prseter coeteros optimi ; molossi vel 

venatorii canes, viribus, velocitate, odio in feras, fide in dominos, cor- 

porum elegantia longe maxime insignes. Argentij ferri, plumbi, seris 

stanni, argentivivi metalla effodiuntur; auriquevenas latere et gemmas 

inveniri multi suspicantur. Portubus tutissimis, atque spatiocissimis 

insula undique ambitur. 

AmcBnitas. Hic diffusse et apertissimse planities sternuntur lacubus 
navigabilibus mediis nascentibus : fluviis pellucidis atque piscosis rigan- 
tibus : hic nemora, et sylvee frequentes quidem, densissimse et impe- 
ditse sed tamen cseduse et fructiferse occurrunt. Pingues coUes sese 
leniter tollunt. Nec tamen desunt montes ardui et asperrimi sed her- 
bidi et in quorum verticibus non modo liquidi fontes sed etiam paludes 
interdum sunt. Flumina modoper planicies, modo inter nemora tran- 
quillo cursu delata ad capiendum salmones, tructas, anguillas et id genus 
pisces, accolas invitant : nec minus aucupium et venatio delectat. Cele- 
berrima flumina sunt Sininnus, Bonnus, Bannus, Siurus, Eorus, Bearuus, 
duo nomine Magna, Ernius, Moeus, Lius. Lacus tdiffusiores aqua 
[10.] suaves sunt, Neaclms, Dergertus, ErniuSj Lenus.|| 



Iberniam esse arcem etpropugnaculum, unde heretici possunt debellari, et alia 

regna conservari, demonstratnr. 

Quse retulimus hactenus de IbernisB situ, portubus, lacubus, sylvis 
et cibariorum ubertate, cum ita sint, ut nos scriptum reliquimus, haud 
obscure id coUigitur, quod . notius fuit olim Eomanis obtinentibus 
imperium quam nunc est iis, qui rerum dominio potiuntur; boc es 
Iberniam, esse orbis terrarum arcem et propugnaculum, aut certe sep- 
tentrionis, unde gentes alise Monarchise et CathoUcse Eeligionis hostes 
debellari et obtineri, facile possent. Id animadvertit Julius Agricola, 
vir militaris artis, atque rerum administrandarum scientia clarus, prae- 
fectus a Eomanis Brittannise, quse Scotiam et Angliam comprehendit — 
diSicilius Britanniam et etiam Galliam posse subigi et subactas propug- 
narij Ibernianon obtenta; hac vero occupata non tanto negocio domari, 
domitasque teneri. Quse Agricolse opinio ut litteris mandata posteritati 
consecraretor, digna visa fuit Comelio Tacito, qui Agricolse vitam, res- 
que gestas scribens ita refert. " Quiuto expeditionum anno, navi 
primum transgressus (scilicet Agricola) ignotas ad id tempus gentes, 
crebris simul ac prosperis prseHis domuit, eamque partem BritanniBe 
quse Iberniam aspicit, copiis instruxit, in spem magis quam ob formi- 
dinem : siquidem Ibernia medio inter Britanniam atque Hispaniam 
sita et Gallico quoque mari opportuna valentissimam imperii partem 
magnis invicem usibus miscuerit. Spacium ejus, si Britannise compa- 
retur, angustius, nostri maris insulas superat. Solum, coelumque et 
ingenia, cultusqiiehominum haud multum a Britannia differunt, meliiis 
aditus portusque per commercia et negotiatores cogniti. Agricola ex- 
pulsum seditione domestica unum ex regulis gentis exceperat, ac specie 
amicitise in occasionem retinebat. Saepe ex eo audivi legione una et 
modicis auxiliis debeUari, obtinerique Iberniam posse ; idque etiam ad- 
versus Britanniam profuturum. si Eomana ubique arma, et velut e con- 
spectu libertas toUeretur." Hsec ille« 

Caeterum cum Eomani Iberniam in suam potestatem non redegerint, 
haud diu Brittaniam potuerunt sustinere, auxihis ex Iberni^ missis 
pulsi, ut Gildas sapiens et venerabilis Monachus Beda sunt authores. 

Idem vero atque Agricola sensithomo callidissimus Eobertus Coecil- 
lius comes Sarum, Anghse reginse consiliarius, et pluribus probavit in 
eo Hbello, quem de Ibernia sustinenda, et incolis atque religione Catho- 
lica delendis scriptum manu rehquit. 

Sed quid authoritatibus opus est, ubi ratio manifestissime persuadit ? 
Anghcis et Beigicis navibus quse in occidentis Indias solent facere vela 
capere mercatorum naves et Catholici regis classi thesaurum vehenti in- 
sidiari, ac etiam in India sedes occupare, qui Ibernia potiretur, mean- 
tibus vel remeantibus commode posset occurrere vegetis et integris viri- 


bus, illasque brevi deletas lioc ausu prohibere, maxime cum Ibernia 
sylvis et construendarum navium materie, hominibus rei nauticse peri- 
[11.] tis et vario genere commeatus abundet.|| Europsei quoque piratse, qui 
postquam Africse portus amiserunt Iberniam unicum receptaculum fre- 
quentant ob optimos atque tutissimos portus et commoditatera interci- 
piendi mercatorum naves^ de medio prorsus toUerentur. Quinimo 
Scotia qu8B satis angusto sinu ab Ibernia dirimitur et Anglia quse cum 
Scotia continetur facile possent ex Ibernia debellari. Nec Batavii vel 
Hollandii et qui sunt alii rebelles Belgse^ Anglise auxiliis et cceteris quse 
per Anglicum fretum importantur destituti, diutius resistere et suas 
hcereses defendere possent. Ita tota Europa Gatholica religione tran- 
quilla et florentissima frueretur. 


De Ibernise mirandis. 

Ex Ibernise mirandis rebus hic paucas silentio prseterire non putavi. 
Imprimis illa magnifica laude est insula prsedicanda, quse nuUum ser- 
pentemj nullum venenatum animans progignit^ et importata venenosa 
viventia vi quadam salubri et occulta, vita privat. Pulvere etiam Iber- 
nico, ligno, coeterisque rebus illico virosa extingui est memorise pro- 
ditum. Iberni peregre profecti, cum evenit ut inter angues in 
solitudine deserti tecto non protegantur, si forte ex Ibernia stipites vel 
baculos gerant, quibus circulos circumscribant, intra eos orbes non 
minus tuto, quam intra munitse arcis meenia se dormire posse credunt : 
in ipsaque circuli Knea vel circumferentia Ibernico ligno descripta ex- 
animes sepes fuisse repertos accepi. Sed et nuUo munimine defendente 
Ibernisviperas minimeposseveneno officere traditur. Idhabeocompertum, 
Burdigalse in Ibernorum seminario, viperam fuisse calcatam et obtritam 
nudis pedibus a puero Iberno, qui ex Ibernia recens profectus iUam 
anguillam fuisse existimavit. Hinc oritur non absurda qusestio^ utrum 
hsec vis sit insulse in prima rerum creatione ab authore naturse insita, 
an postea divinitus indita ? Ab illa parte stat authoritas Sohnij qui me- 
morat in Ibernia nullos angues fuisse. Ego vero contra censeo et 
SoHnum de Ibernia nihil certum habuisse et post ejus tempora hoc 
beneficium, in hanc insulam a Deo fuisse collatum precibus Divi Pa- 
tritii preesidis insulse, qui accepit a Deo preesidis et prsesulis insignia, 
librum qui Evangelia sacrosaneta continebat, et baculum quo et angues 
insulam infestantes funditus delevit. Ita perhibent Ibernici libri^ ita 
testantur authores qui Divi vitam litteris mandarunt. 

In ea Momoniarum parte quse Lageniam contingit^ lacu undique 
cingitur insula parva, fanis et solemnibus circuitionibus sacra^ quam 


fominae nefas est adire. Insula viventium nominatur, quod in illa nemo 
animam ejBaare traditur : moribundi tamen tot cruciatibus afficiuntiir, ut 
malint in continentem fato functum deferri, quam agere vitam tantis 
doloribus concussam. In Ultonia Neachus est lacus, in quo arbores 
nasci feruntur, quamm pars quse terra cingitur, ferrum, quse aqua ain- 
bitur, lapis ; quae supra aquam crescit^ lignum est. In Bearras prin 
cipatu tres cespites virides et juncosi solent nare durante patrum nos- 
trorum memoria, et saturni diebus prsecipitante sole, sese conferre 
in illam stagni oram, quse proximo sacello propinquior est^ indidemque 
redire diebus solis sub vesperam, etiamsi ventus adversus spiret.|| Ad- [12,] 
Jacent Ibernise ad meridianam plagam intra spatium trium leucarum 
insul» du£e nomine Scalagse. Quafum major Sancti Michaelis Arch- 
angeli prsesidio et circuitionibus consecrata undique pelago^ prse 
ruptis, et acutissimis scopulis ambitur, ut non difficilior sit e navi de- 
scensus, quam per asperas rupes ascensus ad petrse verticem : ubi juxta 
pellucidum fontem perennis aquse sunt fana. Supra Archangeli sacellum 
et Xixtum vel vaUum modicum, quo duciturj nuUse aves, quarum vis 
ingens insulam frequentantj possunt volare. Sed alarum usu destitutsej 
inque terram delapsse illa pedibus transeunt. Dum vero in Xixto Arch- 
angelo dicato, et supra sacellum pedibus incedunt volatu defectse, eas 
capere vel occiderej nefas nostri ducunt. 

Septentrionem versus in urbis Lomnachse portu, sequitur Iniscatha 
insula proxima continenti, finibus quidem angusta, sed longe amsenis- 
sima, quondam Episcopali solio vel cathedra, et templis undecem 
nobilis, nec obscura Divi Senani sepulchro, ex quo qui scrupulum vel 
lapillum gerat, hunc interim submergendum non esse, creditum est, 
modo cathohcus sit, de orthodoxse fidei articulis non ambigens. 

Adhuc ad Arcticum coeli cacumen magis accedunt insulse tres 
nomine Arse, qu£e vix leucse spacio ab Ibernia absunt. Earum maxima 
vulgo vocatur Ara Sanctorum, quod in illam olim magna religiosorum 
atque sanctissimorum hominum multitudo secederent ut commodius di- 
vinarum rerum meditationi vacarent, et se Dei cultui addicerent, 
divorumque hbitina esset, quorum sepulchris completa nobilitatur. 

Fontium mirandorum, qui aqua gehda sparsa et epota jegros in pris- 
tinam valetudinem restituunt longum fuisset nomina percurrere. Plane 
beneficam atque salutarem hanc vim non censeo adscribeiidam esse na- 
turali efiicientise fontium sed patrocinio Divorum, quibus fontes, dicati 
sunt et quorum auxilio cegroti implorant cruces atque fontes circum- 
euntes. Hic aves ex conchis cuidam ligno mari diu, fluctuanti hse 
rentibus natse conspiciuntur. Quse vulgo " durridinse^' et bernaculse 



In horum quae diximus patrocinium aliquot authores citantur. 

Pluees Iberuiae laudes et res admiratione dignas superioris sevi scrip- 
tores in monumenta retulerunt. Qui quamvis suis temporibus benigne 
sint excepti, nobis tamen forsan nonnuUi minime fidem habuerint propter 
diversum rumorem ab aemulis veritatis late dissipatum. Quippe tam 
misera conditione est setas nostra^ ut impudentia pudorem invadat, 
mendacium in sacram veritatis arcem irrumpat, audacia, et petulantia 
nibil sanctum, nibil inviolatum relinquat. Idcirco ne vel amore patrise, 
vel alia privata vel publica causa ad mentiendum deducti fuisse videamur, 
haud supervacaneum arbitror, ut nostram sententiam veterum auctorum 
testimoniis confirmemus. Venerabilis Beda, vir sincerus ita Iberniam 
[13.] describit in principio Ecclesiasticae Historiae, || "Est autem Ibernia insula 
omnium post Britanniara maxima, ad occidentem quidem Britannise 
sita, sed sicut contra Aquilonem ea brevior, ita in meridiem se trans 
illius fines plurimum protendens, usque contra Hispanise septentrionalia, 
quamvis magno cequore interjacente, pervenit.'" Et inferius " Ibernia 
autem, et latitudine sui status et salubritate ac serenitate serum multum 
Britannise proestat, ita ut raro ibi nix plusquam triduana remaneat : nemo 
propter liyemem aut foena secet oestate, aut stabula fabricet jumentis : 
nuUum ibi reptile videri soleat. l^am scepe illo de Britannia allati ser- 
pentes mox ut proximante terris navigio odore aeris illius adtacti fuerint, 
intereant. Quin potius omnia poene, quse de eadem insula sunt> contra 
venenum valent. Denique vidimus quibusdam a serpente percussis rasa 
folia codicum, qui de Ibernia fuerunt, et ipsam rasuram aquse immissam, 
ac potui datam talibus protinus totam vim veneni grassantis, totum 
inflati corporis absumpsisse, ac sedasse tumorem. Dives lactis ac mellis 
insula nec vinearum expers, pisciumj volucriumque sed et venatu cer- 
vorum insignis. Hoec autem propria patria Scotorum est. Ab liac 
egressi ut diximus, tertiam in Britannia Britonibus et Pictis gentem 

Hsec ille, cui sufFragatur Sylvester Gyraldus Cambrensis ita de 
Ibernia locutus " gleba prsepingui uberique frugum proventu foelix terra 
est, et fcecunda : frugibus arva, pecore montes, nemorosa feris abun- 
dant." Et alibi " terra terrarum hsec omnium temperatissima ; non 
Cancri calor exsestuans compellit ad umbras ; non ad focos Capricorni 
rigor urgenter invitat. Nives bic raro et tunc modico tempore durare 
videbis. Ex omni tamen vento non minus subsolari, Eavonioque et 
Zephyro, quam Circio et Boreali quandoque brumescit : ex omni 
quidem modice et ex nuUo immoderate ; sicut oestivo sic et hyemali 
tempore berbosa virescunt pascua. Unde nec ad pabula fcena secari, 
nec armentis unquam stabula parari solent. Aeris amoenitate, tem- 
perieque tempora fere cuncta tepescunt. Aeris quoque clementia tanta 


est, ut nec nebula inficiens, nec spiritus hic pestilens, nec aura cor- 
rumpens. Medicorum opera parum indiget insula: morbidos enim 
homines praeter moribundos paucos invenies. Inter sanitatem con- 
tinuam, mortemque supremam nihil fere medium.''' Inferius addit. 
" Item nerao indigenarum hic natus terram, aeremque salubrem non 
egressus, uUa trium generum specie febricitavit : sola vexantur acuta ; 
eaque perraro," Gulielmus Neubricencis Anglus ita de Ibernia testatur 
" hanc autem singularem prse cunctis regionibus habet a natura praero- 
gativam et dotem ut nuHum gignat venenatum animal, nullum reptile 
noxiura. Quinimo certa, citaque mors eorum est ad primum Ibernici 
aeris attractum, si forte aliunde advehantur. Porro quidquid inde ad- 
vehitur, contra venena valere probatum est.^' Petrus Apianus Mathe- 
maticus in sua cosmographia ait '^'Irlandia est insula fcecunda, et salu- 
bris, serpentibus et venenosis reptilibus carens : equos mittit ferendis 
oneribus aptissimos." Haec in probationem eorum, quae asseruimus^ 
retulisse suffecerit. Ad rem longe mirabiliorem pergamus. {| [14.] 





Superest adhuc omnium memorabilium rerum Iberniae maxima_, de 
qua principe loco fuisset agendum, nisi seorsim hic fusiiis enarrandam 
esse duxissem. Ea est Divi Patritii Purgatorium. 

CAP. I. 

Promittit author se relaturum historiam hominis, qui a 
Purgatorio Divi Patritii reversus est. 

In Purgatorio Divi Patritii multorum hominum animos ob peccata;, 
quse corporibus inclusse admiserunt^ cruciari compertum est. TJnde 
quam falsus et impius sit error eorum qui peccatores homines sed in 
gratia Dei obeuntes purgatorium manere negant, hoc unum satis est 
argumento; prseterquam quod divinis litteris apertissime coUigitur. 
Ego quidem legi et in quodam Ibernico Hbro et apud Divum 
Dionysium Carthusianum in opere de quatuor Novissimis et de jndicio 
animse historias hominum qui Divi Patritii purgatorium viserunt, et 
rursus ad nos gradum revocarunt, quas silencio nunc involvo. Unam 
referam historiam, quam antehac nuuquam quod ego sciam, Latinitate 
donatam, inter litutarios meos invenio. Itaque cum agerem in curia 
Catholici regis florentissima, cum nonnuUis viris eruditis et acerrimis 
antiquitatis indagatoribus mihi non ingrata familiaritas intercessit. Ex 
eis unus mihi accommodavit libellum manuscriptum, qui Ramonis 
Vicecomitis nobilis Hispani profectionem in Divi Patritii purgatorium, 
ibi casus, indidemque reditum continebat. Euit autem ipse codicillus 
inscriptione fidem faciente ab eodem Yicecomite compositus Lemosina 
lingua (ita vocatur priscum idioma eorum Hispanise populorum qui 
hodie lingua sua CataJani nuncupantur) etopera fratris PrancisciXimenis 
e Eranciscana miiiorum religione Episcopi Elnse et Hierosolymitani 
Patriarchse cum aliis codicibus in unum volumen redactus. Quod 
volumen typis mandatum Rusciuone, quod oppidum hodie Perpinnana 


dicitur, in coenobio Divi Patriarchje Francisci Seraphici uBi et yiceco- 
mes est sepulchro conditus, adhuc extare fertur. Ex hoc hbro fuit vice- 
comitis historia per interpretem non satis expolitum in Castellanum 
sermonem, qui sua elegantia et propagatione, apud Hispanos prmcipa- 
tum sibi vendicat, translata. Quam et mihi quidem Latmitate hbuit 
donare, quia res est memoria dignissima, cum auditu jucunda et 
mirabilis, tum peccantes ad meliorem vitse frugem sequendam, Numinis 
observanda prfficepta, peccata vitanda, purgatorii cruciatus timendos 
mirifice exhortans. Ita vero statui vertere ut qu® videantur superva- 
caneaetadrem minime pertinentia prsetermittam, \[ ea potissimum, quffi [-i^.-] 
vicecomes ex aliorum sententia refert : nonnuHas etiamperiodos ex locis 
mutem, cum stylo minime limati interpretis, in quem incidi, Minervam 
meam, quamvis rudem non oporteat adstringi : nec verbum verbo, sed 
sententiam sententi» reddara, Latinis phrasibus usurus : uihil autem 
addam : denique opusculum totum magis concinnatum et elegans (ni 
fallor) rehnquam. 


Hispanus Vicecomes reversus a Divi Patritii Purgatorio historiam suam 


In nomine Sanctissimje et individuse Trinitatis Amen. Ego Eamon 
l)ei gratia Perellosium et Eodarum vicecomes, Seretse Baro, fui apud 
Carolum Grallise regemj quo cum pater meuSj suus clavicularius et mi- 
Htise pra^fectus moriens me reliquit, ab ineunte cetate educatus. Hu- 
jus tauti principis curia multorum nobiHum tum indigenarum tum, 
alienigenarum frequentia celebrabatur. Horum ego multos de rebus 
mirandis, scituque dignissimis, quse per orbem terrarum dispersa extaut, 
crebro disserentes andivi : et ea lustrandi mihi vehemens cupido incessit, 
ideoj credo, quod est hominibus natura insitum, ut res externas, ab- 
strusas atque recouditas expetant scire, idque certius habent quod ocu- 
lis testibus experiuntur, quam quod ahorum sermone perfertur. Igitur 
hoc studio flagrans, ope Numinis fretus, me fortunse casibus obtuli^ 
donec adiens maria, longinquas terras penetrans per Christianorum et 
etiam infidelium ditiones peragranSj varia miracula viderim. Quse om- 
nia in prsesentiarum recensere, minime est cordi. Ea solam repetam, 
quse ad profectionem meam in purgatorium Divi Patritii expHcandum 
spectant. Neque vero omnia^ quse in purgatorio vidi, promulgabo, sed 
ea quse referre, mihi cOncessum est. Quemadmodum vero illud 
purgatorium fuerit primum inventum, et quse me praecipua causa im- 
pulerit, ut id viserim prius exponam. 

" Quemadmodum Purgatornm jDivi Patritiifuisset primum inventum." 
Divus Patritius cum in Ibcrnia insula sacrosanctum Christi Jesu 


Evangelium antiquitus promulgaretj quamvis philoBophiam suam divi- 
nam, cseloque coUapsam vitje quoque integritate et miraculorum multi- 
tudine confirmaret: indigense tamen erant adeo obstinati, ut longo 

[16.] tempore parum profuerit.|| Quamobrem ut eos ab indomita feritate ad 
mehoris vitse frugem verteret : a gentili superstitione ad divinse verita- 
tis cognitionem duceret ; a malorum dsemonum servitute in Christianam 
libertatem assereretj et instrueret bonis moribus, de perpetuis Averni 
poenis, de ingentibus purgatorii cruciatibus, de summa beatorum 
quiete, et tranquiUitate creberrime verba faciebat. Cseterum ne his 
quidem nervis potuit obstinatse genti suam sententiam probare. 
Quippe diaboHca fraude decepti plerique respondebant, dedecere se tam 
mobili et inconstanti animo esse, ut ahenigense testimonio ducti, a ma- 
jorum institutis, a prisca consuetudine antiquiore hominum memoria, 
ad novam atque superioribus sseculis inauditam rehgionem desciscerent: 
prsesertim cum Divus Patritius ea quse dicebat non ostenderet : ac ita 
se prius illi fidem non habituros quam illam fsehcitatem atque calamita- 
tem ocuhs cernant. Quam ob caecam hominum obstinationem Divus 
opinione omnium majorem csepit animo dolorem. Consulendo tamen 
saluti gentis sibi commissse minime defessus, pro ea Domino majora 
jejunia, preces devovet. Quibus Deus beniguissimus annuens illi 
(sicuti solebat) comparuit, donavitque librum Evangeha sancta conti- 
tentem et stipitem, qui Jesu Christi baculus appellaturj et merito, cum 
ab eo fuerit fideh servo datus. Utroque vero Hbro et baculo significatur 
esse Patritium Ibernise Apostobum, et prsesidem, quemadmodum in 
ipsius vita memoriae proditur. Preeterea in locum avium, magnaque 
sohtudine vastum eum duxit ; ubi obscuram specum ilh indicans " qui 
inquit" a peccatis quse Sacerdoti panderit absolutus et eorum dolore 
affectus hanc speluncam fuerit ingressus, reatus veniam impetrabit et 
iJla extrema quse peccatores coguntur perpeti videbit. Creatoris indul- 
gentia tanta Divus vehementer laetatur, prsesertim quod ostensa specu 
hominibus parum creduKs se fidem facturum putabat. 

Est autem hsec specus in insula, quse lacu magno, profundoque am- 
bitur. Eam Divus foribus clausit, valloque circumduxit, et juxta con- 
struxit oedem destinatam canonicis regularibus (quorum rehgionis 
extant in Ibernia complura monasteria sumptuosa, majoraque hoc 
caenobio.) Canonicorum Prsefecto, (Prior vocatur) antri claves commisit. 
Quibus constat non immerito, Purgatorio Divi Patricii nomen inditum 
fuisse. In id cum Patricius vixit, multi sunt ingressi causa crimina 
purgandi, quorum nonnuUi, qui nutantis fidei fuerunt, ampUus non 

[17.] extitermit. At Uli qui firma et immutabiU fide muniebantur reversijf 
retulerunt, se Orcum vidisse, ingentes cruciatus esse perpessos, mag- 
nam quoque requiem et faeUcitatem ocuUs lustrasse. Quorum testimo- 
nia Divus jubebat notis excipi, in monasterio custodiri, et calato populo 
prsestitutis diebus exponi. Wefas autem est, quemquam antrum in~ 
roire nisi ad expianda peccata et ingressurus haec agere consuescit. 
Principio a pontifice vel episcopo, cujus finibus purgatorium continetur. 


illud adeundi potestatem petit, Solet antistes facultatem petenti, ausa 
primum non levibus argumentis dissuadere^ rei periculum proponeudo, 
prsBsertim quod aliqui fuerint ingressi, et nunquam regressi. Si tamen 
hominem sentit incseptis constanter insistere, litteras illi ad monasterii 
prsefectum dat. Is etiam cum non minus ab incaeptis conatur averterCj 
exorans, ut alia potius suscepta pcenitentia, peccata expiet, quam animi 
corporisque salutem eo discriminis deducat. Sin illum a sententia non 
potest deterrere, in templum ductum precibus, et poenitentiae prsescripto 
tempore facit incumbere. Deinde curat finitimos sacerdotes convenire. 
Sacrum Missse quod cum illo versu "■ Eequiem aetemam dona eis Do- 
mine" pro vita defunctis offertur, cantu et solemnitate celebrari, homi- 
nem viatico Sacrosancti Corporis Domini refici, aqua sacra, quemad- 
modum a Divo Patritio fuit institutum spargi, pompa sacerdotum can- 
entium Litanias, populique sequentis ad ostium purgatorii adduci. CTbi 
iterum periculorum memoriam renovansj hominem rogat ne intret. 
Quem tamen, si constantem comperit, sanctissimae crucis signo mu- 
niens (quod et reliqui Sacerdotes ad unum faciunt) aperto ostio intro- 
mittit, et obseratis rursus foribus orantem relinquit. Postero die ad 
eamdem horam rediens, si aperta janua, hominem oflendit, eadem 
pompa in monasterium reducit, hospitioque exceptum retinet, dum illi 
placet. Sin hora soHta in antro illum non convenit, anima et corpore 
esse damnatum, habet sibi persuasum. 

Primus antem hujus caenobii post Patritium prcefectus, quem vitae 
probitate insignem fuisse reor, conclave sibi constitui fecit a canonico- 
rum dormitorio disjunctum, ne, quod esset senio confectus et dentibus 
praeter unum vetustate orbus, junioribus ludibrio laederetur, neu rainore 
observantia, quam pro honore coleretur ; neve ad iram crebrius incita- 
retur. Juniores canonici qui illum crebrius visebant, jocantes inter- 
rogabant, quamdiu vellet, vitam perducere. Tum ille "mallem in- 
quiebat" filii charissimi, si Deo placeret, ex hoc mundo discedere, quam 
in eo diutius commorari. In cselo summa tranquillitas, et vita laborum 
omnium || et curarum expers : hic nihil prseter dolorem, miseriam, et [18.] 
calamitatem.'^ li vero, qni vimm sanctum hsec percontabantur, cum 
ille animam egisset, audierunt Angelos canere et eum nomine appellan- 
tes dicere "Beatus moreris, osque tuum, quod opiparas epulas, et 
deHcatos cioos non libavit, est felix," quippe aqua et hordeaceo pane 
tantum vivebat, et ea raro capiebat. Tempus est ut profectionis meas 
rationem breviter exponam. 

" Vicecomes Hispanus mtionem veddit, qua est deductus tbt ptorgato- 
rinm adiref." 

Cum Carolus GaUise rex, cujus fidei a patre meo moriente commis- 
sus sum naturae jus solvisset, contuli me ad Johannem Taraconensis 
Hispanige regem, cujus fui jure gentium chens, et subditus, quod ejus 
regni finibus possessiones mese continentur. Is me maximi semper 
fecit, tantumque amavit quantum uUus uiiquamregum clientem dilexit. 


Ac ego quidem paria cum rege feci mutuo erga eum amore. Tui pri- 
mum ejus equiso : deinde ab eodem trirerimibus tribus prsefectus Cle- 
menti Pontifici Maximo suppetias missus. Post Clementis obitum cum 
successori ejus Benedicto decimo tertio Papse militarem regis imperio, 
de regis ipsius interitu mihi fuit allatum. Quo tristissimo nuncio ve- 
liementer perculsus flagrabam studio cognoscendi quo in statu foret 
anima regis, quasve^ si in purgatorio forsitan esset poenas sustineret. 
Igitur ea quas de Divi Patritii purgatorio, sgepe audieram memoria re- 
petens, illud auimo statui visere motus causa, cum experiendi, an ibi 
de rege aliquid certi haberem, tum scelerum meorum veniam a Deo 

" Vieecomes, guando sit jorqfectus et qua venerit ad pur^atorium refert" 

lara vero, quam arduam atque difficilem rem susceperim, qiiam 
invitis atque repugnantibus, cum aliis, tum illis, quibus plurimum de- 
bebam, id oneris mihi imposuerim, quoque iter fecerim donec purga- 
torii antrum fuerim ingressus, breviter despiciamus. Principio quidem 
ratus officio me non satisfacturum, si summo Pontifice inscio, peregre 
proficiscerer^ illi consilium meum exposui,, et ab eodemj ut discedeudi 
milii potestatem faceret, petivi. Sed ille tantopere milii repug-. 
navit ut vix repererim, quemodmodum jussis ejus resisterem. Id unum 
milii propugnaculo fuit,quod quo magis me jubebat, ab incepto desistere, 
[19.] contra eo summissius et abjectius ego illum rogabam^jl ut milii per eum 
inceptis liceret insistere. Itaque, cum assiduse et importunissimse 
efflagitationes mese Pontificis maximi Benedicti decimi tertii imperium 
vicissent, ejusdemque benedictione roborarer, Avenione, ubitunc erat, 
proficiscor, anno post ortum Bomini vigesimo octavo supra millesimum 
tercentesimum, mense Septembro^ eo die qui nomine Divse Yirginis 
sacer refertur in fastos, sub vesperam. Primum in Gallise curiam Paris- 
ios perveni. IJnde discedenti mihi rex Gallise commendatitias litteras 
dedit ad Anglise regem generum suumj a quo sum benigne exceptus, 
et literis traditis in Iberniam dismissus. Ciim in uibem Dubblinnam 
Ibernise caput venissem, comitem Marchse, Bichardi Eegis Anglise pa- 
truelem et in Ibernia proregem conveni. Qui regis et reginse 
litteris lectis honorificentissime me recepit. Itineris vero mei 
ratione perspecta, toto conatu suadet, ne ulterius progrediar ob 
oculos proponens summum purgatorii discrimen, quod multos 
viros sustuJerat. Cum tamen nihil suasionibus efficere posset, 
ad Ibernise primatem in Drohadantam urbem me mittit. Is est 
Armachanus Archiepiscopus, cujus imperio in sacris Iberni omnes ad 
unum obediunt. Qui receptis Britannise regum et comitisMarchaelitteris, 
alacriter et humanissime me suscepit. Meo tamen consilio cognito 
etiam atque etiam petiit, ut a conatu desistam, significans quam sit factu 
difficile id quod consfcitueram, exequi : multos purgatorium ingressos 
nunquam redivisse. Sed cum meam constantiam atque firmitatem ex- 
plorasset, me peccatis absolutis ad 0'Nellum regem dimittit : a quo 


donis ornatus perveni in pagum que Protectio vel Asylum (Tearmuin) 
nuncupatur. Hujus pagi dominus et ejus frater in me satis comes 
extiterunt, meque cum comitibus meis et aliis qui purgatorii videndi 
causa e variis regionibus confluxerant, pontonibus in insulam ubi est 
purgatorium trajecerunt. 

" Vicecomes sesse parat acl ingrediendum purgatorium et intrat." 

luMonasterii autem templum productus,cuminstitutimeirationemred- 
didissem, et multis astantibus a priore interrogatus, in purgatorium me 
credere respondissem, tum ille ita exorsus. '' Perdifficilem atque 
periculosam/' inquit, "rem suscepisti, quamque pauci tentarunt, 
nedum sunt assecuti. rateor, equidem facilera esse purgatorii de- 
scensum; sed revocare gradum, hoc opus, hic labor|| quippe scrobis[20.] 
istius cruciatus fidem superant, quibus viri alioquin constantes succum- 
bentes jacturam ar^m£e, corporisque fecerunt. Idcirco ego te 
moneo, ut voluntatem immutes, aliam pcenitentiam acturus. Sunt 
enim quamplurima vitee instituta (quod te latere minime puto) 
quibus Deo servire, culpamque compensare possimus, Quorum unum, 
si duriora cupis, est monasticse vitse alligari et convenis qui pietate et 
peccatorum dolore concitati hsec limina vident, administrare. Quod 
quidem, cum Deo gratissimum est, tum longe tolerabilius, atque faci- 
lius, quam ante obitum ea subire extrema, quse post interitum nullus 
fertj nisi invitus.^' Ad hsec responsum prebens, " eo mihi^' inquam 
ventum est, unde uunc non expediat pedem referre, quo priusquam 
venij jam pridem decreveramj milli terrorij nulli periculo, nullis malis 
cederCj quin purgatorium adirem, dum in animse meas perniciem nihil 
molirer, Deive prsecepta nou transilirem. Ita moveor et peccatorum 
meorum conscientia et studio regem meum videndi. Ob id etiam atque 
etiam te oro, ne mihi tandem ingressum intercludas." Tum ille ^'Si de- 
liberatum" inquit " tibi est, a sententia non desciscere, oportet ut hujus 
loci ritus peragas, quemadmodum est a Divo Patritio constitutum, et 
ab antecessoribus meis observatum/'' " omnia''' inquam " quse me im- 
peraveris, quoad facere possum prsestabo.^' Igitur testamentum condidi, 
duobus fihis meis, quorum natu major Ludovicus et alter Bamon 
nomine gaudebat, et cseteris comitibus quid agerent, si ipse a scrobe 
non reverterer, prsescripsi. A monasterii prsefecto, et a Domino asyli 
pagi qusesitus, ubi vehm sepeHrij si forsan in purgatorio vita defun- 
gerer, et cadaver reperiretur id eorimij arbitrio permittens, respondi 
" terram esse commune hominum sepulchrum.'^ Alia die, sacerdotibus 
vicinisj et ccenobii religiosis convocatis, Sacrum Missse quod pro mor- 
tuis offerri soletj cantu, musicaque celebratur. Quo peracto, reliquis- 
que caeremoniis absolutis, sacerdotes, in ordine digesti, pompa, quse 
processio vocatur, ecclesiasticis, Asyli domino cum ssecularibus sequentCj 
ad speluncae januam me conduxerunt, et precibus quge Litaniae nomi- 
nantur cantatis, aqua sacra spargunt. Mox foribus apertis, ita prior 
coram omnibus rursus affatur. ^ "En locusj quem vis ingredi. Csete- 


rum si meam amplecteris senteBtiam, consilium mutares; namque 
raulti huc ingressi amplius non extiterunt, quod non satis constanter 
Deo confisi sint, nec in mortali corpore sustinuerint eos cruciatus, quos 
peccatores post obitum iniquo animo ferunt. Siu tibi fixum est id 
[21.] quod animo constituisti exequij|( audi dura brevitei expono, qnEe tibi 
sint eventura. Primum Dei legati tibi occurrent, teque agendis in- 
struent. Deinde cacodsemones variis artibus decipere conabuntur, jam 
indiJgendo, jam miuitandOj jam sseviendo. Eorum antem crudelitatem 
evades incolumis, hsec verba repetendo " Christe fili Dei vivi, miserere 
mei peccatoris." Ita ex his qui sunt ex purgatorio reversi, accepimus, 
sibi contigisse. His anditis^ ego cunctos osculatus et valere jubens in- 
gredior antrum. Post me intrat Anglus Eques Taresi Dominus. Illico, 
interdicto nobis colloquio^ quod vel propter hoc mors traditur irrogari 
et foribus sera confirmatis, prior cum populo revertitur. 

Vicecomes primas partes purgatorii descrihit, et gidd religiosi venien- 
tes olviam ipsi dixerint, explicat, 

Ego vero intus inclusus cum antri magnitudinem, quod uhias quatuor 
longum esse puto, specularer, comperi interiorem partem reflexam, 
paululumque extensiorem ad ingredientis Isevam versus. Qua cum 
vestigium figere tentassem, solum adeo debile, pedisque mei pondere 
tremens sensi, ut mihi visum fuerit hominem non posse sustinere. 
Idcirco veritus, ne in inopinatum aJiquod et incognitum profundum 
haurirer, pedem retuli et fidei catholicse, constantiseque prcesidio vallatus, 
flexis genibus preces sum conatus effunderej mysterii nihil aliud ex- 
istimans subesse. Cceterum hora cireiter una transacta ccepi cunctis 
artubus contremiscere, madescere sudore^ dolere corde, atque nauseare : 
perinde ac in longa navigatione marina jactatione vexarer. lis me per- 
turbationibus concussura somnus oppressit, sed rursus excitavit immanis 
sonitus, ingentis tonitrui, quod non ipse solus audivi, sed quotquot in 
insula fuerunt, sunt experti, eo magis attoniti quod dies erat clara et 
serena. Nondum lepentini tonitrui terrore vacabam cum me alius novus 
et pristino major pavor invasit. Namque somno non prorsus oculis 
discusso, improviso per ulnarum sex altitudinem labavi. Quo subito 
casu experrectus omnino fui adeo expavefactus, ut non prius fuerim mei 
compos, quam verba illa quse a proeside caenobii didici protulerim, 
" Christe fili Dei vivi miserere mei peccatoris.'' Igitur hinc spatiosius 
et luce perfusum antrum vidi, quoa mihi percurrenti solo (jam enim 
socium amiseram) quo magis progrediebar, eo profundius atque vastius 
[22.] occurrebat.jl Nec tamen prius procedendi finem feci^ quam in locum 
alta caligine mersum ingressus omni lucis splendore fui destitutus. Sed 
cito tenebris trajectis deveni in aulam amplam quidem, sed non majore 
claritate nitentem, quam est apud nos hyeme vespertinum crespuculum, 
nec continuo pariete ambiente sed solidis columnis fornicato vertice 
coeuntibus nixam. In hac postquam soepius huc illuc ambulavi putans 
nihil jam itineris reliquum esse^ sedi^ operis tam magnifici, quod mea 


quidemsententiahumanuin artificium etingenium superabat, slructuram, 
elegantiam et pulchritudinem admiraiis. Quam meam contemplationem 
interruperunt viri duodecim candidis vestibus induti, qui mihi quidem 
religiosi videbantur, aulam ingredientes meque benigne sahite imperti- 
entes. Cum propinquius accessissent, unus qui coeteris forsan^ prseerat, 
ita me nomine omnium afiiatur. " Laudibus perpetuis Deus optimus 
maximus efi^eratur, cujus nutui et imperio omnia subjiciuntur, qui tibi 
tantum tamque incredibilem et inauditum aiiimum fecit, ut ausus sis 
huc descendere peccata purgatum. Eem hercule arduam, perdiflici 
lemque suscepisti, sed ingenti prcemio compensandam. Namque si 
iustitutum prcBstiteris summus ille misericordiarum Deus piacula hac- 
tenus commissa tibi condonare dignabitur. Siu malorum spirituum 
pavoribus et cruciatibus perterritus, vel promissis deceptus succubueris 
a suscepto munere desistens, anima corpusque quibus constas, seterno 
supphcio plectentur. Quare ne inopinatus ab hostibus circumveniarisj, 
huc nos devenimus, nunciatum variis te diabolos poUicitationibus, 
minis et terroribus aggressuros, et in hoc loco post nostrum reditum, 
primum signa tecum collaturos. Ergo hic tibi opus animo constanti, 
pectoreque firmo. Quo si iueris proeditus omnes hostium vires facili 
negotio contundes dulcissimum Jesu Christi nomen corde venerando et 
ore proferendo. Quoties vero fueris stadium cum adversariis ingressus, 
nos Dominum orabimus, ut ferat tibi opem divinam. Yale. Quibus 
dictis illico discesserunt. 

Viceco7nes, quos viderat crueiatus, ordine enarrat. 

Post religiosorum reditum ego solus in aula relictus, cum impendentes 
diificultates animo mecum volutarem, ingens strepitus omni belli elassico 
et humano sonitu major meas aures improviso verberavit. Mox innu- 
mera dsemonum vis variis formis horrendissima et confertissimis ordini- 
bus irrumpens aulam implevit.|| Omnes ad unum me salvere jusserunt, [23.] 
nihil quo solet honor exhiberi, proetermittentes, et obtestantes me magnis 
erroribus et dementia captum, quod in loca vivis invia descenderim : 
tantam meam audaciam dignam esse morte : nihilominus se rationem 
habere meorum erga se meritorum, quod super terram studio summo, 
diligentiaque semper eorum imperata fecerim : ob id me servaturos^ 
ad purgatorii januam comitaturos : incolumem ad mea dimissuros, 
diuque frui in mundo magnis deliciis permissuros. Sin minus condi- 
tionem accipiam, sed stygia regna lucter adire, me mortem oppetiturum 
et post obitum innumeris calamitatibus afiiciendum. Ego vero callidi 
tatem et dolos eorum prseclare intelligens nec conditionem accepi nec 
ahquid respondi. Quam ob meam patientiam ilH ira perciti ringentia 
ora, minitantesque vultus in me vibrant. Inmedia aula magno rogo 
constructo, subitoque accenso me imponunt pedibus atque manibus 
ligatum : per ardentes flammas ferreis uncis huc, illuc trahunt, simul 
elatis clamoribus mihi terrorem injicientes. Sed ego memor mandatorum 
quse et viri duodecim, et monasterii prceses mihi dederuntj Jesu 


uomeii invocavi. Quo fuit totus ignis extinctus, diaboli plerique in 
diversa dissipati se fugse mandarmit. Ego vinculis fractis illsesus evasi 
ep quidem in reliqua eventa audentior, quod primo congressu sine ullo 
negocio, nomine Domini hostes profligaverim. 

I. Campus Cetjciatuum. — Nihilominus non pauci manes in aula 
manserunt, qui me inde rapuerunt per iter longum, vepribus et sentibus 
asperrimum, tenebrosum, malignis spiritibus refertum, et infestum ad- 
yerso vento tam acriter inflante, ut mihi quidem usum aurium inter- 
cipere, corpusque penetrare videretur. C^m ad solis exorsum versus non 
parum processissemus, unde non procul abesse orbis extremum puta- 
bam : querrellse, gemitus, atque fletus ex proximis locis auribus meis 
obstrepunt. Cujus rei causam cum proprius pervenissem sum clarius 
expertus, lamentabili et msestissimo spectaculo ob oculos proposito. 
Namque ingressi sumus difftisum atque patentissimum campum cujus 
limites videndi acie pertingere non poteram, totum incendio flagrantem, 
totum virorum et fseminarum variis conditionibus copiosissimum. 
Horum ploratuj lamentis, dentium studore, planctibus locus ille per- 
sonabat. Nec mirum. ; jacebant enim humi, proni et nudi. Eorum 
pedes atque manus, ferreis clavis, candentibus torrenti terrse infigeban- 
[24.3 tur:|l dorsis horribiles visu dracones insidebant, succubentium cervices 
hiante ore, dentibusque laniantibus rodentes. Agmina frequentia 
Diabolorum solicite locum lustrabant, afiiictos soevis verberibus csedentia, 
eisdemque prsesentia et strepitu pavorem incutientia. Ob quod miseri 
alii voces in sethera diffundebant : alii prse dolore solum mordebant. 
Easdem etiam psenas de me sumere, nisi reverterer diaboli fueruut 
minitati. Cum vero me clavis fodere tentassent, fui defensus illa verba 
repetendo, " Jesu Christi, fili Dei vivi miserere raei peccatoris.'" 

II. Campus Cruciatuum. — Hinc fai delatus in alium campum, 
cujus latitudinem, quidem oculorum intuitu comprehendebam, longitudi- 
nem tamen non, ignibus etiam torridum, innumerabilium pene homi- 
num ex variis gentibus plenum, qui sicuti priores urenti solo clavis 
adstringebantur. Insuper alii alio cruciatus genere torti. JSTam 
aliorum viscera pungebantur acuJeis : aliis fsedissimse visu serpentes 
coUi venas et arterias scindebant, aliorum pectora lacertse, talpseque 
ardentes longo et acuto rostro fodiebant, cordaque per lacerum corpus 
extrahebant : dsemonia omnes flagellabant. Quare tam magnus ac 
fnnestus erat miserorum luctus, quam mente potest concipi. Mihi 
manes optionem faciunt, utrum hsec extrema ferre, aut redire malim ? 
Ad quod ego presso ore obmutui : cumque illi me supphcio machina- 
rentur afS.cire, conatu fuerunt dejecti, me Jesu nomen soHto more 

III, Dolorum Campus. — Fui ductus in alium campum miseria 
doloribusque funestissimum. Erat ibi ea hominum copia, quse nuUo 
nostro calctdo numerari potest. Omnes humi prostrati ignitis clavis 
per totum corpus trajiciebantur, vocem raucam, faucibusque hserentem 
edentes : quemadmodum ii facere solent, qui ultimo mortis transitu 


prse dolore mugiuiit : violenti quoque venti impetu, diris daemonum 
ictibus creberrime quassi. MiH spiritus impii faciunt eligendi potesta- 
tem, pedem ne referam, an has poenas pendam ? Cumque me tacentem 
utrumque respuere intellexissent, plectere moliuntur, firustra tameUj [25.] 

rV. PcENAEUM Campus. — lu alium tamen campum impxilerunt 
psenis exquisitissimis horridum, vario, multiplicique igne adustum, 
hominibus uberrimum : alii vel collo vel brachiis vel pedibus vinctis 
catenis ex calybe confectis in flammas suppositas suspenduntur : alii 
araticulis cremautur : non pauci verubus transfixi ad ignem torrentur, 
metallo liquefacto et ardentissimo superinfuso. Suos quisque patiebatur 
manes. 'Nec uUius est tanti ingenii flumen, tanta dicendi, scribendive 
vis, tantaque copia, ut possit tanti mseroris, supplicii, cruciatus, faciem 
luctuosissimam referrCj nedum exornare. Yae peccantibus. Hei non 
agentibus in hoc mundo pgenitentiam. Omnia hujus vitse tristitise 
labores, paupertates, exilia, carceres, opprobria. miserise, calamitates, 
vulnera, et mors ipsa nihil sunt ad purgatoru psenas. 

Ticecomes regum smim alloq^iUur. 

In hoc campo multos viros atque faeminas mihi notos, et consan- 
guinitate conjunctos ofiendi. Hic regem meum Johannem conveni. 
Qui interroganti mihi, quam ob culpam ibi coerceretur, alioquin 
meciun multa locutus, ad hoc interrogatum id unum respondit, hujus 
sseculi principes atque magnates summopere oportere nemiru injuriam 
facere in alterius gratiam, quantumcumque familiaris. Ibidem quoque 
vidi quemdam rehgiosum crudeles psenas dantem, propter quoddam 
grave peccatum. Ob quod abfuit parum, ut oeternis Averni suppHciis 
puniretnx : re namque vera de illo fuissent actum, nisi ante obitum 
magno cordis dolore, multis lachrymis et acerrima psenitentia scelus 
expiasset. Obvia etiam mihi fuit Donna Aldonsa Carolea mea cognata^ 
cujus interitus antea eram nescius, quia me proficiscente in vivis age- 
bat. Haec eo potissimum torquebatur, quod faciei comendse^ fucatis- 
que coloribus depingendse nimium studebat. Omnes tamen (Deo sit 
gratia, laus atque gloria) erant in via salutis. Ego vero fui ab his 
cruciatibus Domini nomine protectus^ frustra diabolis obnitentibus. 

PcENARUM VALLis ET ROTA. — lidem maHgni spiritus in vastam vallem 
me devenire coegerunt. Ubi magna est rota tota flammis ardens; 
cujus axi, summse curvaturse, et radiis omnibus ferreis mucrones igniti 
confertissime sunt impacti.|| Ex singulis autem mucronibus animge [26.] 
singulse pendebant vehementissime cruciatse, rota a diaboHs rapidissime 
circumversa et incendio ignis nigri, quasi sulphuxei undequaque flag- 
rante. Me quoque carnifices in hanc rotam imposuerunt. Sed appel- 
lato Jesu nomine statim ex illa cecidi illeesus. 

PcENARUM FORNAX. — Cseterum trahor invitus, atque renitens in alium 
campum, ubi magnae molis domus occurrit humo fumans tota^ non ali. 
ter quam fornax, circumjectisque locis tenebrarum nubes offundens 
Hic prius flentium voces^ plangoremque audivi. Cum proprius per_ 


yeni, vidi totam domum liqmdo, ferventique metallo, auro, argento, 
ferro, plumbo, et alio vario irapletam, foliis rotundis atque spississimis 
mistis, et hoc balneo (ita ruriis dicebatur) innumeros nudos ablui et 
adverso vento durissimo trajici. 

PcENARUM ^LUMEN. — Hujus atrocitate psense stupefactus validissimo 
venti flatu rapior una cum Dsemoniis et caeteris trans montem ad 
flumen profundum feetidum, gelidissimumque, quo innumeri pene 
cum halitu gravissimo, et frigore, tum dsemonibus eos, qui fugere 
conabantur, vasto gurgite mergentibus, excrueiabantur. Quod ego 
periculum declinavi Jesa nomen proferendo. 

DoLouTJM yTJTEUS. — ^Dcin a furiis nequissimis ad orientem versus rap- 
tus aspexi procul ingentem sulpliurei ignis flammam longe altius ascen- 
dentem, quam ego intuitu consequi valebam, infinitos viros, atque 
fseminas misere exustos secum efferentem : cumque vis flammae minue- 
batur, animas rursus cadere in ignem. Quando proxime perveni vidi 
flammam illam ex magno puteOj qui mibi orcus videbatur, eflundi. 
Tunc Eurise exorsse. " Hic inquiunt" puteus os est Avernij domi- 
cHii nostrij quo eos liospitio recipimus, qui in mundo nostra imperata 
fecerint. Idcirco cum tu nobis diligeuter servieris, reliquum erat, ut 
in hoc profundum, detrudererisj jacturam animse, corporisque facturus. 
Cseterum tam fidi ministri sortem pie miserati tibi potestatem redeundi 
facere decrevimus. Quam sequissimam conditionem si respuis, hic tibi 
[27.] nobiscum carcer erit communis. || Ad hsec ego tacitus nullum prsebui 
responsuin. Quamobrem Eumenides in puteum me prsecipitem dede- 
runt. Ac ego quidem, quo magis hauriebar, eo veliementius perterre- 
bar, propterea quod vastior, profundior. visuque terribilior puteus sem- 
per occurrebat. lamque metu et pavore perculsus, animo linquebar, 
divini nominis oblitus de me actum putabam. Denique tamen ope 
numinis adjutus consternatum animum revocavi, Jesumque clamavi: 
et illico flamma, rapidissimoque vento ex imo profundo venientibus ob- 
viam in sublime repulsus exterius ad puteum cecidi solus, diu mentis 
incompos, et abinam essem, ignarus. 

PoNS CALAMiTATis. — AHi tamcu diaboli ex puteo egressi ita"me al- 
loquuntur. Quid agis hic vir probe ? Socii nostri htinc esse Erebi 
puteum, tibi significarunt, in illum te proecipitantes. Quod de more 
facimus_, causa hominibus imponendi, Coeterum nos revera in Tartareum 
puteum te conjiciemus. Moxque me pavidnm procul ferunt ad flumen 
longissimum, profundissimumj horrendissimo fcetore infestum, ignis 
sulphurei flammis spumans. Dcemoniorum turbis confertissimis scatens. 
Cujus ripae arctissimo ponte jungebantur. Tum rursus sic eflantur 
" oportet te vel hunc pontem trajicere vel reverti : nos quidem hoc tibi 
consuluerimus, non illud : quoniam prcesens poena sicut est ultiraa, ita 
erit inevitabilis. Namque ubi tentaveris pontem traducere, veutorum 
impetu e medio ponte in flumen fueris deturbatus. Quamobrem, ne 
onus viribus impar, temefe suscipias, periculum jDrius aninio perpende." 
Ac mihi quidem rem attenta mentis acie intuenti tres diffi.cnltates ne- 
gocium facessere videbantur ; prima, pons ipse lubricus ex gelu confectus 


et angustissinius ; secundaj pontis et riparum fluminis undique pre- 
scissarum proerupta altitudo ingentem terrorem afferens ; tertia fortissimi 
venti vis. Nihilominus siDguflaria ergame beneficia ]>ei, qui me multis 
e casibus durissimis^ eripuerat, memoria repetens, pontem aggredior. 
Quo magis progredior, eo ampliorem et tutiorem reperioj et tandem 
incolumis trajicio, summo Eumenidum luctu et mcerore dolentium in 
tutum me venisse ; quod ipsis deinceps impetendi me potestas sit 

Vicecomiti interdicitur, multa, qum in Turgatorio vidit referre. 

Est autem mibi interdictum, multa quaein hoc purgatorio vidi referre.|j [28.] 
QuEe Deo favente semper silentio tacitus involvam. Illud audeo con- 
firmare, omnes liomines, qui cruciatus purgatorii vidissent,, cequo animo 
laturos omnes hujus vitse dolores, et miserias ea lege, ut purgatorium vi- 
tarent. Namque calamitates hujus mundi, voluptates atque delicise 
sunt, si cum purgatorii suppliciis conferantur, Unde potest colhgi^ 
quanti intersit peccata non admittere, quod optimum est ; quod proxi- 
mum huic est^ psenitentiam in mortem non differre, quamque sit Deo 
gratum perpetientibus purgatorii pcenas^ piis officiis subveuire. 

Vicecomes jparadisum et vohiptatem, quam ipse caperit, descriiit. 

Amne trajecto, cnm procederem Deo gratias agens, vidi procul alta, mu- 
nitaque mcBnia, quae janua micans, velut auro exornata, variataque mu- 
tis atque lucidissimis unionibus claudebat. Cum vero proprius access- 
issem intra millia passuum duo^ animadverti, fores patere : suavissimam 
fragrantiam foras diffundi : perinde ac si omnia terrarum orbis aromata 
intus exurerentur : et obviam mihi egredi immensam pene hominum 
copiam mirificis ordinibus instructam, vestibus ex aurea palma iudutam, 
cruces accensasque faces gestantem. Is beatissimus ccetus me incre- 
dibili gratulatione, comitateque recepit, et secum in regiam illam duxit, 
divina qusdam dulcedine, fidemque superante Deo laudes canens. 
Dein Archiepiscopi duo mecum deambulantes, illam loci faciem quse 
omnem meam expectationem vicit mihi ostentant. Imprimis grato 
mihi fuit spectaculo ipsa terra apertissima et patentissima, cujus fines 
conspectu non poteram pertingere, lucidior ipso sole, viridibus pratis, 
et amenis hortis crebro intexta, innumeris arboribus in quincuncem 
digestis fructus suavissimos ferentibus consita, rigata puri liquoris 
rivulis strepentibus placido murmure : floribus fragrantissimis vestita : 
opere topiario exquisitissimo decorata ; gratis ambulationibus ingeniose 
dimensa. Ipsi deinde homines non mediocriter me suo conspectu re- 
creabant, in suo quisque ordine ut religiosi collocati et variis dignitati- 
bus cohonestati. Ibi Papse, Cardinales. Archiepiscopi,et alii innumeri 
pro munere quo quisque functus erat vivus fulgebant. Eseminarum 
quoque agmina copiosa suis in subselliis sedebant.H Regum coronis re- [29.] 
dimitorum visu magnopere obleciabar. Omnes erant syderibus fulgen- 
tiores et ut inter stellas alise sunt ahis splendidiores, ita et iu eo con- 
ventu aliis ahi pro meritfs caudore prsestabaut. Omnes magna fehci- 


tate fraebantur ingenti Isetitia perfusij non sua tantum quisque beatitu- 
dine, sed et singularum contubernialium prosperitate gavisi : novoque 
quodam genere gaudii affecti, quod ego tartareos spiritus vicerim. In- 
terdum bini, Irini, vel quo volebant numero, deambulabant : nonnun- 
quam colioquia instituebant : nunc choreas ducebant : nunc quoque 
mira cantus dulcedine personabant : semper Jesum creatorem atque 
redemptorem efferunt laudibus. Itaque nihil hujus fortunati loci as- 
pectu pulchrius : nihil odore suavius : nihil fructu jucundius : nihil 
melodia gratius : nihil rerum omnium varietate et prsestantia admi- 
rabilius unquam mente cogitaram. Illic nulla sestus intemperatio : 
nulla frigoris violentia : nulla ccfili inclementia : nuUa corporis segritudo : 
animi nulla perturbatio : denique .nihil nisi quies atque tranquUlitas. 

Postquam loci amsenitas me refecit, Archiepiscopi verba faciunt. 
Hic est terrenus ille paradisus, unde primi generis nostri parentes ob 
spretum Numinis prseceptum fuerint ejecti. Quorum etiam peccato 
posteri inquinati Dei hsereditate abdicabamur, donec Immensus ille 
rerum conditor seterni Patris filius humana natura se induerit et 
homo ex Maria Virgine natus piaculi parentum nostrorum poenas luerit, 
nuUius ipse peccati labe infectus et inter alia sacramenta, baptismum, 
cujus lavacro ab originale lue abluimur, instituerit. Quia vero iterum, 
qua sumus fragilitate, in vitia ssepius labimur, ne omnino pereamus ad 
infernum condemnati, sacramentum psenitentise sancitur ; qua si 
prorsus in vita crimina minime compensamus, purgatorium quod vidisti, 
nos manet. Sed in hoc quoque id subsidii conceditur, quod quo ma- 
jora sufEragia post obitum superstites nobis ferant, eo citius cruciatibus 
redimamur vel leviores patiamur : cum vero aliquis dimittitur e carcere, 
comitatus similis huic qui te excepit, illi obviam exit. 

Adhaec in editum montem mecum praesules ascendunt : ubi jussus 
ab illis cselum aspexi, quod aurei et argentei coloris gratissimi mihi 
videbatur. Tum illi, " hsec est" " inquiunt " Cseli porta, unde, ad nos 
cseleste manna, cibus quem Dominus electis destinavit, omni nectareet 
ambrosio jucundior, mittetur. Quse verba vix finierant, cum ingens 
splendor instar flammse descendit, totum illum locum co-operiens : cujus 
radiis caput meum penetrantibus incredibUem quamdam dulcedinem in 
visceribus sensi, inexplicabile ac majus opinione omnium gandium ani- 
mo concepi. Mox antististes'^ expertus es ''inquiunt'^ quae fcelicitas 
[30] justosjjl quseque calamitas impios manet. Tempus est ut ad mortales 
redeas, apud quos operam da, ut reliquam vitam sic agas, ut denique 
beatitudinem consequi merearis. Nihil autem redeunti tibi nocebit, 
minimumve pavorem injiciet." Ac ita me satis invitum, reluctantem, 
lacrymasque prae dolore f undentem, porta paradisi emittunt. 

Vicecomes a jciurgatorio redit. 

Igitur qua fuerim ingressus, eadem reversus nuUo terrore, vel horrore 
affectus, diabolis ex itinere sese fugse mandantibus, locis paenarum re- 
lictis, in illam aulam ubi viros duodecem rehgiosos offenderam, per- 


agunt, miliique gratulantur, af&rraa»tes me proeteritis peccatis esse 
purgatum, oportere vero futura cavere : et ad specus ostium properare, 
veni : et ibi iidem me proestolati fselici itineris mei eventu Deo gratias 
quod hora, qua prsefectus ccenobio fores patefaceret, appropinquabat. 
Hic quoque meum'socium conveni, et ambos religiosi crucis signo mu- 
nitos, et impertitos plurima salute dimittunt. Socius autem noctis 
laboribus, atque cruciatibus ita quassatus et lassus erat, ut redire non 
potuerit, nisi a me sublevatus et adjutus. Cum paululum progressi 
fuissemus, jam neque exitum, neque viam ullam reperiebamus. Quare 
vehementer exterriti et anxii fixis solo genibus Dominum orare ccepi- 
mus^ ut quemadmodum in praeteritis periculis, nos pie servavit, ita et 
illis angustiis eriperet. Ergo precibus occupatos et longa vigilia, cre- 
brisque dsemonum conflictibus, quos memini fatigatos, altus sopor est 
amplexus. Quo postea fuimus excitati, magno tonitru, minore tamen 
priore, in iUam primam specus concavitatem, unde antea cecideramus, 
subito elati, juxtaque januam attoniti relicti. lamque piiorj sacerdotes, 
et reliqui aderant, portam aperientes, qui nos maximo gaudio, et sum- 
ma gratulatione amplexi in templum ubi Deo gratias egimus, redux- 
erunt. Inde venerabili monasterii prsefecto, et ejus rehgiosis salutatis 
per Angliam Parisios veni. Haec fuit mea profectio in Divi Patriti 


Philippus translationem suam censurje et correctioni Sanctse Matris Ecclesi» 

et Sacrae Inquisitionis subjicit. 

H(EC ego Philippus 0'SuIlevanus, sicut dixi, transtuli, et coetera a me 
dicta et dicenda, meque ipsum censurse judicio, et correctioni |1 Sanctse [31 ] 
Matris Ecclesise et Sacrse luquisitionis subjicio. Haec Yicecomitis 
historia si aliqua in parte creditu difEiciHs videatur, adeat studiosus 
veritatis, Divum Dionysium Carthusianum, qui in opere de Quatuor 
Novissimis et de judicio animse, de aliis qui ex hoc purgatorio reversi 
sunt similes historias refert et rem fuse secutus argumentis, atque diffi.- 
cultatibus respondet. Ac ille et alii authores plura et multa purgatoiii 
cruciamenta tradunt. Quod et Virgilius canit. 

Non mihi, si linguse centum sint, oraque centum, 
Ferrea vox, omnes scelerum comprendere formas, 
Omnia psenarum percurrere nomina possem. 




^ SuiJerioribus libris duobus Iberniam, ni fallorj satis descripsimus, et 
ejus res memoratu digniores promulgavimus, Historige series postidat, 
ut Ibernorum originem^ nobilitatem, linguamque repetamus. 

CAP. I. 

Veteres Iberni unde genus trahunt ? 

Ab orbis exordioj, vel saltem ab universo aquarum diluvio^ quse gentes 
Iberniam coluerint, Ibernicse linguse monumentis vetustissimis proditur, 
et Giraldus etiam Cambrensis breviter memorat. Quam rem, quia et 
majoris est otii, illique libri nobis non suppetunt, et ad praesens institu- 
tum non est valde necessariaj hic omitto, G-entis Ibernicse tantum genus 
relaturus. Itaque temporibus illis priscis in Hispania dominatu et 
potentia polluit Brigus, cui filius Bellus. Belli filios duos Ibernici 
libri memorant, Golum natu majoremj ob rerum gestarum claritatem 
[32.] cognomine '^militem^' Hispanum,|j (unde ab aliis Milius et Milesius 
nominatur,) et Ithium minorem. Ithius conscensa navi in Iberniam 
appulit, ubi ab indigenis occiditur, veritis ne florentissimae insulae nun- 
tio per advenam divulgato, ipsi ab aliis gentibus oppugnarentur. Sed 
ejus comites ahquot, qui fuga salutem petiverunt, ventis vela dantes et 
ducis interempti, et insulse famam in Hispaniam attulerunt. Ob id 
militis Hispani filii patrui necem ulturi, comparata classe in Iberniam 
faciunt expeditionem. Aliqui casibus variis desiderantur, Tres sospites 
insulse littoribus naves applicuerunt. Quorum maximus natu erat 
Iberus vel Ibernus Candidus, Secundus Erimon, natu minimum Eber- 


ginus. Qui inter cseteros eo detulerunt Iberum Fuscuin leris fratris 
sui filium et Luthum Ithii patrui filiumj totamque insulam armis 
subegerunt. Et quia Eberginus litteris deditus in .caelibatu vitam 
transegit, ex illis quatuor Iberno Candido, Erimone^ Ibero Eusco, et 
Lutho antiquissima Ibernorum nobilitas, quse usque in nostrae historiae 
tempus perstat, traxit originem, a diversis sui generis authoribus diversa 
nomina sortita, Iberi et Iberni ab Ibero Candido, Miliadse a MiKte 
Hispano, GatheH a Gathelo, Scoti a Scota nuncupantur. 

Eos autem docet Giraldus Cambrensis ex Hispania in Iberniam tra- 
jecisse anno ante obitum Patritii, hujus insulae prsesidis, millesimo 
octingentessimo, id est, ante Yirginis partum millesimo, tercentesimoj 
quadragesimo secundo : et bis millesimo, nongentessimo, quinqua- 
gesimo nono, ante hunc annum Christi millesimum, sexcentesimum 
decimum octavumj quo hsec scribo. Per haec annorum saecula gens 
Ibernorum floruit Ibernise sceptro potita, non parvis rebeUionibus 
eorum, qui orti sunt ex subacta gente, et contentionibus exterarum gen- 
tium, maxime Danorum. Scotia quoque occupata^ et Angha non semel 
devicta, ut Gildas sapiens, Yenerabihs Beda^ Cambrensis et ahi sunt 
authores. Unde vetustiores nobihtate Scoti usque in hunc diem 
Ibernice vulgo loquuntur. Ut vero ahas regiones ad institutum miniis 
spectantes omittamus, in Ibernia sol^ Cambrensis memorat centum, 
octoginta eorum Beges, ab Hispanorum progenie oriundos floruisse, 
insulse totius, ut nuncupant monarchas, iiam de singularum partium 
regulis qui plurimi fuerunt, et regibus optemperabant non loquitur. 

Ibernorum familise et nomina. 

Itaqub prima et antiquissima generis Ibernici nobihtas ex quatuor illis 
principibus, Iberno Candido, Erimone, Ibero Pusco et Lutho genus 
ducit. Quae processu temporis distincta varias in familias abivit, ab 
ahquo rege vel insigni viro ex majoribus appellatas^ quemadmodum et 
aharum quoque gentium mos fuit. Famiharum verum nomina auspi- 
cantur, vel a quartavocali " O" utCNellus, O^Donnelus, O^Sullevanus, 
O^Morra, vel a syllaba "Mac" veluti Mac Carrha, Mac Suinnius, Mac 
Guier. Cujus ea est ratio, quod Ibernis vocahs n.epotem vel unum ex 
posteritate, et syllaba Mac simiUter fihum, aut unum ex famiha sig- 
nificet. Itaque si nominis origo et etymologia discutiatur, O^SuUevanus 
idem vult ac nepos SuUevani regis, vel ab eo oriundus, et Mac Carrha 
nihil est, nisi fihus Carrhse, vel genitus a Carrha. Nam apud Hibernos 


[33.] Tisec primitiva || et derivativa nomiiia prineipio suo distinguuntur. 
Ita OThelanus et Mac Engusa a Phelano et Engusa disjunguntur, 
contra ac Latinorum, Graecorumque consuetudo fert, primitiva et 
derivativa nomina syllabis ultimis dissentiunt, ut ^neas, Priamus, 
j^Jeptuuus, inde -^neades, Priamides, Neptunine. 


Ibernorum principes vel tituli aut dignitates saeculares. 

Si vero eorum nominum significationem spectes jam invalet ea con- 
suetudo longa saeculorum serie inviolata, ut illa nomina pleraque sint 
dignitatis et honoris, modo sine praenomine proferantur, nec in minora 
pretio quam apud alias gentes, Ducis, Marchionis, Comitis, Yiceco- 
mitis et Baronis tituli, familiarumque et populorum principibus ad 
dicantur. Itaque O^Sullevanse familise caput et princeps 0'Sullevanus 
et Mac Sainniae, Mac Suinuius nuncupatur. C^eteri verb prcenominibus 
praepositis pronuntiantur, ut Phillippus CSullevanus, Domnaldus 
Mac Suinnius, qui non eorum familiarnm principes sed ex illis orti 
sunt. Ac fuerunt in Ibernia quidem et Scoti^ hujuscemodi multi, 
nobilissimique magnates, ut 0'Nellus, O^Donnellus, 0'Sullevanus, 
0'Conchur, 0'lluarkus, 0'Morra, Mac Carrha, Mac Diarmuda, Mac 
Engusa, Mac Donnellus, Mac Cahnus, et alii quos partim inferius re- 
censebo. Hi Ibernis et Scotis Tiernse, appellantur eadem significatione 
qua viri iUustres, ab Hispanis et Italis " iUustrissimse senoriae/' et 
" excellentiae •/' ab AngHs, "Lordes," a nostrse tempestatis Latinis 
" Dominationes illustres'' et " illustrissimae^' atque" " excellentiae " 


Ibernorum magnatum inauguratio, et apud eos esse novos aliarum gentium 


Inatjgtjeantue vero Iberni optimates, vel ahi ab aliis, vel ab iUis, 
quibus more majorum est consecrandi facultas data. Ad quod in locum 
inauguratione constitutum conveniunt, longis hominum agminibus 
et solemni pompa comitati. Ibi intersunt judices, qui cui candidatorum. 
principatus debeatur, ex jure legibusque pronuncient. Mox conse- 
crandi jurare coguntur, nunquam se contra fidem Catholicam ahquid 


machinaturos, aut permissuros ut clientes, obaerati et suse ditioni sub- 
jecti moliantur. Quin etiam si necesse habeant sanguinem pro ea 
effusuros et mortem oppetituros, subjectos sibi in officio contenturos et 
inter eos justitiam exercituros. Inde a sacerdote sacrum missae pera- 
gitur et virga consecratur quae in sceptrum novo principi traditur qui 
certis et conceptis verbis ab eo qui inaugurat, prolatis, vel 0'Sulleva- 
nusj vel 0'Eellns, vel alius creatur et appellatur et a circumstantibus 
renunciatur, nec amplius proprio baptismatis nomine solet vocari. Sic 
vetustati placuit, nec hodie etiam displicet et si Marchionis, Oomitis, 
Yicecomitis et Baronis dignitates, quas Ibemia diu respuit his antiquis- 
simis titulis posthabitas, jam sint in magno usu et honore. 

CAP. V. 

Hic Ibernorum titulorum usus apud alias gentes vetustissimas 
fuisse probatur, veterum scriptorum testimoniis. 

IIPeiscus autem ille mos imponendi magnatibus nomina principatus et [34.] 
dignitatis Ibernorum proprius non est, sed cum gentibus aliis com- 
munis. Namque exterarum quoque gentium regesj et principes a sui 
regni, principatus, vel generis authoribus saepe nomen acceperunt. 
Quod ut lector minime ambigat, pauca breviter ex vetustatis historia 
sunt exempla repetenda. Principio quidem reges, et insignes homines 
qui oppidum clarum condiderunt, vel sui nominis monumentum reli- 
querint, nominatos fuisse Saturnos, Xenophon in aequivocis memoriae 
prodidit. Ita Beroso Babylonio Reges Babylonise, vel Assyriae Saturni 
nomine gaudebant, a Nembrotho, qui primus Babyloniae Saturnus vel 
rex a Noa praefectus regnavit. Is verb Nembrothus ipsius Noae pro- 
nepos, Cami nepos, Chusi filius (ut ex Philone Judseo in antiquitatibus 
Bibliacis colligi videtur) et Babelis turris condeudse, notissimi furoris 
author fuit. 

jSlgypti quoque reges Pharaones pro dignitate dicebantur, si 
Menesthoni ^gyptio Sacerdoti qui eorum memoriam litteris sacravit, 
est fides habeuda, Pharao primus ^gyptus, secundus Meropbis fuit. 
Quos secutum est aliud regum genus et nomen, qui Lartes vocabantur, 
Zetus primus, Eenses secundus, Amenophis tertius, Amenophis quartus 
Lartes floruit. 

Neque Ptolomceorum ^gypti regum notio est obscura, qui a Ptolo- 
mseo Lagi militis filio, qui post obitum Alexandri magni ^gypto potitus 
est, derivatur. Quid memorem rem lippis et tonsoribus notam, Ro- 


manos, Grsecos, et Germanos Imperatores et Ceesares, a Caesare et 
Augustos Tib Augusto vocari ? Ita nobilis et antiqua fuit Ibernorum 
principum consuetudo, qui dignitatum, vel titulorum nomina a sui 
quisque generis authorej sumpserunt. Quod exemplis longe maximis 
et lionorificentissimis a nobis explicatum fuisse, aliquis forsan arrogantise 
verterit. Cui ego responsum velim, licere parva magnis exemplis ex- 
plicari, prsesertim, cum alia non suppetant, cum aliorum authorum, 
tum Ovidii Nasonis imitatione, qui cum ab Augusto in exilium mittere- 
tur^ domus suse luctum Troise funeribus conferens ait : 

Si licet parvisj exemplis grandibus uti, 
Tunc facies Trojae cum caperetur erat. 

Ac Iberni quidem magnates^ tamen si cum tantis regibus et 
monarcbis conferendi nullo modo sunt, nihilominus Marchionibus. 
Comitibus, Ticecomitibus, Baronibus minime fuerunt inferiores. Nam 
penes plerosque fuit jus gladii, prseflciendi suis finibus judices, aliquasque 
constitutiones et pragmaticas constituendi facultas : et vicinis indicendi 
belli, cum iisdemque pacis ineundse potestas. 


De Novis Ibernis. 

Satis^ ni fallor^ de veterum Ibernorum origine diximus. Ad novos jam 
orationis nostrse cursum transferamus. Novi Iberni sunt iUij qui vel 
ex Danorum genere in Ibernia manserunt, (namque Dani Ibernos bello 
oppugnarunt ut secundo tomo demonstrabo) vel postea in eam venerunt 
mercaturam faciendi causa, condendarum urbium sedes ab Ibernicis 
magnatibus^quibus vectigal pendebant, accipientes, vel eodem ex Anglia, 
seu aliunde sub Anglorum imperio trajecerunt, sive Galli, sive Hetrusci, 
sive aHi fuerint. 

Hi rursus notissima divisione inter se distinguuntur^ animo in Anglos, 
legibus, et communi loquendi usu. Antiquiores et nobiliores non solum 
Iberni, sed etiam Ibernici et habentur et vere sunt : quorum numero 
[35] principem locum|| obtinent Giraldini, Burki, Butleri, Barrii, Rochei, 
Condones, Curtii, Lessii, aliique plures. E quibus nobilissimi veterum 
Ibernorum more principatus, et honoris nomina sibi induerunt, regibus 
AngHse invitis^ ut Mac Thomas, cujus successores fuerunt Desise vel 
Desmoniae comitesj Mac Williamus, Mac Moris, Mac Padrigus, Mac 
Pheoris^ Mac Pieris^ Mac Maus et qua via possunt, malunt ad antiquos 
Ibernos, vel ad Hispanos, Grsecos, GaUos, Etruscos, Danos, aut aliam 
gentem, quam ad Anglos referre sui generis originem^ Ibernum 


sermonem vernaculum liabent : Dum viribus valuerunt Ibernorum 
veterum, legibus atque moribus non regum Anglise vixerunt. Itaque 
hi et veteres Iberni, Ibernici dicuntur. 

Haud tamen desunt multi ex liis novioribus Ibernis^ qui hactenus 
magis prse se tulerunt se Anglicos, quam Ibernicos esse, moribus An- 
glorum usi, et utroque sermone, sed minus polito et limato. Sed et 
hi cum aUis rebus, tum hac potissimum et cum Ibernicis consentiunt, 
et ab AngHs dissident, quod semper sint Catholicam religionem professi 
et hsereticos Anglorum errores aversati. 

Ex his adhuc illi, qui Finegaldam, vel Anglicam provinciam, id est 
particulam Iberniae proximam Anglise olim incolere cseperunt, ab 
Ibernis disjuncti_, genus Anglicum, vel Anglo Iberni et coloni nuncu- 
pantur, et Anglorum moribus et legibus vixerunt. Quorum Hngua est 
Anglica vetus Ibernis verbis mixta, quEe ab Ibernis et Anglis comiter 
et scite loquentibus, facilius snbridetux quam intelligitur. Hoc hominum 
genus scilicet hos Anglo-Ibernos Pinegaldae, laudibus extollit Eichardus 
Stanihnxstus, aliorum famam multorum injustis notis inurens. Sed 
tamen ejus maximam gloriam tacitus prseterivit, quod non Anglicas 
sectasj sed CathoHcam reHgionem profiteatur, coeterorum Ibernorum 
tidem et constantiam imitatum, etsi tamen in bello Anglorum partes sit 

De Ibernorum sermone. 

Ibernica lingua est copiosa simul et sententiosa. scommata, dicteria, 
facetias, sales, felles brevibus verbis amplectens ; adeo vetusta ut aKqui 
existiment, eam in Nembrothicse turris perturbatione linguarum. fuisse 
datam, alii tradunt ex aliis linguis compositam et derivatam esse. Ego 
reor, non valde compositam esse, cum brevibus dictionibus constet. Id 
est exploratum a veteribus Ibernis, esse in Iberniam translatam, suisque 
characteribus scriptam : indeque ab Ibernis litterarum cognitionem, 
legendi, scribendique artem in Britanniam, et alias regiones propagatam 
fuisse, Caecilhus, Sarum comes, longius probat (in manuscriptis.) 
Alphabetum Ibernicum etsi a rehquis omnibus figura et nominibus 
litterarum dissidet, tamen figura cum Grseco et cum eodem, et Hebrseo 
nominibus non nuUam simUitudinem haberevidetur.|j [36.] 




Reliquum est ut de Ibernorum moribus et religione nonnulla prasente 
loco perstringamus. 

CAP. I. 

Stanihursti librum de moribus et rebus Ibernife esse fide et authoritate 

indignum, ostenditur. 

EiCHAEDUs quidem StanihurstusDubhKnnensis demoribuslbernorum et 
IbernisB rebus librum edidit, quem audio ilH nunc animo esse retractare. 
Quod cum fecerit psenitens animus venia dignus fuerit, prsesertim cum 
composuerit illud opus juvenis sevo viridi et immaturo judicio deceptus 
Anglis hsereticis, inter quos fuit educatus et a quibus genus trahit magis 
Anglus quam Ibernus. Qui nugator Iberni sermonis inscius, perindeque 
in rebus Ibernise hospes quas ineptias, vel a mulierculis audivit vel 
hseretici in Catholicos commenti sunt, vel ipse mentis incompos somni- 
avit, eas de Ibernis non animi judicioj sed ingenti petulantia h'tteris 
mandavit: non veritus summos atque Cathohcos viros leedere, et 
hsereticum quem voluit, ad sethera laudibus efferre dum Anglis suis 
hsereticis gerit morem. Quare nunc senex ad bonam frugem conversus, 
sacerdos Catholicus effectus ; judicioque poUens, meritodoletquodin gen- 
longe maxime OathoHcam, variisque laudum generibus ornatissimam 
styH aciem acrius exereuerit. Hoc cum in CathoHco LusitaniEe regno 
penitus intelHgeretur, Stanihursti Hber Sacrse Inquisitionis senatus con- 
sulto damnatus et ignibus traditus fertur. 



De Ibernorum moribus. 

Nos igitur, ut de Ibernorum moribus quam verissime pauca referamuSj 
sunt horaines animo ingenuo et liberali, in litteris et armis vitse prsesen- 
tis gloriam constituentes, servitutem et opera mechanica exhorrentes, 
tractabilesj benigni, hospitales, ahi in ahos et magis erga externos et 
maxime comes. Quippe nihil iUis gratias feceris quam si invitantibus 
condixeris et eorum mensas etiam non iuvitatus frequentaveris : cceterum 
belli et dissidii furore et Hbidine capiuntur in suam usque perniciem et 
internecionem. ahi aKos ita impetentes, ut domesticis armis et discordiis 
victi et eversi exteris et hsereticis viam aperiant. Sicut sunt statura 
elegantes, ita corporis et animi robore prsediti, aptissimi beUo, frigoris, 
calorisj sitis, famis patientissimi : calamitate invicti : quamvis enim 
possessionibus et bonis deturbentur, adversa fortuna premantur, 
serumnarum cumuhs obrutij|| animo tamen erecto et celso, vultu in- [37] 
fracto_, et ingenti prosperioris cursus spe se Isetos esse prse se ferunt. 
Neque nobiles et prsestantes viros minoris ducunt, quod adversis casibus 
gradu dejecti omnium rerum inopia laborent. 


Eorum observantia erga litteras et litteratos. 

Apud eos sapientes et omne genus htteratorum hominum maxime theo- 
logi in honore summo habentur, usque adeo ut etiamsi omnia beUo 
exardeantj imaque et summa misceantur, nefas tamen ducant in litera- 
torum bona facere impetum, aut ipsos vel levissima injuria provocare. 
Ac ut ahi quidem questus causa hterarum studia profitentur, ita multi 
nobihssimi Iberni nihil lucri quserentes, sed sciendi studio flagrantes 
se totos scientiarum cognitioni devoverunt. Unde quidamtraditjlber- 
nos adeo diu strenueque contra immanem principum Anghse hseresim 
et tyrannidem, CathoUcam fidem, reUgionemque retinere, quod sint dis- 
cipUnse sacrse theologise dediti. Nostri jurisperiti Csesareum, Ponti- 
ficiumque jus| caUere nec Iberorum principum sanctiones et locorum 
consuetudines ignorare debent. Historici genealogiam gentis IbernicBe, 
vel originem usque ad Adamum primum mortaUum patrem resque ges- 
tas Utteris Ibernicis, observant. Medici, chururgique tamen si non 
sunt exteris sapientia et eruditione preeferendi, nihilominus medendi fe- 
Ucitate exceUunt. 

Poetametri Ibernici varietate,artificio/facetiis, argutiis omnes facile- 
gentes (quantum ego conjectura consequor) antestant, hoc tamen dam- 


iiandi, quod multa falsa canant, et suo qnisque Msecenati primas defe- 
rant, vera et vetusta violantes. Musici clari maxime lyra et tympano. 
ISTec mirum : nam ut sacerdotibus ecclesiastica tributa vel beneficia des- 
tinantur, ita judicibus, historicis, medicis, poetis, musicis praedia vec- 
tigalia vel alia prsemia sunt constituta; 

De Ibernorum Religione. 

Dj3 nostra religione, constantia in fide Catholica, observantia in sacer- 
dotes longissimum foret dicere omnia. Tacendum omnino non putavi 
summi Pontificis Bomani ductum nunquam Iberni desenierunt, quan- 
tumcumque miseriarum pertulerintj et cruoris effuderint ab hsereticis et 
barbaris maxime AngKs vehementer impetiti. Quod ex longiore nos- 
trae historise serie plenius apparebit. Non modo Episcopos^ et sacer- 
dotes violare, sed etiam ad eorum nutum et imperium non omniafacere 
summum nefas ducunt. Templa miro cultu venerantur, etpro asylis 
inviolata habent, usque adeo ut hostibus ad ea fugientibus veniam dent. 
Satis est exploratum in quodam IberniEe populo fuisse duas factiones 
vicinorum parvi nominis sed inexpiabili odio et inimicitiaacerrimas. Qui^ 
ubicumque fiebant, obvii, utrique alteros ferro dire et crudeliter 
• excipiebantj prseterquam qiicd diebusfestis, induciis factis in unum temp- 
[38.] lumcoeuntes pacifice sacrorum solemnibusintererant. Ut breviterdicam^ |j 
hcet omnia aha evertantur, Eidem tamen Cathohcam puri et synceri re- 
tinent, nuUam unquam hseresim acci^oientes aut reddentes. 

CAP. V. 

Ibernorura conversio ad Fidem Oatholicam, in ea vetustas et firmitasj atque 

litterarum studia. 

Ad fidem vero jam ohm sunt conversi sed summa difficultate, postquam 
Christianee lucis non modo divinationes et conciones audierunt, sed 
etiam argumenta conspicua^ et experimenta aceeperunt. Namque tum 
cum omnes delusse gentilitatis erroribus cseci tenebantur, floruerunt in- 
ter illos viri et fseminse vaticinandi spiritu inflati^ qui de Domino in 
mundum venturo, ex virgine nascituro, et humanum genus redempturo 
multa quibus Iberni fidem habebant, prgedixerunt. 

Prgeterea regnantein Ultonia Conchure rege, Conaldus Carniuspugil 
nobilis animoj roboreque prsestans peregre profectus exterarum rerum 
cognitione flagransj postquam rursus in Iberniam, revectus est, liegi 
retulit se Jerosolymis fuisse, vidisseque hominem qui vocabatur Jesus et 


JudBeorum rex, fonna plusquam regia et divina prseditum, viro iuno- 
centia et sanctitate excellentemj mirandarmn rerum opificem, et omni 
virtutura ornamento fulgentem falsis criminibus argui, inique damnari, 
verberibus affici, cruci affixum in Calvario monte interfici et inliumari, 
sed iterum divinitus revixisse et sepulchrum fuisse egressum. Tum rex, 
"■ hic/' " inquit ^' revera est orbis totins Dominus et opifex, quem in 
mundum fuisse venturum nostrorum vatmn prsesentionibus proditur. 
Inde nonnullos, qui Eomam, et alias regiones Catholicas petiverunt, 
sacro baptismatis rore fuisse sparsos, eisdemque doctoribus alios acce- 
pisse fidem : et aliquos vitse integritate, asperitateque et miraculis ful- 
sisse, inque ceelitum fastos, atque coetum esse relatos perhibetur. 

JSTon desunt, qui dicunt, Jacobum Zebedaeum, in hanc insulam ve- 
nisse. Exteri scriptores testantur unam ex Ibernise reginis, quse gravi 
segritudine laborabat, simul in Christum Dominum credidisse persuasu 
Pictse vel Scoticae fseminse et morbofuisse levatam: regiuse precibus 
regem amplexum fidem atque clientes multos regum exemplum imitatos 
Christiauam religionem esse veneratos. 

Satis tamen comperitur, omnes non esse ad veritatis agnitionem re- 
ductos donec circiter annum Christi quadringentesimum decimnm oc- 
tavum Divus Patritius a B.omano Pontifice Coelestino 1 missus eis 
evangeHum caeperit divulgare : omnesque sacro fonte lotos Christianos 
efiieceritj per annos quadraginta labores ingentes perferendo, edendo 
multa miracula, templa complura erigendo dies quadraginta jejunio 
continenter transigendo, segras liberando morbis natura insanabilibus, 
ejiciendo Doemones hominum corporibus, hominibus triginta tribus 
vitam restituendo, purgatorii poenas ostendendo. 

Ita miUe et ducenti circiter anni sunt, quam Iberni ad unum, Divo 
Patritio preceptore Catholici effecti fidem colunt sanctam et inviolatam 
nullius hasresis contagione iuquinatam. Per hoc aevi sseculum, sacrse 
sapientise et aliarum hterarum studiis, innumeris viris doctis,|l atque [39.] 
sanctis ea insula claruit, gymnasiis, excellentibusque prseceptoribus no- 
bilitata. Ex ea quoque monachi, doctores, concionatores egressi, regiones 
alias ab itnmani hseresis et errorum pestilentia et faucibus orci eripue- 
runt, cahginosas hominum mentes Christiana luce lustrandb. Hic ex- 
teris hominibus pie et CathoKce educandis^ doctrina et moribus im- 
buendis, erant coUegia constituta, vectigalibus locupletata. 



De celebrando Redivivi Domini Paschate et Pelagiana haeresi doctores Iberni 

sedem Apostolicam consulunt. 

QuANDO vero doctores Iberni de gravibus fidei questionibus nunime 
consentiebant, vel aliquid novi dogmatis peregre allati audiebant^ soliti 
erant Eomanuin Pontificem veritatis oraculum consulere. Refert qui- 
dem venerabilis Beda vir magnse fidei et authoritatis, eorum multos ali- 
quandiu laborasse ignorantia temporis celebrandi Dominicam Kesurrec- 
tionem, conferendique primam tonsuram. et hac de re litteras fuisse ad 
illos missas ab Honorio Pontifice maximo et de eadem, Pelagianaque 
hseresi cavenda scriptum a Johanne Papa, qui Severino Honorii succes- 
sori successit. Sed hoc quoque propositum nostrum plenius probat. 
Namque de tempore agendi Paschatis solemnia (de quo alise quoque 
gentes Catholicse ssepe ambigerunt) et de Pelagiana hseresi ubi fuit in 
questionem, disputationemque deducta, doctores Iberni ad sedem Apos- 
toHcam retulerunt. Ac ita miseri Pelagii error nuUum in Ibernia pa- 
tronum vel assertorem invenisse fertur, vel insulge aditu interclusus, vel 
ab ea protinus explosus, ubi contagiosam faciem aperuit, seseque cog- 
noscendam praebuit : et ratio communis et ab ecclesia usitata celebrandi 
Eedivivi Domini festum ab australibus Ibernis fuit semper observata : et 
a septentrionalibus quoque et Pictis et Britonibus, qui doctoribus Iber- 
nisfidem acceperuntj amplexa^ubiEcclesise Romanse ritum cognoverunt. 
Quod ex Apostolicarum litterarum duplici capite a Beda relato non ob- 
scure constat. Ita primum se habet.'' 

" Dilectissimis et sanctissimis ThomianOj Columbano, Chromano, 
DimanOj et Bathano Episcopis ; ChromanOj Hermanoque, Laustrano, 
SteUano, et Segiano Presbyteris; Sadano cceterisque doctoribus seu 
Abbatibus Scotis, HUarius Archypresbiter et servans locura sanctse sedis 
Apostolicse, Johannes Diaconus et in Dei nomine electus ; item Johan- 
nes primicerius et servans locum sanctse sedis ApostoHcse et Johannes 
servus Dei consiliarius ejusdem ApostoHcse Sedis. 

Scripta quse perlatores ad sanctse memorise Sevepnum Papam addux- 
erent, eo de hac luce migrante, reciproca re^ponsa ad ea quse 
postulata fuerunt, siluerunt. Quibus reseratis ne diu tantse ques- 
tionis caligo indiscussa remaneret, reperimus quosdam provincise vestrae 
contra orthodoxam fidem, novam ex veteri hseresi renovare, conantes ; 
pascha nostrum in quo immolatus est Christus nebulosa caHgine refu- 
tantes et quarta decima luna cum Hsebreis celebrare nitentes.''^ 

Hoc de Paschate in primo capite. Mox secundum de Pelagiana 
heeresi subdit Beda.""^ Et hoc quoque cognovimus, quod virus Pela- 
gianse haereseos apud vos denuo reviviscit. Quod omnino hortamur, 
ut a vestris mentibus hujuscemodi venenatum superstitionis facinus 


auferatur. Nam qualiter ipsa quoque execranda hseresis damnata est,|j [40.] 
latere vos non debet : quia non solum per istos ducentos annos abolita 
est, sed et quotidie a nobis perpetuo anathemate sepulta damnatur : et 
hortamurne quorum arma combusta sunt, apud vos eorum cineres sus- 
citentur. Nam quis non execretur superbum eorum conamen, et im- 
pium, dicentium posse sine peccato hominem existere ex propria volun- 
tate, et non ex gratia Dei ? Et primum quidem blasphemia et stulti- 
loquium est dicere, esse hominem sine peccato, quod onanino non potest, 
nisi unus mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus, qui sine 
peccato est conceptus et partus. Nam cseteri homines cum peccato 
originah existentes, portare noscuntur secundum prophetam dicentem.''"' 

" Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum et in peccatis concepit 
me mater mea.'' 

Igitur ut ex duobis his capitibus ApostolicseEpistolse clare apparet, 
non omnes Iberni sed aliqui tempus agendi festum sacrosanctee Resur- 
rectionis Domini ignorabant, et Pelagianum delirium in disputationem 
deduxerunt. Coeterum non obstinato, non impio, non hseretico 
animo sequi falsa dogmata statuerunt. Sed_, ut fidi Catholici veri 
sciendi cupidi, obedientes ecclesise filii sedem Apostohcamj veridicum 
oraculum consuluerunt, litteris per legatos missis Severinum Pontificem 
summum, qui cum non respondisset morte prseventuSj ejus successor 
Johannes papa electus cum ahis, qui sedis ApostoHcse locum obtinebant, 
nodurq solvit eisdem legatis ad Ibernos, litteris relatis, traditis. Cum 
vero extiterint Papse plures nomine Johannes, est operse pretium, ad- 
monere quis fuerit hujus epistolse author. Camque Beda tradat eum 
successisse proximum Severino successori Honorii, dubium non est, 
quin est quartus, qui summus Pontifex creatus est, Anno Dominici 
Natahs sexcentesimo, trigesimo, octavo, die decimo quarto Decembris, 
ut Yictorius Baldinus memorige mandavit. 

In eorum quffi diximus, confirmationein, testimonia referuntur. 

Qu^ diximus, hactenus, quia sunt hodie plerisque ignota veterum 
scriptorum testimoniis fides est nutantibus facienda. Namque veritatis 
causam contra mendacium, hominum temeritatem tutari, est nostrum 
institutum. Itaque Sanctus Bernardus de Bencorensi monasterio, qupd 
est in Ibernia scribens ait, "Nempe nobilissimum extiterat ante 
sub primo patre CongeUo multa milha sanctorum generans, 
multorum monasteriorum caput, locus vere sanctus, fsecundus- 
que sanctorum, copiosissime fructificans Deo, ita ut unus fihus 
iUius sauctse congregationis nomine Luanus centum solus mo- 


Jiasteriorim fundator extitisse feratur. Quod idcirco^^^dixerim ut 
ex hoc uno conjiciat lector, quam ingens fuerit reliqua multitudo : de- 
nique italberniam, Scotiamque compleverunt genimina ejus ut ea 
potissimum tempora Davidici illi versiculi prsecinuisse videantur. 
Psal. 64, " visitasti terram et inebriasti eam, multiplicasti locupletare 
eam." Addit illico *'In exteras natioues quasi inundatione facta, 
illa se sanctorum examina fuderunt, e quibus ad has nostras Gallicanas 
partes, ascendens Columbanus Luxoviense construxit monasterium, fac 
tus ibi in gentem magnam.'^ Huc spectat Henrici Antisiodorensis de 
[4i.]insula nostra elogium in Epistola ad Carolum Magnum.|| "Quid 
Iberniam memorem contempto pelagi discrimine totam cum grege phi- 
losophorum ad Kttora nostra migrantem, quorum quisque peritior ultro 
sibi indicit exilium ?" Jonas Abbas ita testatur in vita S. Columbani 
" Gens est quanquam absque rehquarum gentium legibus, tamen in 
Christiani vigoris dogmate florens : omnium vicinarum gentium fidem 
prsepoUet." Marianus Scotus in Chronologia. " Ibernia insula Sanc- 
tis, et mirabilibus viris perplurimis plena habetur/' Surius tom. 8. 
" Scotia qu8B et Ibemia dicitur fertilis sanctorum insula et steUarum 
numerum prope gequans patrociniis sanctorum, in multorum salutem 
produxit Wironem. "Baronius quoque/^ anuo. 1033, N. 48. "Puit 
per id tempus in Ibernia Ardericus, qui magnam de se sanctitatis opi- 
nionem concitaverat. Ubi repertus est a receptis in Ecclesia ritibus 
dissentire, ab insula tenacissima CathoHcse fidei ejectus est.^' Theoderi- 
cus" in vita S. Eomualdi. "Insula sicut omni terrarum glebse foecundior, 
ita sanctorum gloriosa simplicitate beatior.'" Trithemius Kb. 4. de viris 
lUustribus, c. 172. "Sanctus Kihanus Monachus Huensis in Ibernia 
et Episcopus Hiperbolensis in Erancom'a, vir doctus et Sanctus, prsedi- 
cator verbi Bei eximius^ veniens de Scotia in Germaniam postquam 
raultos sua predicatione convertit ad fidem, martyrio rubricatus, ascen- 
dit ad cselum Anno Domini. 680,'' Idem alibi de viris iUis tribus 
ordinis S. Bernardi ''Adamnanus Abbas Monasterii, quod Beatus 
Colum, oUm in insula Hu fundavit in Ibernia, vir doctus, et sanctus, 
et pater multorum monaehorum vita, praedicatione sanctissima pluri- 
mam partem Scotorum in Ibernia et etiam Britonum in Britannia ad 
debitum paschaUs celebritatis tempus reduxit.'" Beda, iu Ecclesiastica 
historia, Ub. 3/' " Idem ergo Oswaldus mox, ubi regnum suscepit 
desiderans totam cui praeesse caepit gentem, fidei Christianae gratia im- 
bui, cujus experimenta maxima in expugnandis barbaris coeperat, misit 
ad majores natu Scotorum inter quos exulans ipse baptismatis sacra- 
menta cum his, qui secum erat, miUtibus, consecutus erat, petens ut 
sibi mitteretur Antistes, cujus doctrina et ministerio, gens, quam rege- 
bat Anglorum, Dominicse fidei, et dona disceret et snsciperet sacra- 
menta. Nec aUquanto tardius, quod petiit impetravit : accepit namque 
pontificem Aidanum, summse mansuetudinis et pietatis ac moderaminis 
virum, habentemque zelum Dei."" Item capite sequente " Siquidem 
anno Incarnationis DominicEe, quingentesimo sexagesimo quinto, quo 


tempore gubernaculum Romaui Imperii post Justinianum, Justinus 
minor accepit, venit de Ibernia prsesbyter et abbas habitu et vita monachi 
insignis nomine Columbanus in Britanniam praedicaturus verbum Dei 
provinciis septentrionalibus Pictorum." Idem lib. 4, c. 4, Historise. 
"Verum dum adhuc Sigbertus regni infulas teneret, supervenit de 
Ibernia vir sanctus, nomine Furseusj verbo et actibus clarus, sed egre- 
giis insignis yirtutibus.'' Hsec Bseda qui hic et alibi plura in hanc 
sententiam scribit j et asserit in Ibemia, monasteria juventuti Anglicsein 
fidei Catholicse disciplina excolendse fuisse constituta. Quin et doctis- 
simi quique ad concitandam suae doctrinae famam gloriabantur se in 
Ibernia Htteris incubuisse. Unde in proverbium abiit " amandatus est 
ad discipHnam in Iberniam'''' ut author est Camdeuus Anglus distichum 
illud in rei fidem adducens :|| C'*^.] 

E xemplo patrum commotus amore legendi 
Ivit ad Ibernos sophia (mirabile) claros 

Cui carmen S. Albini de Willibrordo Archiepiscopo consentaneum est 

Quem tibi jam genuit faecunda Britannia mater 
Doctaque nutrivit studiis sed Ibernia sacris. 


Aliquot Ibernise viri, fseminseque insignes doctrina et sanctitate numerantur. 

Quos vero procreaverit Ibernia viros excellentes doctrina, qui sui in- 
genii et industrise monumenta reliquerunt, longius esset numerare. 
Tamen aliqui silentio pretereundi non sunt, maxime Adamnanus, Ard- 
machanus, Claudius, Clemens, qui Parisiensis Gymnasii celeberrirai 
fundamentajecerunt^testibusSebelico et Nauclero, Cogitosus^Hidulphus, 
Johaunes Dunensis Scotus florentissimse scholse Scotistarum conditor, 
Johannes Academise Patavinse primus doctor, authoribus Johanne Val- 
ense, Guagino et Polydoro. Jonas Abbas, Marianus Scotus, Mauritius, 
Okahamus Nominalium princeps, Petrus Ibernus, Seduhusj Thadeus 
Scotus Abbas, Thomas Ibernicus. 

Quot vero viri fseminseque in hac insula extiterint vitee sanctitate, et 
f uturarum rerum prsesensione tam admirabiles ut sint in fastos Divorum 
atquecetum relati, quis potest modicolabore perstringere.P Occurruntprae- 
ter relatos aliquos, Barrus, Columba, Columbanus, Connalus^ Duvengar- 
dus, Parkerus, Piacrius, Poilanus, Purseus, Himilius, KUianus, Lauren- 
tius, Malachias, Romuldus^ Eupertus, Ultanus. JVeque fcEminarum 
generi minus honori sunt nostrsB divse, Brigida, Cynia, Diphna, Ethne, 
Emerise duse, Pidella, Gubeneta, Memesa, Richardis Imperatrix et 
virgo. Quid frustra singulorum nomina, quod facere nequeo repetere 
Goner? Quippe sanctos viros qui diversas orbis terrarum regiones 
illustrarunt, et ad ajternitatem consecrarunt, ex Ibernia velut ex alveo in 


exteras gentes inundationein facere fuisse solitos, testatur Divus Ber- 
nardus, addens ex Bencornensi solum monasterio, millia multa prodi- 
visse. Priscis Ulis j3Egypti, BalsBetinBeque Beatis Ibernos numero, meri- 
tisj miraculis, pares fuisse confirmat Jocelinus vetus scriptor : et vix 
ulluai in insula tota palmum terree invenirij quin sanctorumhominum vita 
integerrime et innocentissime acta atque miraculosissima sacraretur. 
Imo adeo fuisse Divis copiosam et locupletissimamj ut stellarum pene 
numerum sanctorum patrociniis adsequet, Surius perhibet. Quod eo 
quidem minus debet admirationem commovere, quod divina quadam 
consuetudine decima pars virorum se monasticse vitae alligaret : fsemi- 
narum quoque decimse in sacrarum virginum collegia adscriberentur, et 
[43.] utrisque alendis omnium fructuum decimse attribuerentur.|( 


Iberniam fuisse Martyribus nobilitatam contra Oambrensem defenditur. 

Qtjje tametsi ita sunt nihilominus Ibernise nomen et existimationem di- 
minuere fuit olim conatusSylvester Gyraldus Cambrensis, Henrici Secundi 
regis Anglise a secretis, in illa disputatione jucunda, posteritatisque 
memoria digna quam in Ibernia, Stanihursto referente, cum Matthseo 
Cassihse Archiepiscopo instituit coram Pontificis maximi legato. In 
qua Cambrensis Ibernise probro objecit, quod inter tot Divorum agmina 
nullum protulerit martyrem, cujus sanguine rigata nobilitaretur. Tum 
Matthseus Antistes, quomodocunque, inquitj de martyribus res habeat, 
nullus Ibernorum magnatum extitit adeo inhumanus et a sensu et 
pietate alienus, ut post Christianam religionem acceptam in sacerdotes, 
sacrilegas manus injecerit : quin et illis reges nostri verticem simul et 
fasces submittebant. Quod quidem fuit causse, ne hsec insula suorum 
sacerdotum, sanguine perfunderetur. Nunc vero quandoquidem venit 
in ditionem eorum, qui se sanguine Antistitum poUuere audent, eam 
credo multorum martyrum laureis cohonestandam, neque enim ego nos- 
rorum hominum virtuti et religioni adeo diffido, ut dubitem quin pro 
Christilege, animamubi necesse habeant, diffundant." Ita gravis pontifex 
et suse gentis dignitatem tutatus est, et acri scommate peracute carpsit 
Anglos, maxime Henricum secundum regem, cujus satellites paucis 
ante diebus Thomse Cantuariensi Archiepiscopo mortem intulerant, et 
etiam praesentem Ibernise statum, quse jam multo suorum martyrum 
cruore ab Anglis effuso micat, vaticinatus mihi videtur. Nec tamen 
ignorabat Ibernos etiam excellentes, et invictos martyres extitisse, quos 
si vellet, posset in medium proferre et Cambrensi opponere. IUo Ri- 
chardus Stanihurstus objicit, Colomannum, Dimpnam, Poilanum, 
Kilianum. Plures memorat Convseus, quos variis in locis evangelicam 
veritatem docentes barbarorum fuior ex hac vita sustulit. Blaithma- 


cum (Blaith mac i.e. floridus filius) Gerebernum, Jeronem, Livinum, 
Mononem, Totmanum, Trudbertum, Yicbertum. Prseter lios uberiorem 
nostrorum martyrum cohortem Ibernici Dubhlinnensis fasti suppeditant, 
quorum nomina Kbuit hic apponere. Duo Colmani, Elifius, Foilani 
socii tres, Indractus cum novem sociis, Isingerus, Kirianus, Luglianus, 
LugliuSjOdranus3umoldus, Tancon, Tornanus. Quid in hac martyrum 
nostrorum paucitate cuncter ? Nongentos Eeligiosos in Benchornensi 
monasterio, Ibemise una fuisse martyrio coronatos sanctus Bernardus 
scriptum reliquit in vita S. Malachise sed et sanctam Ursulam et com- 
plures undecem mille virginum Ibernas esse, magni nominis et fidi au- 
thores tradiderunt. Describam in hujus rei fidem tabellas quorundam 
Ibernorum Divorum et primum eorum qui apud exteras gentes locorum 
prsesides coluntur. 

CAP. X. 

Iberni aliquot exterarum gentium doctores referuntur ex ConvBeo. 

CoNV^i verba ita se habent in eo libello, quo de Ibemorum sanctitate, 
litterisque nonnuUa testimonia colligit. 

" Catalogus quorundam sanctorum, virorumque illustrium Ibernorum 
alias Scotorum, sen Irlandorum, qui varias mundi plagas|| disseminandse [44.] 
aut conservandee fidei, sacrarumque literarum desiderio incensi peragra- 
runt aut speciali beneficio patroni habentur, ommissis innumeris qui 
domi floruerunt.''' 

S. Mansuetus primus qui fidem suscepisse per D. Jacobum creditnr ; 
postea a S. Petro ad- Thulos transmissus, quos ad fidem convertit, quo- 
rumque Apostolicus patronus habetur. Pestus illius dies, celebratur. 
3 Septembris. 

S. Phrigidianus princeps nostras. et Epis. Lucencis in Italia. ]8 

S. Hidulphus Princeps, doctor egregius et Epis. Treveri. 11 Julii. 

Sedulius Epis. qui universas Europse provincias illustravit. Eomse. 

S. Ursula cum magua parte undecim mille virginum, virgo princeps 
et martyr. Colonise. 31 Octobris. 

S. Patritius, prseterquam quod Ibernise celeberrimus patronus ha- 
betur, in Murtia civitate in Hispania ob singulare in illam illius bene- 
ficium prsestitum quotannis celebri pompa colitur. 1 7 Martii. 

S. Brigida Yirgo, regali Stirpe orta. Ulyssippone, ubi sacrse ipsius 
reliquise servantur et annis singulis Jubilsei celebratione visuntur. 1 

S. Eudbertus. Princeps hoereditarius regni : primus Salsburgensis 
Epis. patronusque Pannonise, Bavarise, et JSToricorum. 27 Mart. 

S. Trudbertus, princeps gloriosus martyr, frater S. Rudberti, patro- 
nusque Erisgangensium. 


S. Erentrudis. princeps soror S.S. Rudberti et Trudberti, sociaque 
peregrinationum, varioruinqne CEenobiorum fundatrix illustrissima. 
Numbergi. 22 Julii. 

S. Columba. princeps. Abbas. in Britannia, ubi triginta annos vixit, 
postea in insula Hii, ubi celebre extruxit monasterium obiit J^ono 
Junii festus illius dies agitur. 

S. Blaithmac. princeps, liaeres regni. et inclytus martyr, in insula Eo. 

S. Columbanus. qui varias mundi plagas fide illustravit, quiescit in 
MonasterioBobiensepropeNeapolim (sic). Eestusdies. 21 Novembris." 

S. Cbilianus Epis. Hiperbolensis genere et martyrio nobilissimus. 
Wiziburgi. 8 Julii. 

S. Colonatus, seu Colomanusj et Totnanus martyres et socii beati 
Chiliani Albiniaci. 8 Julii. 

S. Gallus, nepos et socius peregrinationis S. Columbani, Abbas et 
patronus Suevorum prope Alpes. 16 Nov. 

S. Dimphna^ princeps hsereditaria Ibernisej supra modum pulchra et 
martyr inclytissima^ Geli. prope Antverpvam. 15 Maii. 

S. Gerebernns ipsius confessor, et egregius martyr. ibid. 1 5 Maii. 

S. JFursseus princeps patronus Peronse. Abbas. 16 Eebruarii. 

S. Poilanus, princeps, et frater "Purssei et Ultani. 

S. Cathaldus Epis. et patronus Tarenti iu Italia. 1 OMaii. 

S. Brandanus Abbas in insulis fortunatis. 1 6 Maii. 

S. Donatus. Epis Fsesulanus, Eaesulse. 7 Aug. 

S. Eiacer. princeps in territorio Meldensi. 30 Aug. 

S. Yirgilius regise prosapise Epis. Salbergensis. Apostolusque dictus, 
Carinthise. Kalendis Decembris. 

S. Dobba Epis. et cooperator S. Yirgilii. 

S. Magnus Abbas, frater S. Galli, fundator plurium monasteriorum, 
Augustana Disecesi. 6 Septembris. 

S. Eumoldus, princeps Archiepiscopus Dubhlinnensis, postea Mech- 
liniensium Apostolus, et Martyr. 5 Julii. 

S. Otguerus Levita. celebris Eurimondae. 10 Sept. 

S. Plechmus comes et Epis. insignisque concionator Oudenzeel 
Disecesis Daventriensis. Julii 17. 

S. Yiro. Epis. apud Trajectenses celebris. 8 Maii. 

8. Bertiunus. Epis. Malonise. 11 Novem. . 

S. Eloquius Walciodori patronus ; eximius concionator. 3 Xovem. 
[45,] S. Etto Epis. Easciaci et Lsetiarum patronus. 10 Julii.H 

S. Himilius nobilis. Bomuldi cognatus apud Thenas. 10 Martii. 

S. Jeron. Egmondse in HoUandia egregius martyr. 17 Aug. 

S. Livinus Archiepisc. et Martyr. pretiosus Gandavi. 11 Novem. 

S. Mono. Martyr. Nasavise celebris. 18 Octob. 

S. Oda, regia prosapia orta in Buscoducensi urbe celebris. 27 Nov. 

S. Wasnulphus Condati. 1 Octob. 

S. Wicbertus Martyr in Eostilandia. 

S. Willganus. Epis. Artesiee. 2 Novem. 



S. Helias, insignis concionator, discipulus et socius, S. Livini. 

S. Vicentius. comes Maldeigarius a nostris dictus Mac Guer, Came- 
raci. 14 Julii. 

S. LandriuSj primus Mitensis Episc. filius S.S. Yicentii et Wa- 
letrudis. Gandavi. 11 Noy. 

S. Waletrudis Comitissa, et conjux S. Vicentii. Castriloci. 10 

S. Aldetrudis. filia. S. Vicentii et Waldetrudis. Malbodise. 23 Peb. 

S. Medelborta filia etiam S. Vicentii. et Waldetrudis. Malbodise. 7 

Hsec Conveus, ut ipse confirmat, ex probatissimorum authorUm libris 


AHi fasti referuntur, 

Sequentes fasti per dies et menses digesti (opus nescio cujus opera, 
minime satis studiose et diligenter elaboratum) communiter circum- 
feruntur. Quos tamen nequicquam silencio prastereundos putavi. 
Netm omnem operam quse in tam pium studium impendatur memo- 
ratu, laude et etiam prsemio dignam arbitror„ praesertim in tauta inopia 
scriptorum qui hoc argumentum tractent. 


1. SS. Munchinus. 
13. " Kentigemus. 

Medogus, Adamnanus. 


Brigida, Derludacha. 
B-eclusio Columbani. 
Gilbertus, Tarahata. 
Indractus M. cum novem 





" Tronanus. 
" Etianus.l! 

" Columbanus Reclusus. 
" Berotius, Tancon. 
" Einanus. 















Ogrinus, Soghanus_, Ste- 

Ogauus, Oda. 
Aidus, Modwenna. 

. Maktius. 


Movendas, Tedquus. 



Kolanus, Piranus. 

Eridohn, Senanus. 

Ducatus, Cathaldus, Cona- 

nus, Conellus, Cronanus. 
Bessogus, Livenus, Hi- [46.] 

melinus, Seranus. 
Mocoevogus, Viganus. 



[LIB. IV. 



. Piniairas. 



. Columba. 



Patritius Apostolus Hi- 













Enolichus, Molingus. 















Eudius, Isingerus. 



Nongenti martyres Ben- 













Eudbertus, ArcMbaldus 



Chronanus, Guthbertus 

















Sadoc, Adrianus. 



Nonina, Colinia. 






W ilchiba] dus, Disibodus, 




Kalian, Bibianus, Tot- 










Etianusj seu Etto. 









Chronaniis, Kortillus. 



Eaghna, Vincentius. 

Tl if* 



Plechehius, Harruc. 







Ultanus^ Briocus, "Wal- 



















Wiro, Cathaldus, Eia- 


crius, Gibrianus. 



Dolochus vel Tolochus. 



Congalus^Saranus, Eloren- 



Mansuetus, Dermitius. 




Motna, Woltanus. 






Abel, Cassianus. 



Maldodus, Mousedon. 






Diphna, Gerebernus. 



Blanius, Malchus. 



Brandanus, Tricius, Ger- 





nochus, seuCarantochus. 
















[47.J 29. 


Buriena, v. 



Bareasj Michanus. 













Coenginus seu Kivinus^ 











Mansuetus, Ep. Petri 




Apostoli discipulus. 







S. Alplio. 


SS. Rumoldus. 



Bega, Maguus, seu Mago- 


" Dalmachus. 



" Eoilanus et socii. 






Queranus, Osmana. 




Otgerus, Fiuianus. 


" Babylonius, Benignus. 





'''' Doranus, Malachias, Yo 




ranus, Vulganus. 





" Malachiasj Trigernoch. 



Richardis Imperatrix. 


" Eiorentius (vel 17). 





" Eclus, Johannes. 



Maninius, Edilhun. 


" Bertuinus. 



Translatio, s. Euperti. 


" Helias,Levinus,Lebuitrus, 





" Kilianus. 





" Laurentius. 






" Maclovius. 
" Eridianus. 



" Osmana. 



Wasnulphus, Guthagonus, 


" Oda. 









" Virgilius. 





'' Eregus. 





" Eloquius. 





'" Eredegandus. 



Gallus, Elifius. 


" Congellus. 



Ethbinus, Mono. 


" Boetius. 



Vindelin, Yitalis. 


" Beanus'. 





" Winebaldus. 



Sira, LugliuSj LugKanus. 


" Comogellus. 



Columbanus, Dalmachus. 


■" Columbanus 



Munnu, Albuinus. 


" Thadeus. 



Kalendarium a Pati-e Henrico Dubhlinnense aceumulatum refertur. 

Ita hi fasti se habent. Alios longe copiosissimos et uberrimos non 
mensium sed litterarum Alphabeti Latini ordine dispositos PaterHen- 
ricus Dubhlinnensis coUegit, relatis etiam authoribus, qui Divorum no- 
mina sempitemae famse, gloriseque commendarunt. Ac profecto, cum 
nostri libri Ibernico sermone scripti, quibus nostrorum divorum me- 


[49.1moria accuratissime illustratur,l| sint hodie partim ab exteris haereticis 
rapti et deleti^ partim a nostris absconditi, ne in heereticorum potestatem 
veniant, ita ut prae manibus vulgo non habeantur, magnum mirum 
est, quanta cura, diligentia et industria sit usus hic Eehgiosus Jesuita 
in tot sanctorum nominibus cumulandis, et ab oblivione hominum et 
interitu vindicandis. tametsi perquam pauci sunt prse innumera pene 
multitudine, quse desideratur. Ne tam insignes et elaboratse lucubra- 
tionesj quse hactenus, a nuHo scriptore (quod ego sciam) referuntur, in- 
tereant, hic eas in lectoris gratiam constitui coUocare, numeros nomini- 
bus praefigens. 

Catalogus aliquorum Sanetorum Ibemice. 

1. SS. Abel, 5 Augusti, Molanus in Natalihus. 2. Acca, vide 
inter socios JJgherti. 3. Adalbertus Levita, 25 Junii, vide socios Bg- 
herti. 4. AAelgis\xs,invita S. Mtonis,ibidem. 5. Adelenus, Epis. 25 
Maii, Flora et Irithemius. 6. Adomnanus Abbas, 31 Janu. Anglic. 
Mart, 2 Septembris. 7. Adrianus^ in vita Micharii. 1 April, Mart. 
Miglic. 8. Athna, vel Ethna^ in vita S. Pafriiii, Jocel, c. 6H et 
Trohus. 9. Asicus, Epis, Jocel, c. 107. 10. Aidanus Epis. 31 
Augus. Surius, JBeda. 11. Albertus Archiepiscopus Casselensis, 
Chronieon Bavarice. 12. Albius Epis, Stanihurstus in vita S. Patritii, 
et Probus. 13. Arbogastus Epis, Gillehertus minorita in Supjalemento 
Sanctorum. 14. Algisus, 2 Junii, Molanus loco citato. 15. Altho 
Abbas, 5 Sept. Mart Anglic. 16. Aminichad, 30 Janu. Ma/rt. AngUc. 
17. Andreas. 18. Archibaldus Abbas, 27 Martii, Mart Angl. 19. 
Augurius Epis, 7 Eeb. Genebrard in Calendario. 


1. SS. Balylonius Epis, 1 Novem. Floratius. 2. Barrea Epis, 
Mart. Carihusianorum, 23 Aug. 3. Batheneus, 11 Sept. vita S. Co- 
lumb<2, Mart. Angl. 4. Betulphus^ Abb, 17 Junii, Mart Augl. 5. 
Beanus Epis^ 16 Dec. in vita Fursai Mart. Angl. aliter Bocanus Flo- 
ratius. 6. Bega Vir. a gua St. Bees in Anglia — Camdenus — Mart. 
Angl. 7. Beganus Abbas^ 4 April, Mart. Carthus. 8. Benchorensis 
Martyres Nongenti, 26 Junii, Mart. Angl, 9, Benignus Epis, 1 No- 
\eiri}oQX,Florat,Jocelin,c. ^^,^Q — qui etiam Stephanus. 10. Berasius 
Epis, 16 Eeb. Mart. Carthus, Floratius. 11. Bereus Confessor, Pro- 
hus in vita S. Patritii. 12. Bertuinus Epis, 11 November, Molanus 
Floratius. 13. BessogusEpis. 10 Martii, i^/^orai^m*. 14. Blaethmac, 
AntiqucB leetiones Tom. 6, pag. 570, vivehat circa annum 912. 15. 
[50.] Blavius Epis, 10 August, Floratius. 16. [| Boetius Epis, 7 Decem. 
Floratius, ita Molanus in vita S. Mombili. 17. Bertuinus Abb, 16 
Maii — Petrus a natalibus in Chronica. 18. Brandanus Abb, 26 Maii, 


Petrus deNatalihusin Chronioa Mundi. 19. Brianus, Rex. 22 Martii, 
Marianus. 20. Brigida, 1 Peb. Surius, vide Mart JBaronii. 2i. 
Erigida, Soror S. Andreae. 22. Briocus a quo S. Brieve in Anglia 
JEchard. 1 Maii, Mol. 23. Brocadius, Epis, Joeel, c. 50. 24. Bro- 
chanus, Epis, ibidem. 25. Burchardus, Epis, 8 Julii, Moratim et 
Chronica Mundi. 26. Burena-Yir — 29 Maii, Mart. Anglice. 


1. SS. Caidocus Epis, in vita S. liicarii Suriiis. 2. Canicus, vel 

Kanicus a quo Kilhennia, Camden. 3. Cassenus, Epis, 5 Aug. Jocel, 

c. 144. 4. Cathaldus, Epis, 8 Maii, IBetrus de Natalibus lib. 4, c. 142. 

5. Celsus, Epis, 5 Aug. in vita Malachia, S. Bernardi. 6. Cathu- 

beris, Abbatissa, Jocel, c. 79. 7. Cheranus, Jocel: vide Queramm. 8. 

Chilenus in Vita 8. KUiani Molan. 9. Cliristianus — ^Epis, 18 Mart. 

Petrus deNat. Mart. Angl. 10. Christinus in viia Malachice, S. Ber- 

nardi. 11. Cinnia Yir. Jocel, c. 79. 12. Claudius. Monachus, Trithe- 

mius. 13. Clemens m vita S. Teihodi. 14. Cgelius Sedulius, Epis, 

Trithenius. 15. Coenginus Abbas, 3 Junii, Floratius Idem Kenuis, 

16. Coindrus, Epis. Jocel, c. 251. 17. Colmanellus, Epis, Jocel, ihid. 

96. 18. Colmanus Martyr, 13 Oct. Mart. Angl. 19. Colmanus 

Abbas, 18 Junii, Mor — 19 secundum Mart Carthus. 20. Cobnanus, 

Epis — 7 Jun — Molan Beda-Moratius. 21. Colmanus, Mart, 7 Julii 

in vita Kiliani. 22. Columba Abbas, 8 Junii, Jocel, Floratius. 23. 

Columba Presbyter, Jocel, 89. 24. Columbanus, Abbas, 21 Dec. 

Surius. 25. Columbanus Monachus, 24 Oct. Flor. et Surius in vita 

pracedentis Columhani. 26. Columbanus, Abb, reclusus, 13 Eeb. 

Molan in natalihus, 27. Conallus, Monachus, Joeel 125, 138. 28. 

Conanus Epis, 8 Martii, Batius l. 9, Floratius, 1 76. 29. Conedus, 

'Ei^is—Jocel, 91 c. 30. Conallus Epis, 8 Martii, Mart Carth. 31. 

Corbicanus in vita Fdelgisi, Molanus. 32. Virgo de Cregri, Jocel, 

112. 33- Cornanus, 8 Martii, Mart, Carthus, 8 Aprilis, secundum 

Florat. 34. Cuculanus Epis, 18 Eeb. Floratius. 35. Culdoricus 

Presbyter, Petrus de Natalihus lih. 4, c. 90. 36. Cuthbertus filius 

regis Ibernise major. 


1. SS. Dalmachus Epis, 28 Octob. Floratins. 2. Dararcha Virgo, 
Jocel, c. 32. 3. Deicolus Abb, 18 Jmvia.T. F^oratius, Mart, Angl. 4. 
Dermitius, 3 Aug. in vita 8. Columhce, Mart Angl. 5. Dicha, conf. 
Jocel, c. K>'^. 6. Diphna Mart. Ib, Maii, Surins, Molan, Genehrard. 
7. Disibodus, Epis, 8 Julii, Surius.\\ 8. Diuna Epis. Beda, lih. 3, c. [51.] 
19, Fumdem Biuvtam exisiimo apud Camdenum. 9. Donatus Epis, 28 
Oct. Mart. Anglim, Scripsit grammaticam. 10. Doranus Epis, 2 
"N OYem. Flo)-atizis. 11. Dovengaxdns, Jocel, 129, 130. 12. Duchatus 
Epis, 8 Martii, Floratitcs. 13. Dnlaclms^xemitajejtis vitaea-iatMalachid(S 
in Ihernia. 14. Duonius Abbas, Jocel, c. 32. 



1. SS. Echu, Eex Ultonise m vita 8. Patritii. 2. Edanus, vide^ Aidanus. 
3. Edilhun, 31 Sept, Mart Angl, 4. Egbertus Abbas, Beda, 24 
Aprilis. 5. Egbinus Levita, 19 Sept. Mart Carthus : secundmi Flo- 
ratius, 19 Octobris. 6. Elbeus Epis, Jocel c. 83, forsan idem ac 
Albius. 7. Elias Epis^ vide Heliam. 8. Elifius Martyr, Cratapolitus, 
350, 9. Eloquius, Abbas, 3 Decem. Floratius, Molanus, 8 Octob. 
Mart Angl. 10. Duse EmeriEe virg. Jocel. c. 32. 11. Enolichus, 17 
Junii, Mart, Carthus. 12. Erchardus conf. in vita S. HidulpM, tom. 
7, Surii. 13. Ermanus «» vita Columbce cellce, Tom. 5. 14. Erentru- 
dis virgo soror S. Eudberti. 15. Ethna, vir. Jocel, c. 58 — vide Uethnam. 
16. Etianus Epis, 11 Junii, Molan. 17. Erichus, Jocel, 109, vid. 
Hercum. 18. Eudonus — ^Abb. WMLSirtn, Mart. Carthus. 19. Evinus, 
Jocel, c. 186. 


1. SS. Eagna Bpis, 24 Julii, Floratius. 2. Eathna Epis, 24 Aug. 
Mart Carth. et Floratius. 3. Eechinus Eori, aliisque celebris multis 
Ibernice locis. 4. Eedella virgo, Jocel, c. 58. 5. Eelimus Kilmori 
celebratur. 6. Eethlinvirg. Frohis eandemputo Fedellam. 7. Eiacer, 
Con. Surius, 8 Maii. 8. Eiech, Epis. tam parens quam filius, Jocel, 
115. 9. Einianus Ablas, 16 Martii, Mart Carthus, Hector, lib. 9,Jbl. 
177. 1 0. Einianus Epis, 23 Eeb. ifari^ Cfe^zJy^?;^. 11. Einianus, Abb, 
17 Eeb. Eloratius. 12. Elorentius, 10 Maii, Surius, 17 Novem. 
Mart Angl. 13. Eoilanus Epis, et Martyr, 31 Octob. cum tribus 
sociis. 14. Eorhernus Epis, Jocel, c. 52. 15. Eorinanus Epis, et 
Abb, in vita S. Floquii, Molanus. 16. Eridegandus, Conf. 17 Julii, 
et 4 Decem. Mao^t Carthus. 17. Eregus Abb, 1 Decem. Mart Carthus. 
18. Erigidianus sen Eridianus, 18 Decem. 'ibidem. 19. Eridolinus, 
Conf. 6 Martii, Mart Angl. Eilius Eegis Iberniee, P. Gibbonus Cepam, 
de persecutione. 20. Eurseus Abb. 16, Januarii, Surius. 


1. SS. Gallus Abbas, 16 Octob. Surius. 2. Gerebemus Abb, 15 
Maii, in vita Bimnce. 3. Germanus Epis, 9 JuHi, Floratins, Jocel, c. 
92, Molanus in vita Floquii. 4. Gibrianus, Conf. 8 Maii, obiit 
Rhemis anno 509, Sigel. Floratius. 5. Gilbertus Epis, 4 '^^.fioruit 
cum S. Malaehia, Anglus Capgravius. 6. Gille Conf. famulus Gutha- 
[52] goni, Molanus.|| 7. Ginigile presbyter Beda lib. 5, c. 13. 8. Gis- 
lenus, 9 Oct. Mart Angl. cum variis. 9. Gisvaldus Confess. in vita 
Disibodi. 10. Glarcus Conf. apud Jocel, c. 81. 11. Eilise Glerani, 
idem, c. 59. 12. Gobaus Conf. in vita Adalgisi, Molan, Beda, lib. 3, 
c. 19. 13. Golinia virgo, 6 Julii, Floratius. 14. Gwalaferus Epis, 
in vita S. Romuldi per Johannem Bomium. 15. Gualterus Epis, apud 
Illustres jprcBdicatorum. 16. Guthagonus Eex et Gonfessor, 2 Oct. 
Mart Angl. 3 Julii, Molanus. 


• H. 

1. SS. Harruc Epis, 15 Julii, Mart Angl. 2. Helanus, in vita 
JEloquii, Molanus. 3. Hercus^ Jocel, c. 41, puto eundem cum Brcho. 
4. Helias 12 November^, in vita Livini, Molanus, Episcopus fuit. 5. 
Hibarus Epis, Jocel, c. 83. 6. Hildolphus Archiepiscopus Porvise. 
7. Himelinus Conf. 20 Martii, Molanm. 8. Hilwaris, virgo, Molanus 
in vita S. Odce. 


SS. Iheron presbyter et martyr, 17 Aug. MoIomus, Floratius. 2. 
lia, virgo, a qua S. Ivesltay, in Cornuallia, Camden. 3. Imarius, Conf. 
in vita Malachicc, Bernardi. 4. Indractus, Mart, cum, 9 Sociis, 5 
I^eh. Mari Ant/l. 5. Johannes Epis, Mart, 10 Tfovemb. Mari Angl, 
cur/i multis sociis. 6. Jonas Conf. 28 Maii, Mar;{ ^«^^. 7. Isingerus 
Epis, Martyr, 21 Martii, Mart Angl. 


1. SS. Kanicus Abb, 3 Junii, Mart Carthus. 2. Karthagius Epis, 
13 Maii, Mart Carthus. 3. Kevinus, Abb, 5 Junii, Idem ac Coem- 
genus. 4. Kentigernus Epis, 13 Jan. ikZixr^ ^^^^, jP(?on 5. Kieranus, 
Jocel \Y2>, pnto eundem eum cum Querano. 6. KilianusEpis et Martyr, 
8 Julii, Molanus. 7. Kirianus Epis, et Mart, 5 Martii, Floratius. 8, 
Kirtemius Epis, Jocel, c. 145. 9. Koianus Epis, 5 Martii, Mart 
Carthus. 10. Kortillus Epis, Mart, 28 Martii, Mart Angl. 


1. SS. Lactinus Epis, .19 vel, 20 Martii, Mart Ca/rthus. 2. Las- 
rianus, Abb, 18 April, ibid. 3. Laurentius Epis, 14 Novem. Surius. 

4. Levinus Epis, 12 Novem. Molanus. 5. Lovatius, Confessor, t/bcei?, 
c. 144. 6. Luanus Monachus, JoceUn, Bernard, Mart Angl, 12 Julii. 

7. Lugadius Epis, Jocelin, c. 93. 8. Luglius Martyr, 23 Octobris. 
9. LugHanus Martyr- 10. Lugatius, Epis, idem, uidem. 11. Lu- 
manus Epis, idem, c. 30. 12. Lumanus, Confessor — idem, c. 39, 
puto eumdem cum superiore. 13. Lupita, Soror, S. Patritii, Jocel, c. 50. 


1. SS. Machaldus, Conf. «Tbcei?, e. 151, 152. 2. Machilla Epis, m 
vita S. Brigidee. 3. Maclovius Epis, ] 5 Novem. Floratius, dicitur 
discipulus Brandani fratris. 4. Madelgarius, in vita Ettonis, Molan. 

5. Magnus, seu Magdobaldus, 6 Sept. Molanus. 6. Magnus, Abb. 6 
Sept. Canisius,Tomh. 7. Malachiasj Epis, 2 Novem. Surius. Bernard. 

8. MacaUin Abb, in Mart Angl. || 9. Malchus, Epis, im. vita Malachia, [53. i 
10 Aug. 10. Maldod, 14 Maii, Mart Carth. 11. Mansuetus Dis- 
cipulus S. Petri, Mbfo». \%.l&2,xm)c!Q.^i\i& celelrisinFingallia. 13. 
Martyres Nongenti Benchonensis. 14. Masuihnius Epis, 5 Aug. 
Mart Carth, 15. Mel, Epis, Jocel, c. 50, 102. 16. Meldanus Epis. 



Jocel,c. 93 — item in vita S. Furscei. 17. Mema, Yirgo apud Cam^ 
denum, p. 468. 18. Memessa Virgo, Jocel, 159. 19. Methodifs 
Conf. 14 Martii, Carthus Mart. 20. Mochna Virgo, Jocel, 50. 21. 
Moclius Epis, Jocel, c. 50, 134, 135, vel MocJieus. 32. Modwenna 
Yirg, 5 Julii, Cqpgrav, Mart Angl. 23. Mogenochus, Epis, Jocel, c. 
50. 24. MogradoEpis, 4 Martii, Mart Cart/ms. 25. Moloch, Epis, 
Discipulus S. Brandani Major. 26. Monuchinus. 27. Mono, Martyr, 
18 Oct. Molan, Mart Angl. 28. Motalogus Abb, 25 Martii, Mart 
Carth. 29. Movendas, Abb, 2 Martii, Mart Carth. 30. Muneria 
Virgo, Jocel — fotius Probus. 31. Munis, Epis, Jocel, c. 50, 113. 


1. SS. ]l^aninus Conf. 21 Sept. Mart Carthus. 2. Nehemius, Epis, in 
visione Tundali. 3. Neotus, a quo St. Neots in Anglia, Lelandus. 4. 
JNTonnima Virgo, 6 Julii, Mart Carth. 


1. SS. Oda Virg, 27 Eeb. Molanus, 27 Novem. Mart Angl. 2 
Odranus Martyr, Jocel, c. 73. 3. Oganus Epis, 27 Eeb. Moratius- 
4. Ogrinus, Epis, 26 Eeb. ihidem. 5. OlcanusEpis, Jocel, c. 86, 137. 
6, Oranus Epis, 27 Sept. Mart Angl. 7. Osmana Virgo, 22 Novem. 
in Mart Angl. 8. Otger Diaconus, 10 Sept. Molanus. 


1. SS. Patritius, Epis, 17 Martii, Jocel, Prohus, Stanihurstus. 2. 
Paton Epis, 30 Martii, Mart Angl. 3. Pauper, Jocel, c. 181. 4. 
Plechelnjus Epis, 15 Julii, Molan, Mart Angl. 5. Piranus multis 
miraculis illustris, Camdenus, 2 Maii, Mart Angl. 


1. SS. Queranus Abb, 7 Sept. Mm-atius, Mart Angl. 


1. SS. Ribianus Epis, 8 Julii, Moratius. 2. Eichardis Imperatrix 
et virgo — 18 Sept. Platiusde hono Statu Belig. 3. Eiochus, Diaconus, 
Jocel, c. 84. 4. Eiquierus. 5. Rius, Conf. Jocel, c. 35. 6. Rodanus 
Epis, Jocel, c. 142. 7. Eomulus Epis, Jocel, c 142. 8. Euadanus 
Conf. in visione Tundali. 9. Eumoldus Epis et Mart, 1 Julii, Johannes 
Bonnius, 27 Oct. Mart Angl. ] 0. Eudbertus Epis, 27 Mart, Molanus, 
Wolfangus, Lacius vocat eumjilium Regis Ihernice. 


1. SS. Sadoc, Conf. l April, in-vita S. liicarii. 2. Sallustius 2i?j 

IS^.^jvita S. Lisihodi, Surius.\\ 3. Sampson Epis, Surizis, Tom Qjin vita 

Malachice, 28 Juhi. 4. Saranus, Conf. 6 Martii, Ma7't Carthus. 5. 

Scandalus Conf. 5 Maii in vita S. Cohmhcd, Mart Angl. 6. Senachus 


Epis, Jocel, c. 130. 7. Secundinus Epis, idem, c. 160. 8. Sigenus, 
7 Aprilis, Mart Angl. 9. Sira Soror S. Eiacrii, 23 Oct. Mart Angl. 
10. Soghanus Epis, 26 Eeb. Mart Carthus. 11. Sophanus Epis, 26 
Eeb. Mct/rt Cartkus. 12. Stepbanus, vide Benignus. 13. Suitbertus, 
1 Maii, vide Molanum. 


1. SS. Tancon Epis, Martyr, 15 Eeb. Mart Angl. 2. Tarahata 
Virgo, 4 Eeb. Mart Carthis,. 3. Quatuor Virgines de Tedna, Jocel, 
c. 103. 4. Tedquus vel Tenguus Abb, 2 Mart, Floratius. 5. Tedna 
Episj Beda lih. 2, c. 36. 6. Thassacus, Epis, Jocel, c. 290. 7. 
Thigernogus Epis, 5 Mart, Floratius, Molanus vocat eum ThigernacJmm 
8. Tigrida, Jocel, c. 30. 9. Tornanus, Mart. 8 Zyi^ia., passim haletur 
10. Tressanus, in vita Moquii, Molanus. 11. Tricius, Epis, 16 Maii, 
Mart Angl. 12. Tronanus, Epis, 9 Eeb. Mart Carthus. 13. Trud- 
bertus, Martyr Antigua lectionis, Tomo 6. 


1. SS. VendeKnus, 20 Oct. Mart Angl. 2. VictorEpis, Jocel, c. 
139. 3. Viganus Conf. 13 Martii, Mart Angl. Vide Vulganum. 4. 
Vincentius alias, "Waldegarias, 14 Julii. 5. Vinnochus, Jocel, c. 149. 

6. Virgilius cognomento Solivagus, Archiepiscopus Salisburg, 1 Dec. 

7. Vitahs Archiepisu, 20 Oct. 8. Ultanus, Abb, 1 M.2i\i passim hahetur. 
9. Voranus Epis, 2 November: est idem ac Doranus. 10. Ulvena, 
Virgo. 11. Ursula princeps undecim mille virginum, filia majoris regis 
Scotorum Ibernise. Man^^este monstrabo fahulas esse alias aliorum de, 
Sancta TJrsula historias et genealogias et responsa haheo satis proha- 
bilia ad ohjectiones contrarias. 12. Vulganus, Jocel, c. 141 — vide 


1. SS. Wasnulphus, Conf. 1 Oct. Mart Carth. 2. Wiro Archiepis 
Dubhlin, 8 Maii. 3. Wulganus Epis, 2 Nov. Chronica Cameracensia 
vocant eum Scotum. 4. Wultanus Abb, 4 Aug. Mart Carthus. 

Si quis plures compererit dignetur tempore impertire, ut in scriben- 
dam narrationem rerum Ibernicarum, quse est jam prse manibus id sub- 
sidii conferat. Eomse 9 Aprilis anno. 1611.''^ Henricus Eitzsimon 
Societatis Jesu. Vester omnium in Christo servus. 

* The first edition of this Oatalogue was printed at Douai, A.D. 1615. It 
would appear that 0'Sullivan, who was oomposing the first part of his Histo- 
riae, in 1618 supra. p. 33, had not yet seen that edition, supra. p 52.A second 
edition appeared at Liege, A.p. 1619. See BoUandists, August 4, in vita S. 
Luani, seu Moluse. 



Ita sTinm copiosxim quidem Catalogum Henricus absolvit. In quo 

tamen prse his Ibemis Divis qui relati sunt, perquam multi requiruntur 

et fere celeberrimi qaique in Ibemia vulgo : quorum plurimos perstrin- 

gere milii cordi foret, nisimilitaribusexercitationibusinpedituslitterario 

[55.] studio minus otii suppeditare possem.jl 


Ratio redditur, quemadmodum Religio, et litterarum studium in Ibernia sit 


CuM vero tanta martyrum, sanctorum, monacborum multitudine, tanto 
numero prsesulum, tot csenobiis atque templis, tam celebri litterarum 
palsestra Ibernia florueritj dubitaverit forsan aliquis, quomodo tanta or- 
namenta evanuerint, ut eorum vestigium vis ullum extet prseter diruta 
vel propbanata templa et reliquorum exiguam memoriam scriptorum 
libris conservatam? Sinat dubitare. Namque res humanse minime 
solent stabili gradu consistere. Nihil est quod non, absumat vetustas 
et temporum mutatio sed maxime bellum. Sic Trojse ne vestigium re- 
lictum est. Bellicocissima Carthago corruit. Thebarum vix extat me- 
moria. Athenarum sapientia aboHta est. Et Ibernia quidem duarum 
gentium maximis bellis exarsit, primum Danorum, deinde Anglorum per 
annos amplius quadringentos, qui non modo sacram insulam, rudem 
atque incultam reddiderunt. sed ima et summa miscuerunt, in Deum 
etiam et cselites, impias manus inferentes. Itaque nia Ibernicae sancti- 
tatis et eruditionis facies pulcherrima, ferro, flamma, veterum Ibernorum 
excidio, universse insulse devastatione deleta interivit, quod inferius 
apertius apparebit. 


Hujus operis epilogus et sequentis promissio. 

Satis^ mea quidem sententia breviter de Ibernicee terrae rebus memoria 
dignis et Ibemorum origine, moribus atque religione diximus. A qui- 
bus Iberni fuerint bello lacessiti, hac tempestate pro Dei lege et Oatho- 
lica Eoraana fide quas calamitates pertulerint, quas res gesserint : qui 
episcopi atque sacerdotes ; quietiam sseculares homines, constantes, mag- 
nanimi, fidi, vel inconstanteSj imbecilli, infidi fuerint : qui martyres in- 


victissimi spirituin effiiderint : qui varia et lubrica fide infirmi degene- 
raverint, hsereticoram furori et terrori succumbendo : bellorum magni- 
tudinem, hsereticse tjrannidis truculentiam ; multorum insignia bello et 
pace dicta, factaque ; plurima novarum rerum exempla rara miranda, et 
scitu dignissima sequentibus tomis insectabor.|| j-56,-| 




J)e Ibemise laudibus et Ibemorum originej moribusque superiore Tomo 
dictum est. Ad csetera jam accingamur. A quibus nostri majores 
fuerint impetiti et Catholica fides oppugnata : Ibemiam Angli quo jure, 
et a quo habeant : quas tulerint leges, quemadmodum in Ecclesiam et 
Religionem Christi conjuraverint et in ipsos Iberni multi pro Numinis 
lege ssepe conspiraverint ? Inde horum constantiam^ illorum ssevam 
truculentiam, et tyrannidem. invictissimorum martyrum et etiam perdi- 
torum atque sceleratissimorum hominum varia exempla videamus. 


Ibernia quomodo sit ab Anglis obtenta ? 

Hoc libro^ qui in Ibernos, et Christianam Religionem bellum moverint : 
quemadraoaiim Ibernia in Anglorum potestatem veneritj quibusque le- 
gibus eam reges Anglise, cum Catholici fuerunt, administraverint, 

CAP. I. 

Ibernorum inter se bella, et contra ipsos subactse gentis rebelliones, ante- 
quam Ohristianam lucem recepere, memorantur. 

Prinicpio Iberni ipsi^ alii alios non segniter aggressi, intestina bella 
ssepe gesserunt. Inter minima non refertur illud, quo Eoganus Mag- 
nus Momoniarum Rex Siurii princeps, dum a suis deseritur, a Quinto 
Septentrionalis Ibernise rege pulsus in Hispaniam venit, ubi in uxorem 
ducta Kegis Hispanise filia cum tribus millibus Hispanorum reversus 
amissum regnum recuperavifc. Prseterea gens iUa^ quae fuit a nostris ma- 


joribus victa,l| et subactasuo Regi Macuillo interempto ablberno prin-[57.] 
cipe, non semel postea caput extoUere conatus est, vel pristinse libertatis 
desiderio excitata, vel imperitantium jugum exosa : frustra tamen, nam 
quo jugo semei domita estj nunquam id potuit discutere : et ejus vires 
et rebeUiones omnes ab Ibernis contusEe ante Christianse lucis exortum 


CatholicEB Kieligionis in Ibernia stabilitas, et perturbationes. 

PnsTQTTATvr vero majores nostri Christi legem sunt ampiexi, Divo Patri- 
tio prseceptore, circiter A.D. CCCCXVIII, in nostra insula, Mdes 
CathoHca Sancta, et inviolata, litterarumque studium per annos quadrin- 
gentosj sub triginta tribus (si vera sunt Cambrensis placita) regibus 
Iberuiee floruint. Circa A.D. DCCCXYIII, aDanis, vel Dianamarcis, et 
Norvegiis gente tunc temporis minime Catholica, Turgesio duce, oppug- 
nata per annos triginta vehementer religio Catholica affligitur : templa 
profanantur, et diruuntur : Htterarum studia fugantur : omnia sacra 
violantur. Sed ab Ibernis et Turgesius occiditur : barbari delentur, 
expelluntur ; et insula ab ea tyrannide in libertatem vindicata ad pris- 
tinum Cathohcse religionis et hberalium disciplinarum statum et splen- 
dorem brevi restituitur 

Aliquot annis transactis ex eisdem partibus, nonnuUi in Ibemiam ve- 
niunt vocati sua lingua Oosmanni, id est, orientales, oriundi (ut multi 
coDJectant) superstitibus Danorum et Norvegiensuim, qui in Ibernia 
perierant, non bellica classe^ non hostili animoj (ita prse se ferebant) sed 
amicitise specie et mercaturge faciendaej utquamterramarmis non potue- 
runt obtinere ejusdem mira temperatione et fertilitate precario saltem 
fruerentur. Itaque ab Ibernis condendarum urbium sedes in maritimis 
oris, atque merces exportandi et importandi facultatem impetrant : 
magnatibus Ibernis universse regni reipublicee commodum fore arbitran- 
tibus, ut externi eos labores subirent, eaque commercia tractarent, qui- 
bus indigenae otio dediti, sudoremque fugientes pigre sese tradebant. 
Cum magna multitudine crevissent, urbesque in maritimis portubus 
conditas, vallo, fossaque muniissent^ ab Ibernorum dominatione descis- 
cere, vectigalia non pendere et rebellare ceeperunt. Quo conatu cito 
destiterunt ferro coacti, seseque Ibernorum principum arbitrio permit- 

Ita ab extincto Turgesio usque ad annum circiter MCLXYIII, per 
annos trecentos et sex, plus minus, rursus Catholica religio summa ve- 
neratione culta luxit. Etsi enim Iberni alii cum aliis non raro intes- 
tina bella gerebant : omnia ferro, flammaque devastabant ; tamen tem- 
pla, sacerdotes, theologi, Jurisperiti, philosophi, historici, astrologij 


medici, oratores, poetse, omnes litterarum professores, studiosi, littera- 
rum gymnasia, societates, possessiones, bona incolumitate donabantur. 
Ita videres circumjectos pagos diripi, oppidorum maenia dirui ; agros 
incendio flagrare, omnia victoris furore everti ; et tamen rempublicam 
cum fortunis suis omnibus ne vel minima injuria Isesam pace et tranqufl- 
litate gaudere. Namque litteras non modo oppugnare sed non propug- 
nare j Ecclesise Catholicse sanctitatem non modo violare^ sed non summe 
[58.] colere, sacrilegium, et contra stylum nonferrum sed calamum exercere|| 
majores nostri divina lege statuerunt. 

Ab anno ciciter MCLXVIII. aut quod tempus Angli sunt Iberniam 
ingressi usque ad annnm MDXXXII. quo Henricus Octavus Anglise 
Eex a fide Catholioa descivit, per annos trecentos sexaginta quatuor, 
Anglorum bello, injusta moderatione, rapinis in Ibernia, non modo sse- 
cularis respublica sed etiam ecclesiastica discipKna et Ktterarum palses- 
tra turbatur, suoque splendore sensim privatur ; adjuvantibus domesti- 
cis discordiis Ibernorum, qui reKgioni et Ktteris, non coeteris parce- 

Ab anno MDXXXII. quo AngK in Christi reKgionem conspirarunt, 
usque ad hunc MDCXVIII., per annos octoginta sex, ecclesiastica 
Ibernise respubKca, Ktterarum studium, quidquid ad jus divinum et 
hnmanum pertinet, ab AngKs funditus deletur : nova dogmata, hsere- 
tici errores substituuntur ; ipsi Deo et superis bellum infertur, nt infer- 
rius fuse demonstrabimus. Interim quo modo Ibernia in Anglorum 
ditionem venerit, quo jure, quibus auxiliis sit ab ilKs obtenta videamus. 


Quemadmodum Angli sint Iberniam potiti ? 

SuJB annum Eedemptoris orti, MCLXVIII, cum reguKdiversi diversis 
IbernisB regnis imperitarent, Dermysius Mac Murchuus Lagenise mo- 
derator 0'Euarki principis uxorem^ 0'Melachliai fiKam, fseminam tam 
genere claram, tum forma pulchram specie captus rapuit ; rogatusque 
restituere noluit. Sceleris fseditate non solum CEuarko bilem movit, 
sed etiam Eotherici 0'Conchuris Connachtse regis et aliorum arma 
provocavit : cKentiumque suorum animos a se avertit. Ab his desertus, 
ab iUis lacessitus in AngKam fugit, auxiKum ad amissum regnum recu- 
perandum petitum. Stipulatus ab aKquot AngKs viris nobiKbus opem, 
in Iberniam sub privati hominis persona revectus est. Ubi per hyemem 
unam suee factionis principes confirmat : aKos suscipiendi beUi socios 
comparat. In sequenti vere AngK Ibernise Kttoribus classem appKcant; 
eis Dermysius Ibernorum exercitu conscripto it obviam, eos honorifi- 
centissime et amantissime excipit. Cum iUis copiis conjunctis, Dubh- 
Knnam, Manapiam et aKa oppida, quse Oosmani, novum hominum genus 


paci et contractibus deditumj non armis assuefactum incolebant, repente 
adit, obsidet, oppugnat, doloque magis quam vi capit, Oosmanosque, 
ut pro ipso arma sumant, compellit. Brevi Ibernorum suse factionis, 
Anglorumj Oosmanorum, magnum exercitum coactum habuit, quem in 
Ibernos alios ducit, omnia depopulans^ devastans et undique stragem 
edens. Haud nimis cito Eothericus Connachtse rex cum magnatibus 
aliis occurrit. Aliquot secundis prseliis Dermysii furorem aliquantum 
frangit : illum obsidem dare cogit Cnothurnium filium. Inter utrum- 
que fcedus percutitur. Inde Dermysius homo natus ad conteutionem 
et perturbationes alio movet arma : Ossyrise principatum invadit ; sine 
mora Tomoniam petit, unde arcetur, a Domhnaldo 0'Briene Tomonise 
principe. lUico inter Domhnaldum et Eothericum bellum oritur. 
Quam occasionem Dermysius opportunam ratus, ut ipse totius Ibernise 
imperio potiretur, si frangeret potentiam Eotherici, qui ea tempestate 
potentissimus Ibernorum videbatur, a nonnullis totius Ibernise magnus 
Eex appeUatus, suas vires Anglicas, Oosmanicas, Ibernicas cum Domh- 
naldo conjungit. Cumque monitus et rogatus incoepto desistere (ea 
regni cupiditate flagrabat) renuisset, ejus filium|l Cnothurnium, quem [59.] 
pacis obsidem extortum fuisse docuimus, Rothericus morte pleetit. 
Neque longum post tempus Dermysius vixit, qui naturse jus solvit, 
magno numero annorum expleto. Quse Anglis parta reUquit, ipsi tueri 
conantur. Ad quod ex Anglia multi indies confluunt. Sed ab Iber- 
nis in summum discrimen deducuntur : aUquot munimenta amittunt : 
ipsi, alii capiuntur alii occiduntur.* 


Adriani Pontificis Masimi litterse referuntur. 

Iam ante hsec Henricus Secundus Anghse rex in obtinendffi Ibernias 
spem ductus, modo Pontificis Maximi authoritas interponeretur, ab 
Adriano IV. Eomano Pontifice hoc decretum impetravit falsa narrans 
quantum ex ipso decreto colHgo : 

"Adrianus episcopus, servus servoruna Dei, charissimo in Ohristo filio 
illustri Anglorum regi, salutem et apostolicambenedictionem." 

" Laudabiliter et fructuose de glorioso nomine propagando in terris, et 
jeterno felicitatis premio cumulando in coelis tua magnificentia cogitat, cum 
ad dilatandos ecclesiee terminos, ad declarandam indoctis et rudibus populis 

* The facts recorded in this Chapter, are not given in the strict chronologi- 
cal order. See Four Masters, A.D. 1169. Mac Geoghegan, p. 252. Dub- 
lin, 1844. 


christianse fidei veritatem, et vitiorum plantaria de agro Domini extirpanda, 
sicut catholicus princeps intendis. Ad id convenientius exsequendum, consilium 
apostolicae sedis exigis et favorem. In quo facto, quanto altiori consilio et 
majori discretione procedis, tanto in eo feliciorem progressum te, prsestante 
Domino, confidimus habiturum, eo quod amplius ad bonum exitum semper et 
finem soleant attingere qui de ardore fidei et religionis amore principium acce- 
perunt. Sane Iberniam, et omnes insulas, quibus sol justitiae Christus illuxit 
et quse documenta fidei christianse perceperunt ad jus beati Petri, et sacros- 
anctse Romanse ecclesise (quod tua etiam nobilitas recognoscit) non est dubium 
pertinere. TJnde tanto in eis libentius plantationem fidelem et germen gratum 
Deo inserimus, quanto id a nobis interno examine districtius perspicimus 
exigendum. Significasti si quidem nobis, fili in Ohristo charissime, te I)}er- 
niae insulam ad subdendum illum popiilum legibus, et vitiorum plantaria inde 
extirpanda velle intrare, et de singulis domibus annuam unius denarii beato 
Petro velle solvere pensionem, et jura ecclesiarujn illius terrae illibata et inte- 
gra conservare. Nos itaque pium et laudabile desiderium tuum cum favore 
congruo prosequentes, et petitioni tuse benignum impendentes assensum, gra- 
tum et acceptum habemus, ut pro dilatandis ecclesiae terminis, pro vitiorum 
restringendo decursu, pro corrigendis moribus et virtutibus inserendis, pro 
christianae religionis augmento insulam illam ingrediaris, et quae ad honorem 
Dei et salutem illius terree spectaverint exequaris, et illius terrse populus te 
honorifice recipiat et sicut dominum veneretur ;* jure nimirum ecclesiarum 
illibate et integro permannte et salvo Beato Petro et sacrosanctse Bomanse 
ecclesise de singulis domibus annua unius denarii pensione. Si ergo quod 
concepisti animo, effectu duxeris prosequente complendum, stude gentem 
illam bonis moribus informare, et agas tam per te quam per illos quos ad hoc 
fide, verbo et vita idoneos esse perspexeris, ut decoretur ibi ecclesia, plantetur 
et crescat fidei christianae religio, et quse ad honorem Dei et salutem pertinent 
animarum per te taliter ordinentur, ut a Deo sempiternae mercedis cumulum 
consequi merearis, et in terris gloriosum nomen valeas obtinere." 

* Sicut Dominum venerentur, id est, ut principem digaum magno ho- 
nore, non Dominum Ibernise, sed prsefectum causa colligendi tributi 

CAP. V. 

Hex Anglise venit in Iberniam : Anglorum ambitio : Ibernorum aliquot 


Hoc pontificis imperio prsemisso, rex Angliee Henricus Secundus 
appulit in Iberniam anno E.edemptoris orti MOLXXII die Divi 
Lucse. 18. Octobris. Ubi ab aliquot magnatibus Ibernicis, qui, 
qua sunt synceritate religionis, pontificis Eomani mandatis non obsequi 
nefas ducunt, exceptus non ut rex aut Dominus Ibernise, sed ut a pon- 
tifice prsefectus (sic ego accepi) ut exactor, et coUector pecunisBj quse 
ad sedem Apostolicam pertinebat, omnem litem inter Ibernos et Anglos 
componit, regni gubernaculum sine contentione accipiens : prsefectisque 
constitutis in Angliam revertitur. Haud diu post ejus reditum Angli 


Ibernorum Ultoniensmm fortunas atque possessiones invadunt : ob id 
horum nonnuUi resistunt et rebellant. Sed iterum arma deponere ex- 
communicationis mucrone cogantur a Viviano Eomani Pontificis legato. 


Ibernorum vatum preesensiones de IberniEe excidio. 

Ita venit Ibernia in Anglorum potestatem. Qiiod ante longe anno- 
rum sseculo Iberni et gentiles arioli et sacri vates,, Columbaj IJltanus^ 
Bearchannus, Siannus, et alii portenderunt et aperte satis indicaverat 
illud et celebre somniumj quod Cormakus Arti filius Ibernise sceptrum 
gerens somniavit. Is per quietem vidit in Iberniam classem appulisse : 
ex hac magnam multitudinem ovium in terram descendisse, nec inter- 
posita mora ex IberniEe sylvis et montibus ingentem luporum vim veni- 
entem ovibus iisse obviam : prselium fuisse commissum : atque lupos 
tandem ab ovibus fusos atque fugatos loco cessisse. Qua de re arioli 
consulti responderunt, somnio regis ostendi in Ibemiam alienigenas 
venturos fuisse, qui verborum blanditia, ficta et fucata amicitia., 
falsa specie utilitatis ab Ibernis facile excepti regni imperio potirentur : 
et inde Ibernos viros animi corporisque robore prsestantes variis dolis, 
fraudibus et artibus sensim, et furtim perderent atque delerent. Quod 
plane, minime secus contigit. Quid enim blan^us iUa Angloriim 
prima familiaritate, et amicitia commentitia et fucata ? Quid optabi- 
lius illis promissis, quibus faciles et simplices majorum nostrorum ani- 
mos deceperunt? quid jucundius et Isetius cequissima moderatione, qua 
se Ibernise rempublicam, non modo conservaturos sed aucturos fuisse 
sunt poUiciti ? Quid sanctius, quid venerabiHus jussu pontificis sum- 
mi qui et sua authoritate et censurarum ecclesiasticarum terrore Iber- 
nos AngHs subegit? At quam contra poUicitationes, prseter spem 
omnium, prseter pontificum Komanorum expectationem Ibernise rem- 
publicam everterunt, raagnates et viros strenuos summos, atque con- 
stantissimos CathoKcos vario stratagemate, dolo, fraude, sexcentis 
artibus extinxerunt, ima et summa miscuerunt ! Ita peccata nostra 
meruerunt ; ita fuit Numini visum ; ita Deus sivit non propter Anglo- 
rum meritum, sed ob Ibemorum culpam, ut olim in suo vaticinio Divus 
Meltambhlachtus prsedixit.fl [61.] 



Juste ne Angli Iberniam obtineant ? 

Satis est exploratum^ quemadmodxim AngK sint Ibernia potiti, tmde 
etiam quantum iri. eam juris habeant, facile coUigetur. Ac mihi qui- 
dem rem tota solicita mentis acie contemplanti nihil juris penes eos 
esse videtur. Prsetereo quod injustam atque turpem causam adulteri, 
qui toros alienos contaminaverit, alius uxorem rapuerit, restituere no- 
luerit, defendendam susceperint. Supersedeo quod expulsum in pris- 
tinum statum et amissas sedes esse restitutum, non sint contenti, pos- 
sessionibus et fortunis alienis abusi : omitto quod in Catholicos a qui- 
bus amici excipiebantur, fraudem et crudelitatem exercuerintj facio 
missum. quod ne sacrosanctis quidem templis pepercerint. 

Hoc vero constituoj quod eos omni jure, justitiaque prorsus privat, 
pontificis diploma fuisse falsa relatione surreptum ut oeque sit hoc infir- 
mum et posteriora summorum pontificum rescripta quse hujus robore 
nituntur invalida et nulla. Cujus rei minime leve argumentum est, 
quod tale quale hoc est, nunquam sedes Apostolica scienter concessit. 
ISTeque enim credi potestj animo pontifici fuisse, Ibernise imperium 
transferre in externum, qui ad id nullo jure vocabatur, superstitibus 
Ibernis ortis regio sanguine, regulis singulorum partium, et Botherico, 
qui totias insulse monarcha nonnuUis colebatur. Hos viros christian- 
issimos, qui ne transversum unguem ab ecclesia unquam discesserunt, 
num per prudentiam papa hsereditate abdicaret ? Num Pontifex An- 
glum creaverit Ibemiae dominum causa dirimendi Ibernorum procerum 
controversias ? .Non — ^namque similis rei mentio non fit in litteris, nec 
ratio est satis apta, cum ad id Henrici Hegis authoritas minime suffece- 
rit, pontificis autem satis fuerit, cujus nutu motus Ibernorum in ipsum 
Henricum, et ejus successores seepe sunt sedati. 

An vero Ohristi Yicarius Iberniam ingredienti potestatem Anglo 
fecerit causa dilatandi terminos ecclesise? pia quidem et suficiens hsec 
ratio semper videtur. Sed Henrici regis narratio vero minime consen- 
tanea, cum semper Ibernia postquam semel est ad fidem conversa, 
litteris et religione floruerit, innumeris Divis nobilitata, ut insula sanc- 
torum sit nuncupata, Archiepiscopis, quatuor, et Episcopis triginta sex, 
ecclesiam administrantibus, religiosorum ccetibus, aliisque divino cultui 
dicatis uberrima, nuUius hseresis uota insula. Quod si in ea religionis 
splendor minime lucebat, quam ob causam Adrianus Pontifex maximus 
pacisceretur, ut Henricus rex ecclesiastica jura sancta et inviolata serva- 
ret, ne Divi Petri vectigal interciperet, expilaret, aut interverteret. Sed 
quia superius satis est ostensum, iUam fide, religione, sanctitate, Utteris, 
eruditis hominibus floruisse, in praesentia minus est immorandum. 
lam vero cum rex Henricus, in suo supplici libeUo asseruerit, insu- 


las fide christiana illustratas ad jus sedis Apostolicse pertinere, cur nunc 
summi pontificis jus, potestatem et imperiumj tam in insulam Britanni- 
am^ quam, Iberniam, Angli negant? Cum penes Christum Dominura, 
ejus vicarium in terra, Petrum et hujus successores Eomanos Pontifices 
in insulas et continentem simul, jus esse, compertissimum sit. Hinc 
igitur ignorabit nemo Ibemiam non jure^ sed injuria et narratione mi- 
nime vera fuisse primum ab Anglis obtentam. U nde Divus Laurentius 
0'Tuathil, DubhHnnse Archiepiscopus fertur summum Pontificem 
adiisse ; ad illum rem retulisse ; ab eo impetrasse diploma, quo Anglus 
Ibernise administratione abdicabatur. Cceterum rediens in oppido Gal- 
lige, quod dicitur Eu, gravi morbo prsepeditus Creatori spiritum reddi- 
disse, ut opem quam cupiebat non potuerit patrise ferre. Ipse relatus 
est in Divorum fastos ab Honorio III. Pontifice Summo. Ejus vitam 
Utteris illustravit vir quidam Augensis, cujus nomen non extat, a 
Laurentio Surio relatus, ut accepi. 

Sed fac, quod nequicquam verum est, ab Anglis et pontificis decretum 
rite obtentum, neque postea revocatum et Iberniam jure qusesitam 
fuisse; postea tamen omni jure plane exciderunt, conditiones a papa 
dictas, constitutasque transgressi. Conditiones in decreto eontentse 
sunt hsec. 1°. Ilt ecclesise limites dilatentur. 2". Yitiorum decursus 
restringatur. 3''. Mores corrigantur. 4°. Christiana religio augeatur. 
5. Dei cultus et honor et salus animarum sit maxime curse. 6°. Jura 
ecclesiastica integra serventur. 7°. Annua pensio denarii unius a sin- 
gulis regni domibus Beato Petro solvenda non tollatur. Ecce nunc 
Defim superos et orbem terrarum obtestor) quam longe contra Angli 
admiserunt et quotidie admittunt. 

1° Ecclesise sacrosanctse fines non modo non amplificarunt sed longe 
angusti^s contraxerunt; j| 2° vitia in gurgitem vastum auxerunt ; 3° '-"'^•J 
Mores depravarunt et corruperunt. 4" Cluristianam religionem ex- 
tinxeruut ; 5° Dei cultum honorem et animarum salutem non solum 
neglexerunt sed oppugnant. 6" Ecclesiastica jura diminuerunt et ex- 
pilarunt. 7° pensionem Divi Petri de medio sustulerunt ; 8^* fidem 
Catholicam funditus delerunt. 9** Sacra profanaque miscuerunt; 10'' 
in superos impias manus injecerunt, 11° NuUam certam religionem, 
nullam firmam fidem, pro Deo ventrem, voluptatem, libidinem colunt. 


Leges atque mores aliquot ab Anglis in Iberniam lataj repetuntur. 

His satis efficitur, ab Anglis Iberniam injuste teneri. Eeliquum est ut 
hoc loci in medium prodamus ahqua exempla eorum administrationis, 
mores paucos, legesque nonnuUas : quibus Iberniss rempublicam cum 


Catliolici fuerunt, capessere statuerunt. Apud Ibernos gentem in sacra 
templa^ sacerdotesque syncerissima religione mirandam^erat longe max- 
ime execrabile, quod Angli ecclesiarum sanctitatem aliquando justo 
minus observabant. Authore Stanibursto PMippus 'Wigorniensis 
Anglus Ibernise ab Henrico rege preefectus in ips^ quadragesima, tem- 
pore sacrOj quo Catholici pii viri erratorum totius anni psenitentiam 
agere solent, Ardmacham primam Ibernise Metropolim adiens extorsit 
[63,] magnum pecunise vim non solum a plebe sed ab ipsis sacerdotibuSj |1 
quos exactionis immunes esse sacratissimse leges stabiliverunt. In ejus 
comitatu fuit Hugo Tirellus etiam Anglus, qui cum ibidem sacerdotum 
gymnasium diripuisset, indidem grandi magnitudine lebetum secum 
JDunum detulit, ubi ejus diversorium noctu forte flagravit, et postridie 
lebes integer invenitur, onerariis caballis, quibus vehebatur flamma con- 
sumptis, et Tirellus quamvis terrore Numinis perculsus lebetem resti- 
tuerit, tamen infelici exitu perivit. Quod illi Dunensis Episcopus por- 
tendisse fertur. Giraldus Giraldinus Killdarise comes, qui eousque 
Anglorum majorum suorum mores retinebat Ibernise prsefectus, apud 
Henricum septimum regem et consilium Anglise convictus^ iniisse con- 
silium injiciendi ignem Casilise Archiepiscopali templo, respondit " ideo 
se id decrevisse, qubd pro re certa et indubitata a quibusdam ac- 
ceperit, antistitem tunc temporis in templo fuisse.'^ Quo responso 
cum regi consilioque risum commovisset, absolutus dimittitur. 
Quod Stanihurstus inter Kildarii laudes refert. Alia non est quod re- 
feram : longum fuisset dicere de molestissimis exactionibus, extortioni- 
bus, de longa comessatione, perpotationOj quas ebrietas, vomitusque 
sequitur, quas res referre plene, fuisset nihil speciosum. Leges paucas 
recensebo^ quos Angli reges in Ibernos tulerunt. Principio_, incredibili 
cura^ et severitate jus illud observabant^ quo caverunt ut in Ibernia 
ii tantum^ qui ex Anglis ducebant originem, vel sub Anglorum imperio 
Iberniam adierunt, aut ut brevius dicam, novi Iberni, magistratus 
gererent, civilibus o£&ciis fungeruntur ; et sufiragia in senatu, quod 
parhamentum nuncupatur ferrent : veteres autem Iberni non aliter 
rerum publicarum gubernacula regerent, quam accedente extrinseca 
qu^dam denominatione physica seu civiHs juris qualitate, ipsorum regum 
placito concedenda, quge Anghs quidem " Denization'^ Hispanis verb 
^' Waturahzacion, ' mihi autem, " adscriptio in civitatem," seu munici- 
palis juris donatio nominatur. Igitur quadam juris Anglici fictione, 
antiqui Iberni non indigense sed exteri nasci, et hospites in sua patria 
esse reputabantur. Quse lex juri gentium et naturali apertissime ad- 
versatur, cum contrariam, ut in sua quisque patria civis^ in aHenis verb 
finibus hospes habeatur, divina quadam providentia constitutam omnes 
gentes, etiam Gentiles et barbarse firmam, immutabilemque custodiant. 
Dabant autem AngH reges hoc jus Ibernis vel prsetio coramutatum vel 
pro meritis in se coHatis, vel conferendis. Hinc ut dicebamusj veteres 
Iberni primores ab Anglis regibus non inaugurati, et novi etiam Iberni 
magnates veterum Ibernorum more creati, jure ferendorum in seiiatu 


vel parlamento, suffragiorum abdicabantur. XJnde deducitur omnia 
Parlamenta in Ibernia Britannorum regum authoritate coacta, dein- 
cepsque pristino more celebranda, prorsusirrita^infirma, injusta,violenta 
esse : Q,uod nemo animi sedati, et a perturbationibus liberi negaverit, 
cum jus ferendi sufPragii, leges condendi, decreta perscribendi sit ab- 
latum magnatibus Ibernicis veteribus; et novis, penes quos majorum 
more, gentium omnium exemplo, jure natur£e, rationis prsescriptione 
esse debet (quemadmodum fuit primis temporibus, quibus Angli Iber- 
niam capessere cseperunt) solumque proceribus ab Anglis regibus creatis 
concessum, qui illis nec antiquitate, nec dominatu, nec opibus, nec 
viribus superiores fuerunt. Nihil erat laudabilior iUa constitutio, qua 
citra poenam bomicidii permittebatur Anglis, et Anglo Ibernis|| occidere [64.] 
veteres Ibernos, (quinque familiis exceptis) quamvis essent pacati et 
Aiiglici regis tributarii, si Anglica civitate non fuisset donati ; neque 
enim eo nomine aggressores, rei homicidii, quod Angh feloniam vocant, 
agebantur. Hac in re, si benevolus lector fidem nostram sequi sit 
cunctatus, adeat si placet hbrum, quem Piscus aut procurator Jacobi 
regis Anglo sermone compositum in Ibernia typis mandavit anno, 
MDCXII, hsec et aha multa de su^ gente non inficians. Puit et iUa 
ingeniosa regum Anglorum techna, qua Ibernos partim decipiebant, 
partim metu compellebant, ut suarum rerum soli, vel immobilium, 
dominium in ipsos transferrent per quandam imaginariam donationem, 
quam vocant Angli " Surrender :^' summisionem vel deditionem vocem 
illam pbssumus interpretari. Piebat autem hsec donatio hunc in mo- 
dum. Verus priucipatus, domitatAs, baronat^s, urbis, oppidi dominus 
a rege rogatus et jussus possessiones suas ilH donabat, tamquam fiduci- 
ario tantum donatario, scilicet tacita et impHcita h^c conditione, ut mox 
sibi aut cum usura aut certe sine diminutione redderentur. Eas rex 
rursus restituebat, donatorem quoque comitis, vicecomitis, aut aho 
titulo cohonestans, aut aliter illi gratias referens, aut saltem agens : coe- 
terum contractui fraus inesse videtur, quia fiduciaria donatione celebrata, 
reges sibi persuasum habebant, jus omne a donatore in se transferri et 
in restitutioue directum dominium apud se manere, et donatori tantum 
reddi utile dominium, vel usumfructum.''^ 


Johannes Pontifex Maximus ad Anglise regena de IberniiB administratione 


Ob has et alias injurias vix unquam reges AngH, quietam et tranquil- 
lam Iberniam obtinuerunt, multis perturbationibus atque rebelhonibus 

* The inquisitions, compositions, and grants of English tenure and titles, to 
the Milesian Irish, commenced under Henry VIII., and cai'ried out occasion- 
ally under Mary and Elizabeth. 


quotidie concitatis. De quarum remm parte meminerimt hse litterse 
Johaimis summi pontificis ad Edvardumj Auglise regem. 

Commonitio ad Evardum II. Regem AnglicB, ut corrigat gravamina populis 
Hybernia illata, contra formam concessionis hahitce a sede Apostolica. — 
A.D. 1318, cir. 

" Johannes episcopus, servus servoriim Dei, christianissimo filio Edvardo 
regi Anglise illustri, salutem et apostolicam benedictionem. 

*' Paternum amorem ad tuae celsitudinis incrementa, fili charissime, gerimus, 
dum te ad ea, quae justo placent judici, tui regni, terrarum, et subditorum 
tuorum sint opportuna quieti, ac famae tuse pariter et honori prospielant, 
solicitis hortationibus invitamus. Propter quod in iis persuasiones nostras 
devota debes mente suscipere, et ad executionem illarum te paratum et flexi- 
bilem exhibere. Ecce, fili, recepimus litteras directas pridem per Hibernicos 
magnates et populum, dilectis filiis nostris Anselmo, tit. S. S. Marcellini et 
Petri presbitero, et Lucae, S. Mariae in via lata diacono, cardinalibus, apos- 
tolicse sedis nuntiis, et per eos nobis suis interclusas litteris destinatas; in 
quarum serie inter caetera videmus contineri, quod cum felicis recordationis 
Adrianus predecessor noster, sub certis modo et forma distinctis apertius in 
apostolicis litteris inde factis, clarse memorise Henrico Regi Angliae, pro- 
genitori tuo, dominum Hyberniae concessisset, ipse Rex ac successores ipsius 
Reges Anglise, usque ad haec tempora modum et formam hujusmodi non ser- 
vantes, quinimo eos transgredientes indebite, afilictionibus et gravaminibus 
inauditis importabilium servitutum ipsos diutius oppresserunt. Nec fuit 
hactenus qui revocaret illata gravamina, aut errata corrigeret : non fuit quem 
pia compassio super eorum contritione moveret, quamvis super his ad te re- 
cursus habitus fuerit, et clamor validus oppressorum aures tuas quandoque 
pulsarit. Unde talia ferre nequeuntes ulterius, coacti sunt se a dominio tuo 
subducere, et alium in suum regem advocare. Haec, dilectissime fili, si 
veritati nitantur, tanto nimirum infestiora nostris accedunt affectibus, quanto 
desideramus intentius ut ibi prospere cuncta cedant. Oirca illa versari sedulo 
debes, ea que promptis efFectibus exequi, quas tuo sint placita Creatori^ et ab 
omnibus obstinere soUicite, per quae contra te debeat provocari Deus ipse, ac 
Dominus ultionum, qui gemitus afflictorum injuste, minime despicit, et qui 
propter injustitias peculiare suum dejicisse describitur populum et trans- 
lationem fecisse regnorum. Quauto etiam desiderabilius, his praesertim im- 
pacatis temporibus, cupimus te illis libenter intendere, per quse tuorum corda 
fidelium ad tuam benevolentiam et obedientiam debeant alUci, et illa prorsus 
vitare quibus valeant a tuae cultu devotionis avelli. 

" Quia utique, fiii, tua non modicum interest, hujus novae mutationis vitare 
dispendium, quamplurimum expedit, ut haec non negligantur turbationis 
initia : ne illis periculose crescentibus sero medecinse remedise prseparentur. 
Excellentiam regiam soUicitamus attente, praesentibus sane nihilominus 
suadentes, quatenus hsec prudenti meditatione considerans, et cum tuo dis- 
creto concilio conferens super illis, circa praemissorum gravaminum correc- 
tionem, ac reformationem debitam et festinam, viis et modis decentibus, sic 
sufficientur provideri mandes et facias, sic discriminosis principiis in hac part6 
obstare procures, quod et illi per quem regnas placere valeas, et te in iis efii- 
caciter implente quod debes, cujusvis adversum te justae querelae materia con- 
quiescat, per quod iidem Hybernici saniori ducti consilio, tibi, ut suam in 
apertam injustitiam, te apud Deum et homines excvisata, convertant. XJt 
autem de praedictis gravaminibus et quaerelis, quibus praedicti inninuntur 
Hybernici, tuis sensibus innotescant ad plenum, praescriptas litteras missas 
cardinaUbus antedictis, cum forma litterarum quas proedictus Adrianus, prse- 
decessor noster, eidem Henrico Regi AngHae de terra Hyberniae concessit, 
tuffi mag^nitudini mittimus inclusas." 


CAP. X. 

Iniqua Anglorum administratio et cum Ibernis bella. 

QuAMVis his litteris Angli injuriis breve tempus fortassis abstinueriiit, 
tamen vix unquam reges Anglise vel eorum preefecti Ibernos, molestiis 
afBcere et vexare omittebant. Ac cum Ibemia primum sunt potiti- 
quam superbe et avare cseperint imperare, partim ex iis quse diximus 
colligi, partim vix credi potest. Ob quod variae sunt ortae dissensiones, 
atque longo tempore transacto ingens bellum fuit secutum, quo veteres 
Ibemi in quatuor densissimas sylvas* abditi sese diu tutati sunt. Unde 
rursus erumpentes magnam stragem ediderunt : Anglos longe remove- 
runt; amissas sedes plerasque recuperarunt prseter oppida munita, 
possessionesque quas sponte reliquerunt novis Ibemis quos consan- 
guinitate contingebant, vel aliis de causis servare noluerunt. Quo 
temporell si paulo magis urgere et novis Ibernis suis non parcere vo- [55.] 
luissent, Anglicum jugum cervicibus forsitan discussissent. Quae oc- 
casio prsetermissa postea ssepe peperit tumultus et discordias inter 
Ibernicos et reges Anglos, in quibus veteres Iberni a suis novis 
Ibernis, quos expellere noluerunt, impetebantur. Nec Ibernorum tum 
veterum, tum novorum cum finitimis domesticse discordise defuerunt. 
Ita ab administrationis AnglicBe primordio res Ibernise se habuerunt, 
denec Angli in Christi ecclesiam conspiraverunt. Inde vero, quse 
prospercj quseque adverse facta sint, accuratius paulo sequentibus libris 

* Where these four great woods lay, is not known. The period here al- 
luded to must have been that immediately preceding the invasion of Ireland by 
Edward Bruce. See Cambrensis Eversus, vol. I, pp. 207, 209. Dublin, 




QuEMADMODTJM Anglise reges cum Catholici fuerunt^ Iberniae guber- 
naculum nactij rempublicam magis everterint qu^m bonis legibus in- 
formaverintj expedivimus. Nunc apta series referendarmn rerum pos- 
tulat, ut orationem. vertamus ad eas calamitates tractandas, quas iis 
regibus Christi religionem aversatis) Ibernia pertulit. Quod ut plenius 
et ad unguem percipiatur prius hoc libro libandmn faerit, qu^m sint et 
Ajigli in fide Catholica varii, lubrici, inconstantes ; contra, Iberni firmi, 
stabiles^ fidi; et quomodo prsesentes hasreses post infeetas magnas 
orbis Christiani partes Angham invaserint, et earum lue Ibernos inqui- 
nare, cUnctis viribus Angli nitantur, addita ad finem libri generaL 
quddam persecutionis relatione utili ad sequentium librorum cogni- 


[66.] tione. II 

CAP. I. 

Quam, sint Angli lubrica et Iberni stabili religione. 

QuAM sit Anglise regnum religione inconstans^ novitatis studiosum, 
erroribus contaminabile vel eb potest coUigi quod Angli postquam in 
Christianorum album nomen dederunt, per primos quingentosj septua- 
ginta quinque annos septies, vel ex magna parte fuerint Catholicse fidei 
desertores, ut ex Ecclesiastic^ Historia Bedse venerabihs, et sancti viri 
liquido constat. 

Principio quidem circiter annum centesimum quinquagesimum sex- 
tum ab ortu Salutis nostrse, Christi^ Eleutherio Pontifice summo^ Marco 
Antonio Yero^ et Aureho Commodo fratribus imperium obtinentibus, 
Anglia rege suo Lucio fuit fidei splendore perfusa. Sed Diocletiani 


qui fuit creatus imperator anno CC. LXXXVI° et Maximiani tyrannide, 
concussa prim^m a Christo duce descivit. 

QuS, persecutione cessante insula Servatori conciliata tamen rursus 
Arianae vesanise sordibus inficitur. 

Tertib Pelagii sui erroribus inquinatur. 

Ab h^c autem dementiS, redempta per Germanum, et Lupum, Gallos 
episcopos, illum Antissiodorensis^ liunc Tracassinee civitatis, post horum 
reditum in Galliam eadem haeresi revirescente, seque longe lateque dif- 
fandente, quarto fsedatur. 

Iterum ejusdem Germani, Severique prsesulum opera in pristinum 
siatmn. christianae fidei restituta, civilibus dissensionibus omni pene 
religionis luce quinto destituitur. 

Sed a Gregorio magno papa concionatoribus missis, cilm insula cse- 
cos suos errores deposuisset, post tamen obitum Edelberthi regis Can- 
tuariorum ex Anglorum gente Tertii, et Saberthi regis orientaKum 
Saxonum, (populi sunt in AngM) eorum successores cum suis et aliis 
sexto deficientes idola colere cceperunt, Mellito, Justoque Christianse 
vexitatis assertoribus in Galliam relegatis. 

Deinde ciim Bonifacii et Honorii Pontificum maximorum tempore 
fidem recepissent, Osrichus et Lanfridus reges, Edvini regis successores 
rursus neglectis Christi Sacrameutis, idolorum cultui sese poUuendos 
septimo devoverunt.* 

Denique universa fere insula conversa per Ibernos, Aidanum Epis- 
copum, Pursseum et aHos quamplurimos Christiana fuit anno post Re- 
demptoris exortum DCCXXIo, quo Beda historise suse summam manum 
imposuit, Hinc quomodocumque res Anglise fuerint per annos plus 
quadringentos, illud in orbe Christiano fuit vald^ execrabile exemplum, 
quod Sanctus vir Thomas Archiepiscopus CantuariEe, Primas Anglise 
fuerit a sateUitibus regis Henrici impie ferro confossus. 

Sed execrabihus et inexpiabilius est, quod Henricus VIII. rex se ab 
Ecclesise CathoUcse ductu, et obedientia subduxerit, anno nostrse Sa- 
lutis, MDXXXII.° et anno MDXXXrV» caput ecclesiae in ditione sua 
renunciari et coU jusserit. Episcopum Eossensem, Thomam Morum 
Carthusianos BeUgiosos, aUos ecclesiasticos, et sseculares huic furori 
subscribere renuentes crudeUter occiderit : totam propemodum AngUam 
in suam dementiam compulerit: EeUgionem CathoUcam fuuditus 
everterit, superis beUum indixerit : inexpiatus e vita misere discesserit. 
Nec minus sceleris, est qubd AngUa ab h^c tyrannide hseresis in 
fidei CathoUcae Ubertatem opera, et virtute,|) Marise reginse vindicata, [67.] 
rursus anno MDLIX" duce EUzabeth^ regin^ ad pristinum vomitum 
rediverit, ut dubites infideUtatem constantior, an fide inconstantior sit 
haec gens. Iberni verb quam firmi, stabilesque sint in EeUgione 
Catholica, iis, quse superius ostendimus satis aperte constat, 
cum ab orthodoxa fide, pontificumque summorum ductu, et im- 

* Beda, lib. 1, c. 5. f Idem, Ub. 3, c. 1. 

X Idem, lib 3, c. 3, 19, et lib. 5. 


perio nunquam sese subduxerint ; neque hodie subducant, cum perse- 
cutio est longe maxime vehemens et atrox. Quod preestantis, atque 
rarse fidei signum est apertissimum, vel Nasone Poeta attestante, sci- 

TJt fulvum spectatur in ignibus aurum : 
Tempore sic duro est aspicienda fides. 

Quse hominum fides^ religioj constantia quanta sitj qu^m prseclaraj mira, 
supraque mortalium vires liistoria preesens ob oculos proponet. Ad 
cujus faciliorem cognitionem interest, ut breviter attingamus, quemad- 
modum bsereses hodiemEe, quibus magna pars Europse flagrat natse sint, 
et Angliam invaserint. Unde manifestiiis apparebit, quomodo in Iber- 
niam impetum fecerint. 


Tempestatis hujus heereses quemadmodum Religionem Christianam 


Martinus Lutherus homo perditus, atque flagitiosus religionis 
institutum deserens^ et filias duas ex religiosa religiosus suscipiens, 
execrabiles atque mortiferas iisereses populo Christiano persuadere csepit. 
Quo nefario csepto minime destitit, etiam excommunicatione verberatus 
a Leone X Pontifice Summo, anno MDXYIII. usque ad MDXLYI, 
quo subita morte fuit raptus. Ab hoc ignem ecclesiae Dei injectum 
Calvinus et ahi auxerunt, quibus se sociom prsebuit Henricus YIII. 
Anghse rex deserens sacrosanctam Christi rehgionem, pro qua contra 
Lutherum antea hbrum scripserat. Hac horribihum atque Tartarearum 
opinionum facula per hos hseresiarchas accensa, omnia fere Christiani 
orbis regna^ vel omnino vel magna parte arserunt, si solum demas 
Itaham, Hispaniam, Indias, ad quas est nuper fides translata, cseterasque 
regis Hispanige ditiones, quas Hispanorum constantia, rehgio, ferrum in 
officio, fide^ et Apostohcae sedis obedientia continuit. Ob has novorum 
dogmatum dissensiones, atque perturbationem, principes ad arma exci- 
tantur : oriuntur bella, prseha cruenter committunturj exercitus delen- 
tur, magnanimi duces occiduntur, oppida et arces expugnantui*, civitates 
et respubhcse evertunturj regna exciduntur, summa et ima miscentur. 
Cseterarum gentium prospera vel adversa facta a claris ingeniis fehci 
stylo condita, Eeternis Htterarum monumentis mandata memorantur : 
IberniEe soHus res^ quse hactenus in tenebris dehtescunt, ab obhvione 
hominum et interitu vindicatas in lucem et orbis terrarum conspectum 
proferre nostrum est institutum. Ad quarum rerum intelligentiam de 
Henrico YIII. Anghse rege calamitatis hujus authore^ ejusque fihis, 
Edvardo, Maria et Ehzabetha ; et Jacobo etiam pauca generahter hic 
[68.1 perstringenda sunt. H 



Quemadmodum Rex Angliae Henricus in hseresim lapsus post religionem in 
Anglia extinctam, in Ibernia Fidem Oatholicam tentaverit oppugnare, et 
quid ejus filii, et Jacobus Rex fecerint. 

Henricus quidem ea mente fuitj ut Catbalinam Catholicorum Eegum 
filiam ob formse speciem cognomento pulchram pudicitise decus, pietatis 
exemplum uxorem suam legitimam repudiaverit, postquam ex illa filios 
duos, marem, et foeminam sustulit : et ejus loco nefari^ copula sibi 
conjunxerit Annam Bolenam filiam suam (ut putatur) quam ex con- 
juge Thomse Boleni peregre missi interea adulterino concubitu sus- 
cepisse creditur : quam ob ingentem fceditatem, et exemplum omnium 
sseculorum inter Christianos maxime execrabile a summo Pontifice re- 
prehensus, et ad penitentiam monitus saluberrimis exhortationibus 
obstinatior fit; et Tartareo furore percitus anuo 1532, ab Ecclesia 
Catholie^ descivit exorsus Sacrosanctam Christi Jesu religionem et 
orthodoxam fidem in Anglia delere, Catholicos sedibus expellere, per- 
dere^ interficere, nova dogmata asciscere, et amplecti. Anno 1534 
jubet se ecclesise caput, et Principem intra suos fines coli, et subjectos 
homines notioris nominis cogi, ut principatum ipsius Ecclesiasticum 
jurejurando confirment (quemadmodum clientes solent principum 
suorum dominium temporale prsestito juramento fateri) atque renuentes 
assensum praebere Episcopum Eossensem, Thomam Morum, Car- 
thusianos religiosos, et ahos summo supplicio afiici, aliis Auglis vel 
assentientibus, vel segniter renitentibus, vel fugientibus, in Anglia Ca- 
tholicse fidei splendor extinguitur. 

Quia verb in Iberniam non aliud jus habuit, quam quod sedis Apos- 
tolicse tributo colHgendo exactor vel, ut alii volunt, Domini titulo 
Ibernise prsefectus erat a Pontifice summo, jus iiovum comparare 
seseque Ibernise Eegem facere conatur. Itaque fertur duos magnates 
Ibernos convocasse, et compulisse, ut jus suum ad regni sceptrum in 
ipsum transferrent per quandam imaginariam, et conditionalem dona- 
tionem quam superius declaravi, et hic etiam repetere libet : ea fuit 
hujusmodi. Duo illi proceres a rege rogati res suas omnes, maxime 
soh, ilK donaruntj interposita tacite ea conditione, et, lege, ut statim 
sine diminutione sibi redderentur.^ Eex conditionem accipiens dona- 
toribus rursus res restituit, statuens cum animo suo utile tantiim 
dominium, vel usum fructum fuisse redditum, directum verb dominium_, 
atque ita jus ad regium stemma Ibernise penes se remansisse. 

Sed Magnus 0'DonneILus Tirconellee Princeps vocatus, ut hanc 
donationem faceret, Eegem in Angliam adire noluit,t quem alii opti- 
mates imitati sunt. Cseterum Eichardus Stanihurstus in illa historia, 

*The two of whom this legend is told are probably 0'Neil and 0'Brian. 
Both were created Earls by Henry "VIII., the former in 1542, the latter in 1543. 
t 0'Donnell on the contrary was the most obsequious, having united with the 
Lord Deputy to compel 0'Neil to submit, Moore, vol. iii. p. 316, 320. 
0'Donovan's Foiir Masters, p. 1465. See also ibid., pp. 1463, 1479, 1487, for 
other proofs of 0'Donneirs friendship for the English. 


quse est apud bonos parvae autlioritatisj litteris maudavitj Ibernise 

Parlamentum anno 1541 consensisse, ut Henricus Iberniae rex appel- 

laretur. (Jnde sequente anno X. Kalendas Pebruarias edicto promul- 

gato Henricus se Ibernise Regem renunciari imperavit, non animadver- 

[69.] tens, qukm injuste id fecerit multis de causis : qubd illa || donatio, in 

qua fraus inerat, quse metu fuit facta, fuerit invalidaj et inutilis, qubd 

ilii duo primores Iberni non potuerint etiamsi vellent, regni jus in 

alium transferre, ciim ipsi non plus juris, qu^m alii multi babuerint : 

nec etiam magnates possent IbernisB Eegem externum creare sine 

populi consensu, et forsitan summi Pontificis authoritate. De Parla- 

mento nihil est quid dicam : nam constat, omnia Parlamenta Eegum 

Anglise imperio in Ibernia convocata esse omnino infirma^ cum illis non 

intersint veteres Iberni optimates."'^ 

Nihilominus, quasi jam non sseculare imperium, sed etiam Ecclesi- 

asticum^ et sacrum Jus adquissivisset, et in Ibernia Ecclesise caput, 

atque Princeps foret, per Iberniam quoque totam non aliter, qiiam per 

Angliam, voluit Ecclesiasticas immunitates frangere : sacerdotes de 

medio tollere : Eeligionem Christianam prorsus extinguere : sacra pro- 

fanaque miscere. A qu^ mente non abhorruit filius ejus adulterinus Ed- 

vardus^ cujus tutorum, et Anglici consilii insanum cousilium cuncta 

sancta, et sacra evertebat. Eas tamen cogitationes repressit Henrici 

legitima filia Maria Christianissima Eegina, quae post fratris obitum 

Philippo II., Hispaniarum Principi matrimonio coUocata brevi reg- 

navit, vita defuncta anno 1558, decimo septimo die Novembris annos 

nata quadraginta tres. Post cujus interitum Elizabetha soror ex 

Anna Bolena nata anno sequente renunciata regina decimo sexto Janu- 

arii pateruum incendium a Maria Eegina extinctum et sepultum excitat 

et auget. Hujus ardentissimse faculae jussu post extinctam rursus in 

Angli^ Ecclesiam Catholicam in Ibernia quoque Anglorum hseresis 

grassatur. In ElizabethEe ad orcum raptse locum accitus in Angham 

Jacobus Steeuvardus Scotise rex anno 1603 hsereticam tyrannidem 

novis atrocitatis exemplis auxit et amplificavit. Quorum truculentise 

hsec summa qusedam est. 

CAP. lY. 

Generalis tyrannicse persecutionis relatio. 

In Ibernia principio ab Anglis haec scelera committuntui. Christus re~ 
demptor in Sacro sancto Eucharistise sacramento realiter prsesens ex ec- 
clesiis, et vtdgi conspectu depeUitur. Mox sacrse imagines dilacerantur. 
In sacerdotes tyrannidis exempla eduntur. In omne genus CathoU- 
corum ssBvitur. Templa equorum stabula, vel profana palatia habentur. 
Ecclesiastica vectigaUa sceleratissimis hasriticis adjudicantur ; res 
pmnes cidtui divino nuncupatse vertuntur in profanos usus : sacerdo- 

* Oontra : See Moore, vol. iii. p. 316. 

CAP. IV.] HjBEETIC-E tyrannidis summa. 77 

tibus Lutherani, Calvinistse^ et id genus sexcentse hsereticomm sectse 
succedunt. Eides, rehgio, pietas opprimitur. Voluptas^ libido, scelus, 
hseresis extoUitur. Quorum scelerum nutrix et tutrix, Ehzabetha 
merito fuit a Pio V., Pontifice Maximo hseretica pronunciata anno 
1569, V. Kal. Martii (ut placet Michaeli ab Isselto) et ei regnum 
adimendi potestas ahis facta. Hinc a multis Ibernis ssepe capiuntur 
arma pro religionis jure : omnia ferro et flamma devastantur, et corrum- 
puntur. Quibus procelhs, atque fluctibus, quot Iberni propter Christi 
legem perierunt, Superi norunt. Nam in bello neque pueris, neque fae- 
minis nostis irainterdum parcebat, et in pace in sacerdotes et res sacras 
violentise manus impie injiciebahtur. Hominum ssecularium numerosa 
multitudine relicta referam prsesules aliquot, I| et sacerdotes Ibernos, [70.] 
qui pro lege sui Eedemptoris observanda spiritum effundere, non recu- 
sarunt. In eorum fastis hi coUocantur. 

Johannes Traversius sacrse Theologise doctor crudeli morte affectus. 

Eichardus Cravaeus, vel 0'Melcrebhus Ardmachse Archiepiscopus, 
Iberuise Primas, in carcere et vinculis mortuus. 

Patritius 0'HeHus Moyose Episcopus Eranciscanus rehgiosus, laqueo 

Connatius CKiiarkus sacerdos reKgiosus Pranciscanus laqueo 

Dermysius 0'HurHus Archiepiscopus Casihse, post ingentes cruciatus 
patibulo suspensus. 

Gelatius 0'Culenanus Ordinis Divi Bernardi BuUiae Abbas, suspen- 
sus et sectus. 

Huon 0'Melkeranus sacerdos eodem suppHcio affectns. 

Edmundus MacGabharanus Ibernise Primas, Archiepiscopus Ard- 
machse, ab hsereticis equitibus hastis trajectus. 

Eaymuiidus 0'Gallachur Dirij, vel Episcopus ab AngHs bipe- 
nibus confossuSj et capite truncatus annum circiter octogesimum 

Pater Johannes 0'Magaunus, aHas CorneKus sacerdos e sacra reh- 
gione societatis Jesu in Kenalmeca populo Ibernise, natus nobilibus pa- 


Dr. Burke, on the authority of Dr. Rothe, assigns the murder of this 
bishopto theyear 1604; the Four Masters to 1601. In a MS. History of 
the Franciscans, compiled in 1617» by Donatus Mooney, whowas mthe Fran- 
ciscan convent, Donegal, in the year 1600, the foUowing notice of 0'Grallachur 
occurs : — "Redmundus Galchur martyr, obiit anno 1601 ; Martii 8, senex, et 
ut putabatur omnium episcoporum Europae ordinatione antiquissimus. " Rothe 
states that he was about seventy years at his death. But supposing that he 
must have been at least 50 years a bishop, to give him any pretension to be re- 
puted the senior bishop in Europe, 0'Sullivan's assertion that he was about 80 
years, appears the more probable. 0'Gallachur'spredecessor, Rory 0'Donnell, 
died October 8, A. D. 1550. Eugene Magennis, mentioned by Ware as suc- 
cessor of Rory 0'Donnell, waseithernever bishop of Derry, or atmost aschis- 
matic nominee of Edward VI. or Elizabeth. The Four Masters do not 
mention him, though generally so pavticular in recording the affairs of Tyrone 
and Tyrconnell. 


rentibus et illiistri famili^ 0'Magannoriim, qui juvenis in Angliam cum 
parentibus proficiscitur, indeque, Romam, religionemque professus, et 
sacris ordinibus initiatus in Angliam reversus propter fidem Catholicam 
suspensus secatur anno 1594, unde multis Anglus fuisse falso cre- 

Eugenius Mac Eoganus Sacerdos, Doctor TheologuSj Episcopus 
Eosse designatus, multis gladiorum ictibus dilaceratus. 

Dermysius Mac Carrha presbyter, suspensus et sectus. 

Dominicus 0'Calanus religiosus laicus e societate Jesu, simili sup- 
plicio affectus. 

Bernardus Mac Moriartus morte affectus.* 

Donatus Mac Criedius tractus equi cauda, suspensus et sectus. 

Cornelius O^Dubhena Duni et Conorise Episcopus suspensus et 

Patritius 0'Luchranus sacerdos, eMem morte peremptus. 

Ludovicus 0'Labertagus sacerdos, interfectus. 

Connatius 0'Kienanus sacerdos, occisus. 

Johannes Mac Konnanus sacerdos, laqueo suspensus. 

Bernardus 0'CarruIlanus sacerdos, auribus amputatus et strangu- 

Daniel 0'Harcanus sacerdos, in carcere, et vinculis mortuus. 

Patritius 0'Dirius sacerdos, suspensus, et scissus. 

0'Dirius sacerdos strangulatus et sectus. 

Donatus 0'Lluinust Dominicanus,Prior, nonagesimum annum agens 
suspensus, et sectus. J 

Thomas Geraldinus Pranciscanus religiosus conciouator clarissimus 
diu carcere vinculisque retentus, et tandem mortuus. Ex plurimorum 

* "Dominus Bernardus Moriartus, sacerdos Ardachadensis disecesis, in 
jure canonico, in Hispania graduatus, Decanus Ardachadensis et Archidiaconus 
Oluanensis (Clonmicnoise.) Constitutus postea vicarius generahs Dubliniensis, 
par D. Matthiani de Oviedo Archiep. Dublinnensem, captus est cum Fratribus 
minoribus conventus de Multifernam Anno 1601, et cum ministro Provinciali 
qui tunc erat et fratre Richardo Killmorensi Episcopo ; et cum duceretur 
Dublinium, in via vulneratus est ab hereticis, dum ahqui Oatholici eum vi 
auferre conantur, et Dublinii in carcere mortuus est martyr. Sepultus est in 
eodem csemiterio (S. Jacobi.) mense Octobris, anni supradicti." Mooney's 
Historia Franciscana — p. 69. For a poem on the capture of Multifernam, 
see Duffy's Irish Catholic Magazine, vol. ii. p. 32. 

■f Hibernia Dominicana, p. 559. 

} " Frater Thomas Giraldinus, Ordinis nostri prijedicator, et qui fuit ali- 
quando commissarius nostrae provincise, multaque mala ab hereticis pertulit, 
diuturna incarceratione ; et tandemmense Junio A. D. 1617, carceris squalore 
confectus, obiit in arce Dublinnense ; et cives, impetrato ejus corpore, mag- 
nam ei pompam funebrem fecerunt per tres vel quatuor dies, non sine admi- 
ratione et indignatione hsereticorum, qui non valebant populi impedire devo- 
tionem. Tandem in eodem csemiterio (S. Jacobi) juxta reliquias episcopi 
(0'Dubhen8e Dunensis) honorifice sepultus est." Mooney Hist. Franciscana, 
p. 69. 


numero hos ego in presentia memoria teneo, de quomm aiiquibus suis 
locis fusiiis agam. Nunc quibus judiciis, atque ministris in Ibernorum 
perniciem Angli utantur, dicamus. [j [7l]. 

CAP. V. 

Quibus judiciis, et ministris utantur Angli in Ibernia in Oatholicorum 

excidium ? 

Crebeo celebrantur Anglis in Ibernia conventus, vel concilia^ quas 
ipsi vocant Sessiones. Earum duo genera sunt : alterse, quee generales 
nuncupantur,, bis in anno in urbibus majoribus, nobilioribusque cogun- 
tur. Quia verb in his nec de rebus omnibus, nec de singulis personis 
judicium reddi potest^ alterse trimestres nominatse quater omnibus annis 
in singulis totiusregni tribubus, quse AngHs comitatus vocanturj habentur 
O quam squaKdam tunc^ et lugubrem rerum faciem conspiceres ! de 
virisjaniplissimis, de constantissimis quibusque CathoHcis prseter omne 
humanitatis exemplum, contra cunctas sacratissimarum legum sanctiones 
agitur ea prsecipue causa^ quod nolunt desert^ Catholica religione^ dog- 
matibus hsereticorum subscribere. 

Trequens est etiam Anglis in his Sessionibus quoddam judicii genus, 
quod ipsi qusestionem vocant. Idque hunc in modum usurpatur^ Quse- 
ritur, sit ne Philippus v.g. homicidii, furti, vel Isesse majestatis reus ? 
Hsec causa viris duodecim dirimenda eommittitur^ qui legibus Anglo- 
rum debeant esse municipes, vel cives, viginti saltem argenti hbras 
veetigales habentes, nec dispari conditione cum reo, ne in nobilium ca- 
put plebei animadvertant. Illis potestas pronunciandi deliberative tan- 
tum, sit ne Philippus propositi criminis reus, demandatur. Pacultas 
antem ferendse judiciahter sententise hseretico judici reservatur. Cujus 
judicii forma hodie ab Anghs saltem in Iberni^ corrupta est : namque 
tam viris duodecim quam judici jus discutiendi^ et examinandi litem, 
verique indagandi negatur : ciim reus (de Iberno loquor) nec testes 
producere, nec patrocinio causidici, vel jurisperiti adjuvari, nec ope pro- 
curatoris uti possit : et actore tantum accusante, vel uno teste, etiam 
inimico, vel corrupto, incognito, et infami sit Anglorum more damnan- 
dus. Praeterea duodecim viri in conclavi clausi non prius dimittuntur, 
aut cibum sive potum capere possunt, quam inter omnes convenit, nisi 
cum hsereticis indulgeturj cum quibus minime convenit Ibernis, quan- 
do simul miscentur causam Cathohci de capite, vel fortunis periclitantis 
judicaturi. Tunc enim conventu dimisso^ Catholici mulctantur, nec 
tunc tantiim, sed etiam creberrime, cum reum prseter Anglici judicis 
voluntatem communi calculo absolvunt. Huic judicio Catholici cum 
subjiciuntur, callidus hsereticus talibus verbis interrogationem concipit. 


ut vix dolurn effugere possint. Philippus v.g. cum nolit jurisjurandi 
religione confirmare penes Angliee regem esse summum in ecclesia 
Ckristi imperium intra fines regnorum, quse possidet, interrogantur 
duodecim virij utrum edicti regii sit reus ? Ecquis est, qui dubitet, 
quin sit reus, ciim rex edixerit, ut omnes sacramento rogentur, se 
maximum ecclesiasticum imperium obtinere, et Philippus hoc juramen- 
tum prsestare negaverit ? Caeterum quis somniaverit crimen commisis- 
sise, quod sit tam nefarii edicti reus ? Quis enim est aut laude, prse- 
mioque dignior, aut supplicio indignior, quam is, qui tam strenuum, 
atque constantem Christianum se gerit, ut nullo pretio, nullo cruciatu, 
[72.] nulla vi ducatur, ut tantum in Deum scelus admittat ? || Quid enim 
(per Deum immortalem rogo) potuit absurdius^ et stultius mente cogi- 
tari, qu£im Hsereticum esse Ecclesise caput, qui nec Ecclesise manus, 
nec pes, nec ahud membrum est, ab ejus gremio, et societate, fidelium- 
que albo, hseresij et anathemate remotus ? At, si ita responderent viri 
duodecim, reum fuisse edictum quidem transgressum, non tamen eo 
casu crimen commisisse, quod edicto non teneretur, hsec sola violati 
edicti confessio suf&ceret, ut hsereticus Judex libidine sua in reum 
baccharetur. Quam iniquitatem duodecim viri dechnare cupientes non 
ad interrogati formam soliti sunt prsebere responsum, sed aut amphi- 
bologicis, et dubiis, aut generaHbiis verbis reum proferunt esse nec 
poena dignum, nec criminis conscium, quamvis sciant esse se vel ad in- 
citas mulctas redigendos, vel in exilium mittendos^ nec tamen Catholi- 
cum a, se absolutum deinceps in regno per haereticos tuto et libere 

Verum ne ullo modo liberetur reus, jam ea incorruptela invalet con- 
tra ipsorum etiam Anglorum leges, et hujus actus naturam, ut duode- 
cim viri eligantur Angli, sive Scoti ahenigensej sive omnes, sive plures_, 
quam Iberni^ aut certe tot, atque illi, quamvis sint conditione longe 
inferiores reo, obscurissimi, et abjectissimi, interdum vel metu territi, 
vel pecunia corrupti : nec municipali jure frui debeant : neque viginti 
libras argenti habeant vectigales. 

Quod si reus renuat hoc judicium subire, et culpee satj et super esse 
reputatur, ut vita privetur, imposito gravissimo pondere, seu patibulo, 
vel alio supplicio. Nihilominus, quia Eisco bona eorum, qui duodecim 
virum judicis damnantur, addicuntur, quamplurimi eorum sequitati 
diffisi eligunt incunctanter regii judicis sententise periculum facere, et 
ejus judicio spiritum eflundere, bona suis relinquenteSj quam se, fortu- 
nasque simul iniquissimorum hominum arbritrio periclitari : et id 
ssepius factitant, cum non propter delictum, sed ob possessiones sibi 
adimendaSj cognoscunt in se animadverti. Ita ne in Anglia judicium 
hoc exerceatur, non disputo. At in Ibernia in Catholicos ita usurpari, 
possum tutissima conscientia confirmare. De eo nos hsec fusiiis nostra 
brevitate diximus, ut qubd in omnibus sessionibus, et contra plerosque 
Catholicos reos, usitatissimum est, cujusque saepe mentionem facere, 
necesse erit, semel explicatum ad unguem percipiatur. 

GAP. VI.] H^UETICjE tyrannidis summa. 81 

Tum de injustitiae ministris, qui ad Catholicos vexandos sunt consti- 
tuti, videamus. Prseter Proregem, regios assessores, vel consiliarios, 
Momoniarum, reliquarumque provinciarum Prsefectos : prseter ordina- 
rios judices, qui in oppidis principalioribus judiciis prsesunt : prseter 
regios Mscos, judices, quos, vocant Pacis, et alios non paucos, in singu- 
lis tribubus, vel comitatibus sunt duo judices, quorum alter Sbiriffus, 
alter Subshiriffus nuncupatur : ille major, hic minor est. Shiriffi quo- 
que judices alios, quos appellant Balios, in omnibus tribuum populis 
delegatos habent. Ac etiam insulam totam lustrant quater in anno 
judices alii dicti commissarii : quibus potestas cognoscendi de rebus 
omnibus committitur, quid memorem plures ? Hi, et alii, omnes auda- 
cia furentes, scelus anhelantes, pestem reipublicae nefari^ molientes et 
nervos omnes, et cogitationes intendunt, ut sacerdotes fugent, capiant 
occidant, et Catholicos omni vi, iujuria, clade labefactent. Quod ut 
faciliiis consequantur, longa semper habent in suo comitatu, et amicitia 
sceleratissimorum hominum agmina : 1| et hsec nequissimomm atque [73,] 
perditissimorum hominum sentina nihil mali, vel sceleris fingi, aut ex- 
cogitari potest, quod non in CathoHcos concipiat."^ 


Quomodo Ibefni potuerunt tam immanem persecutionem sustinere, et hsereti- 

corum jugum non discusserint ? 

Tantam autem, tamque inauditam, et diuturnam tyrannidem, qua 
Pides CathoHca premitur, multi ssepe mirati sunt, quemadmodum haec 
insula tant^ constantia, tamque invicto animo sustinuerit, ut Fidem 

* The events recorded in this chapter belong principally to the reign of 
James I. Under Elizabeth, Irish persecution generally used the sword, allow- 
ing however toleration to loyal Irish, except on one point, the public exercise 
of their worship. When the judges began their regular circuits through all 
Ireland for the first time under James, the administration of English law, in 
itself sufficiently distasteful to the Irish, oppressive and intolerant, was ren- 
dered peculiarly odious from the selection of the places in which the judges 
held their courts. At MuUingar, Sligo, Kilkenny (for the county), the as- 
sizes were held in the Dominican churches,— at Trim, Leitrim, Oavan, Ennis, 
Enniscorthy, Wicklow, and Galway (for the county), they were held in the 
Franciscan churches. " Ita," observes Mooney, from whom these particulars 
are taken, «illud observandum est, quod ubicumque commode potuerunt, 
comitiasuaettribunaliajudicialia, in quibus de sanguine, criminibus et vita 
agitur in ecclesiis coUooarunt, atque ad id, et alia, profanarunt prsecipue S. S. 
Francisci et Dominici."— p. 6. This was, he complains, the abomination of 
desolation, " in civitate Galvise, in ipso choro judicibus sedentibus pro tribu- 
nali super altari summo, ad modum abominationis desolationis stantes in loco 
sancto." — Ibid. 


semper puranij sinceramque servaverit. Cujus ego causam non, nisi 
divinse providentise, et miseratione adscribendam arbitror. Neque 
enim hominum vires potentes esse credo, tantam immanitatem per- 
ferre, et vincere^ nisi a Deo Optimo, Maximo prsecipuo quodam munere 
adjutas : a quo Divus Patritius Ibernige Prseses fertur impetrasse^ ne in 
ea unquam Pides Catliplica deleatur. Preeterea, qubd Iberni prosperis, 
et integris rebus Beligionis Catholicse fuerunt observantissimi, nunc 
illis affectis diversis adversse fortunse ictibus, et obrutis tot serumnarum 
cumulis Deus religiouem divinitiis conservare videtur. Neque ego 
possum aliam hujus rei rationem reddere, divinse mentis arcanos sensus 
altiiis scrutari non ausus. 

Difficilis est et illa quaestio, cum Iberni sint Catholici constan- 
tissimij artibus belli prsestantes, sBepeque pro Dei lege multi ferrum 
susceperint, cur tamen per annos amplius octoginta jugis hsereticorum 
colla retrahere non potuerunt ? Quippe hujus etiam dubitationis ex- 
plicatio partim recondita est, Numini^ non mortahbus explorata. Qua 
tamen parte conjectura nostra potest solvi^ ego meam sententiam 
proferre, non gravabor. 

Sicut hac miserrima tempestate hseresis^ et spretse fidei scelus multas 
orbis Christiani regiones invasit, ita alia flagitia, his quidem minora, 
satis tamen magna, et gravia pectora Ibernorum occuparunt. Hsec 
sunt, ambitio^ inanis gloria^ et homicidium. Priscis quidem tempori- 
bus Iberni CathoHcse fidei splendore lustrati fuerunt incorrupti, et in- 
tegri moribus, recti, justique cultores. Sed jam olim inaudita cupi- 
ditate obtinendi possessiones amplas, et in sua quisque familia princi- 
pem locumj arserunt. Hinc contentiones, odia^ bella, domestica, 
praedse, depopulationeSj et id genus sexcenta mala, secuta sunt. Neque 
enim modb novi Iberni, veteres impetebant, et ab illis mutub impete- 
bantur- sed novi novos, et veteres alii alios, et plerique magnates 
finitimos impugnabant : ac etiam consanguinei, ssepeque fratres de 
parvis terrse jugeribus, de aliis possessionibus, de contumelia ferro ex- 
periebantur, ahi aliorum vitse minime parcentes. Hinc cum hominum 
peccata regnis excidium soleant afferre, sequo, justissimoque Dei judicio 
permissum est, ut^ qui ob bona terrena tam injusti, crudeles et impii 
ahi in alios fuerunt, iidem rebus omnibus ab aliis inique, et crudeliter 
exuantur, qui aliena appetiverunt, hi sua amittant : qui fortunas juste 
dividere et partiri noluerunt, hi nullam partem fortunarum retineant : 
quse terra domesticorum, consangineorum, fratrum cruore tincta est, 
eisdem illa adempta ab externis possideatur : et quse miseriarum 
i-y^ -, maxima estj in discrimen deserendi Eeligionem Catholicam,|| Deique 
cultu ob hsee peccata sint deducti. Qubd autem ego hsec crimina 
divulgo, si cui forsan meorum gravis, et molestus fuerOj hanc (obsecro 
per Deum) veniam det mihi, cujus est non minus virtutes, quam vitia 
referre, ut illa laude efferantur, hsec supphcio, saltem posteritatis judicio 
puniantur. Ac eb quidem hsec tacenda minime duxi, iit qui super- 
sumus Iberni, acerbum flagellum^ divinamque vindictam experti. 




errata corrigamus : posteri majorum suorum ruina territi aversari vitia, 
virtutes colere discant: exterse gentes Ibernorum exemplo motse 
timeant Numinis iram provocare : et quse jam provocaverunt^ cito 
penitentiam agant. Nam licet; fuerint Iberni, animi^ corporisque robore 
prsestantes, rei militaris scientise periti, in bello constantes^ in preliis 
felices, et steterint ab sequissima causa: tamen, quod suis peccatis 
Deum iratum, et infensum habuerunt, hostibus ssepe nnmero victis, in- 
fausto eventu helli victores denique victi succubuerunt, alii ab ahis 
impugnati, et profligati : constitutum enim est, ut omne regnum in se 
divisum desoletur. Neque enim rarius inter ipsos Hibernos bellum 
oriebatur, quam ab eisdem cum Anghs gerebatur. Dumque Hiberni 
et Angli belligerabant, Hiberni plerique partes Anglorum (ea erant in- 
sania, et caecitate mentis) sequebantur, usque ad illud magnumj et 
acerrimum bellum. in quo etiam minor pars Hibernorum ab Anghs 
defecit. Quod inferius fuse docebimus : et quibus de causis Catholici 
fuerint moti, et decepti, ut contra Catholicos hsereticis opem ferrent. 
Si enim omnes Hiberni in Anglos conspirassent^ uUo sine negocio 
possent hsereticorum jugum cervicibus discutere : ut Angli ipsi com- 
muni asseusione fatentur. Hsec de persecutione, rebusque Hibernise 
generaliter diximus, ut ea, quse scribenda supersunt^ facilius intelli- 





LiBEO proximo generalem quandam totius Hibernicse cladis, et haere- 
ticse Angloru tyrannidis faciem depinximus : quse velut argumentum, 
et prseludium ad csetera, quae reliquo opere tradenda sunt, inteUigenda 
lucem, et claritatem afFeret. Hinc verb singulas res relatu dignas 
ordine suo digerentes percurrere auspicabimur. Ac prsesente libro, quae 
inemoria tenemus ex liis, quse sub Henrico, Edvardo, Mariaque regibus 
in Hibernia sunt acta, referemus. 

CAP. I. I 


Quid actum sit in Hibernia de Ecclesijje bonis k 

Henmous Octavus nomine Tudor Anglise Eex, ubi se regem Hibernise 
jussit appellari, ut superiiis demonstravimus, jus etiam Ecclesiarum 
Hibernise ut Hibernorum consensu in se transferretur, curavit, non 
[75.] aliter quam AngK fecerunt.|| Cui rei cum Hiberni intercessissent, Hle 
conatu dejectus, saltem Sedi Apostolicse ut jus illud adimetur, conatus 
est. Itaque Principibus Hibernis imperavit, ut suse quisque ditionis, 
Ecclesias obtineret, Ecclesiasticis expulsis; Hiberni proceres, paucis 
exceptisj et fortassis uno, vel altero, Ecclesias, et Ecclesiasticos in 
pristino statu conservare studuerunt. Vix ullum invenies veterum 
Hibernorum optimatum vectigalibus Ecclesiasticis abusum.* Quos 
imitati sunt omnes propemodum magnates novi, qui veterum Hiberno- 

* More than one or two Irish lords accepted grants of ecclesiastical pro- 
perty ; but, generally, they did not convert it to their own use. 


rum moribus, atque legibus vixerunt, ut Giraldini, Burki et alii. 
Veriim aliqui ex primoribus Anglo-Hibernis, vel qui Anglorum con- 
suetudinem retinuerunt, EcclesiEe bonis suas possessiones auxerunt, et 
si caetero-quin Catholici fuerint.* Novas verb hsereditates ex EcclesiEe 
substantia sibi compararunt Angli, et etiam Anglo-Hiberni inopes, et 
obscuri, qui Ecclesiastica jura, vel emerunt, vel beneficii loco sunt 
assecuti a regibus Anglise, vel aKo modo acquisiverunt. His demptis, 
cseteri Hiberni probi, et honesti viri, maxime principes Ecclesias 
sancta, spoliare, violentesque manus in sacra injicere, minime sibi tutum 
fore existimarunt. 

Mirum est, qubd Eolando Eustatio Kilchullinnse Yicecomiti accidit. 
Is, cum alioquin fuisset Catholicus bonus, et pius, tamen (ut accepi) 
monasterium Ordinis Divi Bernardi sibi adjudicavit : nec diu post per 
quietem vidit quendam sibi minitantem, et carmen Hibernicum refe- 
rentem, cujus hsec est sententia. " Tua cupiditas invadendi posses- 
siones Ecclesise relinquet in servitute tuos pagos, et faciet, ut tua 
stirps pereat omnis, ut frondes ex alto prsecipitio cadentes.*' Id ita 
metro quoque nos protulimus : — 

Quae jus Ecclesiae pervasit avara cupido, 

11] a gravi pagos opprimet aere tuos : 
Et dabit, ut subito soboles tua corruat omnis, 

Ut folia aerio praecipitata loco. 

Quod ita plane contigit. Nam Jaimus Eustatius Yicecomitis Rolandi 
filius, et hseres, ab Anglis cum aliis suse familise gradu dejectus exul 
diem obivit, ut inferiiis indicabimus. 


Religionem Catholicam delere Reges Anglise ; conservare Iberni magnates 


Itaque Principes Hiberni, iis quos diximus, exclusis,, cum Ecclesias 
minime invasissent, sed potius Ecclesiasticos conservassent : illas pol- 
luere; hos perdere, Religionem Catholicam extinguere mohti sunt 
Anglise Reges Henricus, et Edvardus. Quse facinora prius excerceri 

• In the parliament held A.D. 1556, 1557, Dublin, the grants of Ohurch 
property made to laymen under and after the reign of Henry VIII. are con- 
firmed, and with the approbation of Pope Paul IV. Dr. Lynch states that 
fourteen abbots sat in that parliament ; and six or seven heads of diiferent 
religious orders, who assented to the act. To this the Four Masters allude 
when praising Pierce Butler, who did not possess one penny of the property 
of the Ohurch of G-od iy right of pope or prince. A.D. 1566. 


cseperunt in regiis vrbibus, et oppidis. Inde in Principum ditiones hse- 
resis incendium progredi audet. Cseterum his fuit semper fixuse- 
atque deliberatum Eeligionem CatboKcam tueri, sacerdotes protegem, 
hsereses aversari. 


Principes Hibernos Beligionem Catholioam servantes Angli sensim delere 


HuNC Ibernorum optimatum erga Catholicam Eeligionem fidum, et 
constantem animum cum Angli explor^ssetj communemque rebellionem 
[76.] timuissent, eossensim,l| et sigiUatim delere ceperunt, varias excusationes 
quserentes, quibus significaret se non de religione, sed de ahis crimini- 
bus, maxime lesse majestatis cum iHis agere, ne allii ab alis adjuvaren- 
tur, si causa communis, et rehgionis videretur persecutionem semper mi- 
nuentes, dum ferro res agebatur sed armorum vacatio cum dabatur^ ad 
pristinam truculentiam augentes. Partim hac caUiditate, partim domes- 
ticis bellis quae alii cum aliis gerebant, CathoKcorum vires extinguuntur, 
Clarissimos eorum, qui hac Hte vel perierunt, vel contenderunt^ eorum 
aKquas res gestas, ruinamque referemus temporum ordinem se- 


De 0*Sullevano Bearrae, et Beantrise Principe. 

Peincipio dux Anglus instructa navi Hispanos mercatores, atque pis- 
catores, qui Dunbeam portum frequentabant invadit, diripit, capit. 
Illum secutus armatis aKquot navibus avus meus Dermysius 0'Sulle- 
vanus Bearrae Princeps capit, et laqueo suspenditj idque impune fecit, 
Hispanis in Kbertatem vindicatis.* 

* Dermod 0'Sullivan was killed by an explosion of gunpowder in his own 

castle of Dunboy, A. D. 1549 Four Masters. Cox adopts from our author 

the narrative in the text, and, as usual, with a malignant object. 


CAP. Y. 
De Geraldinis Kildarise. 

HiBERNiJE Geraldini suum genus ad Hetruscos, inde Trojanos usque 
referunt. Qaa de re, quia Chronicis Hiberniee non memoratur, nos pro 
certo niliil possumus confirmare, nec ad prsesens institutum attinet. 
Satis est compertum Mauritium Griraldum virum nobilem, atque mag- 
nanimum a Dermysio Lagenise principe accitum ex Anglise in Hiber- 
niam trajecisse : atque posteros ejus vocari, tum Garaldos, tum Garal- 
dinos, et Giraldinos : ab his familias duas esse in Hibernia procreatas : 
earum principes institutos ab Anglis regibus duos comites, alteram 
Desmonise, vel Desise in Momoniis ; alterum Kildarige in Lagenioe, et 
inde illos Momonios, hos Lagenios Giraldinos nuncupari. Legitur 
Thomas Giraldinus Kildarise comes, qui sex habuit hberos, quinque 
secum in Hibernia, et unum in AngM, sub id tempus, quo Rex Hen- 
ricus Octavus a fide descivit, Proregis imperio Hiberuiam administravit. 
In AngHam a rege evocatus fiho natu maximo nomine etiam Thomae 
Giraldino, cognomento Sericato potestatem reipublicse capessendse sub- 
delegat. Ipse in Angha, Isesse majestatis crimine postulatus conjicitur 
in vincula, in quibus postea brevi diem obivit. 

Sed ante comitis obitum Ahnus Anglus Hibemige Chancellarius, qui 
DubHnse agebat, homo in Giraldinorum nomen male animatus diKgen- 
tissimameditatione studuisse fertur, quemadmodum Comitis fihos perde- 
ret, jussus ne a Eege, an injussus, ignoro. Ad id caUido stratagemmate 
utiiur. Cum a quodam Sericati famihari viseretur, eum in conclave in- 
tulit, ibique jussit spectare, donec ipse reverteretur, qui per domum ne- 
gotiandi caus^, ut preeferebat, egrediebatur, relictis quasi oblivione, vel 
casu litteris apertis in abaco scripits regis nomine falsb (ut accepi) 
Quibus lectis hospes intellexit, comitem fuisse jam morte plexum 
(quod tamen non erat) et Chancellario a rege imperatum, ut Sericatum, 
ejusque factionis proceres deprehenderet, vinctosque ad ipsum quam ce- 
lerrime mitteret. Hoc ciim amicus ille Sericatoretulisset,|| is pericu- [77.] 
lum evitaturus confestim egreditur oppidoj initum cum suis amicis con- 
silium : quod nihil prudens caepit : nam cum regni gubernaculum 
gerens facile potuisset arces et castella tenere, in eis, quos vellet, preesi- 
dio coUocare, a regis amicitia multos subducere, Alinum, et alios inimi- 
cos jugulare : tamen, ut perfidise notam effugerit, sese rerum adminis- 
tratione publice abdicavit : arcem regi restituit : in possessiones suas 
sese recepit. Unde de injuriis et nece patris, quem supplicio summo 
fuisse affectum existimabat, queritur. 

Hinc bellum oritur, quo duos annos, plus, minus segniter pugnatur : 
tamen efiicitur, ut magis ferro, et incendio respublica labefactetur, quam 
sacerdotes propter Catholicaim fidem capite plectantur. Memoratur in 
hoc bello duplex insignis perfidia : altera cujusdam Hiberni arci prse- 


fecti a Sericato : altera Anglorum. Namque Prorex Anglus Muinno- 
dam Comitis Ealldarii munieipium obsidet. Ut obsidionem solveret 
Sericatus sese parabat. Interim arcis prsefectus in deditionem venit 
magnam pecunitB summam pactus. Deditio Prorex pecuniam repree- 
sentari facit, et ubi pecuniam accepit, ipsum statim jubet suspendi, 
quasi ita fidem tueretur. Denique Sericatus cum Prorege incolumitatem 
et impunitatem pollicente fsedus init. Yix tamen armis depositis^ 
ejus arbitrio se permisit, cum in Angliam una cum fratribus tribus mit- 
titur impositus in navim quae vocabatur vacca. Tunc intellectum est 
somnium, quod fertur somniasse Kildarise Comitissa ea nocte, qua 
Sericatum edidit, se fuisse enixam filios, et hos ventre vaccEe latos in 
Angliam, nec amplius reversos : nam eb cum venerunt, fuerunt capite 
plexi. Similique poena Prorex affectus^ postulatus eo crimine^ quod in 
jussus impunitatem ilbs promiserit, sed an injussus id fecerit, dubium 
est. Sospites tunc erant ex comitis liberis, duo, Edvardus natu mini- 
mus, qui in AngM agebat, et Giraldus, qui puer occultus, et protectus 
a Dermysio 0'Sullevano* avo meo Bearrse Principe postea venit in 
Italiam : et transactis aliquot annis acceptis litteris a Pontifice Maximo, 
Magnoque duce Hetrurise ad Mariam Eeginam Catholicam, Henrici 
patris, et Edvardi fratris obitum AngliEe sceptro potitam, et Phihppo 
Secundo Hispaniarum Principi matrimonio collocatum, ab ea iu partem 
possessionum restituitur. Giraldi Comiti mortuo primum Henricus, 
inde Gulielmus fiHi successerunt. Quibus etiam vita defunctis Giraldus 
Edvardi^ fihus jure suceessionis vocatur, qui, quamvis a pueritia fuerit 
Hsereticis erroribus ab AngKs imbutus sub mortem ad fidem conversus 
est. Ejus fihus puer Kildarise comes est hodie sospes. 


De 0'Conchure, et 0'Morra, 

In hoc etiam beUum conspiraruntt O^Conchur Iphahsej et 0'Morra 
Lisise priucipes, aliique Lagenii, qui non priias arma^ deposueruntj quum 
veniam sunt pacti in Anglorum potestatem non venientes. 

* When Grerald was with his aunt, the widow of M'Carthy Eeagh, 0'Sul- 
livan, like nearly all the Irish chieftains, contributed (we may believe) to pro- 
tect him: but no other authority warrants the pretension that 0'Sullivan was 
his chief protector. See Moore, vol. iii. p. 270, 

f Yes, and thereby involved themselves in deadly war, which ra^ed almost 
without intermission during more than sixty years, No counties in Ireland 
were more dearly purchased by the English government than the King's and 
Queen's counties, Even the occasional notices of the battles of the 0'Moores 
and O'0onnors for these two counties, would supply to the poet or the his- 
torian, one of the most thrilling episodes in Irish story. 



De MacWilliamo Inferiore, et 0'Phlatharta. 

Lageni^ motibus Henricus rex expeditus, etsi non ad votum eos 
sedaveritj sospitibus magnatibus, quos deletos volebatjH Connachtos [78.] 
statuit esse impugnandos. Ejus exercitus Johannem Burkum titulo 
Mac Williamum Inferiorem aggreditur. Mac Williamus et suis obse- 
ratis, et amicorum auxiliis copias cogit. Ad Sruthirem flumen me- 
morabile prselium* committitur, quo regius exercitus fusus, fugatus 
ingente csede labefactatur. Paucis post diebus aHus exercitus regius 
in Maurum OThlathartamf missus magna clade sternitur, et alibi quo- 
que regii parum prospere dimicant. Ita Henrici armis repulsis, rehgio 
Cathohca a principibus Ibernis in eorum finibus defenditur. J 


De Roberto Ibernias Primatej et patribus Societatis. 

Pateb, isricolaus Orlandinus e societate Jesu memorise prodidit, hac 
tempestate floruisse Eobertum Ibernise primatem vicum insignem, et 
super ahas fulgentissimas virtutes eb admiratione dignum, qubd quamvis 
a puero fuerit oculis captus, nihil tamen minus claro lumine hseresis 
furori obviam ire, laborantique inSulse subvenire curaverit : atque ejus 
rogatu nonnuUos patres e Societate Jesu a Paulo III, Pontifice Maxi- 
mo conservandse, defendendseque Pidei causa in Iberniam missos fuisse : 
omnium, primum Johannem Codurium eo discessisse : hoc verb morte 
surrepto, Alphonsum Salmeronem, et Paschasium Broetum Apostolici 
legati potestatem habentes, Prancisco Zabata Apostohco scriptore comi- 
tante anno 1541, Idibus Septembris Eoma profectos, et B. Ignatii 
Patriarchse magistri sui documentis in eo munere obeundo instructos in 
Ibernia Christianse pietati tuendse, erroribusque novis ab Anglis illatis 
oppugnandis multum operae, et laboris impendisse : post rehgiosorum 
vero reditum primatem ipsum, qui Divo Martino consecratur, diem 

* The battle of Shruel, A.D. 1570. Both sides claimed the victory. Four 

f Morough of the Battleaxes, does not play a prominent part before the 
reign of Elizabeth ; from her he received five general pardons at different 
times for treasons, &c. He was in the battle of Shruel. lar. Connaught, p. 

X Contra. See Oox, p p. 253, 272, 273. 


obiisse ea verba identidem proferentein " Domine si populo tuo sum 
opus, ego quidem laborem non recuso, sin minus nequicquam moleste 
fero ex hujus laboriossimae vitse prsesidio, et statione discedere, divino 
tuo conspectu, et eterna quiete recreandus.'' 


De 0'Briene Tomonise et Lomnachse principe. 

Haud inde longo tempore transacto a Daniele 0'Briene Tomonise Prin- 
cipe motus excitantur periculosiores procul dubio futuri, nisi in ipso 
exordio Daniel conatu dejiceretur partim sua temeritate partim consan- 
guineormn contentione, Is ad tantam potentiam^ autoritatemque 
provectus est, ut illum multi Iberni veteres et novi statuerint regem 
jurare^ neque ad id impediendum Phytonf prorex Anglus^ auderet 
urbis Lomnachse maenia egredi quam prsesidio tenebat, nec satis sibi 
tutam existimabat. Yerum sine vulnere et prseho omnes 0'Brienis 
vires uno stratagemate fanditus evertit. Primum cum iUo de pacis 
conditionibus agit ; deinde «ut ad coUoquium oppidum ingrediatur petit 
et orat, interposito jurejurando ut obsidibus datis dimittendi illum in- 
columem ad horam destinatam. 0'Brien homo facilis temerario consi- 
LTS.llio ductus,|| oppidum intrat^ obsides Anglorum secum deferens, ratus 
Phytonem jurejurando satis esse ligatum, relinquens exercitum ad sep- 
tentrionalem urbis portam, ubi erat in stativis. Sed e meridionali 
porta rursus a prorege emittitur ad tempus constitutum : ac ita Sinni- 
nus amnis oppidum adfluens et interfluens illum ab exercitu distermi- 
nabat, neque trajieiat in fluminis ripis prorex custodias disponit, et 
interim Cornelio CBrieni^J principi nepoti ex fratre, sed acerrimo 
adversario, quem secum habebat, regio nomine poUicetur Tomonise prin- 
cipatum cum Comitis nomine, quod ejus patruus Maurus 0'Brien 
primus ex ea gente acceperat, modo regio imperio obtemperans, motus 
ab 0'Briene concitatos conaretur sedare : quam illo conditionem liben- 
ter accipiente, 0'Briems vires et exercitus dissipantur ; ipseque 
0'Brien quod ad exercitum non potuit venire, vix equo fuit, uno pedis- 
sequo comite. Ei in h^c fuga id. contigisse faraa divulgavit, quod 

* Many anachronisms in the chapter. Donnell 0'Brian rose to power 
A.D. 1553. — Four Masters. See also ibid. A.D. 1554, 1555, for his victories 
and battles against the English. 

t Earl of Sussex, (not Fitton) A.D. 1558. The Four Masters xaevel^ ve- 
cord Donneirs deposition and flight, but without the circumstances mentioned 

J Four Masters. — ibid. 


creditur diiScile videtur. Cilm nocte obscurS, et tempestuosa, in 
humile tugurium se a tempestate recepisset, equus verb noluisset 
depressum tugurii ostium ingredi, tum pedissequum ab 0'Briene jus- 
sum hsec verba equo ad aurem dixisse " 0'Brien dominus tuus, qui 
hac nocte in tugurio diversatur, jubet ut tu quoque equus suus capite, 
et dorso demisso, et inclinato tugurium introeas ; moxque equum 
obtemperasse : ciimque idem equus ayena vesci renuisset, quippe tritico 
assuefactus, pedissequum hsec verba illi retulisse, " O^Brien dominus 
tuus hac nocte avenaceum panem comedit, imperat ut tu quoque aven^ 
vescaris, et illico equum obediisse; qua in re ego quidem minime ad 
me recipio periculum veri. 0'Brien Momonias penl totas peragravit 
a primoribus comiter quidem et benigne exceptus sed a nemine adjutus 
ad sedes recuperandas. Inde adita Connachta petit Ultoniamj ad 
O^Donellum pervenit, O^Donellus erat ea tempestate Calvachus, qui 
2)atrem habuit Magnum O^Donellum, Tirconnellse principem et matrem 
0'EeUi fiham, fratremque natu minorem, Hugonem genitum ab O^Nelli 
lilia, potiebaturque Tirconnellse principatu, adempto patri seni, cui 
tamen victum laute suppeditabat : et cum Johanne 0'Nello TironEe 
principcj cum finium regundorum, tum veterum inimicitiarum causa 
intestinum bellum gerebat. Hsec verb discprdia per O^Brienem com- 
ponitur, et ab O^Nello, O^Donelloque ultrb et citrb fides datur, dum ab 
O^Donello, 0'Brien in suas possessiones restituatur. Coeterum cum 
O^Donellus ea parat, quse sint ad expeditionem illam necessaria, ab 
0'JSrello improviso circumventus rapitur in vincula nec 0'Brienis rogatu 
dimittitur.* Sed O^Xellus 0'Brieni offert ut ipse illum restituat. 
0'Brien negat, se permissurum, ut ab 0'Nello restituatur nisi O^Don- 
ellus dimittatur. Ita infecta re 0'Brien Mauritium filium nothum cum 
parva miHtum manu quam ipse coegit, in Tomoniam prsemittit.t Is 
occupat atque munit castellum unum et insulam in lacu sitam. Con- 
festim 0'Brien secutus magnam partem amissi principatus recuperavit, J 
et redditus in Anglorum gratiam icto cum Cornelio fsedere obieus diem, 
Terentio fiho reliquit.§ CorneHus paucis inde prseteritis annis|| orta 
controversia cum regus ad Clarise pontem pugnam committit, utrinque 
minime incruentam ; ille nonnullos, quos magni faciebat, desiderat : 

* The capture of Calvagh by Shane 0'Neill, recorded 14th May, 1559, by 
the FouT Masters, but no allusion to 0'Brien. 

t Oalvagh was liberated A.D. 1561. Donnell 0'Brien did not make his ap- 
pearance in Thomond, after his exile in Ulster, until 1562. — Four Masters. 

X Continued war in Thomond between tlie 0'Briens in 1563. In 1564 
Donnell obtained the territory of Corcomroe with its tributary lands and 
church livings, (0'Donovan's Four Masters, p. 1602,) as compensation for 
the lordship of Thomond. 

fNot until 1579, in the 65th year of his age. — Four Masters. " After an 
approved repentance." 

II Eight years before, i.e. 1570, Four Masters, who agree with 0'Sullivan 
in other particulars respecting the flight and return of the Earl Conor 
0'Brien, A,D. 1571-72, 


hi victi, profligatique quinquaginta cum preefecto suo Goodmano amise- 
runt. Sine majore coiitentione Cornelius Anglorum iram in Galliam 
fugiens a Christianissimo rege, validissimo exercitu et instructissima 
[80.] classe restitueretur, nisi homo segnis et improvidus"* ab AuglisH revoca- 
tus maluisset sine contentione pristinum comitatum accipere, quam mo- 
riens tradidit filio Dionysio, a quo nunc quoque possidetur. De 
Dionysio verb, tomo sequente nos ssepiiis habebimus sermonem. 
O^Nellus antem postea 0'Donellum vincuiis solvit. His motibus cum 
occuparetur Henricus, et ejus filius Edvardus puer, Anglise reges, iUis 
miuime suppeditavit otium ad extirpandam in Iberni^ Catholicam reli- 
gionem, hseresimque stabiliendam.t 

CAP. X. 

De Maria Regina, et 0'Conchure OphaliOj et 0'Morra. 

Heneico et Edvardo a vita raptis Maria Catholica regina Philippo II. 
Hispaniarum principi nupta regnare coepit. Quse tametsi Catholicam 
religionem tueri et amplificare conata est ; ejus tamen prEefecti et con- 
siliarii enjurias Ibernis inferre non destiterunt : ipsique Ibemi (eo illa 
tempestate agebantur furore) alii alios domesticis discordiis lacessebant. 
Quas inter perturbationes Ophalise, et Lisise principatus O^Conchuri 
et O^Morrse adempti regise coronse adjudicantur, novo nomine dicti^ hic 
Regis, ille Eeginse provincia. Sed propter utrumque fuit postea mul- 
tum cruoris diffusum ; ac Lisia quidem bis ab 0'Morris recuperata et 
tandem Elizabethas diplomate Calvacho O^Morrse permissa, quod hodie 
tamen illi minime prodest. 

* "In swearing allegiance A.D. 1572, he had promised to advance and fur- 
ther the Book of Common Prayer." 
f All the events recorded here took place under Mary andEIizabeth. 



De variis Ibernias casibus sub Elizabetha. 

DiGNiOEEM cognitu res ex his, quse sub Henrico, Edvardo, et Maria 
regibus in Ibernia sunt actse superiore volumine memoravi. jSTunc 
referendse supersunt quse Elizabetba gubernaculum regente sunt gestse 
per annos quadraginta tres. IUse vero non omnes, sed ese tantum quse 
ab anno Ml)LVIlI. usque ad annum MDLXXXVIII. per annos 
viginti novem contigerunt, sunt libro praesente repetendae. Qubd tem- 
pus sicut longum fuit, ita nobis erunt Ecclesiasticorum virorum marty- 
ria invictissima ; imbecillorum et turpium hominum inconstans et 
lubrica fides ; hsereticorum tyrannides atroces ; nobilium conspirationes, 
bella, prselia et varia dignissima scitu rerum eventa celebranda. || [81.] 

CAP. I. 

Tyrannidis Elizabethse et Iberniae perturbationis, generalis relatio. 

MARiiE Catholicse reginee citb fato functse successit soror Elizabetha. 
Henrici VIII. et Annse Bolenee filia^ regina creata Eedemptoris anno 
MDLIX." Quae ubi primum sceptro potita estj patrem imitata rapi- 
dissimis ventis contra Christianee veritatis cultores cequora fera concita- 
vit. In Anglia fidem religionemque Catholicam pene extinxit ; inde 
ad Ibernos fide dejiciendos sese convertit. Ejiis persecutionis ordo 
superius descriptus hic quoque repetendus est. 

Sacrosanctum Eucharistise Sacramentum^ in quo Clu-istus Dominus 
vere et reaHter existit, templis, vulgique conspectu ejicitur ; imagines 
sacrae scinduntur ; sacerdotes fugantur ; omne genus Catholicoruin in- 
juriis afficitur ; ecclesise vel profanis usibus vel execrandis hsereticorum 
superstionibus contaminantur. Ecclesiastici census hsereticis perditissi- 
mis attribuuntur ; omnes res Dei honori constitutse inquinantur. 
Catholici antistites, religiosi; sacerdotes, vix vel absconditi vel ssecula- 


rium hominum vestibus dissimulati incedere audent : in eorum locum 
Lutheranij Calvinistse et alise hsereticorum sectse sufficiuntur: fidei, 
religioni, pietati, virtuti nuncius remittitur : voluptas^ libido, scelus^ 
hseresis, hospicio excipitur. Imperatur ut regina ecclesiae suorum reg- 
norum caput, et princeps esse ab omnibus concedatur et jurejurando 
confirmetur. Hsec jussa per regios ministros et praefectos cceperunt 
executioni mandari primum in regiis oppidis, oppidanorum summa reluc- 
tatione et constantia ; inde in Iberuorum principum ditiones transfersi ; 
quibus quod principes minime subscribere volueruntj varise artes exco- 
gitantur, quibus bonis spoHentur, gradu dejiciantur, morie plectantur. 
Hinc capitur ferrum. Eegnum bello, cgede, famse^ fiagrat^ uritur, 
perit. Dum aKqui Iberni pro Eeligionis Catholicse, silaque libertate 
gerunt arma, interim coeteris magnatibus et regiis oppidis persecutionis 
vacatio datur dum libertatis assertores conficiantur. Horum scelerum 
princepsElizabetharegina nonimmerito fuit excommunicationis mucrone 
percussa a Pio Y. Pontifice Maximo. Digniores memoratu res quge per 
illos annos viginti novem Elizabetha regnante gestse sunt, etsi non 
omnes tamen maxima parte perstringemus. 


Johannis Traversii Doctoris Theologi insignis martyrium. 

Memoeabilb est quod de Johanne Traversio Iberno Sacrse Theologige 
Doctore Alanus Copus et Pater Henricus Dublinnensis memorise prodi- 
derunt, qui in Henrici ne an in Elizabethae tempora inciderit, ego qui- 
nem minime satis compertum habeo. Is in Anglorum hseresim quse dam 
scriptis mandavitj quibusPontificisMaximijus et authoritatem tuebatur. 
Ob id ad regium tribunal productus, et ea de re a judice postulatus, 
rg2 -1 nihil trepide respondens, " his inquit " digitis, (ostendebat autem || dex- 
teree manus pollicem, indicem et medium,) ea sunt a me scripta, cujus 
facti in tam bona et sancta causa nec me psenituit nec psenitebit. In- 
de morti addictus, inter cseteras atrocissimas poenas, quas dedit, ejus iUa 
prseclara manus a tortore abscissa et in ignem conjecta comburitur 
prseter illos sacros digitos tres, quibusilla scripta exaravit, quos 
ignis quantumvis structus et accensus nequicquam potuit absumere.'^ 


* Travers according to Cox was engaged in arms with silken Thomas, p.p. 



Johanais 0'Nelli Tironte Principis casus miri relatu dignissimi. 

EccLESiASTicoRUM majori laniense varii nobilium motus obstiterunt, 
quorum aliqui sunt in prsesentia memori^ recolendi, et imprimis a 
Johanne 0'Nello Tironse principe concitatij qui ita se babuerunt. 
Quintus 0'lSrellus Tironse princeps naturse jus solvens filios duos reliquit 
ex matribus duabus susceptos, Johannem et Pardorchum. Johannes 
qui defuncto patri succedens erat Tironse princeps^ gratia plurimum 
pollebat apud Ibernos tum veteres tum novoS; e quorum genere aviam 
paternam habuit, comitis Kildarise filiam : nec dominatu parum vale- 
bat : namque capto Calvacho 0'DoneUo Tirconnellse principe (ut 
supra demoustravi) magnam partem Tirconnellse adjunxit Tironse, 
0'Donnellum prsetio mutans. Ob id illum Angli magnopere timebant,"^ 
haud ignari Catholici viri potentiam obstaturam fuisse persecutioni, 
quam ipsi in Catholicos machinabantur et partem exaequi cseperunt. 
Ergo cupidi virium ejus diminuendarum, occasionem naeti diligenter 
arripiunt. Inter illum et Eardorchum fratrem de patris hsereditate, orta 
controversi^, hunc Baronis titulo decoratum ad bellum stimulaut, spe 
principatus obtinendi accendunt : et illi regiis copiishaud segniteropem 
ferunt.f Cum 0'Donnello quoque, qui vinculis solutus AngHam petivit, 
auxilium reginee rogatumj Anglorum manus mittitur. Hac O^Don- 
nellus sed maxime Tirconnellorum voluntate, qui ab O^Nello facile des- 
civeruntj Tirconnellam totam recuperavit.J Jamque O^JSfellus altera 
parte ab 0'Donnello et altera a Pardorcho fratre, utroque cum reginse 
auxihis acriter impetebatur. Praeterea Scotorum legio, quse ex Scotia 
Albionensi ad hoc bellum accivit, ob minus tempestive solutum stipen- 
dium, seditionem facit, O^Nelli ditiones diripiens. Nihilominus O^JNTel- 
lus in ipso belli exordio Pardorchum extinxit.§ Contra Scoticam legi- 
onem|| reliquum exercitum ducens Scotorum tria millia trucidavit. 
Angli quoque septingenti, quos duce Eandalo, Anglo, regina 0'Don- 
nello auxilio dedit, (fivina vindicta sunt eversi.^ Est in Tirconella 

* Moof e, vol. iv. p. 38j 42. Eventsinthe three reigns of Edward, Mary, 
and Elizabeth, are jumbled here, as may be seen from the dates. 

f A.D. 1551. 1552 Four Masters. 

t A. D. 1561 Four Masters. 

§ A. D. 1558 Four Masters. 

Ij A. D. 1565. The Scots were not brought to Ireland by John 0'Neill. 
He warred against them at the instigation of Englaud. Moorej iv. 47. Their 
loss — according to other accounts — was only 700 men. 

^ The Four Masters say riothing of the occupation of Derry. The English 
garrison, under Randolph, arrived there from London in July, 1565 ; was at- 
tacked in October, the same year, by John 0'Neill ; slew 400 of the Irish, 
with the loss (according to English accounts,) of only one man, Randolph 
himself. Cox, p. 321. Moore, iv. 52. 


principatu, oppidum Feuro lacui imminens sedis episcopalis Divi Co- 

lumbse patrocinio, nomineque clarum ; namque Dire Colum Kelli, id 

estj Lucus Columbse cellse nuncupatur. In eo oppido dispositi Angli 

hseretici homines contra 0'Donelli voluntatem et imperium, sacerdotes 

et religiosos fugant, sacra templa invadunt, in unam ecclesiam sulphu- 

reum pulveremj plumbeas glandes, bombardicum funem, sclopos,hastas, 

caeterasqae munitiones custodise causa inferunt : in aliis hsereticos ritus 

Lutheri, Calvinij et aliorum id genus hominum impurorum peragunt : 

nullam non scelesti temerant. Cujus piaculi psenam Divus Columba 

(is enim ereditur) minime distulit : nam tenet fama constans indige- 

narum, lupum corpore vastum^ piHsque hirsutum e proximis silvis in 

[83.]oppidum intrepide venientem,|l of&cinamque ferrariam ingressum ore 

hausisse magnam vim illarum scintillarum quse ex ferro candente, dum 

tunditur, emittuntuTj easque ingressum in oedem, in qua sulphureus 

pulvis erat collocatus evomuisse, pulveremque et totum templum accen- 

disse. Cujusreipericulum veriego ad me non recipio. Penes famam, 

veteremque traditionem esto fides. Illud, quod inter omnes convenit, 

audeo confirmare, nitratum pulverem subito conflagrasse ;* Anglos qui 

erant in ecclesia combussisse, quique circum ecclesiam deambulabant, 

iguitis teguHs percussos exanimes cecidisse ; qui vel oedes circumjectas, 

vel in lacum proximum fugiebant, tegulis sequentibus occisos fuisse, 

ac nonnuUos quingentis passibus ab oppido stratos ; et ita Iberno ne- 

mine laeso^ Randalum cum septingentis Anghs misere periisse^ prseter 

paucos cladis nuncios, qui ad Anglos suos reversi exitium gentili et eth- 

nico more referebant his verbis. " Ibernus Deus Columba nos omnes 

interfecit.'" En hseretici barbari verba efiutiebant, quasi Iberni colerent 

Divum Columbam pro Deo et non pro fido Dei servo^ qui propter ser- 

vata sui Oreatoris prseceptaj vitamque,sanctamatqueinnocentem, multis 

miracuHs factis in Divorum coetum est relatus, vivusque divino numine 

inflatus hanc urbem sanctam praevidit ab hsereticis fuisse violandam. Ob 

quod ciim ingenti mserore affectus esset, a Bathano socioj tristitise 

causam rogatus, " angor, inquit Bathane ! Randalum esse in lueo." 

Quod vaticinium Htteris mandatum, sed longo sseculorum sevo non in- 

teUectum de hoc Bandalo Anglorum prsefecto, clar^ satis expHcatur, 

0'Donnellus quoque qui CathoHcus in oppidum sanctum haereticos in- 

duxit sacra contaminantes haud sero dignas psenas pependit. Namque 

deletis his AngHs, cum magnum cHentium suorum exercitum in O^Nel- 

lum duceret, et in medio ejus serenS. die Isetus et viribus vaHdus ince- , 

deret, subito malo pressus exanimis equo corruit.f lUi successit Hugo 

0'Donnellus frater, cum quo 0'NeUus non minus quam cum defuncto 

inimicitias exercens instructis agminibus illum paucis stipatoribus muni- 

* The ammunition took fire, April 1566, and blew up the town and fort of 
Derry. Killed, according to Oox, only 20 men of the 700 in garrison : not a 
probable story. 

t A. D, 1566 Four Masters, 


tum improviso circumvenit. 0'Donellus paucis amissis fuga petit sa- 
lutem. Sed rursus eoclem die viribus redintegratis cum victore vindice 
animo in certamen redivit. Multis utrinque cadentibus strentie pug- 
natur. Tandem 0'Nellus acie profligatus, copiis deletis,* cum paucis 
vix elabitur, nihil tamen magis fractus animo. Namque confestim vi- 
ribus comparatis, octavo post die, cum reginse copiis manum conserens 
obtinuit insignem illam victoriam quae dicitur " sagorum rubrorum/'t 
quod in pugna praeter cseteros succubuerint, quadringenti milites nuper 
ex Angli^ suppetias proregi profecti puniceis sagis iuduti. Qua tamen 
victoria clarus liaud diu post infauste jacuit. JM^am ut contra reginam 
et 0'DonnelJum majores copias haberet, ex Scotia Albionensi Scotorum 
legionem accivit, quam apud cum ipse esset incautus, nihil adversi timens 
a militibus Scotis, Scoticse legionis baud dudum antea peremptse merao- 
ribus circumventusj et innumeris pene pugionum ictibus obrutus inter- 
ficitur frustra legionis ducibus militum furori reclamantibus.J Ita 
Scotica legio suorum popularium necem ulta finem huic beUo fecit. 
Tironse vero principatus illico reginsefisco addicitur : sed frustra : nam 
illam statim occupat Terentius 0'N^ellus, bello fessum magnaque ex 
parte devastatum. Cseterum contra Terentium, Hugonem 0'l^ellum 
5"ardorchi filium regina incitat, adjuvat, baronis primum, comitis inde 
titulis ornat. Quod inferius a uobis suo loco enarrabitur.jl 

De Comite Clanrickardae. 


PosT Johannis 0'Nelli miseram coedem, Richardus Burkus Clanrick- 
ardse comes, cujus fines in Connachta longe, lateque patebant, regiuae 
iraperio in carcerem detruditur :§ id enim AngKs animo fixum atque 
deliberatum erat, Ibernos optjmates, quos Catholicse religionis asser- 
tores fore minime ignorabant, de medio tollere. Comitis filii Ulligus et 
Johannes injuria provocati reginge bellum indicunt nec incsepto prius 
destiterunt, quam pater fuit in pristinam libertatem restitutus. Qui 
postea moriens illum Clanrickardse comitem, hunc Leitrimse baronem 
superstites reliquit. 

* A. D. 1567. Four Masters, who give a long account of the battle. They 
represent 0'Neil as completely broken down and dejected after his defeat. 

f No record of this battle appears elsewhere. The English accounts of the 
immediate cause of 0'Neirs ruin, vary much from the Irish. 

X A. D. 1567 At Cushendun. See 0'Donovan's Four Masters, p. 1619. 

§ Clanrickardwasimprisonedtwice; iirstin 1572,Marchl7,butwas liberated 
the same year, when his sons, aided by Fitzmaurice, had risen in arms, 
Secondly, in 1576, from which time he was confined in Dublin and London, 
until 1582, when he was liberated. He died the same year, shortly after his 
return from England. His sons had been in arms during nearly the whole 
period of his imprisonment. — Four Masters. 


CAP. V. 

De 0'Morris et O'0onchuribus Ophaliis. 

Hatjd diu post Lagenia tyrannide et tumultu quatitur. Namque Lisise 
principatus fuit (ut superius vidimus) O^Morrse ademptus et regiss 
coronse addictus. Quod iniquo ferens animo Rothericus O^Morrse 
filius paternam hsereditatem armis recuperatam annos sex* acerrima 
contentione tuetur, modb faciens inducias, modo finitis illis renovans 
bellum. Hujus prseter alios hic fuit memorabihs eventus. Cseperat 
bello Harringtonum regium consiliarium, et Alexandrum Cosby Lisise 
prsefectum Anglos. Quibus de redimendis Angli per inducias agunt. 
Sub idem tempus Eotherici venator iratus ob mulctam sibi a domino 
irrogatam ad Anglos transfugit : cum illisque agit de Eotherico tra- 
dendo, Harringtone, Cosbioque, in libertatem asserendis. Venatore 
duce Harpol Anglus, cum mihtibus ducentis in Eothericum ire con- 
tendit. Construxerat Eothericus tabernaculum in media densissima et 
impedita sylva, valloque munierat, ad quod duobus itineribus poterat 
adiri. Eb cum venator intempesta nocte duxisset " \n.G" inquit, " Eo- 
thericus dormit, cum uxore,t Johanne 0'Morra, consanguineo, et sene 
uno, et habet Harringtonem et Cosbium vinctos. Sed quia est ea 
audacia et virtute, quam vos estis stepe experti, imponite illi hoc rete 
quod ego soleo cervis intendere, ne evadat illa fsehcitate, qua alia 
pericula ssepe superavit^' Hominis consilium ridentes AngK duo itinera 
obsident : ostium circumdant, bombardas introrsum explodunt. Eo- 
thericus expergefactus animo preesentissimo, stricto gladio Harringto- 
nem et Cosbium, quater aut quinquies verberat. Tabernaculo erumpens 
Harpolem, qui proximus erat ostio, ferro fortiter percuht, nec tamen 
vulnerat cataphracta munitum, omnibus incusso pavore hinc inde ensem 
verberans, per medios hostes incolumis evasit, consanguineo sequente. 
Uxor ejus et senex ab hsereticis tabernaculum ingressis interficiuntur. 
Harrington graviter vulneratus maxime Isevo brachio, sed illsesus 
Cosbius qubd Eotherico coedente sub Harringtonem sese abdiderat, in 
libertatem vindicantur.} Aliquot post diebus quingenti Angli et 
Iberni, qui stipendium merebant, duce Mac Gulliphadrigo Ossyrise prin- 
cipe Lisiam invadunt. Quos contra Eodericus Ibernos quadringentos 
ducit. Sed priusquam fuit ad conspectum ventum, ipse a suis digressus 
hostium vires et iter exploratum in medium eorum forte incidit cum 
duobus tantum comitibus, cum quibus multis vulneribus perimitur.§ 
Ob cujus rei nuncium mihtes Eotherici ira perciti in hostes animo vindice 
r „ - irruunt, eosque fundunt, atque pluribus interfectis dux equo vix fugit.|| 

• Eighteen years. DowUng's Annals : dating probably from the death of 
Connall 0'More (grandfather of Krory Oge), who Tvas hanged at Leighlin 
bridge, A.D. 1557 ♦ 

f Margaret Butler, cousin-german of Black Thomas, Earl of Ormonde. 

X A.D. 1577. Cox, p. 350. 

§ A.D. 1578, June 30. See Cox, and 0'Donovan's «^'Four Masters." 



Cosbii Angli tyrannis. 

Pacatis motibus tyrannis semper crescebat. Pranciscus Cosbius Lisiae 
prsefectus et ejus filius Alexander omne genus Catholicoum im- 
mane bacchantur. Is pro\dnciales Maisum Castrum (Mollach Maius) 
causa conventuum habendorum, deque rerum administratione agendi 
convocat. Convocatos cohortibus armatis improviso circumvenit et 
ex O^Morrse famili^ centum octoginta viros inopinantes et nihil ad- 
versi timentes uno momento temporis jugulabat.* Stradbalise plerumque 
commorabatur. TJbi prse foribus domiis ejus, arbor altitudine magnd 
creverat^ patulis ramis diffusa. Ex ea non modo viros sed etiam fsemi- 
nas atque pueros solitus erat ulla sine culpa suspendere. Cum ex 
arbore fseminee laqueo strangulatse dimittebantur, et simul ex fsemina- 
rum lougo crine infantes liberi pendebant, animo capiebat incredibilem 
voluptatem. Arborem Catholicorum hominum suspensis cadaveribus 
vacuam ita soHtus alloqui fertur "M.a.gnt mihi videris, arbor mea, 
aflfecta tristitia : nec mirum : diu jam agis orba. Ego te cito meerore 
levabo : tuos ramos brevi corporibus omabo." 


De Cathalo 0'Oonchure, Mac Forte Anglo, et Anglorum quadam fraude. 

Hac crudelitate lacessitus Cathalus 0'Conchur renovat motus, 
damni multum inferens AngKs, ab ilHsque frustra ssepe impetitus. 
Cum iUo denique Mac Eortus Anglus agit de pace. Ille negat se 
fidem habiturum Mac Porto incolumitatem polHcenti, nisi reginae 
decretum et chirographum ostendat. Dies inter iHos constituitur, ut 
Mac Portus decretum indicet. Quse dies cum venisset Mac Eortus 
equoj sed pedibus Cathalus et Conlus Mac Gocheganus (ita convenerant) 
ad colloquium conveniunt, interposito nullo incolamitatis pacto ; neque 
enim hoc necessarium videbatur, cum posset eques pedites facile eifugere, 
et unus cum duobus congredi non videbatur ausurus ; prseterea Ca- 
thalus atque Conlus ex eminente et prsecipite aggere loquebantur, nec 
ebdem Mac Eortus ascensurus. Igitur cum Mac Eortus schedulam 
papyraceam ssepe iUis ostendisset, nec legendam dare voluisset, infecta re 
abiturus Cathalo cupido incessit cognoscendi quid papy- 
rus illa continebat. Itaque ex alto aggere in equum et assessorem 

-^•I^'1577. For this massacre at MixUach Mast, see 0'Donovan's."Four 
Masters," p. 1694, 


prosiliens, ita corpus libravit, ut circum Mac Forti collura sua brachia 
daret, illuiuque ex epliippiis in terram traheret. Socium sequitur Con- 
lus. Ambo conantur schedulam adimere Mac Porto. Hic papyrum 
in os immissam mandere dentibus et devorare molitur; illi fauces 
ejus manibus fortiter comprimendoj papyrum cogunt eum evomere. In 
ea prsescriptum erat (ut ego comperi) reginse decretum, quo Mac 
Eortus jubebatur, ut quocumque posset dolo et modo Cathalum depre- 
henderet, deprehensumque sine mora plecteret morte. Qua perfidia 
cognita Cathalus et Conlus Mac Fortum ferro confoderunt, alioquin 
iacolumem dimissuri.'^ Deinde Cathalus in Hispaniam seccessit, unde 
rursus in Iberniam rediens naufragio classis Hispanae ad locum Gal- 
litiaBj qui Corcubion vulgb dicitur, perivit. Conlus impunitatem conse- 
186.] cutus hi Ibernia fato fungitur.|j 


Giraldini MomoniBe. 

Sed ne Momonise quidem Anglorum injuriis immunes extiterunt. 
Uude provocati sunt Giraldini Momonise, ut arma sumerent, quod quem- 
admodum sit actum ut inteHigatur, de eorum origine pauca referemus. 
Alibi docuimus Giraldinse genlis in Ibernia fuisse duas familias, alte- 
ram Lageniorum, qua de superiiis sumus locuti, Momoniorum alteram, 
cujus est in prsesentia habenda mentio. Hujus princeps Ibernorum 
instituto primum dicebatur Mac Thomas quod uomen titulo comi- 
tis Desise vel Desmonise (quod idem est) ab Anglis fuit mutatum. 
Igitur Johaunes Giraldinus comes Desmonige tres habuit liberos, Jai- 
mum natu maximum, Mauritium secundum, et Johannem minimum 
iiatu. Juniores duo diem obeuntes fihos superstites rehquerunt Mau- 
ritius Thomam, qui citb periit et Jaimum : Johannes, Thomam, Jaimum 
et Mauritium. 

Jaimus Johannis Comites filius, qui defuncto patre comes fuit, natos 
quatuor procreavit, Thomam cognomento Rubrum, ex Eochei viceco- 
mitis filiaj qua repudiata ex Kearulli principis fiJi^ in uxorem ducta, 
Giraldum, Johannemque suscipit. Post hujus interitum, Jaimum ex 
Mac Carrhse prinpipis fiha sustuHt. Moriens verb Giraldum setate se- 
cundum^ hgeredem, comitatusque successorem condito testamento scrip- 
sisse fertur : Thomse quoque natu maximo non spernendis possessionibus 
adsignatis, Quibus tamen hic minime contentus ad comitatum famih- 
seqwQ cJarissimje principatum adspirabat : sed frustra, nani a clientibus 

* A.D. 1583. Doidings Annals. 


Giraldo posthabitum Anglici etiam coiisilii judicio causa cecidisse tenet 
fama, jure ne an injuria, non est hujus loci disputare. 

Hujus familise dominatio, potentiaque et Anglorum regum indul- 
gentia et illatS, creberrime vicinis injuri^, eo incrementi et fastigii 
brevi evecta est, ut ab Anglis ipsis Desmonise comes magnus cliens 
nuncuparetur ; etsi enim magis viribus pollebant nonnulli veteres Iberni 
magnates, hi non in clientium sed in hostium numerum ab Anglis re- 
ferebantur, quamvis tributum solverent. Ut verb potentiam plerumque 
multorum odium comitatur, ita cum hac famiH^ finitimis ingens inimi- 
citia et hostilitas intercessit, maxime principibus Clanearrhse, Tomoniae, 
Muscrise, qui injurias acceptas a Giraldinis, et Anglise coronse mihtan- 
tibus et privatum dominatum augentibus^propagantibusque memorabant. 
Ob id ea quidem extiterat contentio, qua cruor acerbis odiis affluenter 
utrinque effusus horrida arma ssepe tinxit. Neque erant Giraldini 
minus invisi multis etiam novis Ibernis proceribus ex AngM originem 
trahentibus : ab Urmoniae comitej omnique iere Buttlerorum genere 
odio inexpiabili habebantur. Nimirum ssepe utrinque de gloria, fini- 
bus agrorum regundis, et tributariis exactionibus fuit acriter dimicatum, 
regibus etiam Anglise conniventibus, in utriusque prosapise quse Catho- 
lica erat perniciem, qui tamen Ibernise gubernaculum tenentes hoc rei- 
pubhcae incendium inhibere debuerant. Neque chariores ssepe-numero 
erant Giraldini Lacsnase baroni, quem etiam ex Giraldinorum genere 
esse multi perhibent. 

Quod ad institutum prsesens attinet, Johannes Giraldinus Comitis 
Giraldi frater, regnante Elizabeth^, Johannem Buttlerum prselio pro- 
pulsavitj et adolescens suis manibus occidit.* Quod et majorum in- 
jurias minime oblitus estj| occisi frater Thomas Buttlerus cognomine [87.] 
:Niger Urmoniee comes, reHgione Protestans, quippe qui in regis Anglise 
aula educatus est, etsi tamen sub mortem conversus est ad fidem, ut 
inferiiis monstrabo. Is ciim intellexisset Giraldum comitem esse in ea 
Desise parte, quse propius ad Urmoniam vergit, paucis, comitatum ma- 
jorem mihtum manum parat, illumque circumvenit. Giraldus etsi mili- 
tum numero longe fuit inferior, maluit tamen prselio quam fugse com- 
mittere salutem. Cseterum paucitas ab adversariorum multitudine cir- 
cumdata vincitur. Ipse Giraldus pede accepto vuhiere plumbea glande 
fortissime prselians sternitur. Ita ab Urmonio captus ad Anthamamum 
vadumf sedula medicorum opera curatur : qui tamen non sunt asse- 
cuti, ne semper postea parum claudicaret. Curatus in Angham mittitur 
ad reginam, quse illum in Londinum arcemf conjecit partim gavisa se 

* Shortly after the year 1560, according to Dominic 0'Daly. Geraldines, 

p. 57. 

f Affane on the Blackwater, two miles below Cappoquin. A.D. 1565. Feb. 1. 

Four Masters. Oox. 

t A.D. 1 565. Four Masters ; who state, however, that he returned the 
same year, and was again taken pi-isoner at Kilmallock in 1567} after St. 
Patrick's dav, with his brother John. 


validum persecutionis impedimentum declinasse, partim etiam anxia 
qubd Johannes Giraldinus comitis frater, vir magnanimus, largus, artibus 
belli clarus, et Ibemis acceptus in libertate constitutus esset. Igitui 
ut eum etiam capiat, operam dat : idque nullo negotio fuit assecuta, 
qubd illam Johannes neque fugere, neque vel minima injuri^ lacessere 
audebat, magis fratris, qu^ suse saluti consulens. In eumdem ergo 
cum fratre, hunc quoque carcerem detrudit. 

Hoc moleste ferens Jaimus Giraldinus Mauritii filius, comitis Giraldi 
patruelis, negat se reginse authoritati priiis obtemperaturum, qu^ illa 
patrueles restituat in pristinam hbertatem. Hinc bellum ortum. Jaimi 
partes sequuntur patrueles ahi, omnes fere comitis clientes, tota pene 
Giraldinorum Momonise familia : * ex finitimis Momoniis nonnulli, 
maxime Mac Suinnii equites, nominatim Edmundus, Bugenius, Maurus 
avunculi mei : aKqui in Bearrse principatu duce Dermysio 0'Sullevano 
patre meo, et alia juventus animosa : quorum opera et virtute Jaimus 
comitis patruelis possessiones occupat, et tueri contendit. Eegina prse- 
fectis suis Ibernise, ut se in rebelles expediant^ imperat : comitem Ur- 
monise vetei Giraldinorum odio facQ^ concitat. Thomam Giraldinum 
cognomine Rubrumf Giraldi comitem fratrem natu maximum spe comi- 
tatiis obtinendi accendit, hominem non satis compotem mentis^ et comi- 
tatus praefectum nominat, qui proximus gradus ad comitis titulum illi 
forsan videbatilr : animos Ibernorum procerum sohcitat : persecutionem 
laxafc : indicat se non de religione. sed de jure dominii contendere. Ita 
bello conflato, mirum est^ quanta fseHcitate Jaimus, et per se et per 
legatos Mac Suinnios equites et ahos pugnaverit.J Eegios ad KjH- 
muchalogum oppidum fudit ;§ ad Sannidum tumidum (Sannid) vicit : 
cum illis ad Kuillchugium silvam (Kuill-chugi) prospere dimicavit. Ad 
Cluoniam templum Morganum ducem interfecit, et ejus copias delevit : 
et aUbi signa fehciter contulit. Neque iucaepto destitit donec patrueles 
comes et Johannes carcere dimissi in pristinum statum faerint restifcuti 
et ipse impunitatem pactus.lj 

• Not the Fitzmaurices of Lixnau — but many of the old Irish, the Earl of 
Glencar, &c., ineluded. 

t 0'Daly's Geraldines, p.p. 54, 5Q. 

X In 1569, while the parliament was sitting, Fitzmaurice combined all the 
Irish of the South against the government, and aided by the brothers of the 
Earl of Ormond, besiegedKilkenny,sackedBnniscorthy. Cox. Four Masters. 
Had not this rising taken place, there might have been penal statutes enacted 
in that parliament against Oatholics. 

§ A.D. 1571. The date of the other three battles mentioned here, not in the 
Four Masters. Killchuigi is, probably, that wood in which Fitzmaurice sur- 
prised and nearly slew Perrott in 1572. Life of Perrott, p. 70. It is the 
same as Kylhogy, p. Q5, ibid, and Kilgueg, near Kilmallock. Cox, p, 372. 

li His castle, Castlemain in Kerry, was besieged by Perrott in 1571, and 
again in 1572, when it was taken after a three months' siege. He held out 
until 1573. Four Masters, Moore, vol. iv. p. 71. Moore represents his sub- 
mission as unqualified j the Four Masters as a treaty of peace, like our author. 



Bellum Mac Carrhse Principis, et Oomitis Desise. Jaimus Giraldinus in 

Hispaniam proficiscitur. 

Hatjd diu post Jaimi motus sedatos inter Giraldum comitem, et 
Domhnaldum Mac Carrham || Clancarrhse Principem, et Belinsise rgg ■■ 
comitem bellam est ortum et ad Mangum flumen magis infauste, qu^m 
acriter pugnatum. Namque ceciderunt aliquot equites splendidi e 
Mac Carrhse exercitu, et inter illos Maurus, et Eugenius Mac Suinnii, 
quorum opera Jaimus ante contra hsereticos fuerat usus, et ex Giraldi 
copiis Colus Mauri frater solus occubuit*. Brevi Jaimus ratus id, 
quod mihi faturum fuisse videbatur, se per Anglos in Iberrda minime 
tutum fore in Hispaniam cum uxore, et tiliis duobus juvenibus navi 

CAP. X. 

Richardus Iberniae Primas vir insignis. 

His calamitatibus Ibemia diu misere concutitur. Cum verb tumultus 
armorum pacabantur, Angli nihil antiquius habebant, quam ut in 
sacros antistites, RehgiosoSj et sacerdotes ssevirent. Ab illis hoc tempore 
deprehenditur IbeTnise primasj de cujus vita, carcere, et obitu in pre- 
sentia pauca relatu jucunda sunt perstringenda. Itaque Richardus 
O^Melchrebus, vulgb Chrei^hus, et ab aliquibus scriptoribus Cravseus 
dictus, fuit genitus patre mercatore oppidi Lomnachse in Ibernia, 
homine plane probo, et honestOj imbutusque Christiana institutione, et 
litterarum rudimentis juxta gentis illius morem a pueriti^, pietate, 
divinique cultus studio flagravit. Adolescens mercaturam patris 
exemplo exercens inita cum popularibus mercatoribus societate, navi 
conduct^, mercibus onerata in Hispaniam solvit. Ubi mercibus ven- 
ditis, et aliis causS, lucri majoris emptis ; inque navim impositis atque 
rebus omnibus ad reditum paratis, secundo vento inflante, dies, atque 
hora constituitur, qua mercatores omnes navim conscendant. Qua 
die cum summo mane concurrerent ad navim, Richardus sociis dixit, 
se oportere sacra Missse prius audire, qu^m navim conscenderet, et au- 
ditis sine mora secuturum. Sacrse Missse celebrationi videndse intentus 

* A.D. 1574. Four Masters,viho mention the death of only one Mac Sweeny. 
t In the spring of 1 575. Four Masters. 


relinquitur h sociis anchoram breviter molientibus, velaque vento dan- 
tibus. Quos ex continente prospiciens, et vocans, in ipso portu videt 
una cum navi, et mercibus subito casu obrui. Qua re vehementer com- 
motus qubd ipse fuerit servatus Deo gratias agit, statuens animo 
vitam aliam agere corpori minus periculosam, et animse longe 
tutiorem. Igitur litterarum studio se totum addicit. Pietate excellens, 
et doctrina minim^ rudis sacerdos brevi consecratur, et Ardmachse 
archiepiscopus, Iberniaeque primas inauguratur. Mox in patriam 
redit sapientise divinse, sanctitatisque merces pro terrenis, et vHibus im- 
portans, ut his auxiliis popularibus suis vehementissima persecutione 
ab Elizabetha percussis ferat opem salubrem animabus. Sanctum 
munus sanctus Pontifex obiens ab Anglis sacerdotum inquisitoribus 
deprehensus in Angliam mittitur. Londini conjectus m carcerem, et 
vincula diu multumque, et prsemiis invitatus, et minis, terroreque op- 
pugnatus, nunquam Catholicse Eeligionis desertor voluit esse. Inter 
alias res is eventus scitu dignus nostrorum ore circumfertur. Puit 
archiepiscopus ad regios consiliarios in judicium productus, inito prius 
per hsereticos consilio, et pacto, ut filia custodis carceris pontificem 
[89,]argueret tentasse ipsi vim inferre pudicitiamque violare.|| Stantem 
Pontificem sacrum pro tribunali falso crimine accusatura (ut 
erat compositum) puella specie pulchra, et omatu elegans, magna con- 
siHariorum, et omnium circumstantium expectatione curiam ingreditur. 
Cseterum in insontem cum lumina infixisset, obmutuit, jussaque h con- 
siliariis loqui, nullum verbum potuit proferre : neque prius vocalis red- 
ditur, quam secum tacita consiHum iniquum mutat : et tunc prseter id, 
quod ipsa statuerat antekj et eonsiliarii expectabant, et jusserant, in 
contrariam vocem subita prorumpit, nuHum hominemArchiepiscopo sanc- 
tiorem a se unquam fuisse visum ; se nunquam ab eo fuisse ad peccatum 
provocatam, nedum coactam, neque vel vestes suas tactas : idque se non 
posse inficiari, etiam si necesse habeat, mori. Antistes verb sanctus in 
eandem custodiam retrusus aliquot post diebus Creatori spiritura red- 


Patritius 0'Helius Moyoae Episcopus, et ejus socius Connatius CRuarkius 
Franciscani religiosi, et inclyti Martyres. 

NiHiL mitius est actum cum Patritio 0'HeKo Moyose Episcopo et ejus 
socio Connatio 0'Euarko, de quibus ego jamf ita scripsi. Ed miserri- 

* See David Rothes Analecta. 

f Implies apparently that he had -vvritten it, as part of some other work. 


ma tempestate, qua Elizabetha Britannise regina post Ecclesiam in 
Anglia deletam in Ibernia quoque Catholicam religionem summis 
viribus oppugnabat, floruit Patritius 0'Helius Ibernus minime obscuro 
genere natus. Qui Seraphici Erancisci institutum amplexus in His- 
pani^, in florentissima Compluti Academia diligenter annos aliquot incu- 
buit litteris. Inde postquam cum alibi,tum Eomse in Ara Cseli conventu 
vitam suam innocentem, et integerrimam magnis poenitentise, sanctita- 
tisque documentis omnibus probavitj a Gregorio decimo tertio Pontifice 
Maximo episcopus consecratur anno Bedemptoris millesnno quingen- 
tesimo septuagesimo nono et ornatus donis in Iberniam mittitur, pro- 
vinciam sibi demandatam heeresis Anglicae contagioni mortiferse reluc- 
tantem administraturus. Obiter cum venisset in Parisios, gymnasiura 
tunc temporis longe celeberrimum, in publicis disputationibus ingenii 
magni, minimeque vulgaris eruditionis elogium reliquit. Cum eo socius 
ibat Connatius CRuarkus filius O^Euarki principis, viri splendore san- 
guinis inter Ibernise primarios referendi, SerapMcae religionis alumnus, 
moribns irreprehensibilis. Ambo navi conscensa solvunt in Iberniam, 
Eo cum appulissent in vastum Httus exponuntur. unde Asketiniam (quod 
erat municipium Desmoniee Comitis) ingressi a reginse ministris, mili- 
tibusque capiuntur, Giraldo Giraldino comite, ejusque fratre Johanne, 
et aliis consanguineis absentibus. Vincti mittnntur in nrbem Lom- 
nacham, ubi tenebrosO;, fsetidoque carcere dies quindecem includuntur. 
Gum vel hoc supplicio satis afflicti, atque devicti esse, Guhelmo Drurio 
Anglo Ibemise proregi viderentur ; contra tamen illi responderunt, 
ameeniorem, Isetioremque sibi locum illum videri jucundissimo horto 
florum odoriferorum varietate consito, solisque claritate lustrato, grato 
aurse spiritu meridiei sestivalis ardorem leniente. Eos furiosus prorex 
acrius statuit oppugnare. Jubet ad se produci. Tunc in Antistitem 
fera lumina, trucemque vultum vertens|| '^ Quid est (inquit) homo ^^^-^ 
insane, atque scelestissime, quid est quod reginse nostrse jussa sper- 
nas, auctoritatem contemnas, atque leges ludibrio habaas ? Convertere, 
si sapis, ad reginam, ad ejus rehgionem convertere. Ita quae scelera 
commisisti hactenus, ea tibi condonabuntur hac tantum facih condi- 
tione, ut Papse partes, atque ductum deserens jurejurando confirmes, 
reginam esse Ecclesiae in regnis suis caput, et principem. Ita non modo 
Moyose episcopatum, sed uberiora dona a regina (ea ipsa est regali 
munificentia) habebis.^' Ad hsec Antistes nihil respondens leniter sub- 
risit. Tum prorex^ quid, inquit, rides ? Da, precor, inquit prsesul, 
hanc mihi veniam. Haud potui sane risum tenere quod jusseritis, ut 
me convertam, qui nunquam a vera Dei religione fueram aversus. 
Quare, si abhinc reginse sectam sequerer, ea quidem non conversio, 
sed aversio esset : cum semper conversio in veram Eeligionem a falsa, 
et aversio a vera ad falsam fieri dicatur.^' Supersedeamus, inquit Dru- 
rius his nugis ; Ego quidem minime ignoro, quin animus Papse, et regis 
Hispanise de inferendo bello reginse, prsesertim in hoc Ibernise regno 
sit tibi satis exploratus, atque consiliorum sis ipse particeps, quod tibi 


minime licet occulere. Hac de re nihil episcopus retulit : curnque 
questionibus admoveretur manibus, et cruribus malleo fractis, aciculis 
inter ungues manuum, et carnes infixis, nihil tandem prodidit. Sacri 
prsesulis vestigia sequitur intrepide socius Conatius. Ambos Prorex 
Lomnacha in Kilmuchallogam oppidum detulit^ ibique morti addixit. 
Cum ad patibulum, quod non longo intervallo ab oppidi porta aberat 
in tumulo erectum, ferrentur^ episcopus concionem exorsus mira animi 
alacritatcj raroque verborum delectu cum sancta doctrina conjuncto 
populum in fide Catholica confirmat : ab erroribus Anglorum deterret. 
Denique proregi diem dicit ad reddendam rationem iniquse sententise 
contra se episcopum unctum, et socium sacerdotem, et religiosum cru- 
deliter latse, jubens nomine Domini eum, ut ante decimum quintum 
diem sistat se pro divino tribunali. Illico nostii Martyres suspenduntur 
laqueo facto ex cingulis sacris^ quibus religiosas vestes Seraphici Ordinis 
cingebant. Episcopus est suspensus medius inter Connatium socium, 
et alium, qni latrocinii accusabatur, et in furca cum penderet fronte 
trajectus plumbeo pilo ab Anglo bombardario. Ita duo Martyres spiri- 
tum creatori reddiderunt. Quod et eos, qui interfuerunt^ conspicuis, et 
apertissimis signis vidisse affectos incredibili solatio propter miraculum, 
nonnuUi sunt authores. Id satis constat^ eorum corpora in furca pen- 
dentia nunquam ab ulJis animalibus tacta, vel minima Isesione inusta 
fuisse^ cum aliud cadaver fuerit a molossis canibus, et avibus dilacera- 
tum. Proregem quoque cito incidisse in horrendissimum morbumj et 
ingenti dolore cruciatum^ insanabili lue indies putrescentem, fsetore in- 
accessumj decimo quarto die a Martyrum morte animam perpetud cru- 
ciandum malis Puriis tradidisse Manapise. Martyrum corpora brevi 
fuerunt a Catholicis inhumata."^ 


De Milero, falso Archiepiscopo Cassiliae. 

TJt autem sequum est, sauctos, atque gloriosos viros qui in terris sum- 
mam laudemj et in csehs Eeternam fselicitatem meritis assecuti sunt, 
[91.] htteris, memoriaque celebrari ; ita par quoque videtur flagitiosos,|| atque 
perditos homines silentio non prseterire : ut non modo vivi digna vitu- 
peratione coerceantur, sed eorum etiam nomen omnis posteritas execre- 
tur. Itaque Milerus^t homo non tam genere nobilis, quam scelere 
clarus sese Eehgioni addixerat^ in qua longe prseter regulas, et morem 

* A.D. 1578. See Hibernia Dominicana. p. 601. 

+ For Myler's life, see Harris Ware. Bishops. Brennan's Eccles. Hist. 
vol. ii. p. 114. 


parum religiosum se gessit. Sacerdos consecratus, et a Pontifice Maxi- 
mo non minimum potestatis, et auctoritatis adeptus in Iberniam Eoma 
proficiscitur, quasi contra novos Anglicorum dogmatum errores concio- 
naturus, sed aliud forsan animo cogitans. Namque primnm Angliam 
adit, ubi, ut quidam mibi retulit, magna, et pulchra pyxide, vel theca, 
quam e collo pensUem exterius coram omnibus portabat, Apostolicas 
litteras gerebat, non aliam ob causam, nisi, ut conditionem, et personam 
proderet. Deprehensus a justitise ministris, cilm tina cum litteris 
Apostolicis ad reginam Elizabetham, vel ejus consilium produceretur, 
Eeligionem Catholicam minime invitus deseruit. Eeginse sectam, et 
prsemia libenter accipiens, minora munera prius exercuit. Denique 
Casilise Pseudo-Episcopus factus Annam Ni-Mearam in primam conju- 
gem sibi nefaria copula conjunxit. Qua, die veneris nolente comer 
dere carnes : quid est, inquit MUerus, sponsa, quod mecum non 
vesceris carnibus ? Id est, inquit illa, qubd teeum nolo peccare. 
Profecto, inquit ille, longe gravius peccas meum Eeligiosi torum ingre- 
diendo. Eadem a Milero interrogata, cur fleret, quia, inquit, Eugenius, 
qui apud me hodie fuit, asseveratione magna^ multisque testimoniis 
sanctis mihi confixmavit, me esse ad Tartara condemnandam, si in hoc 
statu, in quo tua conjux ago, sim moritura, meque, ne hoc verum sit^ 
timor cruciat, lachrymasque cogit effundere. Sane, inquit Milerus, si 
aliud speras longe te spes fallit, neque timore, sed dolore cruciari debe- 
res. Neque diu post Anna moritur mserore confecta. Eugenius 
autem, qui tuuc, sicut aKas ssepe, eam ad bonam vitse frugem reducere 
conatus est, erat 0'Duithius Eranciscanus religiosus, cujus aliqua car- 
mina acria sane Ibernice composita in Milerum,* et alios hsereticos 

* Copies of this poem composed A.D. 1571» are extant, which fullj'- justify 
the character here given of it. He ridicules the Protestant doctrines, and 
assails Myler, Sheyn of Cork, and others, with unsparing invective, It will 
he seen from the foUowing extract that he turned his poetical talents to some 
account. " Alius frater istius conventiis (Cavan.) Eugenius Dufghy, Prov. Pr. 
et notatissimus prsedicator, qui au.steritate vitae et religiosa conversatione 
omnibus ita preluxit, ut totius sanctitatis specimen prse se ferre videatur, et 
adhuc per omnes regni partes, ejus fama in omni ore percrebescit : de quo 
tamen nihil particulare hic subjungo, nisi tantum quod semper nudis pedibus 
incedebat, atque sine sandalis, et quod in concionibus faciendis admirabilem 
habuerit gratiam. Inter coetera hsec de eo notata sunt, quod quamvis fuerit 
valde prolixus ita ut aliquando tres horas in una concione insumeret, nunquam 
tamen fatigationem aut fastidium auditoribus attulit. Deinde oculos nunquam 
aperiebat, dum concionaretur. Acriter reprehendebat, et ad maximam com- 
punctionem movebat, nunquam tamen uUipro concionibus exosus, sed omnibus 
gratus et amabilis. Extra conciones, et si aliquando (quod raro accidebat) iri 
ssecularium consortio, lepidus, facetus, et jucUndus erat. Omnibus videbatur 
habere Augustinum adeo familiarem, praesertim ejus opuscula pia, ut ex illo 
totum sermonem contexere videretur. Tandera solebat in fine cujusvis con- 
cionis etiam perlevissimae summam dictorum elegantibus versibus Hibernicis 
comprehendere, idque non tam arte poetica instructus, quam ipsius sancti 
unctione edoctus. Postremo, magnus erat zelator contra hsereticos, quos 
versibus et soluta oratione est multum insectatus et tamen a plurimis illorum 





exstant. Scelestus autem Milerus secundam uxorem duxit, et adliuc 
vivit non ignorantia^ sed voluptate peccans. Sacerdotes noii inquirit, 
neque Catliolicos a vera religione subducere laborat. Est jam senio 
non parum confectus. 


niomas 0'Hierlatha Episcopus RosaPj vir insignis. 

LoNGE alia, atque Milerus mente fuit Tliomas 0'Hierlatha Eosae Epis- 
copus, qui Tridentino Concilio celebrando interfuit.* In Iberniam 

quos maxime reprehendebat, etiam crescente illorum malitia, et omnibus, in 
magna semper veneratione est habitus, nec illi unquam maJi facere quisquam 
illorum voluit ; quia ia eo vitse sanctimoniam et pietatis zelum quamvis non 
amabant tamen admirabantur." — Mooney, Hist. Francis. p. 33. 

* Thomas 0'Herlihy, Bishop of Ross, arrived at the Council of Trent, May 
25, 1562, with Donagh M'Oongail Bishop of Raphoe, and Eugene 0'Hart, 
Bishop of Achonry. Their votes in some of the congregations are recorded ; 
and their signatures are found together at the end of the Oouncil. On the 
question of communion under both kinds, (super petitione concessionis calicis) 
concerning which seven different opinions, were proposed by fathers of the 
Oouncil, some voting absolutely for, others against it, others for deferring a 
decision, others qualifying their votes by different restrictions, the Bishop of 
Ross and the Bishop of Eaphoe gave an unqualified negative, but the Bishop 
of Achonry, who came next in order, assented " placet : cum declaratione qu6d 
sanctissimus (Papa) utatur suprema potestate," thus voting for the granting 
of the cup to the laity, but leaving the matter to the Pope's discretion, a qua- 
lified vote given by several other ftithers. Sept. 17, A.D. 1562. 

Inthe VII. general congregation, under Pius IV. October 1562, one of the 
canons proposed on the sacrament of Holy Orders, was to the foUowing 
effect : — 

" Oan VII. Si quis dixerit non fuisse a Christo Domino institutum ut essent 
in ecclesia Oatholica episcopi, ac eos cum in partem solicitudinis a Pontiiice 
Bomano ejus in terris vicario assumuntur non esse veros et legitimos episco- 
pos, presbyteris superiores, et eadem dignitate, eademque potestate non potiri, 
quam ad haec usque tempora obtinuerunt, anathema sit." 

This seventh canon, especially the two first clauses on the institution of 
bishops and the power of the Pope caused much discussion, some of the fathers 
wishing to insert a declaration that episcopal jurisdiction was derived im- 
mediately from God. On this subject the vote of the Bishop of Achonry is 
thus recorded : — 

''Achadensis Hibernus ostendit tribTis rationibus, non posse subsistere 
quod aiunt, '' jurisdictionem immediate esse a Deo : 1". quia in Hierarchia es- 
sent multa capita, potiusque redderetur anarchia, ac totum everteretur ; 2" 
quia ex eo magis confirmaretur opinio hEereticorum ; nam, et in Anglia rex se 
vocatCaput Ecclesiae Angliae, et creat episcopos qui consecrantur a tribusepis- 
copis, aiuntque se veros episcopos, quia sunt a Deo. Nos vero id negamus, 
quia non sunt a Pontifice Romano adsciti; et recte dicimus, hacque tantum 


reversus in Elizabethse quoque reginse tempus incidit. Quo vix credi 
potest, quantum operas contra h^ereses contulerit concienando, sacra- 

ratione, illos convincimus, non alia. Nam et ipsi ostendunt se fuisse vocatos, 
electos, consecratos, missos ; igitur si in canone dicatur tantum " a Ohristo 
institutos," hinc inferrent, electionem fieri tanquam ex nudo instrumento, 
quod cequale sit in omnibus, tam regis, quam papse. 3°. quia si jurisdictio tota 
esset a Deo, non posset fpapa) illam tollere, nec transferre in alium, sicut 
non potest prohibere consecratiun, ne ordinet, aut conficiat Eucharistiam. 
* Quse sententia," adds the historian, " omnibus placere maxime visa fuit." 
When the Oardinal de Lorraine subsequently proposed two canons to be 
substituted for the VII canon, the legates in rejecting them cite among other 
reasons, the argument of the Bishop of Achonry : — 

" Quarto : quoniam multi sunt hseretici, qui asserxmt eorum episcopos crea- 
tos a regibus, aut magistratibus, aut ecclesiis, esse legitimos episcopos, cum 
episcopale munus sit a Ohristo institutum, et in eorum electione versetur tan- 
tum nudum ministerium. Qui error magis confirmatur hoc canone, cum totum 
opus Ohristo tribuatur, nec uUa fiat mentio papae, quod nuper etiam advertit 
in congregatione Episcopus Hibernicus loquens de regina Anglise, quse ita 

It may be observed here, that the report of the Bishop of Achonry's vote is 
the same, word for word, in the Le Plat and in Mendham's edition of Paleotto, 
with the very remarkable exception of the word (papa) which Mr. Mendham 
omits ; an omission which destroys the point of the argument, and (the impu- 
dence of Mr. Mendham's preface considered) diminishes our confidence in his 
faithfulness to his text. 

Other votes of the Irish Bishops are recorded, but the names of their dio- 
ceses are notgiven by Paleotto. Inthe canons on the obligation of the pastors 
to reside in their dioceses, a cause excusing temporary non-residence, was 
proposed : — 

" Si imperatoris aut reipublicse cui subjectus est, occasione aliqua, non tamen 
administrationis suscipiendae, aut muneris alicujus publici privative alibi exer- 
cendi causa ab ecclesia (sua) amoveatur :" on which an Irish Bishop voted, 
N. Hibernus — placet illa causa apposita in decreto. Est necessarium ut prae- 
lati intersint in conciliis regum et principum, alias actum esset de religione in 
multis regnis. Nam in Hibernia cum ageretur concilium reginse Mariae, et duo 
contenderent de episcopatu, alter Catholicus, alter haereticus, dixit advocatus 
Oatholici, adversarium esse repellendum quia obtinuit episcopatum a rege 
schismatico Henrico VIII ; tunc statim prsefecti consilio judicaverunt illum 
reum esse Isesae majestatis. Ille respondit, rogo ut me audiatis : nam si Hen- 
ricus fuit Oatholicus necesse est ut regina sit schismatica aut e contra ; eligite 
ergo utrum velitis. Tunc praefecti, his auditis, illum absolverunt et eidem 
episcopatum concesserunt. Haec est ratio cur non probem proaemii declara- 
tionem Juris Divini ; non quia non sentiam ita esse, sed ne haeretici dicant, hac 
tenus episcopos qui interfuerunt consiliis principum fuisse in peccato mortali, 
ut dixit orator Regis Poloniae." 

Immediately after the preceding, another Irish Bishop votes that the 
divine law of residence should be declared by the Oouncii. However they 
may have differed on the expediency of the declaration, it is certain that all 
three, as shall be seen, fuIfiUed that law, at the risk of their liberty and life. 

On the reformation of the abuses in the sacrament of orders, a canon, (the 
V,) was proposed, prescribing the qualifications necessary for receiving them, 
on which an Irish Bishop observes : — 

" In quinto corrigantur juges abusus in nominationibus ; nam plerumque 
post nominationem factam nominati videntur negligere expeditiones, et perci- 
piunt interim fructus per economos, et paulatim obrepunt etiam in spiritualia 


menta ministrando, sacerdotes consecrando. Ab Anglis diu diligenter 
investigatusj deprehenditur, et vinctus in Angliam missus in Londinam 
arcem detruditur.f TJnde ad regium senatum primum productus 

ante confirmationem." This was an old abuse in the Irish Church, and, as we 
may suppose, that an Irish Bishop speaks of the aifairs of his own country, it 
had not been reformed at this period. It might explain, (especially the last 
words,) the recurrence of the phrase " son of a Bishop," «of an Abbot," " of a 
priest," &c. &c., in the Four Masters,beforetheReformation(so called,) without 
obliging us to suppose that the intruded clerics had added to their other delin- 
quencies, the violation of vows of chastity. See FourMasters, p. 1966, note y. 

A proposed canon prohibited the consecration of bishops "pro partibus infi- 
delium," except in cases of urgent necessity ; also that such bishops should not 
exercise episcopal functions except in the diocese of a resident bishop, who 
was himself able to perform his duties. On this another Irish Bishop ob- 
served that he had never acknowledged those titular bishops. There was in 
the diocese of Donat Mac Oongal, a bishop whose name does not appear in the 
catalogue of any Irish See ; he was perhaps bishop in the monastery of Kil- 
macrennan. Four Masters, p. 1929. 

Another vote of an Irish Bishop is recorded, but so obscurely, that some 
other must decipher it. 

For the history of 0'Herlihy, after his return from the Oouncil, see next 

Of Mac Oongal nothing is known except the date of his death, September 
29, 1589. 0'Hart signed the composition for Sligo between Sir John Perrott 
and the Irish Chieftains on the 23rd September, 1585. lar Oonnaught, p. 
346. Twelve years later, Mooney saw him, that is in 1597, still in the en- 
joyment of perfect health. " Grandsevus sed tamen robustus," p. 9. After 
the death of Elizabeth his name is included among those pardoned and received 
under protection by James I. ; but it is not probable that the aged prelate 
stood in need of any earthly protection; as he died in 1603, in the hun- 
dredth year of his age, and was buried at the right of the high altar in his 
own cathedral of Achonry. The 0'Harts were retainers of 0'Conor Sligoe, 
and heldtheir territory in the north of the county Sligo, opposite Innishmurry. 

On the published lists of the parliament, 1585, bishops of Achonry and Ra- 
phoe appear. At that time there was no Protestant bishop of either see ; but 
Catholics were not then excluded from parliament. 

In the metrical catalogue of the prelates who assisted at the Council of 
Trent, our Irish bishops are thus introduced at the end : — 

" Pcst hos, tres juvenes, quos frigida Hibernia legat 
Eugenium, Thomamque bonos, justumque Donaldum 
Omnes ornatos ingens virtutibus orbis 
Misit ut hanc scabiem toUant, morbumque malignum 
Sacratis omnes induti tempora mitris." 

" Juvenes" must mean " young looking." 0'Hart was at least 60 ; 0'Her- 
lihy 43 ; Mac Congal's age is not known. See Mendham's Paleotto. London, 
1842, pp. 278, 347, 361, 458, 565, 566 ; and Le Plat, vol. 5, p. 578. 

f He was taken with his chaplain in a small island by a son of 0'Sullivan 
More, and delivered up to Sir John Perrott — Rothe Analecta. 11. p. 73 ; but 
" in what year precisely, is not easily ascertained. Ware states that Sir John 
Perrott was president of Munster in 1570, and that 0'Herlihy resigned (i.e. 
forced to resign) the same year. The Four Masters date Perrotfs arrival in 
Munster in Spring A.D. 1571. Oombining Ware^s date of the resignation, 


mira eruditione, et doctrina causam dixit, et objecta diluit. Nec tamen 
ideo minus vexatur in eundem carcerem dimissus. Ex quo rursus in 
senatum deductus, et accusatus nullum verbum protulit. Silentii cau- 
sam a consiliariis interrogatus, si, inquit/'' cequitas, et jus exercendum 
fuisset, nunc mihi verbis opus non esset, cum jam satis objecta crimina 
purgaverim meamque innocentiam probaverim. At cum non jure^|| sed [92.] 
arbitrio vestro mecum agendum sit, supervacaneum milii videtur, ut me 
jure tutari coner, ubi jus, et leges nihil reis opitulantur." In pristina 
vincula conjectus diu fame, siti, tenebris fcetore, situ profligatur ejus 
corpus prdicibus obruentibus, et plantas pedum rodentibus muribus. 
Denique dimittitur^ quibusdam consUiariis regiis causantibus eum esse 
stultum, mentis incompotem. Ignoro, sit ne verum, quod audivi, non- 
nullos reginse consiliarios fuisse prsemio corruptos a Cormako Mac 
Carrha Thadcei filio, Muscrige principe Iberno ; ut Episcopo suffragar- 
entur. Catenis solutus aliquot annos munus suum sancte exercuit, et 
tandem fato sancte functus est. 


Lageniorum motus. 

SuB hoc tempus Lagenia quatitur non modicis motibus, quorum 
causa ex his, quee diximus, colligitur. Namque Lageniis segre fereiiti- 
bus sacri Missarum^ ecclesise sacramentorum usum sibi esse interdictum, 
sacerdotes, vel proscribi, vel in vincula conjici, vel occidi, templa 
hsereticis cseremoniis contaminari, denique defessis diutina persecu- 
tione, majoremque timentibus, quemadmodum his malis eatur obviam, 
aliqui nobiles cogitant. Giraldus Giraldinus KilldarisB comes, quem 
a Maria Eegina restitutum fuisse demonstravimus^ se Dubhlinnensem 
arcem capturum poUicetur.'^ Jacobus Eustatius Kuillchulinnse Vice- 

with the date (N.S.) of Perrotfs arrival in Munster,it may be inferred that the 
Bishop was deliyered up in 1571, prohably when all the Irish of the south 
joined in the first unsuccessful siege of Oastlemain, June 24, 1571. After 
three years and seven months' imprisonment in the Tower of London with 
Primate Creagh, he was liberated and returned to Ireland in oompany with 
Oormac Mac Carthy, prince of Muskerry, a great favorite of the English 
government. Sir Henry Sydney, who met the Irish Ohiefs of Munster in the 
winter of 1575, (^Four Masters) describes him in a letter sent to England " as 
the rarest man for loyalty ever born of the Irishry." Oox. p. 344. I find no 
record of M'Oarthy's visit to England. The Bishop died in 1579, aged 60 years, 
and was buried in the Franciscan Oonvent of Kilchree, county Oork. Ana-' 
lecta. Ware. 

*"Was arrested on suspicion in 1580, — Ware '^ died in London after fiye 

years imprisonment, 1585 Four Masters. His son Gerald had returned to 

Ireland at Ohristmas 1578, after an imprisonment of two or three years ; was 
carried to England again, and died there in 1584, — Four Masters. Cox, who 
very often inverts the order of facts, represents Earl Gerald as guarding the 
pale after his arrest— p. 368. 


comes, et Machus 0'Brum JEgydii filius eques nobilis conjurationem 
nobilitatis se facturos promittunt.* Hac de re cum inter equites ultro, 
citroque Htterse darentur, equitis cujusdam uxor, fsemina zelotypia 
laborans, verita, ne forsan ab alia fBemina marito suo epistolse fuissent 
traditae, dormienti surreptam unam dedit legendam consanguineo suo 
bsBretico. Is rem probe inteUigens ad proregem refert. Proregis 
jussu equites Lagenii, et Midhii triginta sex repente, et inopinato com- 
prehensi af&ciuntur suppHcio summo.f Killdarise comes, qui capere 
potuit arma, segniter rem gessit, se Anglorum arbitrio permittendo, a 
quibus in vincula conjectus in carcere brevi diem obivit.J Yicecomes, 
et Eiachus cum conjuratis aliquot vitam, et Hbertatem ferro tueri con- 
antur. Memorabilem pugnam ad Muluriam sylvam committunt, ubi 
Greium Anglum Ibemise proregem acie superarunt : octingentos miH- 
tes occiderunt, et inter iHos crudelem CathoHcorum carnificem Prancis- 
cum Cosbium Lisiae prsefectum^^ cujus superius mentionem fecimus. 
Per duos annos|| beUum administrantes, cum facultates consumpsissent, 
vicinos etiam devastassent, post crebras veHtationes, et accepta vulnera 
non pauca, ad pauperiem redacti a suis deseruntur. Yicecomes, et ejus 
frater in Hispaniam fugientes a PhiHppo Secundo rege pientissimo 
exceptij dum viserunt regise munificentise donis fuerunt aHti, et ornati 
Ita Eolandi Eustatii Ticecomitis fiHij et famiHa corruerunt, ut ipsi noc- 
tumum hoc carmen, quod superius memoravi, portendit. 

Quae jus Ecclesiae pervasit avara cupido, 

IUa gravi pagos opprimet sere tuos : 
Et dabit, ut subito soboles tua corruat omnis, 

Ut folia aerio prsecipitata loco. 

Piachus haxid prius deposuit arma, quam incolumitatem pactus,^ fuit 
r93 -1 in possessionibus, reHctus. || 


Bellum secundum Giraldinorum Momonise. 

HiEC in Ibemia dum gerunturj Jaimus Gkaldinus de quo fusiorem ser- 
monem instituimus, in Hispaniam cum venisset, PhiHppo II. regi Ca- 

* See Desmond's letter to Fiach 0'Byrne and, Eustace's to Ormonde. Cox, 
pp. 361, 369. In the latter, Ormonde is reminded of his kinsman St. Thomas 
of Oanterbury ; also 366, 371, and Four Masters, A.D. 1580. 

t Forty-five persons hanged in Dublin for treason, A.D. 1581 — Four Mas- 

J See third last note. 

§ A;D. 1580. in Glenmalure. See Donovan's Four Masters,p. 1738. 

II To the death of the Earl of Desmond, A.D. 1583.— Oox, p- 375. 

t A.D. 1584._Cox, p. 380. 


tholico, quis sit in Ibernia rerum status exponit, ab illoque Catholicis 
petit auxiKum, Inde per Galliam Eomam proficiscitur : ubi tunc tem- 
poris erat Comelius O^Mebiannus Franciscanus religiosus Killaloacensis 
episcopus Ibernus et Thomas Stuclius, qui ab aliis Henrici VIII. regis 
Angliae filius nothus, ab aliis equite Anglo patre et Iberna matre 
genitus^ ab aliis omnino Ibernus perhibetur et vel Anghs iratus, vel 
pietate motus, vel novarum rerum beUique cupiduSj et inde sperans 
aliquid incrementi, vel ad regnum aspirans vir forsan regio genere natus, 
Ibernorum nomine auxilium in Anglos efflagitabat. Ibidem agebat 
Sanderus gentis Anglicee decus, suorum tyrannidem fugiens, postquam 
de Anglico schismate librum condidit. Eo tempore nonnulli latronum 
manipuli Italiam non parum infestabant, dum ex sylvis et montibus, in 
quibus latebant, erumpentes, nocturnis rapinis et incursionibus, pagos 
diripiebant, et itinera obsidentes viatores spoliabant. Jaimus Gregorium 
XIII. Pontificem Maximum exorat, ut ecclesise catholicse in Ibernia 
jam pene corruenti ferat opem ; a quo demum impetravit impunitatem 
iis latronibus eh conditione ut secum in Iberniam proficiscerentur, et ex 
illis et aliis, mille milites plus minus coegit. Quibus Summus Pontifex 
duces prsefecit Hercuiem Pisanum, virum fortitudine, reique militaris 
scientia clarumj aliosque Eomanos milites in naves impositos una cum 
Cornelio Episcopo et Sandero Doctore. Jaimus Stucklium, jubet ut 
Ulyssiponem ducat, ibique ipsum spectet, donec uxorem quam in Galha 
reliquerat, deferat. Stucklius Italicis oris puppes vertens Ulyssiponem 
secundis ventis defertur illis diebus, quibus Sebastianus Lusitaniae rex 
inclytus in Mauritaniam faciebat expeditionem. Eex a Stucklio, ut in 
Mauritaniam secum transmittat, petit, poUicitus post reditum vel seip- 
sum cum Stucklio in Iberniam trajecturam, vel certe copias uberiores 
daturum ad asserendam iUam insulam in libertatem. Stuckhus animo 
libentissimo conditionem accipiens, in illa notissimd clade Lusitanorum^ 
gentis inclytse, una cum clarissimo rege Sebastiano, barbarorum armis 
occubuit. Ex qua clade Itali, qui superfuerunt, in Hispaniam rever- 
tuntur : quo etiam Jaimus jam venerat ; qui reeeptis Italis Mauritanse 
cladis superstitibus, et Cantabris paucis a rege Catholico, milites octin- 
gentos habebat : (quibus ut author est Michael ab Isselto) quidam Se- 
bastianus San Josephus tribunus militum Summi Pontificis decreto con- 
stituitur. His in naves sex impositis, cum magno commeatu, tormen- 
tariis machinamentis, armis ad instruenda quatuor millia Ibernorum 
Jaimus cum Cornelio Episcopo et Sandero Doctore ex Hispania in Iber- 
niam solvens prospero cursu pervenit in Ardnacantum portum, qui Anglis 
Smerwic vocatur, jnxta Danguinam oppidum."* Est in eo portu scopu- 
lus (^Anreum munimentum vocant accolge) natnra satis munitus, partim 
marinis fluctibus allutus, partim rupibus altis preescissus, cnm conti- 

* Fitzmaurice landed at Smerwick, near Dingle (Danguinam) in July, 1579, 
with only three small ships and 80 soldiers. The expedition under San Joseph 
arrived at the same place not until 1850, after thedeath of Fitzmaurice. Fovr 
Masters — Cox. The three ships were taken by the English. 


[94,]nente,|| sublicio ponte conjunctus. Hic erat penes Petrum Rmsium 
Danguinensem civem, qui in illa custodise causa tres, quatuorve pueros 
scloperarios habebat. Ubinam Petrus sit, Jaimus explorat^ illumque 
deprehensmn et vinctum sublimem collocat in mucbo bellico macbina- 
mento, quod militibus agentibus petrse admovet. Petrus clamitans 
pueros suos dedere rupem jubet.^ In eam Jaimus confestim milites 
sexcentos sub imperio Sebastiani San Josephi tribuni exponit. Eam 
opere sex dies continuato munit, etiam in continente pro scopulo, vallo, 
fossaque deductis : exposita tormenta disponit. Erat munitio magnis 
viribus vix expugnabiiis. Vinum, oleum^ acetumj uauticum panem, 
carnem ex proximis locis comparat. Naves cum reliquis ducentis mili- 
tibus remittit.f Interea concurrunt ad eum Johannes Giraldinus pa- 
truelis suus, Giraldi comitis frater, et alii juvenes nobiles : quibus iUe 
refert id quod erat, se fuisse a Pontifice Maximo Ibernis auxilio missum 
in hsereticos pro Ecclesise Catholicee jure et libertate : ob id in militari- 
bus "signis claves gerere depictas, quod illi militabant qui regni cselorum 
claves habebat, Johanni verb se fidem non habiturum priusquam facinus 
ahquod dignum committat, quo hsereticorum iram atque indignationem 
provocet, sibique ipsum fidum fore, intelligat. IlHco Johannes Tra- 
leiam oppidumj invadens Daversem justitise ministrumj Arturum Car- 
terum Momoniarum castrametatorem Anglos hsereticos, Miachum ju- 
dicem, Raymundum nigrum cum ahis occidit. Cgeteros Anglos ex eo 
oppido fiigat. San Josephus a Jaimo jubetur forti esse animOj muni- 
mentum strenue defendere, dato in interpretem equite Iberno ex ge- 
nere Plunketorum. Cornehus Episcopus et Sanderus doctor concio- 
nandi aUiciendique voluntates hominum causa rehnquuntur apud Jo- 

Ipse Jaimus cum Ibernis equitibus octo et peditibus octodecem, quos 
duxerat Thadseus Mac Carrha ad alios movendos in beUum, quibuscum 
antequam ex Ibernia exierat, profectionis suee consOium communicav- 
erat, proficiscitur. lUi in itinere occurrit Theobaldus Burkus Castel- 
conneUi (Caishlean IchonaiU) dominus cum Eichardo et UUigo fratri- 
bus, equitatiis et peditatus numero superior. Qui quamvis Iberni,, Oa- 
tholici, Jaimique consanguinei fiierint tamen insana stultitia acti, ut 
suam fidelitatem reginse probarent, Jaimum missiUbus eminus carpunt. 
Vadum semitse (Beal antha an Bhorin) jam Jaimus trajecit, idemque 
Burki penetrabant. Ibi Jaimus plumbe^ glande icitur^ et ob id ira 
percitus agmen flectit. Utrinque magis acriter quam prospere dimi- 
catur. Jaimus additis equo calcaribus in fluctuantes adhuc vado irruit 
a suis peditibus et equitibus intrepide secutus : stricto gladio Theobal- 
dum appetit, magna csesa infra galeam percutit, cranium in duas partes 
scindens, sanguinem et cerebrum ejus per pectus et humeros exprimit. 

* Periculo auctoris fides sit. 

t Not mentioned elsewhere. Oox states the total force of the expedition as 
700 men, p. 367. See 0'Donovan's Four Masters, p. 1741, for a description 
of the Golden Fort and its fortifications. 

t Foxir Masters, p. 1715. 


Exaniinis Theobaldus ex equo cim ruissetj Burki vado cedunt ; deinde 
Jaimo urgente se fugse mandant; Eugientum tergis Jaimus hseret. Peri- 
erunt ex Burkis cum Theobaldo duce, suus frater Ricardus et GuHeL 
mus Burkus eques. Ulligus quoque frater tertius lethaliter saucius 
sternitur. Edmundo 0'Melrianno equite oculus eripitur : plerique vel 
icti fugiuntj vel omnino desiderantur. Ex altera parte Jaimus solus 
ante horas sex ex accepto vulnere moritur, prius expiatis peccatis a 
sacerdote, quem secum habebat.'^ Milites octodecem vulnerantur, 
quorum Gibbon Giraldinus cognomento Niger|| octodecim vul- [95.] 
neribus aflfectus in fruticeto rehnquitur absconsus, ubi ab amico 
chirurgo clam curatur, qui cum discedebat, lupus ex sylvis proximis 
veniens vetera et rejecta amplastra, pure, sanguineque infecta mandebat, 
derelictum cegrum numquam aggressus. Cseteri postquam ducem Cad- 
meo certamine amissum sepeliverunt, ad Johannem Giraldinum rever- 
tuntur. Ob hunc casum CastelconnelH dominus defuncti successor a 
regina baro creatur. 

Nuncio ex.tincti Jaimi allato, plerique Iberni ejus consiliorura par- 
ticipes spe destituti arma movenda omiserunt. Sebastianus San Jo- 
sephus animo penitus coiisternatur. Angli contra animos extollunt : 
auxilia petunt ex AngHa. Eegina persecutionem diminuere jubet. 
Ibernorum animos sohcitat : Thomse Buttlero comiti Urmoniae, Des- 
monise comitatum poUicita fuisse fertur, si quam celerrime conficiat 
bellum. Eugenium O^Sullevanum Bearree principem patruum meum^t 
quem in bellum conspiraturum timebat, inopinanter vinctum custodiEe 
mandat, nec ante finitum bellum dimisit, in Dumbe^ arce principatus 
iUius, capite prsesidio collocato Eentone Anglo. Itaque Greius Anglus 
Ibernise prorex cum Urmonio comite, ahisque auxiliaribus Ibernis aho- 
quin Catholicis, maxime Anglo-Ibernis Midhiis et Anghs suis, circiter 
mille, quingentosque miHtes comparat, copias minime validas ad expug- 
nationem tantse munitionis, quanta erat Aureum munimentum. Tamen 
cum ilhs et duabus aut tribus navibus onerariis Sebastianum terra, 
marique dupHci obsidione vallat, dispositis tormentis oppugnans : op- 
pugnatiouem nihili faciebant propugnatores, non solum machinamentis 
et armis instructissimi, sed etiam natur^ loci munitissimi. Jam qua- 
draginta circiter diesj hsereticus munimentum tormentorum ictibus 
frustra verberat^ vires incassum diffundens, hyemis inclementia quassus, 
in vasto, desertoque campo, sine sedibus sub paucis tentoriis eastra- 
metatus : ab Ibernis invite tractis deserebatur : aliquos Anglos machi- 

* For accounts of this engagement, differing in slight particulars from our 
text, see 0'Donovan's Four Masters, p. 1717. There is a place ealled Bho- 
reen, four or five miles south-east of Limerick. It was, probably, at some ford 
over the river Mulcairn, which runs through that district, that Fitzmaurice 
was killed, i.e. Beal ata an Bhorin : Barrington's Bridge ? 

t A.D. 1380. Four Masters. Oox, p. 366. 

t Four days, Camden. The Four Masters do not mention any defence of 
the fort. ^ 


nameiitorum ictibus occisos desiderabat, et inter illos Johannem Sbick- 
ium, liominem apud suos magni nominis. Ne verb infecta re discederet, 
quod viribus minime est assecutus, dolo tentat. Dato siguo petit ut 
colloqueudi fiat potestas. Plunketus nititur, colloquendum non esse 
cum Anghs,. genere hominum callido et fallaci, a qmbus Sebastianus 
homo credulus et imprudens forsitan esset decipiendus. Sebastianus 
penes quem erat imperium, coUoquium denegandum non esse censet. 
Et ita interposita incolumitatis fide proregem in castra adit cum inter- 
prete Plunketo et operto capite allocutus fertur abjecti animi homo, ciim 
tamen interpres caput operuerit. Prorex et tribunus uterque alterum 
ad pactum invitat. Eorum sermones Plunketus contrarie interpretaba- 
tur, proregi referens tribunum prius animam amissurum quam in dedi- 
tionem venturum, et tribuno significans esse proregi deliberatum, ne 
incolumitatem quidem dare obsessis. Pallacem interpretis translationem 
cum proregis vultu minime consentientem tribunus intelligens, Plunke- 
tum in munimentum relatum jubet in vincula conjici et alio interprete 
cum prorege paciscitur. Inde reversus ad suos refert a prorege se con- 
ditiones Eequissimas obtinuisse. Plunketus ex catenis reclamat, ponti- 
ficis arcem perfide prodi : proregem hyemis asperitate coactum cito 
dimissurum obsidionem : Johannem Griraldinum opem laturum : Iber- 
nos omnes ab Anglis defecturos, modo tribunus arcem tueatur : pro 
[9g.]pugnatoribus in multos menses suppetere victum :|| heereticis denique 
non esse habendum fidem. 

In eandem sententiam loquuntur Cantabrorum dux, et Hercules 
Pisanus, se non modb propugnaturos esse munitionem sed etiam in plano, 
si necesse sit, cum hoste manum conserturos. Tribunus milites in suam 
sententiam movet. Itaque timidi ducis ignavia cseterorum virtus vin- 
citur, qui vitse suorum quam glorise cupidior utramque amittit. Arcem 
dedidit mense Decembri una conditione quibusvis dedititiis satis sequa 
juramento a prorege confirmata, ut cum militibus, armis, impedimentis 
et rebus omnibus incolumis dimitteretur. Cseterum hseretica perfidia 
neque fide neque jurisjurandi religione, neque legibus apud omnes gen- 
tes etiam Ethnicas et barbaras inviolatis se Mgatam putat. Arce tra- 
dita dedititii jubentur exuere arma, quibus nudi ab Anglis jugulantur 
tribuno excepto,"* qui dimissus fertur in Itaham venisse. Plunketus 
diutius paulo servatur ad duriorem mortem, qui brevi post ossibus 
malleo tunsis et fractis necatur. Hinc " Greia fides^' pro ingente et 
inhumana perfidia in proverbium abivit. 

lude Greius in Dubliunam reversus in Momoniarum oppidis prsesidia 
collocat : contra Johannem Giraldinum ab Ibernis et ex Anglia petit 
auxiha : prsefectis imperat ut in bellum qu^m celerrime conficiendum 

* AU accounts agree that it was a general massacre and in cold blood : but 
the English authorities say the fort surrendered at discretion. The Four 
Masters insinuate that the English troops surprised the garrison, while the 
leaders of both parties were treating together for some settlementj p. 1 743. 
Four nobles onlj^ were spared. JDowling's Annals,_ — Cox, p. 368. 


toto pectore incumbant, neque desistant, donec Johannem vel capiant 
vel occidant. Comes TJrmonius et alii magnates Iberni Giraldinorum 
superbiam et potentiam exosi faciliiis in illos alliciuntur. Johannes 
cum fratre Jaimo, patruelibus, gentilibus, animosa juventute ex genere 
Mac Suinniorum (quorum non infimos tunc Giraldini desiderabant 
Mac Cartise bello peremptos) Dermysio 0'Stdlevano patre meo, qui 
Bearros pedites ducebat, aliisque sese tutari et hostibus simul officere 
molitur. Principio statim beUi comes Giraldus in regia castra ire^ 
seque hsereticis permittere non est ausus, memor longi carceris quo fuit 
ab illis antea detentus : iiec tamen ab illis se desiscere prse se ferebat, 
neque fratribus et consanguineis opem ferebat. Quin et ejus uxor com- 
itissa Jaimum filium unicum mansuri patris in amicitia obsidem regiis 
tradidit. MhHominus ab illis comes hostis, judicatur, ejusque muni- 
cipia ferro, flammaque devastantur. Ad quse defendenda ilie arma sump- 
sit."^ Qui cum principio, fselicicre marte non semel contulisset arma, illi 
regina impunitatem, pristinas immunitates, aliasque pacis honorificas 
conditiones obtulit ea una lege, ut Doctorem Sanderumj quod erat 
Anglus, ipsius arbitrio permitteret. Giraldus respondit, se nunquam 
futurum proditorem sacerdotis pii, qui a nuUo suse gentis protectus ad 
Pontificem Maximum confugerat et inde venerat in Ibemiam fama Ca- 
tholicse fidei et religionis Ibernorum ductus. De hac conditione cum 
non convenisset, bellum csepit geri profecti cmentum, quo vario et an- 
cipiti marte per annos circiter tres fuit pugnatum. Ex dignioribus 
scitu casibus aliquos referemus.. Ad Agrum fontis, (Goart na tu 
bruid.)t Tarbertus Anglus cum quatuor cohortibus et Johannes Gi- 
raldinus ducens quingentos pedites et paucos equites concurrunt. Jo- 
hannem animo forti esse Doctor Sanderus jubet, se pro illo prseliante 
flexis genibus ad Dominum preces eflfusurumj nec loco discessurum, nisi 
ille vincat. Dum Sanderus in alto tumulo Deum orat, Johannes mili- 
tum numero inferior prEelium committit, hostes fundit, fugat, occidit, 
signis vasisque militaribus potitur, nullo memorabili damno accepto. || rgi^ -. 
Paucis post diebus Malbius Anglus Connachtse regni prsefectus urbem 
Lomnacham transiens ad Parvas j^undinas {" Eanach beg/' ita locus 
nominatur) pervenit.J Ducebat Anglos milites quingentos, sed ube- 
riores copias Ibernorumauxiliarium, inter quos erat IJlligus et Johannes 
Burki Clanrickardse comitis filii et Petrus, Johannesque Lessii. Eis 
obviam ire pergit Johannes, qui cum procul constitisset, ex ejus exer- 
citu pauci in hostes incomposite proruunt, eosque in proximum castrum 
compellunt. Unde regii rursus erumpentes Cathohcam paucitatem 
spernentes audacter aggrediuntur et in fugam vertunt, donec Johannes 

* A. D. 1579 0'Donovan's Four Masters, 1717. Moore. iv. 88. 

t A. D. 1379 Gort na Tiubrad, in the parish of Killagholcane, south of 

Limerick. Four Masters, p. 1719. 

X A. D. 1579. — Eanach beig manisterenna, five miles north-west of Bruff, 
p. 1721. Dr. AUen was killed in this battle, aocording to the English accounts. 
Our author does not mention him in any part of tbis history. 


fugientibus auxilio venerit. Occisi sunt eo die ex Catholicis Tliomas 
Giraldinus Johannis filius comitis patruelis, et Thomas Brunus eques 
cum peditibus viginti tribus 

Johannem ex Glengasia in Atharlem profectum equites regii ex Eall- 
muchalloga oppido sequuntur, quibuscum ille prospere dimicavit.* 

Ad Agrum lentis (Goart na pisi) Giraldus comes cum arma csepit, 
decem regiornm cohortes delevit.f 

Brevi post^ Buttlerorum fines invadit, et deprsedatur. Illum Butt- 
leri secuti ad montem Graffiinnum (Cnoic Grafuin) nanciscuntur cum 
numeroso exercitu^ quam Buttlerorum principes ducebant Edwardus et 
Petrus Butlerus comitis Urmonii fratres, Mac Pieris Dunbunnse baro, 
Purcellus Loghmose baro, qui a Giraldo prselio superantur, exercitus 
Buttlerici flore perempto. J 

Daniel 0'Sullevanus adolescens, qui postea Bearrse princeps factus 
pro Hispanorum salute cum Anglis bellum gessit, ad Beantrise monas- 
terium Anglorum cohortem lapidibus obrutam delevit et Dermysium 
0'Donnobhanujn Anglorum jussu Bearram deprsedantem ad Lutum 
boum) Lathaeh na ndaibh) occidit.§ 

Casilianum agrum Giraldus devastat^ cujus conatum repressurus Eo- 
bertus || Anglus cum Casilianis oppidanis et prsesidiariis veniens ob- 
viam ad oppidum Scurlogorum (Baile na scurloig) fugatur^ aKquot Casi- 
lianis civibus captis. 

Ochellum (Eo-chaill) oppidum nobile, locupletissimumque Giraldus 
vi captam diripit,^ in cujus expugnatione Dermysius 0' Sullevanus 
pater meus Bearrorum peditum dux ingente virtute ingens periculum 
superavit, msenia scalis ascendendo, propugnatoribus frustra repugnan- 
tibus : in oppidi direptione cum miles ejus, arca fract^, aurum et ar- 
gentum^ quo plena erat, sacco exciperet " hsec " " inquit " invictis- 
sime dux, jucundissima res videtur, ni forsan somnium est." Cui Der- 
mysius respondens '' noli inquit " fortissime comes somnii dulcedine 
tantopere delectari^ ne experrectus non veram speciem, sed sensus lu- 
dibrium esse intelligas." Postea Dermysius cum Pentone Anglo Dum- 
bese prsefecto vario stratagemate congreditur. 

Yestibus et armis insignis erat cohors Anglorum quse " Sagorum 
rubrorum/' nominabantur, a regina in hoc bellum nuper missa. Quam 


A. D. 1580. — Four Masters, p. 1749. Grlenglasie, a wood, now Clonlish, 
south-west county Limerick, Four Masters, p. 1715. John was then on his 
way to form a junction with Baltinglass, see Oox, 366. 

t Goart ni pisi (Pea field) county Tipperary. A. D. 1581, probably, Four 
Masters, p. 1757. 

% A. .D 1582.— Four Masters. p. 1785. 

§ A. D. 1581 0'Donovan's Four Masters,p. 1763. 

II An officer of that namelanded with Ormonde in January 1583, at Water- 
ford, Cox, p 373 ; after which date probably this skirmish occurred. 

t A. D. 1579.— Four Masters, p. 1723. 


juxta Lismorem."'^ Johannes Giraldinus, qtii seneschalis dicebatur, 
eques nobilis minorem peditum numerum ducens lapidibus obruit. 

A Mac Morise Lacsnase barone sex pueros nobUes hsereticus ob- . 
sides extorserat, et concepta de eo rebellionis suspicione suspenderat. 
Ob id Mac Moris ira percitus Anglicas cohortes quatuor, uua cum duce 
Achamo ad oppidum nomine Ardfearlamj id est, Tumulum miraculorum 
circumveniens obtruncat.t ||Sub hanc victoriarum prosperitatem alea[98.} 
faUacis fortunse alteram paginam cito vertit, Giraldinorum fselicitatem 

Jaimus Giraldinus comitis frater veteri inimiciti^ Muscriam deprse- 
dandi causa ingressus a Cormaco Mac Carrh^, Thaddsei filio, MuscriES 
principe captus et ad Anglos Corcacham missus morte plectitur.t 
Alius Jaimus Giraldinus Johannis filius comitis, patrueKs, a Bernardo 
O^Briene equite Iberno^ in quodam concursu occiditur§. Giraldus 
comes Mac Carrhse Magni ditiones devastans cum consedisset 
AchadosB cum paucis, dum ejus frater Johannes incursiones facit, 
Suchus Anglus ex Danguina oppido progressus cum equitibus sexaginta 
et peditum cohorte qui subsequebantur, comitem ex improviso circum- 
venit et sedes immuniti oppidi circumdanSj Maelmarium Mac Suinnium, 
tribunum militum Thaddseum Mac Carrham Cosmanguse domiuum et 
Davidem Giraldinum equitem interfecit. Ipse comes semisomnis in 
castellum se recepit,ll unde rursus comparatis viribus erumpens, Such- 
umque secutus, captivas feminas et spoha iUi adimit. Sed hoc vulnus 
Melmarii interitu comiti magnum et acerbum fuit. Haud diu post Jo- 
hannes cum equitibus tantum octo profectus ex exercitu causa compo- 
nendi controversiam et rixam ortam inter quosdam factionis suse qui 
aberant, Dromphininum montem transibat cum grato vespere post 
sestuantis meridiei equitationem ad pedes descendit deambuJatione ani- 
mum relaxaturus una cum comitibus : qui nihil adversi timentes rati 
procul abesse hostem spatiabantur, pedissequis ducentibus equos. Cee- 
terum cum lumina vertissent haud , procul conspexerunt Suchum cum 
equitibus sexaginta venientem. Mox omnes in equos insiluerunt 
prseter Johannem, qui alias omnium dexterrimusj erat^ vir ingen- 
tis animi et roboris, in subitis casibus intrepidus, ssepe soHtus 
summa facilitate altius equo assilire. Yerum tum ne aliorum etiam 
ope potuit equum ascendere^ quod et ipsum torpor invasit, totumque 
occupavit, et equus ahoquin mansuetus et domesticus calcitrabat^ nunc 
priores, nunc posteriores pedes erigens. Tum Johannes comites allo- 
quens " abite " inquit " feliciter fortissimi commilitones. Ego non 
possum equum ascendere : viribus omnibus sum destitutus. Hgec est 

* A. D. 1581— Oox, p. 370. Four Masters, p. 1755. 

t A. D. 1581 ^^Oox, p. 371. Four Masters, A. D. 1582, pp. 1781-1782. 

t A. D. 1580 FoTir Masters, 1727. This Cormac Mao Teigue was the 

protector of 0'Herlihy, and rich inforfeited Ahbey lands, p. 1799. 

§ A. D. 1580 Four Masters,p. 1729. 

II A. D. 1581 Four Masters, p. 1757. 


fati mei dies.'' Ita solo relicto septem equites comites discedunt, ex 
quibus Jaimus Giraldinus Sroncallise,* dominus (Tiarna Srona calli) cum 
paululum processisset j " non " inquit " deseram Johannem virum for- 
tissiormn cujus auspicio et virtute ssepe hsBreticos vicimus, cujus unius 
manu multi hostes perierunt ; optimus comitis filius quem unquam 
vidi ! efficiam ne solus intereat : ut ille victor me per hsereticorum 
agmina ssepe duxit, ego illum nunc moriturum comitabor.'' His dictis 
ad pedes cum descendisset, juxta Jobannem stetit. Interim hostes 
interfuerunt, a quibus ambo circumdati maluerunt interfici quam arma 

Johannis, Mehnarii, cseterorumque, quos retulimus, csede, viribus 
magna parte fuit Giraldus comes fractus, et contusus, sed omnino pene 
comsumptis facultatibus debilitatus et exhaustus. Mhilominus annum 
pene, post bellum duxit. Denique ad incitas summamque pau- 
pertatem redactus sensim ab omnibus desertus, a Goffredo Mac Suin- 
no duce suo cohortis, in specubus vel nemoribus occultus ahtur. Goff- 
redus in Anglorum obedientiam redditus, et ab TJrmonio Comite 
deprehensus de Giraldo interrogatus respondet, se nihil certi habere. 
Testis, qui apud eum Giraldum viderat, producitur. Oculato teste rem 
probatum cum Goffiredus diutius negare integrum sibi non judicasset, 
impendente morte, si inficiaretur, fatetur penes se Giraldum esse, et 
[99.] Urmonio tradere pollicetur, modo digna prsemia sibi dentur.H Prsemiis 
promissisj Goffiredus laudatus mittitur ut Giraldum vinctum deferat. 
Neque enim uUi videbatur propter Giraldi salutem prsemiorum, fortu- 
narumque jacturum facturus, seque in summum vitse discrimen deduc- 
turus. Sed fuit GoflEredi major pietas et mirabilior fidesj qui Giraldum 
in alia loca deserta transtulit, ibique venatione et rapinis alebat, donec 
eibum illi quserens interceptus et occisus fuerit. Inde Giraldus sylvam 
densissimam suse ditionis, quse Sylva Cunei vocatur, (Gleaunn na 
ginki)^ petit cum quatuor aut quinque comitibus, in qua latitans cir- 
cumventus capite truncatur. In rei memoriam locus, qui tunc ejus 
sanguine fuit perfusus, adhuc sanguineo colore fertur esse afi^ectus. 
Inveniendi eum duces fuerunt duo fratres sui familiares et in quos 
ssepe beneficia dicitur contulisse, Eugenius et Daniel, qui aliud forsan 
quserentes in eum inciderunt, reginse ministris comitati, sed tamen mi- 
sere obierunt suspensi, alter in Anglia, nescio ob quod crimen, alter 
in Ibernia, a Mac Morise Lacsnase barone ob fseditatem sceleris hujusj 
in bello maximo, quod inferius sum scripturus.§ 

• Strangkelly Castle, on the Blackwater, six miles above Youghal. 

t A. D. 1582 Four Masters, p. 1779 ; Oox, p. 370. There is a slight dis- 

crepancy m minor details of John's fate. Drumfinen woods, on the Blackwater, 
county Cork, feast) were one of the great fastnesses of the Irish. Dymmok's 
Treatise, p. 26, 1. A. Soc. Tracts, vol. ii. 

X A.D. 1583, November 11. Glanagenty, five miles east of TraJee. See 
the different accounts ofthe EarFs death discussedby M. CDonovan, p. 1795 ; 
Hooker, p. 454. 

§ It does not appear what part Fitzmaurice, bishop of Kerry, took in Des- 



De Cornelio Episcopo et Sandero Doctore. 

Sandeei Doctoris mors non est hoc loco silentio prsetereunda, qui ante 
finem hujus belli morbo fluentis ventris occupatus, adhuc viribus vali- 
duSj et omnium judicio nihil pericKtans principio noctis ita Cornelium 
Killaloacensem Episcopum fuit allocutus 

"Unge me, illustrisDomine^ extrema unctione olei morientium, nam 
hac nocte sum e vita discessurus, a creatore meo vocatus." "'Profecto 
Cornelius inquit " ita et tu corporis robore firmus es, et segritudo nihil 
urgens, ut neque ungendus neque moriturus mihi videaris.''' NihH- 
ominus morbo vehementius oppressus, ad medium noctem unctus, sub 
gallicinium Domino spiritum reddidit,* et sequente nocte clam fuit in- 
humatus a sacerdotibus, vectus ad sepulchrum a quatuor equitibus 
Ibernis, quorum fuit pater meus Dermysius. Plures vero funeri inte- 
resse prohibitum est, ne esset qui cadaver ostenderet Anglis, soUtis in 
mortuos etiam exempla crudelitatis edere. Cornehus Episcopus in 
Hispaniam venit, et Uljssipone diem clausit A.D. 1617, annis aliquot 
postquam in margine Stanihursti librij de Moribus et Rebus Ibernisej 
ad singulas falsitates soripsisse fertur hanc annotationem. " Men- 


G-regorii XIII. Pontificis Maximi litterae ad Ibernos datae repetuntur. 

H^c sunt hujus belli memorabiliora eventa, de quo Gregorii XIII., 
snmmi Pontificis epistolam ad Ibernos datam, silentio non involvam. 

GrREGrOKiIUS XIII. Universis et singulis Archiepiscopis, Episco- 
pis, Prselatis, nec-non Principibus, Oomitibus, Baronibus, Clero, Nobilibus ac 
Populis Regni Hiberniae, Salutem et Apostolicam Benedictionem. 

" Cum proximis superioribus annis, per nostras literas vos exhortati fueri- 
mus, ut ad vestram libertatem recuperandam, eamque, adversus hsereticos tuen- 
dam et conservandam bonse memoriae lacobo Geraldino, qui durum servitutis 

mond's war. He died A. D. 1583, and is styled by the Four Masters — «a 
vessel fuU of vpisdom ;" an encomium which they would not give, if his sons 
who are mentioned A. D. 1382, p. 1781-1787, had notbeen bornbefore he be- 
came a priest. A bishop of Ardfert is on the list of spiritual peers present at 
the parliament, 1560. A bishop of Ardfert is also among the peers in the 
parliament 1585, whenthere certainly was no bishop of Kerry. Fitzmaurice 
was bishopfrom 1551 at least. 

* A.D. 1581 Four Masters, p. 1761. 



iugum vobis ab Anglis S, R. E. desertoribus impositum depellere, summo 
animi ardore cogitabat, pro virili vestra omnes adesse, eumque contra Dei et 
vestros hostes ire parantem, prompte ac strenue adjuvare velitis, et quo id 
alacrius effeceritis, omnibus contritis et confessis, qui ipsum lacobum ducem 
eiusque exercitum Oatholicse Fidei assertorem et propugnatorem sequuti fuis- 
sent, et se illi adiunxissent, aut consilio, fauore, commeatibus, armis, alijsq, 
bellicis rebus, seu quacumque ratione, ei in hac expeditione spem dedissent, 
plenariam omnium pecatorum suorum veniam et remissionem, et eandem, quse 
proficiscentibus ad bellum contra Tureas et ad recuperationem terrse sanctse 
per Eomanos Pontifices impertiri solita est, concessimus; Nuper autem, non 
sine graui animi nostri dolore per vos accepto, ipsum Jacobum fortiter cum 
hostibus dimicando (sicut Domino placuit) occubuisse ; dilectum vero Filium 
Joannem Geraldinum ejus consobrinum in expeditione hujusmodi eximia 
pietate et animi magnitudine (auctore Deo, eujus causa agitur) successisse, 
compliiraque egregia facinora de Oatholica fide bene merendo jam edidisse : 
idcirco vos omnes et singulos majori, quo possumus affectu, hortamur, requi- 
rimus et urgemus in Domino, ut eundem Joannem Ducem, ejusque exercitum 
omni ope, quemadmodum dictum Jacobum viventem, ut feceritis, vos admo- 
nuimus, contra dictos h£ereticos adjuvare studeatis. Hsec enim vobis omnibus 
confessis et communicatis, et vestris singulis in dictis litteris contenta, pro- 
ipso Joanne, et ejus exercitu, facientibus ; et post ipsius obitum, si forte con- 
tigerit (quod Deus avertere dignetur) Jacobi ejus fratri adhserentibus atque 
faventibus, eandem plenariam omnium peccatorum vestrorum indulgentiam et 
remissionem, quam adversus Turcas, et pro recuperanda Terra Sancta conse- 
quuntur bellantes, de omnipotente Dei misericordia, et Beatorum Petri et 
PauJi Apostolorum ejus auctoritate confisi, tribuimus et elargimur, praesenti- 
bus, quoad dicti Joannes, et Jacobus fratres vixerint, et bellum contra haereti- 
cos ipsos gesserint, duraturis. Quoniam autem difficile esset has nostras Kteras, 
ad omnium, quorum interest, notitiam pervenire ; volumus ut et earum exem- 
plis etiam impressis, manu Notarii publici subscriptis, sigilloque personae in 
dignitate Ecclesiastica constitutse obsignatis, plena et certa fides ubique habe- 
atur, ac si praesentes essent exhibitae et ostensse. Datum Bomse, apud S. 
Petrum, sub annulo Piscatoris, die 13, Maii, 1850- Pontificatus nostri anno 

Oaes Glorierius. Visae per D. Generalem S. Cruciatse Commissarium. 
Joannes de la Kiumbide. 

SupradictcB litercB extractce ex suis originalibus in stampa impressce fuerunt cor- 
rectce et collationatm per me Alfonsum de Sema, publicum Apostolica et ordinaria 
authoritate, ac Archivii Romance curiee Notarium, in oppido Madriti Toletance 
DicBcesis die XIV. Octohris MDLXXX. 

Ad Imjus epistolse nostrseque historise concordiam, ignorandum non 
est, eosdem et a summo Pontifice " Jacobos^^ et a me Ibernicse linguse 
vocem sequente " Jaimos'^ vocari. , 


De Ulligo, et Johanne Burkis Oomitis Olanricardae filiis. 

Ex his quae hactenus vidimus, nou obscure coUigitur quanta cur^, dili- 
gentiaque fuerint Angli Ibernorum excidium moliti, et magna parte 


assecuti, ipsique Iberni eos in suam perniciem adjuverint, alii alios no- 
cendo. Sed adhuc clarius constabit uno exemplo quod subjecturus 
sum.jl UUigus et Johannes Burki comitis Clanrickardse filii diversis [100,] 
matribus editi, de patris defuncti hsereditate litigabant. Quam occasi- 
onem Angli ad utriusque perniciem, opportunam rati feruntur utrique 
occidendi alterum impune, facultatem fecisse scripto instrumento clam 
tradito. Inter omnes convenit UUigum in fratrem minime satis pium 
fuisse. Quod Johannes timens ciim in castello ab utriusque consan- 
guineo exciperetur hospitio, vir caiitus custodias et excubias ex famili- 
aribus dormienti sibi adhibetj illisque castelli claves tradi facit. Sed 
nihil tutum, ubi perfidiae locus est. Hospes homo perfidus et inhumanus, 
instructo convivio, pocuhs paratis^ custodes inebriatj atque somno^ vi- 
noque sopitis claves subtrahit, et patefactis ex composito foribus Ulligi 
agmen armatum noctu in casteUum infert. A quo duo Johannis fami- 
liares equites splendidi, somno capti, circumdati ferro primum confo- 
diuntur. Johannes qui in proximo cubiculo dormiebat, clamore et 
strepitu excitatus loricam saper subuculam subito induit : stricto gladio 
cubiiis ostium properat defendere : omnibus aditum intercludit. donec 
paciscatur, ut ad Ulligum fratrem, qui ad fores castelli expectabat, in- 
columis producatur. Cseterum perfidis fidei nihil habendum. Yix en- 
sem tradidit et loricam exuit cum a sicariis in ipso cubiculo diris vul- 
neribus configitur eodem auno quo Desmonise comes est capite trun- 
catus.* Keliquit filios duos Eaymundum Leitrimae baronem et GuHel- 
mum dequibus infrafasius agemus. 


Dermysius 0'Hiirlius Archiepiscopus Casilise longe invictissimus, et 

clarissimus Martyr. 

His beUicis incendiis, quibus hsec insula misere flagrabat, pacatis, aUa 
flamma excepit longe miserabilior, et immanior, ea est tyrannis exercita 
in sacerdotes, et alios CathoHcos. Qua sublatus imprimis est Der- 
mysius O^Hurlius CasUiae Archiepiscopus, de quo nos ita memoravimus. 
Dermysius 0'HurUus genere Ibernus equitis fiUus, puer parentum cura 
fuit ingenuus moribus, atque Htterarum rudimentis excultus. ^vo 
grandior Lovanise, et Parisus tantum in gravioribus studiis progressum 
fecit, ut, si cum hominibus sui temporis conferatur, Grammaticus vix 

* A. D. 1583, p, 1803j see p. 1733. Immediately before the murder, both 
had marched with Malby against the 0'Malleys. Malby was a savage capable 
of any atrocity. 


ulli secundus, rhetor eloquentissimo cuique par^ plerisque jurisperitis 
superior, theologis paucis inferior evaserit. Doctor in Theologiu, 
Jureque utroque creatus annos quatuor leges Lovaniee publice dictavit. 
Inde cum vir prseditus his artibus conjunctis cum mirifica quadam 
formsB statura, et animi gravitate, et majestate annos aliquot Eomse 
egisset, dignus Gregorio Decimo tertio Pontifici Maximo visus est, ut 
sacris ordinibus initiatus in Casilise Archiepiscopum consecraretur. 
Illico in Iberniam redivit delegatum sibi munus obiturus funestissima 
patrise suse tempestate, qua ejus sceptro potiebatur Blizabetha Tudor 
AnglisB regina non modo hseresis teterrimge lue injecta, sed acerrima 
[J01']fidei Catholicse, sacrorum episcoporum, et sacerdotum hostis.|| Princi- 
pis SU8B crudelitatem regii prsefecti, et ministri tyrannide in Cathohcos 
vincebant, non ii solum, qui regebant Angliam^ in qua fidei splendorem 
jam extinxerant, sed et hi, qui Ibernise prseerant : ubi indigense in hunc 
usque diem pro Christo extreraa perpetientes reluctantur. Nihilominus 
Archiepiscopus noster summo labore, et studio suse jurisdictionis gregi 
administravit sacramenta, et evangelium Domini expandit, omnes in fide 
confirmans, bieunium fere ab Anglis frustra inquisitus Ibernorum 
opera, et fide protectus, ssecularibus vestibus, quibus personam, et con- 
ditionem dissimulabat, indutus (quemadmodum cBeteri quoque sacerdo- 
tes in Iberni^, Scotia, et Anglia in prsesentem usque diem incedunt, 
postquam Anglorum regum furor in Ecclesiam Christi Jesu exardet.) 
Evenit denique, ut in Slania castello, et municipio Thomse Pleming 
Baronis Anglo Iberni, apud quem eo die Archiepiscopus diversabatur, 
coram Eoberto Dillone, Coclite Eeginse judice inter csenandum gravis 
qusestio fuerit excitata. In qu^ hseretici suam quisque sententiam 
licentiose dicentes eb insanise processerunt, ut Dermysius qui interfuit 
diu tacitus, ne se proderet, tandem tamen non potuerit ferre dehria. 
Itaque qua fuit vultus authoritate^ summ§> eloquentia, et doctrina, hse- 
reticorum vana judicia facile confutavit magna omnium admiratione. 
Uude Dillon judex conjectura adductus, ut sibi persuaderet illum esse 
insignem aliquem virum, qui plurimum posset hseresibus obstare : rem 
retulit ad Adamum Loftum Ibernise Chancellarium, et Henricum Ya- 
loppum summum qusestorem Anglos, penes quos regni administratio 
erat, prorege absente. Hi Thomse Baroni magnis pcenis imperant, ut 
Arehiepiscopum vinctum ad ipsos mittat. Interim Archiepiscopus 
Slani^ profectus a Barone, et regiis ministris in Eupesiurio castello 
deprehenditur anno 1583, mense Septembri apud Thomam Buttlerum 
cognomento Nigrum Urmonise Comitem, qui egre, et iniquo animo 
casum tulit, quantumque potuit postea insudavit, ut prsesulem carni- 
ficum manibus eriperet, prseterquam quod arma non suscepit, ut in 
simili eventu debuit^ et forsan fecisset, nisi Protestans esset : siquidem 
reliquus labor erat inanis. Antistes in regni principem urbem Dubh- 
linnam allatus multos dies cseci, tetrique carceris tenebris, et fsetore, 
vinculisque vexatur usque ad illum sequentis anni diem, qui Dominicse 
csense nomine celebratur, quo fuit hunc in modum ab hsereticis impug- 


natus. Primuin ad Adamum Chancellarium, et Henricmn Quajstorem 
productus comiter, efc benigne invitatur ad haereticorum sectas sequen- 
das magnis propositis prgemiis ea conditione, ut sacro charactere spreto, 
et authoritate accepta a Pontifice summo contempta per reginae inaug- 
urationem (o scelus !) Archiepiscopatum iniret. lUe dixit sibi decretum, 
atque fixum esse a Christi Jesu Ecclesia, fide, et vicario beneficiis ullis 
nunquam desciscere. Inde ChanceUarius, atque Quaestor suarum argu- 
mentationum caUiditate iUum decipere conantur, omnes nerVos extri- 
cantesj ut veritatem falsitatis convincant. Hoc Dermysius moleste ferens,, 
prgeserfcim, qubd sibi tricarum responsio interdicebatur, stoUdos, atque 
inscios jubet (ea erat animi magnitudine) ne sibi ArchiepiscopOj et 
homini in celebribus gymnasiis a doctorum numero non ejecto ridicula, 
et falsa documenta ingerant. Tum Hseretici ira perciti^ re^ inquiunt, 
eificiemus quod verbis preestare non possumus^ ut hac tua lege delusa 
deserta EeUgionem nostram vel obviis manibus amplectaris.H [102.] 

Antistes pedibus atque manibus vinctis humi prosternitur ad vastum 
truncum religatus. Ejus pedes, cruraque ocreis (id calciamenti genus 
est hoc sEeculo frequens ex corio confectum, et ultra genua pertingens) 
sale, butj^roj oleo, sero^ piceque iUitis^ aqua fervente admixta induuntur. 
Ita crura calceata, ferreseque craticulse imposita — injecto igne dire, et 
crudeUter fringuntur : jamque cruciamento per integram horam conti- 
nuato, picCj oleoque, reHquaque materia commixta ebuUiente, atque 
spumante non modb cute nudantur, sed et caro coctione comminuta 
dissipatur : muscuJi,, venas arteriasque sensim deficiunt : cumque ocrese 
excalciarentur, frustra frictse carnis secum trahentes non parvas ossium 
partesj nudas, atque rasas reUqueruntj spectaculum circumstantibus 
horribile visu, vixque fidem faciens. Attamen Martyr animo^ Deo, re- 
busque divinis intentus, ore ne uUum verbum proferens, in eodem alacri, 
et placidissimo vultus habitu in tormenti finem perstitit, quo fuit prius, 
quam csepit excruciarij perinde ac si soUs eestivi ardorem fugiens iu 
moUi lecto stratis capiti lenissimis pulvinis opaca sub arbore patuUs 
ramis diffusa juxta aquse rivulum jucundo murmure strepentem inter 
fragrantia lUia jacens, corpus magnis laboribuSj atque longis vigiliis 
fatigatum quieti reficiendum traderet. Cum vero in hoc ssevo/ et plus- 
quam Phalarico cruciatu Martyris invictum animum tyranni fregissent^ 
eorum jussu in pristinum carcerem, locum fsetidumj et alta caUgine 
mersum refertur, ad durioraj si excogitarentur, perpetienda paratus, 
Tunc temporis erat DubhUnnse Carolus Mac Moris presbyter e Societate 
JesUj vir artis medicBBj et chirurgicse peritus^ quij cum propter Christi 
fidem fuisset ab AngUs in carcerem conjectusj ab eisdem rursus fuit di- 
missus ob aUquas difficiles curationes adhibitas quibusdam nobiUbus. 
Is Sanctum Archiepiscopum in carcerem adiens^ eidemque admovens 
medicamenta, eb iUum perduxit, ut die decimo quarto potuerit in lecto 
aUquandiu stare. Quod ChanceUarius, et Quaestor inteUigenteSj et 
IJrmonise Comitem adventare, cujus authoritatemj atque potentiam Der- 
mysio saluti fore, timebant, maUs Furiis acti statuunt iUum quam celer- 



rine ultimo sTipplicio afficere. Veriti autem, ne populus ad tumultum 
concitaretur, atque pastorem ^ nece eriperet, si palam civibusque scien- 
tibus esset interficiendus, suorum militum, tortorumque sentinse im- 
perant, ut Antistitem summo mane ante solis exortumj nondum civibus 
experrectis extra urbem carro veetum furca suspendant. Cum ita ferre- 
tur, occurrerunt illi ex omnibus oppidanis duo tanturaj et amicus qui- 
dam qui summa erga eum fide fuerat, ejusque singularem curam ab eo 
tempore, quo ftdt primum captus^ babuerat^eumque comitantur. ArcMe- 
piscopus antequam in patibulum fuit elatus, amici mauum sua preben- 
dens, et fortiter stringens, paimge indelebile crucis signum colore ru- 
brum, pignus animi gratissimi erga fidissimum amicum, rarum, atque 
sanctum fertur, impressisse, Illico vimineEe restis laqueo suspensus 
brevi cruciatur, et morte prsemia seterna in cselo fuit adeptus anno 
Domini millesimo, quingentesimo octogesimo quarto, septimo die Junii 
mensis.* Pama est, nobilem fseminam a malo deemone, quo fuit diu 
afflicta eo in loco, quo Dermysius supplicio affectus, esse vindicatam. 
Martyris cadaver Gulielmus Simoensis DubbJinnensis civis ab eo locOj 
quo fuit hereticis sepultum, in alium occultum translatum urna lignea 
conditum inhumavit. Mortem, et supplicium Eichardus insignis 
Musicust fidibus celebravit lamentabili, atque funesto tono, qui Slanii 
[103,] Baronis delictum" nuncupatur.H 


Gelatius 0'Oulenanus, et Huon 0'Melkeranus Martyres. 

HiEC habui, quae de Casilise ArchiepiscopoinvictissimoMartyredicerem. 
Pauciora de Gelatio 0'Culennano Abbate et Huone O^Melierano sa- 
cerdote memorabo. Gelatius O^Culennauus fuit editus natalibus haud 
obscuris, Lovanise litteris excultus Eomam adiit. Unde reversus in 
Iberniam sacram Divi BernardiEeligionemprofitetur. Virtutibus magis 
indies florens et Pontifici Maximo, et ordini sancto dignus videtur, ut 
BuDise Abbas creetur. Brevi post captus est ab AngHs, qui Moyose, et 
alios vacuos Episcopatus regni Connachtse ilK ofierunt, modo Catho- 
lica religione Pontificisque Maximi partes deserat. Ad hsec ille re- 
spondens hsereticis, magna sunt, "inquit," amplaque hsecbeneficia, quse 
mihi proponitis, sed ut illis fruar, quamdiu dabitis mihi ? Qaamdiu, 
inquiunt hseretici vixeris. IUe tum, quandiu inquit, mihi dabitis ut 

* Martyred on Stephen's Green, and buried in the old churchyard of St. 
Kevin : Analeeta, ii. p, 71 ; also Mooney, who says that it was in May, p. 69. 
t Neither Ricbard nor his elegy known to the editor. See Analecta, 




vivam ? Nos, inqumnt isti, non possumus tibi constituere finem vivendi, 
neque vitam tuam producere^ scireve tui fati diem. Ergo inquit, ille, 
longe consultius mihi fuerit, liuic obtemporare, ejusque legem servare, 
qui fati mei lioram scit, qui potest mihi vitam longiorem concedere, et 
darCj ut in caelo vitam aetemam et felciissimam agam, quam gerere vobis 
morem^ qui, ne ut uno momento temporis vivam, facere valetis, istis 
fucatis, fluxis^ atque falwis muneribus, me ab seterna beatitudine avertere 
conantibus.^^ Hoc responso Angli ira perciti, Heligiosi digitos, crura, 
brachiaque malleo contundi jusserunt. Cum tamen ne hoc cruciatu 
possent ejus invictum animum frangere, illum, et Huonem O^Melker- 
anum sacerdotem ejusdem sententiae assertorem imperant suspendi. 
Quod Huon timebat, flebatque petiit Abbas a tortoribus, ut ille prius 
afficeretur morte, ut ipse timidum mortis terrore sacerdotem inter 
moriendum confirmaret : idque fuit adeptus. Huone suspenso Abbas 
non solum intrepide^ sed magnanime sequitnr. Ita ambo furca suspensi 
cselos celeriter ascenderunt, Dubhlinna Eedemptoris anno miUessimo 
quingentesimo octogesimo quarto, vigesimo pruno die Novembris, sub 
quod tempus sextum, et vigesimum annum Abbas explebat. Cujus 
corpus fuit in pinnis arcis oppidi collocatumj triste Catholicis spectacu- 
lum, et in Ulud Angli plumbeas glandes bombardis jaciebant. 


In Connachta vehemens Anglorum atrocitas. 

Neque in sacerdotes solos, sed in alios quoque CathoKcos hsec tyrannis 
exercebatur. Eichardus Binghamus Anglus eques auratus Connachtse 
regni prsefectus ea lenitate, et moderatione proviuciam primum* csepit 
administrarej ut fuerit omnibus quam acceptissimus honorificentissimo 
titulo vocatus a provincialibus misericors preefectus. Cseterum hsec 
non vera^ sed ficta fuit misericordia ; non columbina ; sed vulpina sim- 
plicitas. Hsereticusj postquam de se magnam miserationis, et pietatis 
opinionem concitavit, inde crudelitate plusquam Pharlarica exarsit, Ca- 
tbolicorum sanguinem avide effundens.f O^Conchurem Eubrum agen- 
tem octogesimum circiter annum laqueo strangulat,{ ex O^Conchnrum, 

* A.D. 1584. F. Mast, p. 1817. 

f The Cromwell of Connaught : and who should have taken the sirname as 
he took the lands of his hravest opponent, " Deamain an carrain" (i.e. " Falx 
diaholi.") See Four Masters, A.D. 1586, an sequent. Cox, p. 412. 

t A.D. 1588 ? Perhaps it was Edmund Burke, head of his family, aged 80 
years, whom Bingham hanged. Lombard Oommentarius, p. 405. 



L J Burkorumque gente multos extinxit.jj Quam tyrannidem fugientes 
equites Burki duo in castellum, quod in laeu ipsi habebant, cum fa- 
milia secesserunt.* Eb Binghamus lintribus, atque pontonibus adit 
manipulo militum stipatus. In insulam cum de navicula descendisset, 
Burki castello erumpentes occurrunt. Hseretici terga vertentes pro- 
perant conscendere pontones. TJrgentibus Burkis Binghamus in aquam 
sese prsecipitans nando vix evasit. Eadem ssevitia barbara coactus 
!Fargusius 0'Kealla in silvas densissimas se cum paucis abdidit. Inde 
erumpens Anglos ssepe impetit, ab eisdem quoque ssepe impetitus. 
Illum denique impunitate donatum Binghamus recipit in fidem. Brevi 
tamen post cum Eargusius in festo Dominici natalis domi suse noctu 
leetibundns csenaret, a justitise ministro, militumque agmine missis a 
Binghamo improvisb obsidetur. Dum IxEeretici barbari foribus effrin- 
gendis distinentur, Eargusiust per subterraneum cuniculum, quem 

• A.D. 1586. Four Masters, p. 1847. Hag's Oastle in Lough Mask. 

t Nonotice of Fergus 0*Kelly appearsinthe Four Masters, or the tribes and 
customs of Hy-Many, but in Mooney's history of the Franciscans, it is stated 
that down to the time at which he was writing, A.D. 1617, the convent of 
Kilconnell, founded by the 0'Kelly, was yet perfect, though it had very often 
been occupied by the Bnglish forces in the course of the wars, and that Bing- 
ham himself had left the Friars in possession, and ordered them to preserve 
it. " Fuerunt ssepe in isto conventu stationes militum Anglorum constitutae 
tempore belli, nunquam tamen conventum demoliti sunt, sed manet adhuc in- 
teger quoad omnes partes etiam quoad vitrea, et celaturas et picturas, non 
obstante quod milites passim per ecclesiam habentes sua contubernia, ignes 
etiam in singulis contuberniis habebant et locum sordibus ssepius repleverint" — 
" aspectus ejus ad devotionem excitandam plurimum juvat : parietes constructi 
sunt ex optimo lapide, quorura magna pars est valde polite secta : tegulse sunt 
ligneffl, et celatura ecclesise valde pulchra : septem sunt altaria, campanile tmrris 
alta, et ibi campana satis magna et bona, quas mirabiliter manus haereticorum, 
qui hujusmodi avidissime diripiimt evasit." In the year 1596, Captain Stryck, 
who was quartered there with iifteen troops of soldiers, (a good man though a 
heretic, for I knew him well saith our author) ordered the friars to remain in 
the conventj and pledged himself to punish any soldier who should dare to burn 
any of the timbers of the church, or otherwise injure it. During the nine 
months military occupation of the convent, the friars remained, were allowed 
to say mass privately in the sacristy, and had some cells for their own exclusive 
use in the dormitory. But all their gardens and orchards were cut down for 
fire by the soldiers, who could not venture half a mile into the thick woods 
around the convent without losing some of their men. 

"Ante illa tempora Dominus Richardus Binghamus, provinciae Connacieegu- 
bernator, vir crudelis et sanguinolentus, qui tyrannice multis innocentibus pro 
fide mortem intulit tanien saepius veniens ad illud monasterium dicere solebat, 
non esse permittendum ut talis locus destrueretur, et fratribus accersitis, illos 
adhortatus est ut sedulam operam ponerent in conservanda fabrica domus, ne 
periret. Quod ut talis diceret et fieri permitteret, ego non nisi in Divinam 
Providentiam referre potui, quae ita disposuit ut fortasse conventus ille integer 
mansurus sit, tot aliis dirutis, donec Deus meliora tempora eoncesserit." 
Fratres antem qui in conventu conservando operam dederunt fuerunt Solomon 
Mac Egan, Hugo Mac Egan et Philippus Oluana (Olune ?) qui adhuc vivit et 
meo judicio, si licet hominem in vita laudare plane sanctus ac Deo charua 



similes casus timens domo excavatum longe intenderat familiam prse- 
mittit. Ipse temperata bombarda justitise ministrum nomine compellat, 
quasi misericordiam barbari imploratUrus, respondentemque duplici 
plumbeli. glande confodit. Secundo quoque intenta bombarda sternit 
alium militem, et sedibus flagrantibus igni ab hsereticis injecto per cu- 
iiiculum familiam secutus incolumis evasit, et adhuc mortuus an sit, mihi 
non constat. 


- Momoniarum crudelitatis aliqua exempla repetuntur. 

In Momoniis quoque viros maguanimos e medio toUere non omittunt 
Angli barbara feritate humanum, et Catholicum sanguiuem sitientes. 
Imprimis avunculi mei : Gelatius et Bernardus Mac Suinnii summo 
supplicio af&ciuntur.* Pater quoque meus Dermysius diligentissime 
quaeritur, cujus comes Giraldus interceptus, et tortus manibus, atque 
pedibus igni admotis, donec ungues, et summi digiti fuerint combusti, et 
consumpti, tamen vir magn^ fide, et constantia praeditus dominum mi- 
nime prodidit. Brevi post Dermysius cum comitibus quinque regio 
ministro quatuordecim militibus stipato factus obvius acriter dimicat, 
et tandem multis vulneribus affectus sternitur duobus comitibus occisis, 
et tribus sauciis. Neque hostibus fuit incruenta pugna, e quibus non 
pauciores cum duce cecideruut, priusquam fuit dirempta per homines ex 
proximis pagis accurrentes. Dermysius, et alii saucii curationibus exqui- 
sitissimis convaluerunt. 

Anglorum barbarum furorem fugiens Daniel Mac Carrha principis 
Mac Carrhse filius, aspera, et dif&cilia aditu loca occupans non sine arma- 
torum firma manu sese aliquandiu tutatus est. Ei canis fuit instinctu. 
mirus, nomine Kieganus (Kiegan geir) qui domino somnum capiente 

senex, assiduus in oratione, humilis et discretus in conversatione, pp. 39, 40 
In the original draught of orders for the Government of Oonnaught, A.D. 
1579, there was a clause, '' that whereas divers houses freight with fryers re- 
main in some parts of that province unsuppressed, our pleasure is that you 
cause them to abandon those places, and compel them to change their cotes 
which houses may be apt habitations for Englishmen." This clause was, how- 
ever, omitted in the enrblment, lav Oonnaught, pp. 306, 307, I. A. Soc, not 
of course that friars were not ultimately to be " extirped," but on the same 
principle of teraporary, politic toleration, which di*ew down the censure of 
Government on Perrott, when he wished to force the Irish to take the oath of 
supremacy, and to enact in the Parliament, 1385, the English penal laws 
against the Irish Oatholics." The Government of Ireland by Perrott, p. 

* A.D. 1584 ? One Mac Sweeny (Rory) hanged that year in Cork. Four 




vigiliaa semper agebat, et quoties aliquos venientes^ ant prsetereuntes 
sentiebat, illum expergefaciebat. et prseiens adeunda loca explorabat. 
Cum vero Daniel incolumitatem fuisset assecutus, Thadeus sylvestris 
homo in eum male animatus, canem nihil mali facientem ferro confodit, 
cujus nequissimi facti dignas poenas cito pependit a Daniele ex arbore 
suspensus. Id etiam, quod modo relaturus sum, posteritas, quse de 
rebus hujus sevi animo libero, et a perturbationibus alieno judicabit, in 
crudelitatis, et etiam ingratitudinis exempla forsan referet. Donatus 
Mac Crahus cognomento, Mveus, Ibernus vir apud populares suos fru- 
[105.] gahtatejjl et liberalitate notissimus Momoniarum prsefecto Anglo quem 
hospicio acceperat, non modo lautum, splendidissimumque convivium 
instruxit, sed etiam domesticos suos chorseas atque ludos exhibere jussit. 
Paucis inde diebus prsefectus hospitem Corchacam accersitum ultimo 
supplicio af&cere imperavit, causatus viro probo, et frugali non fuisse 
substantiam alendse tantse familise parem, atque adeo tot domesticos, 
non nisi furtis, rapinis, et aliis artibus vetitis (quod nullo modo probatum 
est) ab eo ali necesse fuisse.* 


Ang-li discordias Ibernorum optimatum accendunt. 

Ea verb non minima pars calamitatis, qua misera iusula afBicta est, 
erat, quod ipsi primores Iberni, ahi alios impuguabant, eorumque dis- 
cordias Angh penes quos erat administrandarum rerum gubernaculum, 
non modo non inhibebant, sed potius augebant et accendebant, ut saepe 
jam vidimus, et nunc quoque constabit aliquibus exemplis quse tempo- 
rum ordine hic referri debent. 

Inter Terentium O^Nellum principem Tironse, et Hugonem Q-^Nel- 
lum qui postea magnus cognominatus est, Dunganninse baronem Tar- 
dorchi filiumj magna erat controversia de Tironse principatu, qui tan- 
tum abfuit ut a regina bello prohiberentur, ut potius utrique regiuEe 
copiffi ad gerendum bellum fuerint subministratae. Ad locum cui no- 
men est, Eupes cana (Carraigliath)t baro cum duobus milhbus miUitum, 

* Hibernia Pacata, vol. ii. pp. 257, 259. 

t A.D. 1588. Four Masters, p. 1886. Carraiglieth, a mile above the con- 
fluence of Finn and Mourne, county Tyrone, It is stated, in the " Govern- 
ment of Ireland by Perrott,"p. 1 12, that all the English soldiers had been re- 
called from Ulster, except those kept by Turlough Leynagh, at his own re- 
quest. The earl, no doubt, had some of those Irish soldiers, whom, by his 
previous composition, he had boundhimself to support, p. 30, ibid. To these, 
probably, our author refers. See also, p. 32, for the policy here attributed to 
the Bnglish. In 1593 the Earl had six companies of soldiers, at the Queen's 
pay, under his command. Cox, p. 403. 


quoram regim magna pars erant^ castrametatui. Eodem ire contendit 
0'Nellus cum octingentis militibus quorum erant duse regise cohortes, a 
Gulielmo Mosthone et Surdano* ductse. Caeteros plerosque ductita- 
bant Mac Suinnii Momonii,t Maurus cognomento " vacca," Melmurius, 
et Mauius Eugenii filius, avunculi mei, qui belli, novarumque rerum 
cupidi vel tyrranidem Anglorum in Momoniis fugientes non multis ante 
diebus aliquos peditum manipulosex Momoniis in Ultoniam perduxerant. 
Signa utrinque conferuntur. Eegii regios aggressi non ex animo sed per- 
functorie certare videbantur^ nihil damni vel accipientes vel inferentes. 
Cseteras baronis copias Momonii fundunt^ fugant et multos occidunt 
prseter omnium opinionem cumfuerint numero longissime inferiores. Inde 
uterque de principatu illo pactum init et baro creaturcomes.J Sic enim 
Anglis utile visum est, ut uterque alteri impedimento esset, ne contra 
regiam coronam aliquid moliretur. Neque in bello tantum sed etiam in 
judiciisAngli prsefecti conabantui provincialibus Ibernis potius of&cere 
quam consulere. Cujus rei subjungam hoc exemplum Rosus MacMagau- 
nus (Eosa bui) cognomento " Pallidus," Aurilise princeps, cum diem 
obiisset, ejus frater Hugo, cognomento " Euber " (Aodha Eua) 
Patritius (GilLaphadrig Mac Art MoilJ Iberus Parnise dominus, 
(Ebhir Mac lul) et Bernardus Dartiriae dominus (Brien Mac Aodha,) 
omnes ex Mac Magauni famiha eo de principatu Htigabant § apud Gu- 
lielmum Eitz Gulielmum hsexeticum Anglum Ibernise proregem, quem 
Ruber corrupit promissis septingentis vaccis ut secundum ipsum judi- 
caret. Prorex Iberum Earnia et Bemardum Dartiria jussit esse con- 
tentos. In Munichano municipio quod illius principatus caput est, ipse 
prsesidium collocat. Cseteros pagos et agros inter Eubrum et Patritium 
divisit, illi qui dona promisit priorem locum adjudicans et Mac Magauni 
nomen reHnquens.jj Lepidum hercle fuit judicium, quo omnibus simul [106.] 
Utigatoribus adempta pars magna rei, de qua controversabautur, alii qui 
nuUum jus habebat, comparatur. Similem sententiam a Eomano judice 
latam graviter reprehendit Cicero, Lib I, QjBBLc. Euber autem noluit 
vaccas tradere, adempto sibi Munichano moestus, causatus proregem 
pacto non stetisse. Ob quod illum prorex alio crimine insimulatum, 
Munichani morte plexit, et ejus possessiones reginse addixit. Has 
tamen postea recuperavit Bernardus Dartirise Dominus Macmagaunus 
inauguratus, Anglis invitis ut inferius referemus. 

* "Parker," Perrotfs Government, p. 127. 

t Four Masters, p. 1886. The Geraldine soldiers, after their master's death, 
were scattered over Ireland ; see them with 0'Rorke, p. 1827, and in Galway, 
p. 1855. Many of them must have retired to Spain, as Philip II. sent not less 
than 5,000 Irish to aid the league iu France. 

% He was Earl before the battle. The 0'Neils made no agreement. The 
English aided the weaker. Perrotfs Government, p. 91, 32. 

§_A.D. 1589. Four Masters, 1877, where Mr. 0'DonoYan has coUected 
copious details of Fitzwilliam's treachery and cruelty. 



Interim silenda non est sententia celebris a Johanne Perroto Iber- 
nise prorege lata. Coram. qno cumTliadsens et Catbalus 0'Conclinres 
Oplialii de prsediis litem moverent, isjussit, ut potiusferro quam jure 
experirentur : illi pudore moti ne timidi viderentur si singulare certamen 
recusarentj spatium dierum septem accipiunt, ut se parent ad duellum, 
quibus Thadeus continenter fere divinum auxilium implorans adDeum 
preces effundebat. Cathalus verb in pugilatiis studium omnem operam 
impendit. Die constituta cum stadium ingrederentur Parrotto et aliis 
spectantibus, acriter et dextre utrinque dimicantes lethalibus vulneribus 
affecti sunt et inde Cathalus intra paucos dies perivit.* 


Angli ab Ibernis obsides extorquent. 

In hoc funestissimo rerum statu, Angli veriti ne Iberni injuriis et reli- 
gionis oppugnatse causa moti rebellarent, a multis eorum obsides ex- 
torserunt : et Hugonem O^Dounellum TirconnellBe principem, ahosque 
magnates TJltonios, quorum obsides non habebant, timebant ; nec tamen 
obsides ab ilHs petere audebant, ne homines rebeUandi cupidos irri- 
tarent, a quibus minime nesciebant obsides non fuisse dandos, sicut 
neque tributum AngHse coronse pendebatur. Quod vero palam eJGficere 
non poterant, clam, et per dolum tentant. Johannes Bremichamus 
Anglo-Ibernus Dubhlinnensis, mercator, a prorege partim prsemiis, atque 
pollicitationibus allectus, partim metu pulsus navim mercibus onerat, in 
eam quinquaginta milites a prorege acceptos imponit, et Dubhlinna 
solvens, secundisque ventis inter Iberniam et Scotiam vectus, in lacum 
Ocelli (Loch Sulin) t in finibus 0'Donnelli appuHt. Ad novi merca- 
toris famam juvenes nobiles ahquot eonfluunt, quorum primus fuit Hugo 
0'Donnellus cognomento " Euber/' O^Donnelh principis fihus natu 
maximus, tune decimum quartum annum agens : quem comitati sunt 
Eugenius Mac Suinnius, cognomine "junior" Thuetise princeps, et 
Eugenius 0'Gallachur eques. Hos mercator ad videndas merces in 
navira, invitat. Sed ubi conscenderunt navim, a militibus quinquaginta 

* A.D. 1583. Hardiman's Statute of Kilkenny, p. 96. The fact, as related 
by Hooker, differs in slight details from our text. 

■f Lough Swilly, A.D. 1587. See detailed account of this event. Four 
Masters, ibid. Perrott, apprehending the descent of the Spanish Armada, had 
taken hostages from all the Irish, " Grovernment of Ireland, p. 133," and he 
had good reason to fear 0'DonnelI, p. 127. Had not Red Hugh been seized 
at this period, the fifteen years' war would have really commenced at the pe- 
riod assigned by our author, 1588. 

CAP. XXV.] IBERNIjE sub elizabetha. 1.33 

vincti, subter catastroma mittuntur. [Jiide Mac Suinnium ranidum 
dimittunt ab eo in obsidem dato filio, Daniele Mac Suinnio, cogno- 
mento, '' Cseruleus^'' (Gorm). Mac Suinnius quoque Thuethius dimissus 
est, ciim puerulum generis obscuri, filii sui vestibus indutum in obsidem 
tradidisset. Eugenius etiam 0'Gallachur, Huonem 0'Gallachurum 
nepotem ex fratre Cormako dedit obsidem. Bremichamus Dubhlinnam 
reversus, quatuor obsideSj Eubrum, Cseruleumj Huonem et puerulum 
ignobilem proregi tradidit. Is puerum cum cognovisset non esse 
Tuethii filium, dimisit. Tres nobiles in arce Dubhlinnensi cum aliis 
obsidibus custodias mandat.|| [107.] 


Persecutio veheuiens Anglorum contra fidem mota describitur. 

Ita cum Ibernia misere fuisset profligata nobihum discordiis et inter 
se, et cum regia corona, Ecclesiasticorumque cruore per Anglos diffuso ; 
nobilesque qubd erant dissentionibus defessi, et opibus jam invalidiores, 
multorumque obsides apud Anglos, pro Catholica religione minus 
viderentur arma sumpturi : excepit statim contra Christi fidem persecu- 
tio, et tyrannis Elizabethse reginse jussu^ ut omnes omnino Catholicam 
fidem desererent, et sacerdotes rejicerent, a Ministris hsereticis prgecepta, 
doctrinamque caperent, Eeginae sectam amplecterentur, atque csere- 
moniis audiendis diebus festis in temphs interessent : et ad id terrore, 
metu, psena, vi cogerenrur. Quse dira Catholicae fidei oppugnatio eo gra- 
viorj et periculosior erat, qub jam tunc erant Iberni magis qu^m 
unquam post fidem receptam, rudes Theologise, Philosophiae, et 
juris imperiti, perinde ad disputandum, populmnqne conservandum 
in vera Christi Jesu rehgione imparatij quia prseteritis dis- 
sidiis, rerum perturbatione, hsereticorum barbaro furore, gymnasia cor- 
ruerunt : vixque, ullus munere docendi graviores litteras publice 
fungebatur : Eeligiosorum sacri conventus erant, parte majore dissi- 
patij et aversi, sacerdotes ad infantes aqua sacra a;bluendos in multis 
locis non facile reperiebantur : in locis compluribus juniores id tantum 
fidei callebant, quod a matribus nutricibusque didicerant, Ac ahqui 
certe tam erant fidei documentis destituti, ut nihil confirmare, 
proferreque scirent, prseterquam quod ipsi firmiter crederent quid- 
quid Ecclesia Catholica Eomana crederet : penes eam esse ve- 
ram Cathohcse fidei doctrinam et Anglos mal^ de fide sentire: 
horumque prseceptis se minime fidem habere. Qua fidei imperitiaj et 
ruditate magis oppida regiaj quam optimatum fines laborabant, quia 
regia oppida AngH frequentabant. Quod causee est, ut pastores, et rustici, 
nedum uobiles Ibernici veteres, et novi sint in Oathohcse :^dei, sinceri- 
tate magis puri, et candidi, quam Angloibernij qui in regiis oppidis 
commorantur. In hac summa cahgine, et ignoratioue dubium non 


est, quin Iberni divinitus Anglorum concionatores fugerint, luserint, 
respuerint, et errores fuerint aversati occulto quodam, et abstruso fidei 
lumine quod ex eo solum multi mire ducebant qubd penes summum 
Pontificem erat vera fidei scientia et ab eo nove Angli defecerunt. 


Thadaeus 0'Sullevanus insignis concionatcrr Ibernos confirmat in Fide 


In bis angustiis Deus Optimus Maximus qui suos in summo 
discrimine constitutos minime deserit, Ibernis subvenit per Thadeum 
O^Sullevanum Theologum doctorem Seraphicffi Religionis alumnum. 
Is cum in Hispania litteras sacras didicisset, in Iberniam flagrante hac 
persecutionis facula revertitur : Dubhlinnam, Manapiam, Corcacham, 
Lomnacham et alia oppida regia adit. Ditiones nobHium, totamque 
Iberniam peragrat, evangelicam legem explicans, in ea populum conser- 
vans, et ab erroribus novis deterrens. Quod tanto sermonis Ibernici 
iiitore, tanta eruditione, tanta vitse innocentia, tanta fehcitate preestitit, 
[lOS.jut eum Iberni secundum suum Patritiumj| vocent : quippe per quem 
Deus iUis conservavit Catholicam fidem, quam per Divum Patri- 
tium misit. Cum insignis concionatoris fama per totam Iber- 
niam celebris ad Anglos pervenisset, ipseque ab iUis diligenter in- 
quireretur, illum Eugenius 0'Sullevannus Bearrse princeps patruus 
meus occuluit, donec illa inquisitio paululum eonquieverit, duosque 
perditos homines qui rem ad hsereticos deferre statuerunt, com- 
prehensos morte plectendo antevertit. Denique Thadseus diem 
sancte obivit^ paucis diebus ante initium beUi magni, quod infra sum 


Aliquot casus persecutionis scitu jucundi. 

Eefeeam hic nonnuUos hujus persecutionis casus, quibus, et Iber- 
norum constantia probatur, et quam vanae et lubricge ipsis hsereticis suae 
sectse videantur, constabit. Imprimis juvenes nobUes Iberni"^ qui Dubh- 
Hnnse ab AngHs obsides tenebantur, in templum ducti die, qui festus, 

* Buried in Kilchree Franciscan Convent, county Cork. " In claustro hujus 
conventus in ingressu capituli jacet corpus venerabilis fratris Thadaei 0'Suili- 
bhaine, qui obiit 17 Decembris, Anno. 1597. Hic erat insignis prsedicator, 
qui multa bona praestitit verbi Dei prsedicatione in tota Hiberniaj cujus mag- 
nam partem ipse peragravit, praesertim partes magis sylvestres et minus civiles 
in quibus latrocinandi et meretricandi licentia magis increbuerat. Multse 


et solemnis, ab hsereticis agebatur, Ministris cantu musicaqae per- 
sonantibus, ingentem clamorem, et vociferationem extulerunt, usum 
aurium intercipientes, et hsereticas cseremonias impedientes, nec incepto 
prius destiterunt, quam templo ejecti in pristinam custodiam fuerunt 
relati unde postea nunquam ad sceleratos ritus fuerunt evocati. 
Eo die, qui memoriam Dominicae csense festus agitur, hseretici 
ministri numerosam plebem Ibernorum agricolarum, et rusticorum in 
templum vi coactam in modum coronse, vel circuli genibus flexam di- 
gesserunt ! et unus minister gerens magnum tritici panis globum sin- 
gulis singula frustra porrigebat ! alter ex magna vini amphora potum 
dabat. Primus rusticorum cnm panem accepisset sinistra manu servavit. 
Mox vini phialam sumens, merum totum per longam et impexam barbam 
fudit, simulans se id totum bibisse. Cum verb secundus rusticus va- 
cuam phialam invenisset, primum alloquens, qiiid est inquit, compater, 
quod nihil vini mihi reliquisti ? Tum primus illum suo panis frustro in 
facie percutiens, si ego, inquit, hausi totum vinum, devora tu 
totum panem." Inde risus sibilus, clamor, et tumultus ortus 
totum illum hsereticse communionis apparatum subvertit, frustra 
renitentibus ministris. In quodam pago prope ab oppido Pon- 
tana (Drohadantha) minister Anglus agebat, qui Catholicum sacerdotem 
pagi, caeterosque Catholicos magnis molestiis afficiebat nunc sacerdotem 
conando capere, nunc de vicinis querellas effundendo, connubiis, bap- 
tismo funeribus aliisque rebus divinis volendo interesse. Cum contigisset, 
ut quidam vicinus obiisset diem, ejus corpus inhumare caeteri cupiebant 
sacerdote praBsente, et ministro inscio. SuEoma quiete corpus in tem- 
plum latum circumdatur a faeminis (nam viri non intererant prse An- 
glorum metu) sepulchrum effossum jam erat, sacerdotes sacrum Missse 
celebrare csepit uno puero respondente. Quod hsereticus minister, qui 
totam noctem vigilavit, cum explorasset, clam, et furtim templum in- 
gressus juxta fores tacitus stetit donec fuerit sacrum peractum. 
Tum vero sacerdotem collo deprehendens calicem quoque sacrum 
capiens, " da/' inquit, '^hunc calicem et veni tu quoque, me- 
cum captus authoritate et jussu reginae." Tum faeminse surgentes"^ 

ergo perditae personae utriusque sexus hujus sancti viri monitis et exhorta- 
tionibus ad frugem meliorem venerunt. Assistebat concilio et auxilio Revdmo. 
Domino Dermitio G-ratho Episcopo Oorcagiensi ; nec quidquam magni mo- 
menti sine ejus consilio moliri consuevit, Mooney, p. 52. After detailing the 
many escapes of 0'Sullivan from the priest hunters, he tells how, after dying 
near Kilchree, he was carried to the tomb at midnight by a few trusty Oatho- 
lics. In 1617j there were four Franciscans living near Kilchree, but were not 
allowed to enter the convent, their exclusion being one of the clauses in the 
grant of the convent lands to Cormac Mac Diarmuid Mac Oarthy of Mus- 
kerry. « Sunt ibi sepulturas majoris partis totius illius districtus nobilium, qul 
magno zelo affectant conservationem loci et sunt et semper fuerunt boni ac 
liberales benefactores fratribus." Most of those " benefactors" were swept off 
by Cromwell and William of Orange. 

* " The only amusement and conversation with which they beguiled the time 
by day and night, was lamenting their troubles and listeuing to the cruel sen- 
tences pronounced on the high born nobles of Ireland." Four Masters, p. 865. 


et in miiiistrum manus irapigre injicientes, illum in excavatumj et 
apertum sepulckrum dimiserunt^ terraque et lapidibus obruere cseperunt. 
Ille contra clamabat^ veniam petens, atque pollicens se nunquam iu 
[109.] posterum vel minima Isesionelj sacerdotem, aiit ullum Catliolicum la- 
cessiturum. Quod cum jurejurando confirmasset, sacerdote jubente 
a fseminis dimissus est^ et postea juramentum implevit^ paganis nibil 
molestus, sed acceptior, et charior. Alius ministroclericns Catholicis 
oiiiciendo tandem defessus, sinit subjectos suse jurisdictionis ad contra- 
hendas nuptias, infantesque sacro flumine abluendos opera Cathalicorum 
sacerdotum nti, modo mercedem sibi solvant, et matrimonia sic con- 
tracta, puerosque sacro fonte lotos in album, vel librum suum refert, ne 
ab iis quibus visitandi, negligentioresque rainistros puniendi potestas 
demandatur, coereeatur. 

Alius quoque minister cum editum in lucem infantem prius occupat, 
quam Catholicus sacerdos, baptizatum parentibus reddens extorta mer- 
cede,"^ sic ait. " Parva merces est, sedmerito ; nam si minus integra est^ 
baptismus etiam meus minus integer est. Ferte filium vestrum baptizan- 
dum ad Papisticum clericum, qui magis vobis placeatj illique reliquam 
mercedem reddite. Ego non ignoro, quam difficile vobis sit_, integram 
mercedem illi, et mihi solvere, tamen hac parte egeo, quippe nihil aKnd 
habeo, unde mihi victum suppeditem. Idcircb mihi ignoscatis, ob- 

• The women of Drogheda distinguished themselves on other occasions. 
Before the year 1610, there was no fixed place for Oatholic worship in the 
town : the few priests who remained celebrated mass and administered the 
sacraments in different places and at different hours. In that year the Fran- 
ciscans opened a chapel, which was twice plundered before the year 1617- On 
the first occasion all the vestments, chalices, &c. were carried off, but all the 
brothers escaped ; on the second, Father Francis Helan (sic) a very old 
priest, was seized at the foot of the altar after saying mass. The other friars 
disappeared through secret passes known to themselves alone. When old 
Father Francis was conducted a prisoner through the streets, the women rose, 
rushed in crowds from all parts of the town, and, after a copious volley of 
stones and other missiles, succeeded in rescuing him. Deeming it, however, 
more prudent to bow to the storm, for the sake of the people, he surrendered 
himself, and was conducted the same day to Dublin, and brought in his friar's 
dress before the chancellor, the Protestant Archbishop of Dublin. The cap- 
tain of the escort interceded for him, telling the whole history of the capture 
and rescue and voluntary surrender, and protesting vehemently that he had 
never been in so great danger of his life, as from these women of Drogheda. 
" Hsec risum moverunt simul et iram contra cives incitarunt : frater carceri 
mancipatus est, et ibi sex mensibus detentus." This seizure was part of a ge- 
neral plan for taking all the friars and priests, a false brother having promised 
that he would insure its success. The Archbishop of Dublin, Eugene Mat- 
thews, narrowly escaped on the same day. The house in which he was living 
was searched, but he, with another companion, stole out through the windows, | j| 

over the roofs of the neighbouring houses, and baffled the government priest- 
hunters. The false brother afterwards confessed his crime, *' Oum magno 
dolore a nobis per internuntium, veniam petiit et ut speraraus in gratia mor- 
tuus est." Mooney, p. 18. 



Idem minister conjugem suam, quam per plateas deambulantem vi- 
ciniai pueri solebant destestari, sputisque, et salivis interdum obruere, 
clerici uxorem appellantes, ea oratione consolabatur, illam non esse 
conjugem clerici, neque se quidem clericum sed tamen Protestantis 
ministri munere fungi, nt habeat, unde se alat, et Catholicis magis per 
se, quam per alios libere, et Catholice liceat vivere. Erat quidam 
Pseudoepiscopus Anglus* (Leons, i.e. Lyons) qui nuntiantibus delatori- 
bus, ubi esset Catholicus Sacerdos, nuncium clammittebat ad jubendum 
sacerdotem ex eo loco fugere, ne a mihtibus deprehenderetur, eoque non 
invento, nequissimos denunciatores graviter verbis exagitatos jubebat, 
ne amplius ad se falsa deferrent. Sacerdos quidam fseminse cupidine 
captus venere non semel se poUuit et a sacerdotibus admonitus, et cor- 
reptus scelere noluit expiari : imb, qubd publicse turpitudini sacerdotes 
curationem salubrem adhibere conabantur, hsereticum episcopum 
adiens profitetur regiam sectam se secutuxum, sibique placere, ut in 
Ministrorum album adscribatur, et sibi beneficium ecclesiasticum detur. 
Ad eum verb ita hsereticus episcopus, qui te labores impulerunt, qu8e 
persecutio coegit, ut Eehgionem tuam antiquam deseras ? Nonne 
colunt illam ahi te magis pii, te sanctiores, omnique parte longe prse- 
stantiores? Magna levitas est absque causa a religione desciscere. 
Putasne nos tibi fidem habituros, qui tam facile pristinam, dudumque 
conceptam opinionem deposuisti ? Eadem inconstantia a nobis quoque 
deficies. Ego quidem non ignoro, te non regis amore, non ejus reh- 
gionis studio, non aha causa, quam cupidine fseminse, quam dimittere 
nonvis fuisse ductum/ vt ad nos transfugeres. Licebit quidem tibi apud 
nos esse, minore tamen existimatione, quam si apud tuos fide constan- 
terque permansisses.f 

* Down to a late period, the priests, in some places at least, used to collect, 
after baptising a child, the minister's baptism money. I knew a man who 
claimed for himself the honour of having been the first in Kilkenny, who re- 
fused to allow the priest to act as the minister's proctor. This was in the year 

f Lyons, at the close of his life, especially from the year 1612, had become 
less active in persecuting the Oathohcs. He destroyed a portion of the abbey 
of Timoleague, in 1590, to erect a house with its materials. Information had 
been given to him that a large concourse of people was to assemble for mid- 
night mass on Ohristmas night, A. D. 1612, in the abbey of Timoleague j he 
set out in the evening with a troop of soldiers, and had proceeded three or 
four miles from Oork on his expedition, when he suddenly became seriously 
ill, and was compelled to return. Mooney, p. 49. A dangerous expedition 
for a very old man at night !n the depth of winter. 




Insigne miraculum recensetur. 

Ex tyrannidis hujiis miraculis, quorum nomiulla partim retuli, partim 
[110.] etiam referam^ plura tamen pKetermittenSj unum liic silencio tacitnsll 
preeterire non possum rei magnitudine coactus. In Lagenia Ministro- 
piscopus Anglus Farnse Disecesi ab haereticis suis praefectus apud pa- 
gum nomine Castellum Ilisium (Caislean Ilisiqui estin 0'Murchuorum 
ditione) templum Divi Johannis Baptistae nomine dicatum invadens, 
Yirginis Matris, et ipsius Divi imagines indigenis magna semper 
veneratione cultas donis a CathoHcis collatis, omamentisque spoHavit, 
et altari per comites suos Anglos deturbari fecit. Mox iu CathoHcos 
IbernoSj qubd in id sceleris admittendum opem navare noluerunt, in- 
stituit crudeHter animadvertere. Quod priusquam exequeretur, piacuH 
psenas pependit. JN^amque statim dolor iUum totum occupavit, quo 
vehementer excruciatus, et ad furorem redactus, vastum suum corpus 
in terram, et obvios lapides propellendo, impiam animam profudit. 
Ejus cadaver in sacro templo a fratre, et comitibus sepultum postero 
die extra templum, et ejus xistum ejectum invenitur. Cujus rei au- 
thores foisse Ibernos AngH putantes corpori rursus inhumato custodias 
adhibentj sed iterum secunda nocte sepulchro aperto, nuUibi, corpus 
reperitur. Miraculi magnitudine non modo pseudoepiscopi firater, et 
comites CathoHcam fidem amplexi sunt, sed etiam effectum est, ut in 
hunc usque diem nuUus Anglus ausus sit iHud templum violare.* 
Novum, atque rarum mirum Daniel 0'Murchuus magna vicinorum fre- 
quentia, ludisque celebravit. 

* Perhaps this is another version of a story told of Neylan, Bishop of Kil- 
dare, 1583, 1603. He was a native of Clare, and a Protestant, in the same 
sense as Myler M'Grath. Kildare and its revenues were good enough during 
life,- but after death he wished to rest beyond the Shannon with his fore • 
fathers, in the convent of Ennis, and, he had accordingly erected for him- 
self there a splendid tomb of marble. One old friar, -who had been allowed to 
remain and say mass in the convent, did not like the neighbourhood of the de- 
ceased prelate's remains, On the secondnight after the interment, he removed 
them, with the aid of a few stout and trusty confidants, and consigned them 
to the earth outside the town. The fact, by degrees, transpired, but was 
not, as far as appears from Mooney, invested with any miraculous character, 
" per totam provinciam evulgatum est ; omnes tamen riserunt et zelum fratris 
laudaverunt, p. 43." Neylan, too, was an Irishman — the Bishop of Ferns, of 
whoni our author speaks, was English : Allen, perhaps, who died in 1599, Bi- 
shop of Down, Connor and Ferns, and was buried in the town of Fethard. The 
0'Moores of Leix are sometimes called 0'Morchuui. 



Generalis regni status breviter describitur. 

Omnia tyrannidis hujus eventa in medium producere tsediosura fuisset. 
Per insulam totam sestuosa tyrannis peperit ingentem perturbationem, 
Catliolicis reluctantibus ministrorum imperip, et jussis, doctrinam fu- 
gientibus, mortiferos ritus aversantibus ; aliquando ministros fustibus 
caedentibus, et ipsis noctu, et interdiu terrorem injicientibus ; contra 
ministris rem ad prsefectos deferentibus, prsefectis Catholicos in car- 
cerem injicientibus, mulcta coercentibus. Ob hoc regina, et ejus con- 
siliarii, et prsefecti studium omne, et cogitationes, eb verterunt, ut 
Ibernos bonis spoliarent, gradu dejicerent, vita privarent. Quod et 
aute ssepe fuerant couati, rati non aliter Catholicam Eehgionem fuisse 
extinguendam, quam extinctis his in quorum pectoribus alte insidebat, 
nec novos errores stabiliendos, eisdem salvis, qui semper eos erant 
execrati. Igitur multi gravibus poenis coerciti ad pauperiem redi- 
guntur, multi viri nobiles capite plectuntur. Omnes jubentur tabulaa 
exhibere, quibus constaret, suarum possessionum dominum ad se per- 
tinere, ut qua via fieri posset, bonis abdicarentur.* Quod hoc modo 
facile fieri posse videbatur, cum plerique Iberni tabulas non habuerint, 
neque curaverint^ cum fuerint suorum finium possessores dominatione 
Anglorum antiquiores. Itaque toti insulse, et Catholicse fidei excidium, 
et interitus impendebant. Is erat rerum status, cum bellum illud mag- 
numcaepit: quod ut auspicemur, nunc tempus est.|| [111-] 

* He refers here to the compositions, levying of cess, &c. effected in Illster 
by Perrott, 1584, 1587. See the original documents for Oonnaught in Hardi- 
man's West Oonnaught, p. 309. 




Memouabile bellum sum scripturus a mnltis Ibernis cum Elizabetlia 
Anglise regina. pro Catholicge religionis libertate a principio Anni 
MDLXXXYIII. ad MDCIII. per annos fere quindecera gestum, quo 
non modo Ibernia tota fuit penitus devastata et excisa^ sed etiam 
Anglicse nobilitatis flos deletus, magnisque viribus, sed odiis majoribus 
dimicatum, atqui ssepius victi qui vicerunt : quse res variis libris 
digerendse sunt. 


De Bello quindecem annormn. 

Partis utriusque dimicandi facultates et apparatus, totiustpic belli 
summam hoc hbro describam. 

CAP. I. 

Qui a Reginae partibus steterint, referuntur. 

ViRiBUS maxime disparibus est belligeratum. Principio jjro regina et 
ejus dogmatibus propagandis totius Anglia^, hseretici regni potentia 
stabat. Eam etiam totis viribus adjuvabat^ illa pars IberniEe^ quse dici- 
turPinegalda, vel Anglica proviucia, cujus plerique incolse non solum 
ex Anglia trahunt originemj sed etiam Anglorum sermonem etsi mao-na 
partc rudem et veterem, leges et instituta servarunt, prasterquam quod 


Catholici sunt."'^ Iii ejusdem amicitia manserunt magistratus, atque 
civitates Ibernise, quippe genus hominum mercatursej commerciis, 
variisque rerum contractibus, atque pacis artibus deditum non || facile [^12.] 
movetur, ut desuetis raanibus arma invisa sumat, etiam pro libertate et 
fide CathoHca, quam tamen constanter profitetur. 

Principes vel proceres Ibernise qui non modb longe bellicosissimi 
sunt, sed et prsecipuam vitse hujus gloriam, et rerum omnium domi- 
cilium in armis coUocant, in duas factiones magnas atque potentissimas, 
alteram Anglicam et regiam, alteram Ibernam et Catholicam divideban- 
tur. Qui genus ex AngHa vel aliunde quam ex Hispania ducunt, hoc 
est noviores Iberni, regum Angliae indulgentia et beneficiis aucti^ 
quamvis sunt Catholici, majore tamen parte hsereticorum partes tuendas 
susceperuntj Ethnicorum et gentilium more praeponentes causam 
gentis, a qua sunt oriundi, CatholicEe religioni, quam colunt atque 
venerantur, Aliqui ex horum clarissimis suut nominandi. 

Principes Iberni noviores, qui a reginse partibus steterunt. 

MoMONii. — Thomas Buttlerus cognomento Niger^ Urmonii comes ; 
Barrius Magnus Botevanti vicecomes ; Mac Pieris Dunbunnge baro ; 
Mac Padrigus Curtius baro ; Buikus Castleconnelli baro. 

CoNNACHTi. — Ulligas et ejus filius Richardus Burki, Clanrichardse 
comites ; Theobaldus Burkus Eichardi filius cognomento NavaHs, Eann 
Mac GuiUiami principatus competitor ; Mac Phoris, vel Bremichamus 
Dunmoris baro. 

Lagenii. — Henricus, Gulielmus^ et Giraldus Giraldini Killdarise 
comitesj San Laurentius Hotse baro. 

MiDHii. — ^Preston Baligormanse vicecomes ; Nungentus Dabse baro, 
Plemingus Slanise baro. 

Principes Iberni antiquiores, qui reginse partes secuti sunt. 

Ex genere etiam antiquissimo Ibernorum, aKqui magnates novos po- 
pulares imitati ad amicitiam reginge se receptos habueruiit. 

MoMONii. — Dionysius 0'Brien Lomnachse princeps, Tomonise comes; 
Mac Carrha Euscus Carbrise princeps ; Carolus Mac Carrha Dermysii 
fiHus Muscrise princeps; Maurus 0'Brien Insikennse baro. 

CoNNACHTi. — 0'Conchur Dounnus planiciei Connachticse princeps. 

MiDHii. — 0'MelachHnnus. Hi sequentes etiam Midhii, qui vete- 
resne an novi Iberni sint, controversum est, reginam iidjuvarunt. 
Barnabal BaHsimiledse baro ; Plunketus Luthse baro, Plunketus Dun- 
sanise baro, Plunketus KiHinse baro. Quos hactenus rctuHmus, Ibernos 
AngHcse vel regise factionis vocamus ; quibus adnumerandi sunt Ultonii 
Anglo Iberni, qui UriHam incolunt et aHi.|| [1 13.] 

* And more firm, according to some accounts, than the old Irish. Hugh 
0'Neil himself before 1594 would go with the Lord Deputy to church, and 
listen to a sermon ; but the English of the pale, " as soon as they have brought 
the Lord Deputy to the door depart as if they were wild cats." — Oaptain Lee 
to Qucen Elizabeth, lar Oonnaught, p. 395, note. 



Qui pro fide Catholica sumpserunt arma, numerantur. 

In Catholicae fidei defensione veteres Ibemi ex Hispania genus tra- 
hentes non modo primum locum tenuerunt, sed arx et propuguaculum 
belli fuerunt : quorum hi sunt clarissimi. 

Yeteres Iberni qui pro fide CathoHca pugnaverunt. 

Ultonii. — Comes Hugo 0'Nellus Tironse princeps cum sua factione 
qui erant sequentes. Mac Engusa Ibachse princeps : Mac Magaunus 
Aurilise princeps; Mac Guier Paramonachse princeps; 0'Cahanus 
Arachtse princeps, Jacobus et Ranaldus Mac Donelli Glinnise principes; 
0'Hanlonus Auriterrse princeps. 

0'Donellus Tirconnellse princeps cum sua factione, qui fuerunt hi, 
Mac Suinnius Tuethise princeps ; Mac Suinnius ranidse princeps, Mac 
Suinnius Banachse princeps, 0'Docharta Inisonse princeps, 0'Buillus. 

MomojSTII. — 0'Sullevanus Bearrse et Beantrise princeps; Daniel 
O^SuUevanus Magnus, cujus pater* Dunkerrani princeps bellum sus- 
cipere senectute prohibebatur, O^Conchur Kierrius Arachtse princeps, 
Donatus Mac Carrha Cormaki filius, Mac Donnacha Allse principatus 
competitor; Dermysius Mac Carrha Eugenii filius MacDonnacha alter 
Allse competitor; 0'Driscol Cothlise princeps; 0'Mahunus Carbrius ; 
0'Donnobhanus ; 0'Donnochuus Onachtse ; 0'Donnochuus valhs. 

CoNNACHTi. — 0' Brethnise princeps ; Mac Diarmuda Mel- 
lurgse princeps ; O^KeaUa Imanise princeps. 

Lagenii. — ^Lagenii tametsi nulli principes a regina defecerunt, nihil- 
ominus multi viri nobiles arma pro fide susceperunt, quatuor maxime 
familiarumj quarum principes extabant ; Kebhani, 0'Conchures Iphallge, 
CMorrse Lisiae, 0'Bruines. 

Mldhii. — Mac Gocheganus princeps. Hos secuti sunt ex novioribus 
Ibernise magnatibus nonnuUi. 

MoMONii. — Rocheus I^aramuyse Vicecomes, Eichardus Buttlerus 
Montis Gerarti Vicecomes ; Mac Moris Lacsnse baro ; Thomas Buttle- 
rus Catharae baro ; Patritius Condou Condoniae princeps ; Eichardus 
Purcellus Luochmse baro ; Gulielmus Giraldinus eques auratus Kierrius 
EafinnansB dominus ; Edmundus Giraldinus eques auratus vallis ; Ed- 
mundus Giraldinus eques auratus albus. Eos solum Mc recensui, qui 
possessionibus atque finibus suis potiebantur, cum pro fide sumpserunt 
arma. Alios etiam referam in historise serie qui vel ab Anglis defece- 
runt pessessionibus jam abdicati, vel beUo principatum nacti sunt antea 
non obtentum, cujusmodi fuerunt Plorentius et Daniel Mac Carrhse, 
qui aliquandui ClancarrhaB principatum tenueruntj O^Conchur Sligachae 

* 0'Sullivan More was not in arms either with Fitzmaurice or Desmond. 


princeps, Jaimus Giraldinus Desmonise comes^ Mac Guilliamus Burkus, 
Eaymundus Burkus Leitrimse baro, Huon 0'Morra. 

Hiprsecipui sunt qui pro CatlioKca religione bellum indixerunt et 
quos Ibernicam atque Catholicam factionem vocamus : non tamen 
omnes una conspirarunt ; sed jam alii deponebant arma ; alii illa capie- 
bant ; alii extinguebantur ; alii renovabant bellum."^ Qubd si simul 
conjurassent omnes, vel vicissent, vel certe majus negotium hsereticis 
facessivissent.|| AKi nobiles viri, quorummulti multis eorum quos re- [ii4] 
tulimus generis claritate minime inferiores^ et factorum celebritate su- 
periores erant, non tamen familiarum aut ditionum principes suis locis 
collocantur. Ejusmodi fuerunt Nellus 0'Donellus Asper, Cornelius 
0'Driscolus Magni filius, Dermysius 0'Sullevanus pater meus, Machus 
0'Briun, Cormakus O^Nellus, CorneHus 0'EeUus, Dermysius Mac 
Carrha Fuscus, Gulielmus Burkus, Bernardus 0'Kealla, Eichardus 
Tirellus, Bemardus 0'Morra, Taterus Giraldiiius, Dermysius 0'Conchur, 
Petrus Lessius, Edmundus 0'Morra, Jaimus Butlerus, Maurus Mac 
Suinnius, TJlligus Burkus, Daniel Mac Suinnius, Eichardus Mac 
Gocheganus, Magnus Mac Suinnius, Mauritius 0'Sullevanus, Thadseus 
0'Mahunus Carbrius, et alii plurimi partis utriusque, quos longissi- 
mum, fuisset nominare et ideo hic prsetereo. 

Multos etiam Ibernise primores, qui rem segniter agentes, et neutram 
partem bene adjuvantes victoribus obtemperabant, silentio tacitus prse- 


Quamobrexn omnes Iberni ab haereticis non defecerint, disputatur. 

Ex illis magnatibus, qui hsereticis opitulabantur, tres, vel quatuor 
eraut hseretici, sed scienter errantes, et temporibus servientes ; caeteri 
Cathohci, qui omnes Pidei CatholicBe articulos firmiter profitebantur : 
Cathohcos sacerdotes in Hispania, ItaHa, Germania, et Belgio doctrin^, 
et moribus excultos protegebant : sacrosanctum Christi Jesu corpus 
summa veneratione suscipiebant, omnes Ecclesise Catholicee ritus vene- 
rabantur. Quse, cum ita sint non immerito, quispiam fuerit sciscitatus, 
cur tam clarissimi, et Catholici Principes, cur tam Catholicorum, atque 
piorum civium societates, respubhcse, civitates, cur tam Christiani 
milites non modo tulerint hsereticis opem, sed etiam Catholicos pro 
Ecclesise Catholicse jure, et libertate pugnantes impugnaverint. 

Equidem puto fuisse hanc Ibernise psenam a Deo propter crimina 
Ibernorum inflictam. JSTamque civitates, atque magistratus in Ibernos 
Anglicse factiones principes veteres, et novos, qui ab hsereticis non 

* The reader must always remember this remarlc. 


desciverunt, et in suos Oatholicos sacerdotes, qui ad bellum mininie 
cohortabantur, culpam suam transferunt. Prseterea dicunt se moleste 
tulisse, qubd a principibus, et nobilitate Catholicee factionis fuerint tam 
spreti, et pro abjectis habiti, ut ad amicitiam, et societatem non sint 
rogati. Iberni principes Anglicse factionis non tmam rationem 
reddunt quamobrera ipsi a regina non defecerint* primum se 
fuisse perterritos adversa fortuna eorum_, qui se superioribus temporibus 
a regum Anglise ductu subduxerant : diffisos Catholicos victuros, qui 
nec a Pontifice summo, nec ab Hispanise, vel Gallise Rege adjuvaban- 
tur : sperasse regiuam multorum annorum feminam cito, vita defunc- 
turam, sibique consultius esse ceierem ejus mortem spectare ; quam se 
fortunasque suas in discrimen deducere : non dubitasse^ quin bello con- 
fecto, ipsi quorum opera, et virtute regina vicisset, ab illa munus illud 
pro meritis suis impetrarent, ut possent Christiane^ et CathoHce vivere : 
timuisse potentiam principum Ibernicse factionis ne ab illisj si vince- 
rent, possessionibus suis expeUerentur : sibi persuasum habuisse ex 
parte Anglorum aeque justum fuisse hoc bellum, atque aha, quse Pon- 
[I15,]tificis Maximi permissu || superiores CathoHci reges Anglise cum 
multis Ibernis magnatibus non de religione, sed de terrenarum rerum 
jure, et dominatu gerebant : eo tempore persecutionem in sacerdotes 
non ingruisse : Catholicos qui hsereticis opem ferant, non fuisse a 
summo Pontifice excommunicatos, et Ecclesiasticarum censurarum mu- 
crone percussos : his tamen rebus omnibns non fuisse a conspiratione 
absterrendos, nisi multi sacerdotes, et rehgiosi eam opinionem asserue- 
rint, ut non solum fas esset reginse ferre opem, sed etiam Ibernicae fac- 
tioni resistere, et eandem ferro lacessere. Erant quippe sacerdotes 
quoque in factiones duas distincti. Omnes ex Ibernorum genere vetere 
fidei Catholicse defensioni tot^ mente, et omnibus artubus incumbebant. 
Huc etiam cogitationes, atque nervos omnes intendebant plerique sacer- 
dotes ex noviore genere, non omnes. Nam aHqui contra factionem 
Ibernicam, CathoHcamque stabant^ qui apud Hibernos AngHcse fac- 
tionis principes, atque civitates auctoritate plurimum valebant. 

De his Ibernorum factionibus certior factus Pontifex summus diplo- 
mate suo Ibernis omnibus imperavit^ ut CathoHcis principibus non modo 
non adversarentur, sed opitularentur. Ab alterius factionis studiosis 
est objectum Pontifices Htteras fuisse falsa narratione surreptas. Qua 
de re serb relatum est ad Salmantinam, et Yalesoletanam Academias 
florentissimas, in quibus omnium doctorum calculo Htteras non fuisse 
surreptitias pronunciantur, et sacerdotum Ibernorum AngHcse factionis 

* One of the chief causes why the Anglo-Irish of the pale did not rise against i 

Elizabeth wasj their distrust and national hatred of the Irish. They were, in i 

every respect, except religion, Englishmen, living west of the Irish sea — un- 
Irish in prejudices and feelings as thoroughly as any Orange colonist since 1688. 
The success of the native Irish and degenerate English would be regarded by 
the Pale English as a national defeat. 


opinio condemnatur anno 1603, postquam bellum est pene confectum, 
ut suo loco fusiiis demonstrabimus. Quod si integro bello ea factio 
gymnasiorum judicium accepisset, non dubito, quin arma, quaj pro 
haereticis sumpsit, in eosdem gessisset. 


Non armis, sed artibus variis Ibernos fuisse superatos, 

Ibernica autem, et Catholica factio non hostis virtute, non hseretico- 
rum armis, sed vario dolo et stragemmate fuit victa. Illud Anglorum 
fuit non ultimum stratagemma, quod ubi bellum incsepit, illico perse- 
cutionem, atque tyrannidem dimittentes nec sacerdotes Ibemos Anglicse 
factionis, nec saeculares Ibernos suse ditionis lacessebant, vel irritabant, 
tametsi publicum usum Catholicse religionis nunquam tulerint : qua 
indulgentia principes Ibernos. factionis Anglicse, sacerdotes aliquos, 
atque' civitates in amiciti^ continuerunt. Is enim est Anglorum mos, 
et Ibernicse reipublicse administrandse ratio, ut in bello, dubiisque, et 
adversis rebus Ibernos ne minima injuria provocent, facient magni, et 
donis ornent; in pace, et rebus secundis jugulent, deleant, perdant, 

Knigaldse, vel Anglicse provincise, et principibus Ibernis novi generis 
toto studio persuadere conati sunt, illos fuisse possessionibus suis, 
atque finibus pellendos ab antiquis Ibemis, qui pro CathoHca fide arma 
sumpserunt, si vincerent : qua fallacia faciles homines non modo sibi 
obedientes, sed mnltos CathoMcis infensos reddiderunt. 

Hispanorum inauditam crudelitatem, et leges iniquas esse Angli 
prsefecti, et Ministroclerici per se, et per ahos adhibitos prsedicabant, "ui 
ab eorum amicitia Ibernos deterrerent ; sed aliter rem habere hodie 
nuUi Ibernorum non est exploratissimum. 1| [1161 

Iberni si millies ab Anglis in bello deficerent, toties tamen ab eisdem 
in gratiam reciperentiir et reatibus omnibus condonatis insuper donis 
af&cerentur. Cseterum qni vel semel deficiunt in pace, morte plectun- 
tur, et Angli ne fidem frangere videantur, illis vel falso novum crimen 
objiciunt, vel quacumque causa etiam levissima ad inferendam mortem 
sunt contenti Id ego quidem eb minus miror, quod peena par eos 
quoque maneat, qui nunquam ab ilHs desciverunt, modo Catholici 
sint, quibus, etsi nihil pejus odiderant Angli, non tamen cariores 
habent eos Ibernos, qui hseretici suut, quamvis cum eis famiharius, 
benignius, blandius adhuc agant, dum eorum opera, et auxiHo in Catho- 
Hcorum excidium utuntur ; post CathoHcos deletos simiH psena haere- 
ticos quoque aflecturi, quos Eeque, atque CathoHcos diHgunt, et non ex 
animo, sed simulate, et metu hsereticos esse, non ignorant. Eodem 
quoque animo in Scotos esse Scotorum neminem prseterit. Nec est 


prsetereundum aliud Protestantittm stratagemma, qui Catliolicorum 
agros, municipiaj segetes, armenta, ferro, flammaque corrumpebant, ut 
quos virtute superare non poterant, fame, et inedia vincerent, ueque 
suorum quidem Provincialiumj vel Ibernorum factionis Anglicae finibus 
interdum parcentes^ frumentum, et armentum intervertendo, et agri- 
culturam prohibendo, ne commeatus essetj quo Catholici potiti bellum 

Ahena moneta reginse jussu excusa mittitur in Iberniam anno 
1601,"^ qua partim regina facultatibus consumptis exercitum alebat, 
partim Ibernicum aurum, et argentum est surreptum. Quse simul ac 
bellum est confectum. nihil valere csepit magna jactura Ibemorum, 
etiam tributariorum regmsd, maxime mercatorum. Quippe persuasum 
habuerunt protestantes nunquam finiendum fuisse Ibernicum beUum, 
dum Ibernis commeatus suppeteret^ vel aurum, et argentum, quo iUum 
compararent : exercitui vero suo Angliam victum suppeditaturum. Hee 
causse fuerunt, quamobrem tanta vis Ibernorum pauperum exteras 
gentes, maxime Hispaniam, et GaUiam inundaverit. 

CAP. T. 

Ibernos non tam ab Anglis, quam alios ab aliis esse devictos. 

His malis omnibus possent Catholici curationem admovere, nisi alio 

majori, et intestino morbo confecti penitus delerentur. Quod plero- 

rumque Catholicorum principum, (\xd se pro Catholica fide tuenda 

devoverunt, familise, clientelse^ municipes in contrarias factiones abibant, 

ahi alios duces^ atque dominos de prineipatu, et dominationis jure cer- 

tantes secuti. Quorum minus potentes Anglorum partes amplecteban- 

tur spe obtinendi principem locum in familiis suis, si priucipes domina- 

tione, principatuque deturbarent, spem iUam AngUs callidci prgebentibus. 

Igitur homines improvidi privatas causas pubUcse defensioni sacrse 

Pidei prEeponentes, dum a magnatibus Catholicis^ sociorum, cHentium, 

municipum animos avertebant, ad Anglos magnas vires conferentes, 

quod voluerunt, non sunt adepti, et quod noluerunt, effecerunt. Nam- 

que CathoUcorum procerum suorum consanguineorum possessiones, et 

hsereditates amphssimas non ipsi, sed AngU sunt adepti, et sacrosancta 

Christi Jesu reUgio propugnatoribus orba hsereticorum barbaro furori, 

[117.] et Ubidini jacet objecta.|j Ea enim fuit ars una, qua potuerunt AngU 

Ibernorum principum vires contundere, qubd eorum dignitates, atque 

vectigaUa consanguineis ipsorum, qui cUentes, atque socios ab iUis sub- 

ducerent, poUicebantur, nec tamen finito beUo promissis steterunt. 

* Moore, IV. p. 124. 


Hsec cogitatio Quintum, et Henricum 0'Nelluin Johannis principis 
filios, et Artum Terentii fiKum in 0'Nellum movit. Eadem principatus 
affectatio incitavit Nellum 0'Donellum cognomento Asperum, ut ad- 
versus 0'Donellum belligeraudo Tirconellse excidium afferet. Eadem 
eemulatio Eugenium 0'Sullevanum in 0'Sullevanum Bearrum patruelem 
impuHt. Eadem cupido Thadseum 0'Euarkum in 0'Euarkum fratrem 
instigavit. Eadem libido Mac Gfuirem Angliensem in Mac Guirem 
stimulavit. Quid Elorentii, Dermysii, DanieHs contentionem, de Olan- 
carrhse principatu referam ? Quid memorem Jaimum Giraldinum co- 
mitem ob alterius Jaimi faetionem viribus destitutum ?* Quid repetem 
sexcenta hujus rei exempla ? Certe Iberni mei, quamvis Catholicse 
fidei, Rehgionisque divinse cultu, et observantia plerisque gentibus 
prsestent, hujus tamen belli tempore^ factione, dissidio^ ambitione^ per- 
fidia TurciSj et hsereticis plurimi deteriores fuerunt. Idcirco fieri mi- 
nime potuit, quin tot, tantisque discordiis Ibernia penitus devastaretur. 
Nam, ut Evangelii sacri oraculo proditur, "Omne regnuminse divisum 
desolabitur." Ego quidem magnopere miror, qubd tamdiu tot dissidia, 
tot beUa, tot incendia sustinuerit. Quod vero Catholicorum paucitas 
Protestantium^ et ipsorum auxiliarium multitudinem ssepe superaverit, 
milites semiermes exercitus omni genere armorum instructissimos pro- 
fligaverint: exiguse Catholicorum facultates Anglise reginse divitiis, 
atque potentise anuos quindecim restiterint : ex angustissimis exordio- 
rum rivulis bellum prseter omnium opinionem eb magnitudinis incre- 
verit, ut sint hseretici adducti in discrimen Ibernias totius amittendse, 
non nisi divinitus factum fuisse existimo. 


Quis fuerit rerum status in Ibernia hoc bello incipiente ? 

Hac tempestate Daniel Mac Carrha Clancarrhse princeps, atque BelinsiBe 
comespacis^quam belli cupidior, setateque senescens Anglorum amicitiam 
retinere omni studio enitebatur, et insuper opiparis obsoniis, atque splen- 
didis conviviis deditus amplissimum patrimonium profusis sumptibus 
obliguriebat. Quod hominis ingenium Angli probe experti, nihil eum 
persecutioni obstaturum metuebant, modb ipsum CathoHce vivere sine- 
rent. Portissimum Giraldinorum Momoniorum genus erat pene ex- 
tinctum. Alii duo Momonii principes potentes hseresis contagione 
(proh pudor) laborabant.t 0'SiiUevanus Bearrse princeps, et ejus 

* Almost all these dissensions are chronicled in the Four Masters ; it is not 
worth the trouble to fix their dates. 

_+ One of these is certainly Black ThomaSi Earl of Ormond, who was to the 
Irish Oatholics, during the whole reign of Elizabeth, what his grand-nephew, 
the first Duke of Ormonde, was during the reign of Oharles I. &c. &c. The 
second was either Thomond or Inchiquin. 




patruelus Eugeiiiiis ob possessionum jus discordes erant. In Connachta 

Ulligus Burkus Clanrichardse comes postquam Joannem fratrem occidit, 

multis Ibernis magis invisis non modo non discessurus ab Anglis, sed 

in eorum obedientia multos Connachtos conservaturus videbatur. Alii 

Burki de Eannmaculiami principatu contendebant. Lagenise Principes 

[118.] Ibemici magis soliti hsereticis occurrere erant ex parte majori extincti.|| 

KiUdariae comes ab incunabulis hseretice nutritus nullam patrise spem 

praebebat. Anglo-Iberni principes Lagenise, et Midhise nunquam 

sublaturi animos videbantur. In Ultonia Terentius 0'Nellus Tironse 

princeps, et Hugo 0'Nelljis Tironse titulo comes a regina creatus 

propter ingentem simultatem uterque alteri obstabat^ ne in Anglos 

ahquid moHretur. Ab Hugone O^Donello TirconeUse principe, et aliis 

Ultouiis non rebeUandi obsides extorti sunt, vidimus. Potentioribus 

ita distentis, et impeditis, minus potentes quis crederet aliquid ausuros? 

Nihilominus aliquis Ibernorum principum timor hsereticos tenebat, 

quo tamen minime obstante truculenta persecutione, quam superius 

tetigimus, fidem Catholicam oppugnabant^ postea quam illam in Anglia 




De bello quindecem annorum.* 

Superiore Hbro partis titriiisque defensores, bellandique facultates, et 
quem Ibernia statum habuerit, cum bellum ortum est, exposuimus. 
Nunc ipsum bellum auspicantes describere, iUius semina vel causas, 
primamque et rudem setatem hoc loco enarrabimus. 

CAP. I. 

De Hispanae classis naufragio, Alfonso Leiva, 0'Ruarko, Mac Stiinnio Tuethia; 

et aliis. 

Philippus ille Secundus Hispaniarum rex prudentissimus miseratus ca- 
lamitatem, atque Tartareum statum AngHsej in qua, Mari^ regina in 
uxorem ducta, breve tempus regnavit, instructissima classe comparata, 
fortissimum exercitumjj (cujus Lnperator erat dux Mitinse Sidonise) in [119.] 
eam insulam mittit, mortiferam pestem hseresis, in ipsis cunabulis pro- 
cul dubio, extincturum ; si incolumis in terram exponeretur. CEeterum 
peccatis nostris obstantibusj anno Eedemptoris MDLXXXVIII, partim 
hsereticorum arte, sed maxime tempestate coorta classis longe, lateque 
dissipatse pars iu Hispaniam revertitur, pars inter Angliam et Belgium 

* The title given by our author to his third " Tomus" — " the fifteen years' war" 
is a misnomer. The great war did not commence until Eed Hugh and Hugh 
0'Neil had joined their standards, or, at most, until the former, after escap- 
ing from Dublin Castle, was inaugurated the 0'Donnell, andinvaded Turlough 
Leinough's principality in 1592. All Ulster did not rise before 1595, p. 1959. 
It is true, however, that the expulsion of Bryan 0'Rorke, as told in the next 
chapter, was the remote cause of the war,by drawing Fermanagh, Tyrconnell, 
and, finally, all Ulster into action. 



vi ventorum rapta, Scotiam, et Iberniam circumvenitur ; pars magna 
naufragium fecit. Aliquo naves in Ibernise* et Scotise littora sestu 
compelluntur, quibus per acutos scopalos concussis, atque submersis, 
homines alii pereunt, alii vel nando^ vel prosiliendo vix evadunt. Sos- 
pitibus ut quemque deprehendebant Anglij mortem inferebant. Alfon- 
sus Leiva nobiles eques Hispanus post eas insulas circumitas commeatus 
inopia laborans navim tempestate quassatam in Ultonia applicuit in 
portum, quem Eugenius Mac Suinnius Tuethise princeps obtinebat. 
Alii Hispani trecenti post navim in Sligacha, Connachtse portu obru- 
tam, Bernardi 0'EuarH cognomento " Magni/' Brethnise principis^ qui 
non longe aberat, sibi prsesidium efflagitant. Id Ehzabetha Anglise 
regina et ejus prorex Iberniae Johannes Perrottus cum intellexissent, 
0'Ruarkum et Mac Suinnium Tuethium jubent permittere, ut regii 
ministri Hispanos animadvertant. Cui imperio 0'Euarkus et Tuethius 
responderunt, sibi prohiberi Eehgione Catholica, quam profitebantur, 
Cathohcos ad necem tradere et etiam infra suam dignitatem esse eos, 
qui ad tutelam ipsorum fugerant, prodere. Itaque 0'Euarkus trecen- 
tos, qui ad ipsum venerant, dato duce et commeatu ad Tuethium, apud 
quem Leiva liavem reficiens agebat, mittit. Ad eundem, qui in ahis 
Ibernise locis, amissis navibus, naufragium et Anglorum manus effu- 
gerant, Ibernis duces itinerum et victum suppeditantibus, confluunt. 
Jam miUe fere Hispani apud Tuethium erant Leivige imperio obtemper- 
antes. Eo Hispanorum numero Tuethius Isetus, et virtute fretus, Leivse 
suadet, ut in Ibernia bellum Anghs indicet, se suos obseratos armatu- 
rum, idem 0'Euarkum facturum : omnes Ibernos pro rehgionis Catho- 
Hc8B Hbertate conspiraturos : reginse nec opes, nec copias vahdas, nec 
arces munitas esse ; Iberniam primum, inde Angham facih negotio posse 
expugnari. Leiva refert id minime sibi hcere, quod a rege suo in man- 
datis non acceperit : in Hispania verb se cum rege acturum, ut uberi- 
orem exercitum mittat, qui Iberniam in hbertatem asserat. Et ita 
commeatu a Tuethio accepto in navim jam refectam mihtes omnes im- 
poiiit. Sed vix vela ventis dat, cum in plangentis Tuethii conspectu 
natis hominum multitudine onerata deiuscens cum omnibus obruitur. 
Qui postea Hispani ex naufragio in Ibemiae httora evaserunt, ab Ibernis 
in Scotiam ad comitem Bothuehum Scoticse classis preefectum, et ab 
hoc in Galham vel Belgium mittebantur. 

Eegina 0'Euarki et Tuethii inobedientiam armis coerceri jubente, 
Eichardus Binghamus Anghis eques auratus, Connachtse preefectus in 
O^Euarkum expeditionem facit,t paucis Anghs sed quam plurunis 
Ibernis coactis. Prseter cseteros Ulligus Burkus Clanrichardse comes 

* 17 Ships, containing nearly 6,000 men, were wrecked on the shores of Ire- 
land. Three, with 1,500 men, were cast away off Sligo ; one with 1,100 men 
in Lough Foyle. See the documents in 0'Donovan's Four Masters, p. 1870. 

t The Lord Deputy Fitzwilliam, with Bingham, marched against CRorke. 
Four Masters, p. 1588. 


illi prsesto fuit. 0'Rnarkus pridem Maurum Mac Suinnium cogno- 
miae Yaccam (Muracha na Mart)* ducentos Momonios ductitantem 
conduxit, pauloque plures obseratos armavit. Neque majoribus viribus 
pollebat, cum in Droumdhathieret pago ab hostis equitatu|l sclopera [120.] 
riisque circumvenitur, hastatorum etiam agmine sequenti. Maurus cum 
ne ultus quidem moriturus videretur, nedum victurus, si tam exiguis 
copiis cum bostium multitudiue prselium consereret, ex eo pago com- 
positis ordinibus procedeuSj ipse tergiductor suos cohortans, et hostium 
impetum sustinens vulneratus plumbea glandine, quae ex narium radice 
per alluginem transverse missa sinistrum oculum illi ademit. Quo 
vulnere graviter afflictuSj ciim exercendo muneri minus aptus reddere- 
tur, reliquos ingens trepidatio invasit, ordinesque laxaturi videbantur 
nisi avunculus meus Eothericus Mac Suinnius adolescens (Rueri Mac 
Domhnaill mic Shuinne) Mauri patruit insignibus et armis celeriter 
indutus succedens, trepidosque confirmans ultimos ordines duxisset. 

Maurus vubiere curatus, cum bellum redintegraturus videretur, secus 
fecit. ISTamque lumine sinistro captus, magis capitur et obc8ecatur 
specie Gorumplathse 0'Euarki neptis ex Quinto fratre, quam raptam 
atque violatam rursum dimittit. Turpitudine facti O^Euarkus indigna- 
tus sceleris authorem nunquam postea venia dignatus est. A Mauro 
et a suis etiam obseratis fortunje cedentibus eodem pene tempore 
O^Euarkus desertus ad Tuethium peUitur, a quo non modo comiter sed 
mira et inaudita magnificenti^ excipitur. Ejus arbitrio Tuethius muni- 
cipia sua, totumque Tuethise principatum rehquit, in illum jus omne 
rerum administrandarum transferens, et ipse tanquam prsefectus ab eo 
militibus belli rem gerens. Ubi cum accepisset duos familiarissimos 
suos 0'Euarki jussu fuisse patibulo suspensos^ ob causam tanto sup- 
phcio minime dignam amicis suis expostulantibus, qubd totam suam 
potestatem 0'Euarko permiserit, " sinite^'' " inquit^'' mirari. Is pro- 
fecto, qui scit jus exercerCj dignior est principatu^ quam egOj qui forsi- 
tan crimina impunita dimitterem.'' 

O^Euarkum finibus pulsum regius exercitus secutus, omnem beUi mo- 
lem in Tuethium vertit. Copiosus erat exercitus ille Anglorum, sed maxime 
Ibernorum, qui reginse non obsequi, ubi repugnandi potestas esse non vi- 
debatur minime sibi integrum putabant. 0'Euarkus possessionibus suis 
amissis auxius et maestus, ut ad eas recuperandas Scotos ducat, Scotiam 
petit^ J Tuethio invito et inauspicatb. Nam a Jacobo Steeuardo Scotise rege 

* [0'Flaherty] line 1, p. 1869, Four Masters, ought to be cancelled. The 
Morough there mentioned was a Mac Swiney, grand-uncle of our author, not 
Morough na Mart 0'Flaherty. 

t This battle of Dromahere was fought in January, 1585. Our author 
appears to confound it with some battle fought in the campaign. against 
0'K;orke, March, 1590, by which he was expelled from his territory, p. 1885. 
Oox, p. 398, adopts our text. 

X Three of those Munster M'Swinies, sons of Owen, killed in the service 
of Donnell 0'Donnell, brother of Red Hugh, A.D. 1590, p. 1891. 


(quem postea Angli quoque regem asciverunt) deprehensus ad Elizabeth- 
am AnghBe reginam Londinum vinctus mittitur. XJbi in consiliariorum 
csetum productus, ab uno interrogatus, cur genua non flectebat, " non 
sum'^ inquit " id facere solitus.'"* Tum consiliarius " nonne^' inquit 
'^es solitus genua coram imaginibus flectere'' "Certe^' inquit ille. 
" Cur" inquit hic " non idem quoque nunc facis ^" " Quia^' inquit 
ille " inter Deum et sanctos, quorum imagines venerorj et vos, multum 
interessCj semper putavi." Brevi post morte plectitur. Qua re divul- 
gat4 Bemardus ejus filius, a suis 0'Euarkus rennnciatus, paternam hse- 
reditatem recuperare Tuethio ferente opem secundiore marte tentatt 
bello rursus in Connachta renovato. 


Lagenise motus et aliqui casus. 

SuB idem tempus in Lagenia parvi motus oriuntur, Anglis protestantibus 
Catholicse religionis oppressoribus edicta regia exequentibus et Lageui- 
enses graviter coneutientibus. Hanc persecutioiiem fugiens Yaterus 
Giraldinus cognomento Fuscus ( Vater Riach) ex Kildarii comitis familia, 
ex Kildariensi tribu in Gloranum pagum apud densissimas sylvas se- 
cessit juxta !Piachum 0'Bruinem (Fiacha Mac Aodha) ^^gydii fihum, ^* 

cujus filiam uxorem duxit. Is Piachus patris exemplo protestantium 
acerrimus hostis erat; contra eos conjuravit in Eustatii vicecomitis 
conspiratione, sicuti superius vidimus, et iu eorum obedientiam rever- i 

sus, Catholicis qui ad ipsum protestantium injnrias fugiebant, erat pr£e- ,{ 

sidium^, alios occultando, ahos palam excipiendo. Ob quod a regiis p^ 

impugnatus partim su^ virtute^ partim sylvarum densitate sese tutaba- 
tur J donec incolumitatem et fidem publicam pacisceretur^ quam Hbenter 
concedebant Angli, ne majores motus concitaret. Juxta hunc Puscus 
commorans ab Anglis ssepe impetitur, et eosdem vicissim impetit armatis 
paucissimis stipatus. Anglos finitima loca incolentes deprsedatus Glo- 
ranem revertebatur. Redeuntem in itinere nanciscitur Dudlius Bagnal ^ 

Anglus eques auratus Ibernise castrametatoris frater cum cohorte quam H 

prsesidii caus^ Lethlinnse habebat. Commissa pugn^ Dudlius cum tota 
fere cohorte occiditur. Haud diu post Vaterus cum peditibus sexar 

* Remained with M'Sweeny a year. Four Masters, p. 1887, 1905. 

f Sydney said " he was the proudest man that ever I dealt with in Ireland." 
On the scaffold he was noble and true, scorning the spiritual aid of the apos- 
tate Franciscan, Myler M'Grath. See Four Masters, p. 1906. 

% Appears in the field against Bingham, May, 1593, p. 1937. 




ginta Unnoniam improviso aggressus prsedam agit,"^ sequentesque But- 
tleros equitum et peditum numero superiores fundit et fugat, aliquos, 
prsesertim ducem Petrum Buttlerum comitis Urmonii nepotem ex fratre 
occidens. Longas Lagenise et Midhise regiones occultis itineribus di- 
mensus ad Lochsindilem Midhise oppidum (Loch Sindil) in quo multi 
Angli nequicquam pauperes commorabantur perveniens, horum domus 
noctu effractis foribus cum commilitonibus ingressus, viros interficit, 
praedaque onustus domum redit. Ita quia Protestantibus multum 
damni intulit, nec facile poterat capi, audacia sua et sylvarum densitate 
defensus, et ne majorum motuum causa foret^ Anglis consultissimura 
visum est, ut ilium in fidem recipiant reatibus omnibus condonatis. 
Inito pacto, fideque iuterposita Dubhlinnam ad Johannem Perrotum 
Ibernise proregem petit. De cujus adventu cum aceepissent Dudlii 
Bagnalis fratres et consanguinei, sedes in quibus agebat armata manu 
circumdant. JPuscus inducta galea, scuto Isevee imposito, stricto ferro 
ostium pugnando solus defendit, donec prorex veniens pugnam dire- 
merit, et illum factorum impunitate donatum domum dimiserit. 


Tironse comes, qui Anglis in rebellionis suspicionem venit, in jus vocatur. 

NoNDUM O^Euarki et Tuethii motus sedati fuerunt, ciim majoribus 
antevertendis regina distinetur. Namque Hugo 0'Nellus cognomine 
compeditus (Aodha Gimhlach Mac Sean Ui Neil) qubd matre vinculis 
impedita fuerit editus, Johannis principis filius e Scotia in Ibemiam 
reversus|| Guliebno Pitzguhehno Anglo Iberniee proregi refert aliquot [121.] 
nobiles Hispanos ex Metenensis ducis classe ab Hugone 0'Nello Tironse 
comite donis ornatos in Scotiam fuisse missos et eisdem litteras traditas 
ad regem Hispanise, quibus ejus prsesidium in reginam efilagitabat, 
suam operam pollicens : idque totum Hispanos secum communicasse, 
existimantes eum Tirono fidum fore, sicut erat consanguinitate con- 
junctus et rehgione CathoHcus. Prorex et consiHum Ibernise in Strad- 
baKam Ultoniae oppidum Dubhhnna profecti Tironum in jus vocant, qui 
crimen objectum incunctanter negat, subdens Compedito inimico suo 
non esse fidem habendam. Compeditus se singulari certamine crimen 
probaturum asserit : sed ipse et Tironus stadium ingredi prohibentur. 
Compeditus se testes producturum confirmat, Die constituta qua tes- 
tes producantur, Tironus datis vadibus dimissus Compeditum inquirendo 

* The rising of the Brown Geraldine occurred in 1586. See his feats in 
Kilkenny, Wexford, and Queen's county, described in the " Government of 
Ireland" by Perrott, p. 111 . He was in arms again in 1594. Cox, p. 404, 



deprelieiidit, et custodise mandat, jussusque a prorege Pubhliiinam 
vinctum mittere imperio non obediens laqueo suspendit, Midhiensi ho- 
mine tortore ; nam pietate et amore in Onellam familiam et Johannem 
principem uullus e tota Tirona potuit viribus ullis deduci, ut Compedito 
mortem inferret.''^ Inde Dubhlinnam, proregem, et in Anglia reginam 
adit veniam petitum^ quam impetravit, aliquos (ut creditur) donis cor- 
rumpendo et regina eo forsitan mota, quod consultum esse judicaret 
illum etiam deKnquentem contra Terentium OT^ellum Tironse principem 
servare ea ratione qua fuerat adjutus et auctus. Itaque reversus est in 
Iberniam datis vadibus comite tJrmonio et Christophore Hatone Angliee 
cancellariOj sistendi se Dubhlinnse apud proregem quando in jus vo- 
caretur. Eum paucis inde diebus prorex jubet DublilinnsB comparare 
ut perpetuo carceri addiceretur. IUe maluit se quam suos vades peric- 
litari. Itaque Dubhlinnam iter arripit architriclino prsemisso^ qui 
lauto et splendido convivio parato duces et nobilitatem regii exercitus, 
ad caenam invitaret, Ipse sub vespertinum crepusculum ad portam 
Dubhlinnensis arcis equo desihens, proregem qui in ea agebat, adit. 
Hic illum jubet salvere et valere ; ea nocte corpus ab itineris labore 
reficere et curare ; convivis non deesse, postero die ad se redire. IUe 
arce egressus in pratum equum dirigit, quasi animum recreaturus et 
inde equite uno comite in Ultoniam fugit, ratus id quod erat, vades 
suos esse jam vadimonii obligatione solutos. Ciim diutius cunctaretur 
architrichnus jubet convivas discumberCj confirmans illum vel in arce 
a proregi retineri, vel se de eo nihil certi habere. 

CAP. lY. 

Ultoniorum obsides ab Anglis fugiunt. 

Patjcis post diebus ex Yltoniorum obsidibus Hugo 0'DoneIlus Ruber, 
Daniel Mac Suinnius Coeruleus, & Huon 0'Gallachurj de quibus supe- 
riiis locuti sumus^ ex arce Dubhhnnensi fugiunt. Cseterum Buber in 
Felmium 0'Tuehilem equitem Ibernum, & reginee ministros incidit. 
Pelmius statuit eum innitis regiis ministris dimittere, haud dubius se 
fortunarum inacturam jacturum, & in discrimen venturum. Quod 
malum timens Eosa Ni Tuehil Pelmii soror, & Piachi 0'Bruinis 
[122.]vxor,ll fratri persuasit, vt suse, atque Eubri simul saluti consu- 
leret : idque illum. facturum, si ea nocte Eubrum apud se re- 
tineret in Kehino Castello (caislean Keliin,) donec a marito suo Piacho 

* This chapter agrees in the main with Oamden, A.D. 1589, 90. See Four 
Masters, p. 1888. Aodh of the Fetters was a son of John 0'Neil the Proud. 


cum armatis venieiite, quasi invito Pelmio in libertatem asseratur, nam 
magis fratri cavendum censuit, quam marito qui iam solitus erat rebel- 
lare, vitamque contra protestantes, & pro eorum hostibus vovere. Quo 
consilio probato, Kachus cum armata, manu Eubro opitulatum con- 
tendit. Prorex quoque Dubhlinnse certior factus cohortem mittit, quse 
Eubrum vinctum trahat. Ea nocte tam copiose pluit, vt aqua ripas 
intejecti fluminis egrediente, circumjectosque campos inundante nullo 
modo potuerifc Kachus vada trajicere. Interim Augli, qui flumine non 
prohibebantur, Eubrum Dubhlinnam deferunt. Ybi in eadem arce di- 
ligentiori custodise mandatur^ in vincula quoque conjectus.* Iterum 
diebus aliquot transactis cum Henrico, & Arto 0'Nellos lohannis prin- 
cipis filiis, qui eodem carcere tenebantur agit^ quemadmodum sese in 
libertatem vindicent. Quod etiam consilium cum Edvardo Eustatio 
puero amico suo, & cum acerrimo Protestantium hoste Eiacho commu- 
nicat. Edvardus puer se illi ad fugam daturum quatuor equos polli- 
cetur. Fiachus itineris ducem, qui illum domum suam ad Muluriam 
sylvam ducat, & inde in Vltoniam a se incolumem mittendum promittit. 
Ad constitutam noctem Ruber limam comparavit, qua vinculorum 
clavos sibi, Henrico & Arto scidit^ & sericam telam longissimam, qua 
se dimitterent ex arcis celsse fastigio. Intempesta nocte superiore telse 
extremitate ad latrinam Hgata, Henricus primus capta tela manibus, et 
inter crura per latrinam descendit, nec socios spectans in Vltoniam 
itinere arrepto incohimis evasit, Sequitur Euber, qui Artum spectavit. 
ArtuSj dum prseceps per telam fertur^ lapide ex cloaca forte cadente, 
male vexatur, vixque se sustinendo est aptus. Edvardus puer, qui 
equos promiserat, quatuor velocissimos ephippiis instructos per tres 
proximos ante dies in stabulo habebat, sed iUo die eo inscio peregr^ 
ablati sunt ab amico. Itineris dux a Eiacho missus prope arcem prse- 
stolabatur, qui ea nocte, dieque sequente Eubrum, & Artum per avia^ 
vastaque loca duxit, ne interciperentur. Tempus erat hybernum paucis 
diebus ante Dominici Natalis festum^t & loca alta nive obruta. Ob id 
Euber, qui longo itinere, velocique cursu calceos consumpsit pedibus 
iam nudis nivis rigorem, locorumque asperitatem superans, ungues vt- 
riusque pollicis pedum amisit nive combustos, & avulsos. Artus, etsi 
calceos firmiores habebat, lapidis tamen casu graviter afilictus longum, 
& asperum iter segre metiens Eubrum tardabat. Satis fessi ad noctem 
perveniunt in subterraneum specum non multis millibus passuum ab 
sedibus Eiachi_, ibique relictis, vt constitutum erat^ dux rem nunciatum 
ad Eiachum tetendit. Duo juvenes, qui toto die currentes nihil cibi 
cseperant, fame cruciabanturj tamen itinere lassi alto somno sopiti noc- 
tem transegerunt. Jamque die secundo sol preecipitabat, & nullus a 
Eiacho remissus est. Tertio die inedi^ premente, '''Arte/^ inquit 

*_ A.D. 1590, after an imprisonment of three years and three months. See 
an interesting accoimt of the first attempt to escape in the Four Masters, p. 

t In the winter of 1592. See Four Masters, p. 1913, 1925. 


Ruberj en animantia bruta herba, et fronde pascuntur. Igitur nos 
etianij qui quaravis rationis participes simus, tamen animalia quoque 
sumus^ eadem brevem inediam toleremus, donec a fido Fiacho cibus 
suppeditetur.''^ Itaque proximse arboris frondes mandit, & devorat^ sed 
oblatas reuuit Artus. Interim Piachus nullum lapidem non movebat^ 
[123.] vt illis cibum subministraret, diu prohibitus ab illis,|| qui ejus suspecti 
liominis vel levissimos gestus, and motus notabant. JDenique ad ter- 
tiam noctem, per milites quatuor cibum misit. Artus lapidis casu, 
longaque inedia confectus nec in os imponere cibum, nec impositum a 
Rubro, & militibus mandere poterat ; Euber, qui validior erat, et fron- 
dibus linquentes vires non nihil retinuit, socio ef&ante animam coram 
pree mcerore comedere recusabat : tamen Arto e conspectu remoto se 
cibo reficere a inilitibus cogitur. Postquam perturbatio, & tumultus 
eorum, qui Eubrum inquirebant, sedatus • est, Arto inhumato Euber 
pedibus seger in Fiachi domum delatus clam curatur, curatumque Pia- 
chus per Vaterum Giraldinum !Fuscum in Vltoniam ad comitem Tiro- 
uum, T?ironus ad Mac Guirem & Mac Guier ad ipsius patrem Hugonem 
0'Donellum TirconneUse principem mittit. 

CAP. V. 

Ruber de injuriis sibi illatis qujeritur, et 0'Donnellus creatus patriam ab 

hseresi statuit vindicare. 

Per id tempus "WiUis Anglus cum cohortibus duabus in Tirconnela 
tributum exigebat, quem Mac Suinnius Banachus iUico aggressus est, 
ubi de Eubri incolumi adventu cognovit. "WiHis in monasterium quod 
Munimentum extemorum* dicitur, se recepit. TJbi circumsessus sese 
Eubri arbitrio permittit, a quo incolumis mittitur jussus ipsius verbis 
referre^ reginam et ejus prsefectos inique cum Ibernis agere ; religionem 
Catholicam impie contaminasse ; sacros episcopos, atque sacerdotes in- 
humane et barbare cruciasse : nobiles Catholicos crudeliter capere et 
delere ; nefas pro jure habere ; ipsum dolose et perfide deprehendisse ; 
ob id Anglis nec tributum pensurum, nec obtemperaturum. 

0'DoneUns quoque senex sese principatu abdicans, postquam illum 
viginti fere annos rexit, Eubro filio rerum administrationem et imperium 
demandavit, ilium principem 0'Donellum nominans et ejus authoritati 
obedire omnes suse ditioni subjectos jubens, et ipse annos septem quos 
postea vixit, Ibernorum magnatum exemplo, orationi et divinarum 

* Dun na Gall, the Franciscan Oonvent. Hugh, immediately after his re- 
turn. expelled the English and restored the friars. Four Masters, A.D. 1592, 
p. 1927. 


rerum meditationi vacans. 0'Donellus (hoc nomine deinceps Eubrum 
appellamus) de more inaugurattis* illum sibi coiisiliorum omnium, 
atque cogitationum finem constituit, ut patriam^ Catliolicamque reli- 
gionem, ab Anglorum hseresi et tyrannide vindicaret, cum iis qui ipsi 
vel quadam observantia vel dominii jure parebant, faciens conjurationem. 
Hi erant Eugenius Mac Suinnius cognomento Junior Tuethise princeps, 
qui jam pro Hispanorum salute rebellaverat : Donatus Mac Suinnius 
Banachse princeps, Daniel Mac Suinnius Panidse princeps, Johannes 
0'Docharta Inisonse princeps, 0'Buillus et alii minoris notse, quibus 
minime defuit O^Euarkus Connachtus Brethnise princeps, qui occisi a 
regina patre nullam paternse necis ulciscendse occasionem preetermisit. 

Haud dubitat O^Donellus quin etiam Tironus comes pro Catholica 
religione arma sumeret nisi ingenti metu Terentii O^JSTelli consanguinei 
sui Tironge principis prohiberetur, qui veterum inimicitiarum memor 
videbatur nuUam opportunitatem nocendi comiti prsemissurus, illumque 
faciU negotio loco|| dejecturus propter propensissimam in se Tironorum [124.] 
voluntatem. Quem obicem removendi cupidus O^Donellus 0'Nellum 
primum omnium aggressus et Srabanemf ejus municipium in comitis po- 
testatem redigens iii parvam insulam lacu munitam compulit. XJbi 
0'Nellus medius inter 0'DoneUum et comitem sese continuit;, de beUo 
nihil curans, quod vel senio erat confectus, vel a Tironis contra Catho- 
licos non adjuvabatur, vel ipse Catholicus protestantibus opem ferre 
nolebatj donec biennio circiter post vita fuerit defunctus. 


Mac Guier contra Protestantes arma sumit. Edmundus Ibernise primas a 
regiis occiditur et aliae variae res. 

In fine proximi autumni,{ Hugo Mac Guier Faramonachse princeps 
arma contra protestantes cogitur sumere. Namque Midhise ministro- 
piscopus misit hsereticum ministroclericum in abbatiam quse Cluenes 
dicitur. Ea est in AuriUa principatu prope Mac Guieris fines. Ubi 
ministroclericus non modo rusticos et agricolas abbatise subjectos sed 
etiam proximos Mac Guieris obseratos variis molestiis afficiebatj homines 

* May 3, 1592. At Kilmacrenan. Four Masters, p. 1929. 

f A.D. 1592, Four Masters, p. 1933, but the same year Red Hugh, in com- 
pany with the Earl of Tyrone, made peace with Deputy Fitzwilliam at Dun- 
dalk. lUd. For the character and death (Dec. 7, 1600) of Red Hugh's 
father, see ibid, p. 2219. 

X July, A.D. 1593. Four Masters, p. 1937. 


Catliolicos ad hsereticas cseremonias invitos cogendo, resistentesque pa- 
pisticse (sic protestantes loqnuiitur) legis, et majestatis Isesse crimine 
insimulando, atque mulctitia pecunia plectendo, et in miseras pauperum 
fortunas hiante ore impetum faciendo. Cujus piaculi psenam minime 
serb luit, dum in sedibus suis nocte comburitur ; cujus rei authorem 
faisse Mac Guirem Angli arguunt et in jus vocant^ cumque ad diem 
dictum se in judicio non stitisset, diem de die per frustrationem dif- 
ferens, exercitus duOj qui illum vel vinctum trahant vel bonis omnibus 
exuant, conscribuntur. Interim Mac Guier Anglos paucos ex iis qui 
Connachtam incolebant, deprsedatur. 

Sub hoc tempus Edmundus Mac Gabhranus Ibernige primas, 
Archiepiscopus Ardmachae ex Hispania a laimo Flamingo Pontanensi 
mercatore vehitur, habens ad Ibernos regis Hispanise mandata, vt pro- 
testantibus pro !Fide Catholica beUum indicant, & ab ipso quam celerri- 
me auxilium mittendum esse, intelligant : & ad Mac Guieremj qui iam 
bellum gerebat, profectus, cupidum bellandi virum Cathohci Eegis 
verbis & auxilii spe in incoepto facile confirmavit. Cum primate Mac 
Guier Brethnia 0'Ruarld principatu transmissa rursus Connachtam 
exiguis viribus ingreditur. Ea de re certior factus Richardus Bing- 
hamus Anglus eques auratus Connachtse prsefectus in illum mittit Gu- 
lielmum Guelfertum Anglum cum parvis copiis. Ad locum cui Scuto 
miraculorum [Skieth na bhfeart] antiquitas nomen indidit, occurritur. 
Ytriusque partis equitatus peditum agmina prseibat, tacitis cornibus 
procedens. Dies erat densissima nebula perquam obscura. Quare 
prius fere vtrique alteros offenderunt, quam viderunt. Signo tuba su- 
bito dato vtrinque in pugnam proruitur. Mac Guier, quo erat prsesen- 
tissimo semper animo, Guelfertum hasta transfodit, & interimit, eiusque 
equitatum fundit, & fugat. Mac Guierem non procul ante pedestre 
agmen sequebatur ; primas equo vectus et duobus tantum equitibus 
Eehnio Mac Caphrio, et Cathalo Mac Guiere comitatus : in quem, 
dum Mac Guier cum GueKerto dimicat, altera regii eqaitatus turma 
["125 1 incidit. Primas fugiens equo corruit,|| & stratus humi interimitur vna 
cum Eelmio pugnante. Ex agmine Cathohco pedites, qui primatis vo- 
cem cognoveruntj etsi illum iion videbant, nebula oculorum usum in- 
tercipiente, accurruntj & Cathalum stricto ferro pro primate prsehantem 
existimantes esse ex protestantibus multis vulneribus conficiunt, & pro- 
testantes equorum pernicitate illsesos dimittunt. Interfecto primate* 
Mac Guier magis msestus, quam obtenta victori^, & prseda Isetus domum 
redit. Eursus 0'EuarlcuSj & Mac Guier statuentes non modo pro- 
testantibus Anghs, sed etiam iis Catholicis Ibernis, qui illis auxihaban- 
tur, esse of&ciendum in Midhia Inaham OTheralus ditionem deprae- 
dantur. Cum quibus de prseda csepit equestri prcelio experiri Guhemus 
OTheralj sed in ipso equitum primo congressu Mac Guier puguEe finem 

* July 3, 1593, near Tulsk, Barony of Roscommon, p. 1939. 


fecit, qa.i erat felicitate, & virtute, Gulielmum hasta trajiciendo. Quo 

occiso caeteri nihil amplius institerunt, & 0'Eiiarkus, & Mac Guier 
'prseda potiuntur.^' 


Mac Guier adverso marte cum regio exercitu dimicat, et Inniskillinam arcem 

per proditionem amittit. 

HiEC dum agebantur^ exercitus duo, quos in Mac Guierem conseribi 
regina iusserat^ comparati sunt. Alteri prseerat Henricus Eagnal eques 
auratus IberniEe castrametator, et Yltonise preefectus, qui minime sper- 
nendas copias ex Ibernis, and Anglis prsesidiariis, Ibernisque nuper de- 
lectis ducebat. Equites babebat septingentos quorum partem majorem, 
et peditum non parvam perduxit comes Tironus, qui jussus reginse 
imperio non gerere morem, minime sibi integrum putabat. Mac Guier 
impendente periculo perculsus O^Donellum^ vt sibi prsesidium ferat, 
rogat. Ex quo acceptis paucis Ibernis bipenniferis^ & Scotis sagittariis, 
& abquot obseratis suis armatis longe exiguiores copias, quam hostis, 
iiabebat, quorum erant equites fere centum. Bagnal cis Ernium flumen 
cum copiis omnibus constititj inde trajecturus fluminis vadum, quod 
Prati* nuncupatur, Mac Guierisque obseratoSj qui ed fugerant, prsedatu- 
turus. Ab altera parte Mac Guier consederat. Vltrb, citrbque missi- 
libus praelium inchoatur : regii numero militum, armorum generej na- 
tura loci prestabant. 'Nam, & peditatiis multitudine superiores erant, 
equites septingentos contra centum habebant, & bombardarios contra 
sagittarios : neque enim sagittam tam ]onge jaculatur arcus, quam bom- 
barda plumbeam pilam. Prseterea bombardarii ex sylv^^ quse ad flu- 
minis ripam pertinebat, Catliolicos in planicie stantes, impune feriebant : 
et sagittarii in regios arborum densitate protectos minime poterant sa- 
gittas collineare. Ita cum pugnaretur magno Catholicorum detrimento^ 
comes Tironus, qui regio equitatui prseerat, calcaribus additis cum omni 
equitatu vadum penetrat, & in Catholicos impressionem faciens omnes 
fundit, fusosque insequitur non tamen longe ; nam ab Iberno pedite per 
femur telo transfixus est, & Mac Guier cum equitatu suo peditibus iert 
subsidium. Ea pugn^ desiderati sunt CathoHci minus ducenti, ex re- 
giis perquam pauci. Inter Tironum, qui fuit gravi vuhiere affectus, & 
Bagnalem ex hac quoque victoria vetus inimicitia augetur, dum vterque 
sibi gloriam arrogat : Bagnal, quod ipse esset exercitus imperator, & 
Yltonise prsefectus cseteros imperioregens j|j Tironusj quod ipse magnam [126.] 

* A ford on the river Erne, half a mile -vrest of Belleek, p. 1940. 


equitatus partem ductitaverit^ vadum cum equitibus transmiserit, Mac 
Guierianos in fugam verterit, periculum adierit, & vulnus acceperit.^" 
Ob id a Bagnale rogatus, vt litteris reginam, & proregem de ipsius 
virtute faceret certiorem, se illis coram verum dicturum respondit. 
0'Donellus, qui cum vberiore equitatu, bombardariis^ & hastatis Mac 
Guieri suppetias ibat^ ad noctem post pugnam factam pervenit, bostem- 
que invaderetj nisi per internuncios a Tirono clhm rogaretur, vt ipsius 
salutis rationem haberet^ protestantes non circumvenienSj dum in eorum 
castris ipse esset, quse citb foret deserturus, ut deseruit : nam timens, 
ne ^ Bagnale vinculis mandaretur, & ad proregem vinctus traheretur 
(vt jussum fuisse credebatur) e^ nocte e castris saucius fugit in Dun- 
ganinnam municipium suum^ vbi medicamentis adhibitis brevi curatur. 
Eodem tempore Eicbardus Binghamus Connachtse prsefectus Iniskel- 
linnam magis intestina proditione, quam vi capit. Ea insula est non 
raagna Ernio lacu cincta, in qua Mac Guier arcem duplici vallo cinctam 
tenebat. In hanc Binghamus copiis in Connacht^ conscriptis ex AngHs 
ahquot, sed Ibernis pluribus Cathohcis signa militaria pedestria quin- 
decim, & equestria quatuor per Brethniam O^Euarki ditionem tunc 
temporis vastam, atque direptam perduxit^ vectusque pontonibus, & 
phasellis, arcem diebus aliquot frustra oppugnat, mihtibus octoginta 
magna virtute propugnantibus : haud dubius in cassum se vires diffun- 
dere, dato signo, propugnatores ad coUoquium provocat. Ad eum in 
castra prodit vnus non satis genere notus, sed cui propugnatores maxime 
suam salutem, & arcem credebant, qnbd apud Mac Guierem fami- 
baritate plurimum valebat, ab eoque donis ornabatur. Eilius 
porcsB, vel scrophse cognominabatur^ nec incongrue : nam prseter- 
quam, quod staturS, erat inelegante, & facie difformi, iUi etiam duo 
columellares dentes ore prominebant similes suis, vel apri fulminibus. A 
Binghamo promissionibus, atque donis corruptusj& victus^ postquam eum 
eo statuit^ quemadmodum sit arcem proditurus, ad suos, tamquam arcem 
ad internecionem defensurus, redivit. Binghamus induciarum spacio 
transacto more solito arcem oppugnat. Propugnatores suam quisque 
partem tutantur. Pilius scrophse, quasi fortiter, & animose dimicaturus 
sese in exteriore vaUo hostibus ostentat. Hi illum magno agmine ag- 
grediuntur. Ille ex composito fugiens locum defensore nudum deserit, 
& tamquam sese recipiens^ in secundum vallum celeriter confert : qub 
etiam sequentibus hostibus aditum permittit^ arcis portam subiens^ quam 
ingresso, miles qui ad portam in stationibus erat, venientibus hostibus 
portam claudere, & obserare festinat : sed illum filius scrophae stricto 
ferro percutiendo humi sternens patefactis foribus hostes inducit, qui 
propugnatores omnes prseter proditorem interemerunt : et senes, pueros, 
atque fseminas, qui in arcem confugerant ex subKcio ponte, quo insula 
cum continente conjungebatur, praecipites dederunt. Locato in arce 

* Four Masters, p. 1941. See Mr. 0'DonovaTi's notes there on the dissen- 
sions of Bagnal and Tyrone ; also Cox, p. 403. 


prsesidio Binghamus, & Bagnal celeriter revertuntur, cum Tirono iam 
diffidenteSj tum O^Donellum, & Mac Guierem majoribus copiis refectum 

timentes.ll W-1 


0'DonelIus Iniskillenam obsidet, et in Hispaniam legatum mittit Oatholici 

regis opem efflagitatum.|| [128.] 

PosT regiorum exercituum reditum O^Donellus illato Mac Guieri, 
damno, sed maxim^ senum, puerorum et fseminarum crudeli clade in- 
dignatus nuUam ulciscendi moram facere statuens, ad Iniskillinse obsi- 
dionem, et oppugnationem sese vertit.* Cui qubd senea macbinamenta, 
quibus arx quateretur deerant, illa eb facilius ab Anglis propugnaba- 
tur. Qubd O^Doneilus animadvertens et secum reputans difdcile factu 
esse ut Ibernia et Catholica religio sine externorum principum auxiho 
ab Anglorum hseresi et tyrannide in Hbertatem vindicaretur^ Jaimum 
O^HeHum Tuemise Archiepiscopura virum doctrina efc innocente vita 
probatum legatum mittit, qui PhiHppo II. Hispaniarum monarchse 
Ibernarum rerum statum pandat ; ab eo decHnatse pene CathoHcee fidei 
opem petat, quam per Ibernise primatem promiserat et iUi O^DoneUi et 
ahorum magnatum Ibernorum operam et obedientiam poUiceatur. 
Antistes a lege humanissime et plusquam regaH HberaHtate exceptus de 
0'DoneUi et Ibernorum nobihum animo erga Hispanos, de rehgione, 
constantiaj fortitudine, et mUitari scientia ; preeterea de insulse tempe- 
ratione, salubritate, ubertate agri, portuum commoditate, urbium et op- 
pidorum jucunditate, amsenitate fluminum atque lacuumj et aHis laudi- 
bus multa exposuit, addens id, quod hodie ambigit nemo insulae hujus 
peritus, obtenta Ibernia, Scotiamque quoque^ AngHam, HoUandiam vel 
Bataviam, totamque GaUiam Belgicam parvo negocio ppsse debeUari et 
obtineri^ et denique CathoHcse reHgioni (quod legationis prora et puppis 
erat) auxUium regis efflagitans. Antistitis orationi rex primum vix ha- 
bebat indubitatam fidem propter diversum rumorem de Ibernia dissipa- 
tum ab AngHsj qui ilHus laudes mendaciorum tenebris involvunt, ne 
insula florentissima, multipHcique laudum suppeUectiH celebranda, unde 
AngHa errorum nutrix posset excidi, ab Hispanis expetatur. Ob id 
Eichardum Stanihurstum istum, qui Anglorum gratiam aucupans ad 
Ibernicorum infamiam Hbrum edidit, adhibet, quo minime inficiantej 
quse antistes aiebat, nam erant verissima, denique credens csepit mirari, 

* Inniskillen is not mentioned in the Four Masters. Its capture (if) by 
Bingham, musthave been in 1593, p. 1945. It was taken by the Lord Deputy, 
Fitzwilliam, in 1594, p. 1949. Cox, p. 403. 


et IberniEe majorem curam liabere, antistitem prolixis muneribus doua- 
tum cum legationis responso, data navi dimittens. Navis ex Hispanise 
oris postquam solvit, rursus ventorum atque tempestatis vi in portum 
compellitur, dumque tranquillitas et secundus ventus expectatur, in- 
terim accidit ut prsefectus navi a rege constitutns, in eo oppido (Sant 
Ander vulgo nominatur) rixans hominem occiderit, qui ne a loci judi- 
cibus apprelienderetur, antistitem et cseteros in navim impositos^ pro- 
cellis et adversis flatibus objiciens cum omnibus periit, sestu obruta 
navi. Paucis inde annis rex Catholicus classem in Ibemiam cum 
17,000 militum mitti jubet, quse ad Galletise locum, quse Corcuvion 
dicitur naufragium fecit 10,000 militum obrutis.* Interim 0'Donellus 
haud dubius, quin Catholicus rex, maximum Christiani nominis pro- 
n29.]Piignaculuml| Ibernis opportune ferret opem, ut per primatem fuit poUi- 
citus, nuUam interponens moram, milites conscribebat Iberrios, et 
Scotos, et Iniskellinam commeatu intercludebat. 


Las-eniffi motus renovantur. Res variae referuntur. 


EuEsus Lageniorum parvi tumultus renovantur, quibus ansam prsebuit 
Petrus Giraldinus hsereticus. Is ob inhumanam crudelitatem justitise 
minister ab Anglis creatus, non modo viros sed etiam fseminas et infan- 
tes (ea erat truculentia) morte plectebat. Prsecipua quadam libidine 
Vateri Pusci Giraldini, sangmnem appetebat. Ejus pagum Gloranem 
cum sicariorum manipulo repente invasit, sed frustra, nam tunc Puscus 
aberat, et ejus uxor, quse intererat, fuga salutem petivit. Haud diu 
post Puscus cum Terentio, Felmio, et Baymundo O^Bruinibus Piaehi 
filiis, affinibus suis, equitibus duodecim et peditibus fere centum, Petri 
casteUum improviso aggreditur. Poribus primum, inde reliquo castello 
igne injecto illum cum familia comburit. Interim Angli accolse cum 
equitum turm4 et peditibus aliquot Puscum circumveniunt, in quos ille 
faciens impetum paucos vulneribus afficit, omnes in fugam vertit. Hinc 
ruscus et cum fihis Piachus hostes judicati diligenter, et acriter ab Anglis 
impetuntur. Puscus in municipio suo Glorane a Protestantibus et Iber- 
nis auxiharibus, maxime Buttleris improviso circumdatus, sese cum 
paucis armatis in parvum munimentum, quod repentinos casus timens 
vallo, fossaque obduxerat, recepit. Istud hostes oppugnant : ille pro- 

* At the request of Maguire. They besieged it from June to August, 1594, 
p. 1949. 

-j- Mihi aliunde non constat. See Cox, p, 406, 410. 


pugnare conatiir. Hostmm multitudine undique aggrediente Pusci 
frater Giraldus, fortissime prselians plumbea glande confoditur : cseteri 
plerumque vulneribus afficiuntur. Fuscus qubd et munimentum diu- 
tiiis tueri nequivit et commeatu carebat, per medios confertissimos 
hostes erumpens cum paucis evadit. Tempore minime longo transacto, 
cum vespertino crepusculo per pagos milites distribueret, ipse cum 
comitibus duobus domum a cseteris dissitam ingressus liostium milites 
sexdecim offendit. Strictis utrinque gladiis regii quinque graviter vul- 
nerantur : alter ex duobus Pusci militibus occiditur : ipse mallei ictu 
fracto pene femore sternitur. Ducem humi jacentem alter comes, qui 
Georgius 0'Morra vocabaturj tollens humeris impositmn hostium mani- 
bus eripere moHtuj fugiendo ad commiHtoneSj qui in proximo pago 
diversabantur. Quoties insectantium cursu superabaturj toties !Fuscum 
humi rehnquens, stricto ferro cum quatuor aut quinque certabat^ donec 
socii ad auxilium accurrerint. A quibus Puscus absconditus, cum cu- 
raretur, a custode suo AngUs deprehenso, capitis timore proditur et 
Dubhhnnam delatus ferreo verulonge et acutissimo infixus perimitur.'^ 
Post Pusci necem Fiachus traditur cum regiis copiis quater signa pfos- 
pere contuhsse.f Sub quam victoriarum prosperitatem, fortima mini- 
me diu Catholicis secunda vertit alteram paginam. Terentius O^Bruin 
trium filiorum Piachi natu simul et virtute maximusj quod Anghs 
patrem prodere constituerat insimulatur. Piachus id eo facilius credi- 
dit_, quod monitus fertur a Bosa ni Tuehile uxore su^ Terentii noverca, 
quse Dubhhnnsell ab Anghs custodia tenebatur^J nimiumne mariti vitse [130,] 
timente, an protestantium arte et fallacia decepta, incertum. Ergo 
Terentio deprehenso " quia paternus^^ inquit Kachus " amor me non 
sinit dignd peena perfidiam tuam ulcisci, his te tradam^ quibus tu me 
eras traditurus^ ut sicut paternam pietatem es expertus, ita hostilis hu- 
manitatis facias periculum.'" Terentius Dubhlinnam vinctus delatus non 
modo se falso crimine purgavit, sed totam famiham longe honorificen- 
tissima morte cohonestavit ; nam stepe ab Anghs rogatus et prsemiis 
invitatus ut regise sectse subscriberetj maluit Cathohcam Christi legem 
confitens acerbo supphcio mori, quam negans vivere ; patri prsecipue 
triste sui desiderium rehnquens, qui brevi quoque, quodam quem fidis- 

* See Four Masters, p. 1595, who differ in some details from our text. 
Jan. 16, Deputy Russell marched to Ballinacor, and proclaimed 0'Byrne and 
the Greraldines traitors. On the 30th of January the traitors burned Crumlin, 
within ten miles of Dublin : in February theDeputy returned to Wicldow, 
took and hanged Gerald and James Geraldine, brothers of Walter, and in 
April brown Walter himself was taken and hanged in chains. Cox, p. 405. 

f He submitted and was pardoned, Nov. 9, 1595. Surprised andrazed the 
fort of Ballinacor, August, 1596, and after many battles was killed by the 
English, May 8, 1597. Cox, 408, 411, 412. Four Masters, p. 2007, 2017. 
Seetherethe interesting details on the_0'Byrne family. Fiach was called 
"the firebrand of the mountains." In his latter years he was acting in con- 
junction with the Northern Irish. 
. t Taken May, 1595. Coa;, p. 405. No record of her unfortunatestepson. 


simum habebat prodente, et hostes ducente, cum paucis familiaribus 
regiorum multitudine circumventus capite truncatur. !N"ec ob id tameu 
ejus filii Fehnius et Eaymundus arma a patre mota omiserunt. 

CAP. X. 

Tironus comes ob varias causas protestantihus infensus et magis suspectus 


H^c dum aguntur, et O^Donellus Iniskellinnse obsidionem producit, 
Tironus comes magis indies protestantibus infensus, et suspectus red- 
ditur. Principio ob victoriam apud Yadum Prati de Mac Guiere ob- 
tentam gratise a regina Bagnali relatse sunt, Tirono verb ne actse qui- 
demj aut habitse, quo nihil hic impatientius ferebat : neque tam cru- 
ciabatur, se digno prcemio fuisse fraudatum, quam eo Bagnalem orna- 
tum, lcetantem, atque triumphantem : quippe uterque alterum inex- 
piabibili odio persequebatur multis de causis. Bagnal Ultonise prse- 
fectus Tirono videbatur in provinciaHum bona facere impetumj et 
prohibebatur. Tironus Bagnalis sororem fseminam forma conspicuam 
speciei pulchritudine captus rapuerat, matrimonio sibi conjunxeratj et ex 
protestaute converti ad fidem Cathohcam fecerat : pactam sibi dotem a 
Bagnale retineri querebatur. Bagnal ssepe dixerat non tam claritate 
mariti sororem suam^ et famiHam esse decoratamj quam Papistse rebel- 
Hone, et perfidi^ esse brevi fcedandamj et ilH esse privignos, quibus, et 
non sororis suse Hberis, si quos progigneret^ esset hsereditas ampHssima 
deferenda. Ob has^ et aHas causas uterque alterum in singulare certa- 
men DubhHnnse provocaverat, congressurique videbantur, nisi ab amicis 
anteverterentur. Hinc Bagnal nullam incommodandi Tirono^ et in 
eum accendendi reginse invidiam occasionem prsetermittebat. Insuper 
Tirono occurrebat Mac Magaunus crudeH suppHcio nuper ajffectus, et 
eius nomen Parlamenti decreto extinctum; aHique principes Iberni deleti 
in mentem veniebant. Sed CathoHco viro CathoHcge EeHgionis Hbertas 
prseeipue aiite oculos obversabatur. Quibus et aHse suspiciones nove 
accesserunt. Johannes 0'Nellus Tironse princeps cum fuisset h. Scotis 
miHtibus suis per perfidiam extinctus (ut superius tradidimus) eius 
quoque possessiones AngHse reginse fuerunt addictae, et si frustra, nam 
sunt retentse a Terentio 0'WeUo. Inter has Parnia Iberi Mac Magauni 
municipium, reginee etiam fuit adiudicata eo nomine^ qubd ad Johannem 
^ ■-' pretiuebat, et a regina comiti Essexise Anglo dono data.y Sed tunc 
temporis neque adjudicatio neque donatio executioni mandata est Ibero 
possessiones suas obtinente. Postea comitis huius iam mortui fiHus 
Parniam cuidam Johanni Talboio Anglo-Iberno locavit, Talbotusque in 


!Farni8e castellum, et possessionem a reginse indicibus mittitur, frustra a 
Catholicis objurgatus, qubd minime juste Iberi Catliolici viri posses- 
siones ab hseretico, qui in eas injusta actione agebat, conduxerit. Iberi 
verb fihi eam opportunam occasionem rati^ qu^ gerebat 0'Donellus 
arma, amicorum manu coacta rarniam castellum noctu invadunt. 
Poribus improvisb ignem admovent. CasteUus inquihnus Talbotus 
suffocante fumo expergefactus subucula tantum indutus lecto exsilit, 
foresque patefacit: pone januam absconditus, ubi Iberi liberi cum 
agmine suo irruperunt, nudus egressus pedibus salutem petit, quem sua 
familia sequitur^ ejecta, et direpta. Cuius rei culpam Angli in Tironum 
transferebant, asserentes hoc invito, nihil illos ausuros.* Sub idem 
tempus Angli, qui Ardmacham Primatis Iberni sedem prsesidio tene- 
bantj templum ingredi constituunt, resistentemque sedituum et aHos 
sacerdotes in vincula conjicere. Ad rixam accurens Bernardus O^Nellus, 
qui tunc forte in oppido erat sacerdotes in hbertatem asserit. Duodecim 
Anglos mihtes patibulo suspendi jubet. Eehqui prsesidiarii fugiunt, 
cuius rei authorem fuisse Tironum protestantes pro re certa, indubi- 
tataque confirmabant.f 


Eegius exercitus ad vadum biscoctorum panum a Mac Guiere et Cormako 
0'Nello funditur. 0'Donellus Iniskillenam in deditionem accipit, et Anglos 
Oonnachtse labefactat. 

In hoc rerum statu Iniskelhnnse arcis prsesidium ab 0'Donello circum- 
sessum fame premebatur. Ac Pihus quidem scrophse arcis proditor, qui 
iii ea ab Anghs erat rehctus, sus vorax esuriente ventre afihctus cum 
commihtonibus quinque noctu per lacum Hntre missus, qubd regionura, 
et itinerum expertus erat, nunciatum, quanto in discrimine versaretur 
arx, et a Cathohcis interceptus una cum sociis multis vulneribus inter- 
ficitur. Nihilominus AngH angustiarum arcis minime nescii suppetias 
ire festinant. Carnes salsse, caseus magna copia biscocti panis parantur. 
Preesidiarii mihtes evocantur : Ibernorum delectus habetur ; ex omnibus 
nuper conscriptis Ibernis, et AngHs prsesidiariis duo miUia, et quingenti 
coguntur, quoram erant equites quadringenti. His imperator prsefici- 
tur Henricus Dukus Anglus eques auratus Iphahse principatus prsefec- 
tus, et castrametator Pool etiam Anglus, de quorum consiHo certior 
factus O^Donellus, legatos ad Tironum mittit^ Protestantes IniskelHnnse 

f Occurred, probably, ■when the O^Neilsmarched to Kells and Slane. April, 
A.D. 1595. Four Masters, p. 1959. Cox, p. 406. 

t Probably in April, 1595, when Hugh 0'Neil took Blackwater Fort, Oox, 
p. 406; or in 1596 Ibid, p. 411. 


snbsidio venire : id se usque ad internecioiiem proiiibituTmn : quanto 
in periculo res sit sita^ manifestum esse, & ita Tironum a se pro hoste 
habendum nisi ipsi in tanto discrimine posito ferat auxilium. Qua le- 
gatione audit^ diversis curis anxius Tironus distrabebatur, cum animo 
[132,] suo reputans 0'Donellum|| incerta spe Hispani auxilii gerere bellum, 
antequam Hispana signa in Ibernia videat ac ita rem Catbolicorum in 
summo discrimine esse sitam, etiam si ipse ferat opem ; sin rainus Ca- 
tholicis opituletur, Protestantibus tamen se esse suspectam, & ita vtris- 
que fore hostem judicatum. Adventante verb reginee exercitu Cormakus 
0']SreUus Tironi frater cum equitibus centum, et bombardariis veliti- 
bus trecentis ad 0'Donellum in castra venltj missusne a Tirono, an suo 
ductu, minim^ satis omnibus constabat. Mac Guier, & Cormakus cum 
peditibus mille ex 0'Donelli castris hosti obviam eunt, vt illum incur- 
sionibus prohibeant, somnoque, & quiete priventj quominus strenue 
cum 0'Donello posteEi prselietur. Interim Dukus non longius tribus 
millibus passuum sub vesperum consistit a Earnii fluminis vado.* Ubi 
tenebris primis a Mac Guiere, & Cormako missis sclopistis densissima 
plumbearum pilularum vi improvisd obruitur: quos contra Dukus 
quoque bombardarios suos mittit. Ita vtraque parte per noctem totam 
eminus preeliaute^ regii periculo, & bombardarum sonitu somno privan- 
tur. Postero die post lucis exortum Dukus ex universo exercitu ag- 
mina tria instruens equitumj & scloperariorum alis munita, qudd im- 
pedimenta magna habebat, jumentorum quse commeatum bajulabant, 
asinariorum, ealonum, atque meretricum^ ea in duas partes dividit^ 
alteramiuterprimam, & secundam aciem^ & interhanc^ & vltimam alte- 
ram collocat, Quomodo instructus milites prseteritae noctis vigilia semi- 
somnes e castris movens a Catholicis coutinub tela jacientibus gressimi 
comprimere ssepe compellitur, eosdem vicissim longius removens. Ad 
horam diei undecimam non longius bombardee iactu a Farnio vado 
venit. Ybi equites ad pedes descendere jubet, quod erat locus equestri 
preelio minus idoneus. Hic Mac Guier, et Cormakus cum peditibus 
miUe totis viribns dimicant. Eorum bombardarii agmini primo fortius 
reluetantur, & vltimo non modo bombardarii, sed etiam hastati iusistunt. 
Cseterum primum agmen ferro viam aperienSj & hinc inde Catholicos 
arcens vadum aggreditur. Interim Catholici bombardarii, qui ultimum 
agmen impuguabant^ protestantium scloperariorum alas in agmen com- 
pelluntj illudque plumbeis glandibus continenter carpendo faciunt tre- 
pidare : ordinibusque iam laxatis incompositum CathoKci hastati irru- 
endo penitus disturbant, & cum altera parte impedimentprum primum 
confundunt : deinde ad medium agmen compellunt. Hic medium 
agmen duplex certamen inibatj alterum componendo vltimum agmen, 
alterum Catholicis resistendo : sed vtrumque Catholici vrgendo confun- 

* Now Drumane bridge, five miles south of Enniskillen. Fovr MasterR, 
A.D, 1594, p. 1953. Coar, p. 403. Nevvs of the battle arrived in Dublin, 
August 11, 1594. 


dant, & per alteram partem impedimentorum pellentes agmini primo 
miscent. Ita totus exercitus turbato, confusoque tumultu penetrat 
vadum, relicto commeatu, & omni impedimento, equis tantum servatis, 
qui prsecipuse curse equitibus erant. Mox quid agendum sit, Dukus 
consultat. Georgius Binghamus lunior redeundum esse censet, ne post 
amissum commeatum omnes inedia vincantur pari fato cum Iniskellinnse 
propugnatoribus, quibus opitulari non poterant. Contra castrametator 
Pool; quod nomen stultum significat, stulte reclamat, & obtestatur, vt 
arci reginse succurrant. Locus, in quo Protestans constiterat, humi- 
ditate impeditus erat, vbi equi in uliginem hausti usui esse non poterant. 
Ideo a Catholicis magis impune missihbus sauciatur. Ob hoc Pool 
alam scloperariorum contra Catholicos producit, vt eos removeat, dum 
rursus exercitus per ordines componatur. Cseterum cito caepo destitit 
tragula trajectus, & occisus.H Quo totus Protestantium exercitus con- [133,] 
sternatns desertis etiam equis ullo sine ordine, & imperio ad vadum 
quod ante paulb trajecerat, revertitur. Quo prohibetur a Catholicis 
fulminatoribus, qui pattim impedimenta diripiebant, partim vadum ob- 
sidebant. Ynde dubius, quid potissimum consilii caperet, ad aliud 
angustius vadum, quod supra in flumine intra sagittse missum conspi- 
catur, concitato cursu sese confert, & in illud prsecipitat prius, quam 
fuit a Catholicis occupatum. Qua verb celeritate, & trepidatione pene- 
trabat, & vadum erat altitudine, centum circiter milites subruuntur, 
quorum super corpora cseteri transeunt. Protestantem ex Ibernis pauci 
sequuntur, quorum ille paucitatem spernens consistit parumper, dum 
Dukus Anglici exercitus imperator cum aHis cohortium ducibus armis, 
& vestibus prseter subuculam exuitur. Quibus tamen exutis non satis 
levatus, nec aptus currendo inter quatuor Ibernos milites ex suis tra- 
hitur. Pugientes & pavidos Cathohci ex manibus dimiserunt, diripi- 
endis impedimentis animum intendentes. ISfam pauci qui ultra vadum 
fuerunt seeuti statim rediverunt. Ob quod ex protestantibus Anglis, 
& Cathohcis Ibernis, qui cum iUis stipendium merebant, pauci supra 
quadringentos flumine, ferroque perierunt. Equi, magna strues armo- 
rum, commeatus, & omnia impedimenta capta sunt. Inter quse vis 
biscoctorum panum ingens in ipso vado strata loco novum nomen Beal 
an tha nam-brisgi indidit. Exercitus regii fusi, & fugati divulgato 
nuncio Iniskellinna arx ab 0'Donello circumsessa in deditionem venit, 
propugnatoribus ex pacto dimissis, & Mac Guier est in integrum resti- 

Mac Suinnius Tuethius vnus ex authoribus beUi, qui obsidioni in- 
terfuit, brevi post receptam arcem naturse cedens triste sui desiderium 
Catholicis reliquit : in cuius locum suffectus est Melmurius Mac Suin- 
nius Mauri Lenti"^ (Mac Muracha M bhuill) fiHus antecessori constantia 
minime par, vt inferius apparebit. Obsidione soluta 0'Donnellus me- 
mor truculentise, qua foeminas, senes, & infantes ex IniskeUinnse ponte 

* January 26, 1596. Four Masters, p. 1997. 


Angli prsecipitaverant, cum omnibus copiis Connachtam, quam Ri- 
chardus Binghamus hsereticd tyrannide oppressam tenebat, inavdit :* 
incursionibus longe, lateque factis Anglos colonos, & inquiliuos dixipit, 
fugat, occidit, viro nulli a decimo quinto anno vsque ad sexagesimum 
nato, qui Ibernice loqui nesciebat, parcens. In Inalia Lomphortun 
pagum,t quem OTherali ademptum Brunus Anglus hsereticus possi- 
debat, accendit. Protestantium prseda onustus in Tirconnellam redit. 
Ea invasione in Connachta nuUus agricola, nuUus inquilinus, nullus 
omninb Anglus mansit praeter eos, qui arcium, & munitorum oppidorum 
msenibus defendebantur. Nam qui igne, & ferro consumpti non sunt, 
bonis spohati in Angliam secesserunt, illos, per quos in Iberniam de- 
ducti suntj diris obseerationibus prosequentes. 


Calvaria acceptis ab 0'Donello auxiliis Bellikiara arcem in suam potestatem 
redigit, cum regiis prospere dimicat et Mac Williamus creatur. 

Eo tempore apud 0'Donnellum honorifice erat exceptus nobilis Con- 

nachtus Theobaldus Burkus cognomento, Calvaria (Teaboid na gcloinn), 

Vateri filius, Mac Williami principis nepos, qui ab Anglis majorum 

possessionibus spoliatus,|| et Anthlonise in vincula conjectus, paueis 

^^^*'^ ante mensibus fugit. Huic 0'Donellus persuasit, ut majorum hseredi- 

tatem armis recuperare tentaret.J Ac Calvaria quidem paucis ab eo 

armatis acceptis in Connachtam reversus Bellikiam arcem obsidet.§ 

Bam prsesidio tenebat Johannes Mac Kinnilius Catholicus quidem 

Ibernus, sed reginse fidus, qui cum inedi^ cito laboraturus videretur, 

iUi suppetias ire protestantes constituunt. Qui ex exercitu Duki ad 

Yadum biscocti panis fusi non fuerant militaris cinguh desertores ; prse- 

sidiarii ex oppido Galvise acciti nuperque conscripti milites in pagum 

Connachtse vocatum Angulum murorum (id significat Ibernicum nomen 

Kul na gchasil). Erant omnes peditum quatuordecim cohortes, et 

* March, 1595. Four Masters, p. 1961. 

t Longford, April, 1595, p. 1965. 

t A.D. 1595, p. 1975. 

§ Belleek, a rocky ford on the Moy, a mile north of Ballina. Four Masters, 
p. 1982, A.D. 1595. They do not record the other hattles, Ouil na-g-caiseal, 
in the parish of Ballinrobe. Iniscua, in the parish of Orossmolina; Nephin, 
a mountain in the parish of Addergoole, Tyrawley. Tribes of Hy Fiachrech, 
Beal an tha an leather, is, probahly, a mistake for Baile ata leatain, now Bally- 
lahan on the Moy, a little south-west of Loch Oon. Our text is consistent, if 
the succours from G-alway, on the direct road to Belleek, having attempted to 
pass the Moy at Ballylahan, were compelled to retire and move along the 
western shore of Lough Conn. 


equitum turmse tres ; quibus PooUurtus Anglus imperator preeponitur. 
Ducura cohortium notissimi erant Dudus Anglo-Ibernus, Hugo et Gu- 
lielmus Mosthenes Anglo patre et Iberna matre nati, Georgius Bing- 
hamus Junior^ et Minche Angli. Hi jubentur commeatum inferre in 
Bellikiam Castellum (Beal liki) ; qua de re certior factus Calvaria 
majoribus auxihis ab 0'Donello missis, cum militibus miUe I^ool- 
lurto pergit obviam in itinerum angustiis illum adoriturus, et ex com- 
modo pug-uaturus. rooUurtus Angulo murorum profectus, et circiter 
viginti miUia passuum dimensus, per agros factis incursionibus agifc 
preedam. Inter prsedandum milites quos Calvaria prsemiserat, sparsim 
atque vage incurrentibus regiis obvii facti circiter sexaginta trucidant. 
Prseda tamen congregata I^ooUurtus Tadum corii (Beal an tha an 
leathair) trajecerat, copiasque distribuerat in agmina duo, inter quse 
prgedam, commeatumj et reliqua impedimenta media agebat ; ipse fami- 
haribus comitatus, tanquam arce munitus medius iens. Hic accolse 
propter prsedam irritati et milites a Calvaria prsemissi improviso ex iti- 
nere adorti in impedimenta irruunt, vaccas fugant, sarcinas diripiunt, 
commeatum pene totum auferunt, FooUurtum multis vulneribus confi- 
ciunt, seseque recipiunt in tutum, frustra renitentibus iis, qui ex agmi- 
nibus accurrebant. Inde regii imperatore et commeatu amisso msesti 
in Iniscuoam vastum tunc atque desertum pagum sese conferunt ; ubi 
dum triduo se ab itinere reficiunt, inedia macerantur, exiguis biscocti 
panis congiariis et aqua viventes. Quse dum agebantur Johannes Mac 
Kinnilius post consumptum commeatum herbarum foUis atque cauHbus 
aliquandiu famem toleravit; quibus tandem minime suppetentibus, 
inedia excruciatus sese Calvarise arbitrio permisit. Id edocti regii ex- 
ercitus duces alia via revertuntur ad fines Theobaldi Burki cognomine 
NavaUs (Teaboid na luing) Ean Mac WiUiami principatus competitoris, 
qui magis h^c contentione et Calvariae odio quam protestanlium amore 
in reginEB amicitia semper mansit. Eedeuntes apud Nevinnum 
OneauHum montem (Nebhinn onneabhH) Calvaria nanciscitur hora diei 
circiter septima, et usque ad quintam pomeridianam sequitur, nuuc 
eminus, nunc cominus continenter pugnans. CathoUci inferiores erant 
numero, tamen Ibernici bombardarii, et Scoti sagittarii ab O^^DoneUo 
missi mira dexteritate jactiis colUneabant. AngU prse fame, ne armis 
quidem sustinendis erant idonei ; et ita eos ex ordinibus extractos in 
commiUtonum conspectu Iberni jugulabant. Ob id Iberni reginse 
stipendiati et pro se et pro sociis AngUs defendendis duplo majus cer- 
tamen inibant. Eo die occisi sunt ex regiis quadringenti, inter quos 
Dudus Ibernus et Minche Anglus succubuerunt. CathoHcis nuUum 
memorabUe damnum iUatum fuisse accepi. Brevi post hsec O^DoneUo 
authore, Calvaria creatur Mac WilUamus princeps,"^ quo nomine nobis 
quoque deiuceps vocabitur.|| [^37.] 

* December, 1595. Four Masters, p. 1989. 



Anglorum prsesidium Portmore pellitur, et in Mimichano Castello obsidetur. 

Indies hi motus augelDantur. Est in Ultoma fluvius qui dicitur Iber- 
nis Magnus, sed Anglis Aqua IVigra vel quod aliis Ibernise fluviis lucidis, 
et puris turbidior fluit, vel quod ipsi Angli nigro et adverso marte ad 
illum signa ssepe contulerunt. Ad lioc flumen erat castellum hujus 
beUi casibus clarum (ut inferius constabit) eodem nomine Anglis nun- 
cupatum Aqua Nigra, sed Ibernis Portmor, hoc est munimentum 
magnum : estque tribus millibus passuum ultra Ardmacliam ecclesias- 
tici primatis IberniBe sedem, et septem citra Dunganninam Tironi co- 
mitis municipium. Quo casteUo a quibusdam Ibernis, Angli milites 
reginse prsesidiarii et hsereticus ministroclericus peUuntur.* Equites 
quoque Mac Magauni Munichanum casteUum AuriliBe principatus caput 
famUise suse inique ademptum sententia proregis ut vidimus, Anglorum 
prsesidio firmatum obsident, et commeatu prohibendo inedia ad dedi- 
tionem coacturi videbantur.f 

Ardmachse rixa orta^ ut vidimus, inter sedituum maximi templi sa- 
cerdotem Catholicum et quosdam milites Anglosj quidam nobilis Iber- 
nus, qui tunc forte adfuit, omnes reginse praesidiarios satis vexatos et 
partim vulneratos nonnuUis occisis oppido toto expuUt. Quarum om- 
nium rerum culpam Angli in O^NeUum conferebant. 

* A.D. 1595. Morrison, i, p. 34, 

t See Four Masters, pp. 1971, 1987. Cox, 405, 407- Monaghan garrison 
was relieved twice in 1595 : on May 25 by Raynall : Jidy 7th by Norris and 




Belli primam et rudem Betatem vel pueritiam vidimus. Sequuntur 
magis ardua, atque adeo scitu digniora et auditu jucundiora. Quse in- 
ter 0'Nellum Magnum belli ducem, 0'Donellum et alios Ibernos ex 
altera parte, et ex altera Johannem Norrisem clarissimum Anglorum 
imperatorem, Russellumj Burughum superbum proreges, Kildarium 
comitem^ Binghamum, et alios regise factionis propugnatores acriter et 
cruenter gesta sunt^ libro prsesente referemus. 

CAP. I. 

Utriusque partis bellandi, pugnandique apparatus et patroni. Comes Tironus, 

princeps CNellus inauguratur. 

His Catholicorum motibus, ea rerum perturbatione et prseliorum adver- 
sitate vehementer anxia Elizabetha Anglise regina toto pectore incumbit 
in Iberniam pacandam, Catholicorumque vires infringendas. In Gu- 
lielmi !Pitzgulielrai, qui Iberniam proregio munereregebat^H administra- ^ '^ 
tione abdicati locum, Gulielmum Russellum suificit anno 1594.^ Ex 
Gallia milites Anglos veteranos, qui contra Philippi II. Catholici regis 
exercitum stipendium faciebant, revocat : in Ibernia et Anglia delectus 
fieri jubet. Johannes Norris Anglus eques auratus cum Anglis Gal- 
liensibus veteranis mille et octingentisf in Iberniam quam celerrime 
appeUit. Quos ibi regios milites Ibernos et Anglos veteranos et ty- 
rones invenit, sibi conjungit. Nulla interposita mora in Ultoniam 
exercitum movet^f Munichano castello, quod ab equitibus Mac Ma- 

* Aug. 11, 1594. 

t 2,000 veterans and 1,000 recruits. Cox, p. 406. In Feb. 1595. Four 

X Not immediately. Hugh 0'Neil came to Dublin, Aug. 15, four days after 
the Deputy Russell was sworn in, and gave such an explanation of his conduct 
as satisfied the Coimcil. On the 19th of August, Russell marched from Dub- 
lin through Meath, and round by Sligo to Enniskillen, which he relieved, not 
without suffering considerable loss on his march. He returned to Dublin, 
Sept. 9th, 1594. Cox, p. 404. 


gaunis circumsessum fuisse, superius diximus, opem latuius, ut videba- 
tur. Per hosce dies fato functus est Terentius,* qui princeps 0'Nellus 
erat, et comiti Tirono, ne gereret cum Anglis bellum impedimento 
fuisse credebatur. Cujus interitu Tironus princeps, O^Nellus a suis 
Ibernorum more renunciatur (quo nomine a nobis deinceps vocabitur.) 
Tamen ad Norrisem litteras mittit, quibus ab eo petit, ut cum ipso 
mitiis agat, ipsumque malit in reginse et sua amicitia servare quam 
bostem experiri ; se nihil unquam in regiam coronam fuisse machina- 
tum, et ab semulis injuste accusari ; idemque reginam per litteras rogat. 
Utrasque verb litteras Bagnal Ultonise prsefectus acerrimus 0'Nelli 
hostis interceptas suppressit.f 0'Nellus cum suarum litterarum re- 
sponsum diutiiis cunctarij et liostem appropinquare} videret, se parat ut 
ei occurrat et Municlianam arcem simul subsidio prohibeat, quod Mac 
Magauni equites exigua manu, quam habebant, non poterant prsestare. 
Illum comitabantur Mac Guier vir fortissimus Faramonachse princeps, 
qui magister equitum erat, 0'Kahanus, aliique nobiles, qui equitum 
et peditum circiter duo millia ductitabant. Norris ad quatuor circiter 
millia equitum et peditum exercitum auctum, armis instructissimum 
fertur liabuisse ; qui erant Angli veterani Gallienses, Anglo-Iberni, ve- 
teres Ibernij prsesertim 0'Hanlonus Ultonius Auriterrse princeps, qui 
ultra Bonnum flumen se pro summo signifero regio, hsereditario jure 
gerit. Adfuit Bagnal UltonJBe prsefectus, ac ipse quidem Norris animo 
simul et rei militaris scientia maxime prsestabat, in Gallico et Belgico 
bello, dum adversus Hispanorum constantiam pugnaret, laudem et no- 
men adeptus nec immerito : nam revera fuit omnium Anglorum sui 
temporis prsestantissimus imperator, etsi in hoc beUo inconstans fortuna, 
vel (ut verius loquar) divinum judicium ei minime faverit. 


0'Nellus et Norris ad Pratum fontis primum signa conferunt et Munichanum 
Catholici in deditionem accipiunt. 

NonEis dux tantus cum exercitu suo Auriliam Mac Magaunorum di- 
tionem ingressus non procul a Munichano in campum, qui Pratum 

♦ A.D. 1595. Four Masters, p. 1985. 

+ Cox, p. 406. Hugh fought the enemy with all their own weapons except 
cold-blooded murders. He was educated in the court and camp of Elizabeth, 
and could play with the arms of Oecil. 

% Norris and Eussell, according to English accounts, did not march to the 
North until June, 1595. On the 23rd of that month they proclaimed, in 
English and Irish, 0'Neil, 0'Donnell, &c., traitors ; but, after marching one 
mile beyond Armagh, towards Blackwater Fort, they deemed it prudent to 
return, left a garrison in the cathedral, relieved Monaghan July 7 ; and Rus. 
sell was safe in Dublin on the 18th. Cox, 407, and Four Masters, 1969. 


Fontis* (Cluoiu Tiburuid) dicitur, pervenit : ubi copias suas hosti spec- 
tandas prsebet. 0'J^ellus imperator nihil imperitior, sed viribus longe 
impar occurrit. Ibi duarum bellicosisimarum insijarum duo longe 
clarissimi duces primum signa conferunt. Erat ille locus planicies 
aperta, & patens sed humiditate parum impedita. Ex circumiectis 
uliginibus aquse confluentes vadum faciebant, per quod erat Anglis 
commodius transeundum. Illud vadum O^Nellus obsidet ; adire tentat 
IVorris ; eum removere 0'Nellus conatur. Equestris simul pugna, & 
bombardariorumvelitatio|| circum vadum incipit. Equites regii armorum [139.] 
munimine, Iberni hominum dexteritate praestabant. Iberni ftdminatores 
collineandi scientia longe antecedebant. Quod commodum ssepius 
commune partis vtriusque erat : nam in regio exercitu ssepe plures erant 
Iberni, quam Angli. Eegii bombardarii bis a Catholicis confutati sunt, 
reclamante Norrise, qui ultimus omnium pugna excedebat. Ac sub eo 
quidem equus plumbea glande confossus cadit. Omnes partis utriusque . 
equites Mac Guieri non iujuria primas concesserunt. Cum Norris 
segrius ferret suos bis rejectos locum non sustinuisse, Jaimus Sedgreius 
eques Ibernus Midhiensis, corporis, & animi robore excellens ipsum, & 
Bagnalem ita alloquitur. '' Mittite mecum equitum turmam, & ego 
poLLiceor vobis, O^Nellum esse mihi ex ephippiis saltem detrahendum." 
Consistebat O^Nellus ab altera parte vadi quadraginta equitibus, et 
bombardariis paucis stipatus, inde prselium contemplans, et imperia 
dans. Tertio equites, et bombardarii pugnam redintegrant. Et Sed- 
greius quidem comitatus turma electissimorum equitum Ibernorum, et 
Anglorum vadum aggreditur. In ipso vado pauci equites cadunt a 
seloperariis corporis O^Nelli custodibus icti. Nihilominus Sedgreius in 
0'NeUum irruit : uterque in alterius lorica hastam frangit. Mox Sed- 
greius O^Nellum coUo deprehensum ex equo deturbat ; O^Nellus invi- 
cem Sedgreium ex equo detrahit : ambo in certamen validse luctse manus 
conserunt : 0'Nellus prosternitur, qui tamen animo tanto fuitj ut jacens 
Sedgreium sub lorica inter femina per genitalia stricto pugione confos- 
sum interfecerit. Circum Sedgreium octodecim equites splendidi regii 
succumbunt, et signum capitur : cseteri fuga salutem petunt : unk quo- 
que omnes regise copise pedem referre coguntur, septingentis plus minus 

* Olontubrid, near Monaghan. Four Masters, p. 1971. Cox, p. 407- 
Norris left Dublin August 1 1, fought a battle against 0'Neil, in which both 
the Norrisses were wounded ; relieved Monaghan (Oox) and was in Dublin on 
October 11. The Four Masters describe a battle occurring within the same 
time, in which the Norrisses were wounded, and 0'Neil was victorious. But 
that battle, they say, wjis fought between Armagh and Newry. The scene of 
the battle fought in May, 1595, against Norris and Russell, p. 1987, agrees 
much better with Olontubrid, and with the details of the battle in the same 
month (25th) near Monaghan, described by Oox, p. 405. It is true the Eng- 
lish accounts mention Bagnall only as commanding there ; but, it seems very 
strange that K.ussell, who had returned from his Wicklow expedition, May 15, 
and Norris, who had landed in February, should be " refreshing themselves in 
their quarters" when 0'Neil had been besieging Monaghan since April. 


desideratis Catholici pauci sunt vulneribus aflfecti : eorum nullus me- 
morabilis numerus occisus. Postero die redeuntem Norrisem, et nitrato 
pulvere non satis abundantem 0'Nellus secutus ad Yiam Finnuis infes- 
tius occmrit : ubi O^Hanlonus summus exercitus regii signifer crure 
vulneratur, et alii glandibus plumbeis confossi cadunt. Municlianum 
arcem, quam tribus peditum cohortibus, et equitum turma Hinchus 
Anglus tenebat, inedia coactus dedidit :* ipse ex pacto incolumis dimit- 


In Connachta duas arces Anglis ademptas Catholici tuentur. 

H.EC dum in ea Ultonise parte, quse Midhiam contingit et Angliam 
respicit inter 0'Nellum et Norrisem geruntur, altera quoque Ultonise 
pars quse ad Connachtam pertinet et ipsa Connachta per 0'Donellum 
et Richardum Binghamum minime satis erat pacata. 

In Connachta Georgius Binghamus Junior Sligacham arcem cum 
peditibus ducentis, quorum pars erant Iberni, tenebat. In qua prsesidii 
causa lelicto UUigo Burko Eaymundi £lio nobili Iberno cum parte mi- 
litunij ipse cum cseteris in (Jltoniam duobus phasellis vectus Eathme- 
lanemt municipium Mac Suinnii Panidi^ qui tunc aberat, invadens 
monasterium CarmeKtarum diripit, religiosis in arcem fugatis. Ouustus 
prseda Sligacham revertitur. Cum divideretur prseda, milites Iberni 
jure suo fraudati Ulligo videntur : qui cum iisdem agit, quemadmodum 
Binghami et Anglorum injurias ulciscantur. Uiem qua castellum illis 
P4Q n adimat, eonstituit. || Ea cum venisset, Iberni Anglos aggrediuntur. 
Binghamus ab Ulligo pugione confossus^ et cseteri, vel occisij vel fuga 
salutem petentes devastatse religiosse domus Carmehtarum pcenas sacri- 
legii luerunt.t Arx 0'Donnello traditur, qui in ea UUigum prsesidio 
prsefecit. Sub idem quoque tempus Baleanmotam castellum Georgio 
Binghamo majori Tumultachus^ et Cathalus Mac Donachse eripiunt.§ 

Sequente autumno,|l sub quod tempus Norris cum dSTello minus 
prospero marte contendit, Eichardus Binghamus ad Sligacham recupe- 
randam, et occisi consanguinei pcenas de UUigo sumendas facit expedi- 

* According to English accounts Monaghan was surprised hy 0'Donnell, 
Mac Mahon, and a son of CNeiFs, after a truce had been concluded from Oc- 
tober 27 to January 1. Cox, p, 408. 

t May, 1595, Four Masters,^. 1969. 

X June, 1595. Four Masters, p. 1973. 

§ AU North Connaught rose and seized or destroyed the enemy's castles, p. 
1975 ; but Ballymote was not taken until August, 1598, p. 2075. 

II This date tends to identify our author's Clontubrid with the battle de- 
scribed by the Four Masters, p. 1971. Cox, p. 407. 


tionem. Ulligum Sligaclise obsidione cinctura oppugnat, UUigus cum 
propugnatoribus egressus pro munitionibus quotidie certat. 0'Donel- 
lus obsidionem soluturus cum mille, et sexcentis militibus auxilia ve- 
nire festinat. Apud Duraranem in hostis conspectu tentoria pandit. 
Duobus primis diebus interlabens flumen utriusque partis equitatus 
adequitans jaculis leviter ultro citroque velitatur. Tertio die Eothericus 
0'Donelli frater cum Felmio Mac Daveto, et alio equite fluvium trajec- 
tus castra contemplatur. In iUum Martin Anglus, qui in Binghamo 
exercitu prsestantissimus eques habebatur, procurrit, turma sua^ cuius 
dux eratj stipatus. Eothericus admisso equo ad suos adcurrit. Martin 
sequeus suorum primus vadum traijiciebat. Quem Pelmius conversus 
hasta trajectum, et interfectum in ipso flumine equo deturbat, et ipse 
cum Kotherico, et alio commilitone incolumis evasit. Postero die ob- 
sidionis quarto^ Binghamus, obsidio"^ relicto domum redit, qnem 
0'DoneUus secutus missilibus carpit. 


Russellus prorex et Norris cum 0'Nello parum prospere dimicant. Binghamus 
Sligacham arcem acriter quidem frustra tamen oppugnat. 

Sbquente annot O^lSTellus ab Anghs hostis patrise et proditor publica- 
tur : et vere jam appetente in illum Eussellus prorex et Worris regii 
exercitus imperator faciunt expeditionem. Est iu Ultonise finibus op- 
pidum nomine lui quod Angli semper vaJido prsesidio custodierunt. 
Ex eo regii cum universis copiis egrediuntur ; quorum illud erat expK- 
citius consiHum ut Ardmacham urbem Ibernici primatis sedem in suam 
potestatem redigerent. Cseterum vix miUibus passuum octo proces- 
serunt cum ad Ecclesiam prati (Kill Cluona) iUis O^JNTellus obviam venit 
cum duplo minoribus copiis, comitatus a Mac Guiere, 0'Kahano, 
0'Hanloni fihis et ahis nobilibus viris; ubi post meridiem incsepto 
prselioj regii male vexati lurem sese recipere coguntur. Eo die sunt 
occisi Cathohci ducentij regii sexcenti. Neque Binghamus quidem 
dormit. Tomoniae et Clanrichardse comites Ibernos evocat : Connach- 
tse delectum habet : Midhienses preesidiarios et equites Anglo-Ibernos 
recipit. Cum signis militaribus viginti quatuor Shgacham obsidione 
vallatum oppugnat. UUigus Burkus cum propugnatoribus egressus 
pro munitionibus acriter dimicat. Tandem ob oppugnatorum multitu- 
dine in arcem compulsus ex tuiribus, pinnis, fenestris, et reliquis mu- 
nitionibus missiha jaculando hostes arcet. Eegii muchumj beUicum 
machinamentum militibus subter agentibus arcis muro admoventjj mu- [141-] 

* See a long aceount of this siege, Four Masters, 1977, A.D. 1595. 

■f Same year, note supra, p. 172. 

t A.D. 1595, described hy the Four Masters, p. 1971 or 1987. 


rumque forare et subruere incipiunt. tJlligus magnse molis trabe funi- 
bus ligata ex arcis fastigio nunc dimissa, nunc in dta sublata^ muchum 
et milites qui sub eo latebant, conterit.* 0'Donellus obsessis auxilio 
veniens appropinquat. Binghamus fugit. In oppugnatione regii sex- 
centi milites obierunt. Arcem vero, quod erat tam laboriosum defen- 
dere. 0'Donellus demolitur. 

CAP. Y. 

Regii cum Catholicis de pace agunt, Ardmacham occupant, cum 0'NelIo minus 

secimde contendunt. 

Regii quod armis miniis secunde rem gerebant induciis factis cum 
0'Nello et 0'Donello de pace agunt. Ad eos Henricum Walopum 
Ibemiee questorem et Eobertum Gardinerum judicem maximum legatos 
mittunt, sciscitatum^ quibus conditionibus essent contenti. 0'NeUus a 
Bagnale laborum atque mefitorum suorum prsemium interversum, se 
falsis criminibus accusatum et de injuriis aliis graviter queritur : inter 
alia petit ut omnibus reatibus condonatis^ sibi, suisque liceat, Catholicam 
Romanam religionem profiteri et nunquam ipsorum fines adeant reginse 
judices et ministri. Idem 0'Donellus et cseteri petunt, multum prius 
de injuriis questi.t 

luterim mille pedites Angli, qui in GaUia Belgica, apud Batavos ad- 
versus Hispanos stipendium faciebant revocati in Iberniam mittuntur, 
quos et GaUienses et Ibernienses veteranos Ibernos et AngloSj tyrones 
Anglos in Momoniis, Lagenia, Midhia nove conscriptos equites, et .titu- 
lares viros Anglo-Ibemos, justum exercitum et 0'NeUi copiis ter ma- 
jorem RusseUus prorex et Norris in Ultoniam celeriter movent.J 
l^emine repugnante in Ardmacham clarissimam Ibernise metropolim et 
longe reUgiosissimam perveniunt^ fugientibus reUgiosis, sacerdotibus, 
sacris virginibus, et aliis oppidanis, oppidum natura immunitumj et 
armis orbum ingressi sacra templa violant, in equorum stabula et pro- 
phanos usus vertentes : in Divorum simulachra sseviunt : gaudio exul- 

* Four Masters, p. 1983. 

i- A.D. 1596, January 8. Morrison, p. 113. Four Masters, 1997. One of 
the English commissioners was the apostate Myler of Cashel. 

% Neither the Four Masters nor English authorities record any invasion of 
Ulster by Norris or Russell, after the commissioners had been appointed, 
January 8, 1596, to offer terms of peace. The seat of war during 1596 and a 
great part of 1597, was in Connaught, between the indefatigable Hed Hugh 
and Connacians on one side, and the English on the other. 0'Neil does not 
appear at all. 


tantes ultra procedunt, haud dubii quin tam valido exercitu ea sola 
expeditioue omnes 0'Nelli et Catholicorum vires contunderent, et ani- 
mos frangerent. Caeterum non longius mille et quingentis passibus ab 
ArdmacliS, sunt progressi, ciim. eis O^^JSTellus suas exiguas copias ducens 
occurrit, sed serius forsan quam ipse volebat, qui eos ab Ardmacha 
removere cupiebat. Ad Vadum Otirensis Ecclesise (Beal antha Kill- 
otir) viam obsidet, et Gallienses atque Belgenses veteranos Anglos 
Isetitia triumphantes infeste aggreditur^ turbat, propellit :^ incompositos 
in Ardmacham sese recipientes sequitur, multos occidens et vulnerans. 
Cathohci tantum quadraginta sunt desiderati, inter quos duo viri nobiies 
Earmodirrhius 0'Hanlonus et Patritius Mae Guillius succubuerunt. 
Eegii relictis Ardmachse quingentis militibus prasfecto Prancisco Staf- 
furdo, equite aurato ; cseteri reversi non procul a Duudalga coustiterunt, 
ubi prorex totum negotium administrandi bellum in 0'Nellum Norrisi 
rehnquensj ipse Dubhlinnam redit, ut rebus Lagenise et Connachtse 


Ne pax ineatur Hispani legati prohibent : Ardmachse praesidium Divus Patritius 
' [142.] 

RuEsus utrinque agitur de pace : a regina conditiones Catholicis sacer- 
dotibus et sascularibus sequae et honorificse offeruntur. Ab 0'Nello, 
0'DoneIlo et aliis Ibernis obsides accipiendi conditiones justas et ho- 
n^stas, et amplius uon rebellandi dantur. CBetermn priusquam pax 
inita, et arma e manibus dimissa sunt, Cobus et aHi Phihppi II, His- 
paniarum regis legati ad 0'Nellum et 0'Donellum pervenerunt, regio 
nomine jubentes Ibernos forti animo esse, exercitum illis sine mora a 
rege Catholico, subsidio mittendum esse. Qu^ legatione effectum est,t 
ut de conditionibus minime convenerit, et bellum utrinque sit redin- 
tegratum. 0'Hanlonus, Mac Engusa, et tota Ultonia prseter prsesidia, 
quse regii tenebant et Anglo-Ibernos Urilige conspirarunt. lu Lagenia 
bellum ardet et Connachta erat minime pacata. 

Ac 0'Nellum quidem Ardmacha urbs sacra ab hsereticis contami- 


June 29, 1595. It was manifestly this rencontre that compelled Russell 
and Norris to return and fortify Armagh, after having marched one mile be- 
yond it. Cox, p. 407. Four Masters, p. 1969, who do not, however, mention 
any battle, except that the Irish pursued the enemy to the gates of Newry. 
t Oox, p. 410, A.D. 1596? 


nata vehementer angebat, quam statuit subsidio et commeatu interclu- 
dere, firmatam valido preesidio non ausus oppugnare. Sed Divus 
Patritius Ibernise prseses et custos, qui primus urbem illam Deo conse- 
cravit, quod oppidum sanctum ab hsereticis impie polluebatur sceleris 
supplicium differre noluit, Is enim creditur antistes ille fuisse qui 
pontificalibus vestibus indutus^ Anglis noctu saepe conspicuus apparebat, 
efc est minatus, hastis ferreas cuspides ademit et bombardis plumbeas 
glandes, nitratumque pulverem extrahebat. Cujus rei terrore Romhus 
Anglus dux cohortis ad insaniam pene redactus est/ et Baker Anglus 
cohortis optio in templi pinnas a prsesule deductus juravit se nunquam 
amplius templa violaturum et divinam vindictam timens militia desert^ 
ad fidem Catholicam conversus psenitentiam agere ceepit. Quem ego 
casum contemplans non possum cohibere lachrymaSj et non miserari 
horum temporum conditionem et Ibernorum non modo novorum sed 
etiam veterum complurium pravum ingenium et insaniam, qui cum 
Cathohci fuerint^ tamen opem tulerunt Anghs hsereticis, qui iu Ardma- 
cham oppidum sacrosanctum, prsesidium intulerunt, illudque contamina- 
verunt ; in Divi Patritii Iberniae prsesidis, aliorumque Divorum imagines 
manus impias injecerunt, et ipsum Deum in divino Eucharistise sacra- 
mento praisentem fugarunt, pedibus etiam calcaturij vel mucronibus 
confossuri, si fuissent assecuti. Neque tantum fleo ssecularium homi- 
num inscitiam, quantumignorantiamcrassampastorumj magistrorumque 
nostrorum, aliquorum sacerdotum, qui in hoc bello hsereticis fuisse 
obediendum et opitulandum minime negarunt. Baker, miles Anglus 
hsereticus, Divo Patritio jurejurando confirmat, se nunquam in poste- 
rum Iberniae templa violaturumj et ne juramentum frangere cogatur, 
mihtiam, stipendium, emeritum gradum, honorem deserit, et (proh 
dolor) Anglo-Ibernus Cathohcus sacerdos Ibernis Cathohcis non suadet, 
ne Anghs haereticisj qui Divi Patritii templum violant et ejus defensores 
oppugnant operam navent. 


0'Nellus commeatum Ardmachse missum intercipit : prjesidiarios multos stra- 
tagemmate perimit : Ardmacham in deditionem accipit. Carlinnum castellum 
[143.1 capere frustra tentat.|l 

Ut redeamus ad institum, Ardmachse prsesidium ingens pediculorum 
vis rodet, plagaque multos extinguit ; neque diu post fames invadit. 
Cujus rei sohciti regii tres peditum cohortes, et unam equitum turmam 
cum commeatu mittunt. Quos 0'Nellus ad Buedum montem cum co- 


hortibus octo et aliquot equitibus intercipiens nocturno prselio opprimit, 
commeatumque capit. Postero die sub lucis exortum, partem suorum 
equitum et peditum Anglorum vestibus indutam et capta signa gestan- 
tem commeatum ad oppidum versus agere jubet. Ipse cum cseteris 
sequens fictam atque simulatam pugnam init. Equites utrinque dextere 
concurrentes in loricis hastas frangunt : bombardee crebro exploduntur, 
ad quorum sonitum et flammam milites cadunt illsesi. Quod conspica- 
tus Staffiirdus Ardmachani prassidii preefectus dimidiam partem prsesi- 
diariorum adferentibus commeatum suppetias latum mittit. Abest ab 
Ardmacha bombardse jactumonasterium, quod prsesidiarios praetergressos 
a tergo adoritur Quintus 0'Nelli filius in monasterio cum peditibus 
aliquot in insidiis collocatus, et ex altera parte O^Nellus cum his omni- 
bus qui ficte pugnabant, invadens in conspectu Stafiurdi delet. JSTeque 
dudum post StafFurdus ipse Ardmacham 0'Nello dedit inopia cibi 
coactus et ad suos ex pacto dimittitur. 

Abest ab Ardmacha milKbus passuum viginti quatuor, et lure octo, 
CarHnnum, castellum natura et opere munitum flumini imminens, quod 
a dimidia cohorte Anglorum tenebatur j quibus cum erat Thomas Kel- 
lodeus et alii octo Iberni. Thomas ex pacto quodcum 0'Nello inierat, 
cum suis octo Ibernis Anglos improviso aggressus sex occidit, cseteros 
castello expellit. !Fuit O^Nellus Thomse pollicitus ea nocte ad gallici- 
nium se ad castellum recipiendum venturum, et Thomas usque ad ma- 
tutinum crepusculum in castello expectavit. O^Nello vero diutius 
cunctante castellum deserens fugit. Albente caelo O^Nellus ante cas- 
tellum cum suis copiis consistit, et veritus ne esset ab AngHs retentum 
proprius accedere non audet, donec a Thoma detur signum. Angli qui 
fuerant castello ejecti, conspicati 0'Nellum consistentem et e castello 
signum non dari, rati id quod erat, castellum a Thom^ fuisse derehc- 
tum, ipsi illud vacuum ingressi defendunt. 0'NeIlus ea spe frtistratus 


Norris Ardmacham secundo occupat: Norrisium munimentum condit : 
utrumque amittit; cum 0'Nello infauste pugnat. 

Iterum Norris cum universis copiis Ardmacham petens ab O^Nello de- 
sertam preesidio cohortium quatuor, quibus Henricum Daversem equitem 
auratum prsefecit, munit. Inde Portmorem ire contendens eum etiam 
locum, ab 0'Nello castello diruto, et sedibus incensis occupat. Ulterius 

* For the English version of some of the facts in the two preceding chap- 
ters, »ee Camden's Elizabeth, A.D. 1596. 


progredi ab 0'Nello proliibetur iii conspectu cum suis copiis castrame- 
tato in ipso itinerej unde ex commodo posset prseliari. Norris muni- 
mentum incipit condere, quod de suo nomine Norrisium (Mouiit Norris) 
dixit. CNeilus opus conatur impedire. Per multos dies dimicatur, 
aliquot utrinque cadentibus sed regiis pluribus. Denique Norris in 
novo munimentOj relicto prsesidio sub Williamse duce, revertitur. Post 
cujus reditum et hoc munimentum et Ardmacham O^Nellus brevi in 
[144.] suam potestatem redigit,|| prsesidiarios commeatu intercludendo, quos ex 
pacto incolumes dimisit. Rursus Norris cum viribus omnibus Ard- 
macham recuperatum proficiscitur. In Auriterree (Orior) finibus, ad 
ecclesiam Collis Maculati (Molachbreac) 0'NeIIus prselio experitur, 
hostesque turbat et fundit, qui a Norrise restituti pugnam redintegrant. 
Rursus ab 0'NeIlo fulminatorum et Mac Guieris magistri equitum 
operaj et virtute propulsantur ; secundo a Norrise confirmati renovant 
prselium. Tertio a Catholicis acriter dimicantibus loco cedere^ pedem- 
que referre compelluntur, et ipsum Norrisem bombardica glande vulne- 
ratum multi perhibent. Hoe die utriusque partis equites, Mac Guieri 
palmam non injuria concesserunt.* 


Norris in Connachta cum 0'Donello de pace frustra agit, et bellum nihil felix 


PosT di'6m hunc non amplius Norrisem cum 0'NeIlo signa contulisse 
comperio. In Connachtam vero profectusf Anthloniae consedit et 
vires omnes congregat. Eo conveniunt Tomonise et Clanrichardse 
comitesj Navalis, aliique magnates Iberni factionis Anglicse : Anglo- 
Iberni ; Momoniarum, Lagenise, Midhise delectus ; Iberni et Angli ve- 
terani ; subsidium ex Anglia nove missum. Decem circiter millia equi- 
tatusj et peditatus habuisse fertur. Quem contra 0'DonelIus suas 

* According to the English accounts, Norris was permitted by 0'Neil to 
revictual Armagb, Oox, p. 412, January, 1597. The other events recorded 
in this chapter do not appear in the Four Masters, but they may be received 
on the word of our author ; as Norris was in May 1597, ignominiously deprived 
of his command in Ulster, in conseqtience of his bad success. Our text seems 
to confound Mount Norris (IX) miles from Armagh on the Newry road) with 
Portmor on the Blackwater. 

t A.D. 1596, while 0'Neil was amusing the English with offers of peace. 
Four Masters, p. 2001, who estimate tbe combined forces under Norris at 
20,000. The account of this Connaught expedition (ihid) agrees substantially 
with our text. 


copias, quinque millia coUigit. Eum tunc temporis comitabantur ex 
Ultoniis Mac Suinnii tres et 0'Docharta, cum ipso, vetusto jure con- 
juncti, virque fortissimus Mac Guier : ex Connachtis 0'RuarkuSj Mac 
Williamus, 0'Kealla, Mac Diarmuda, 0'Conchur Buber, O^Dudius. 
Ad illum etiam venit Maurus Mac Sihius nobilis eques Momonius cum 
militibus trecentis, postquam duos circiter annos in Momoniarum sylvis 
latitans et inde erumpendo haereticis, ut poterat, damnum inferens, 
multum laboris pertulit. Interfuerunt aliquot ecclesiastici prsesertim 
Raymundus 0'GaUachur Luci episcopus et IberniEeviceprimas^* quieos 
qui a regio exercitu ad Cathohcum transibant, excommunicationis Liga- 
mine solvebat. Norris cum suo tanto et tam instructo exercitu Anth- 
louia procedens ad Baleanrobuiam pagum (Baile an Eobu) in Eanma- 
cuiUiamo principatu pervenit ; ibique cis flumen constitifc. Nam ab 
altera parte fluminis 0'DoneTlus consederat. Primo die, nocteque se- 
quente missilibus utrinque minime seguiter pugnatur. Postera luce 
Norris dato signo coUoquium petit. CoUoquendi potestatem facit 
0'DoneIlus. Ex coUoquio eb ventum est, ut de pacis conditionibus 
ageretur. Oranes dies induciis sancitis de pace sermo instituebatur ; 
noctes totas infeste dimicabatur, aliis in aliorum castra irruptionem 
facientibus, vigiles et exploratores capientibus, cominus et eminus cer- 
tantibus. Evenit ut nocte una qua NavaHs, vigihas agebat, regii tre- 
centi succubuerint. Ex Norrise ad O^DoneUum nonnulli transfugerunt, 
prsesertim Thaddseus 0'Ruarkus, O^Ruarki frater, qui apud comitem 
Urmonium consanguineum suum a pueritia egit. Inter agendum de 
pace Norris obtulit 0'Donello, O^Euarko, Mac Williamo, et abis magna 
prsemia ut in reginse gratiam redirent. Quse res eo minus profuit, 
quod his diebus navis Hispana in munimentum ecclesiarum (Dun na 
gcheauU) venit, ^''Nello, 0'DonelIo, et aliis Ibernis Catholici regis 
nomine suasum ne ab incsepto desisterent, et Hispanos opem laturos. 
Ita cum mensem integrum res fuisset acta,|| Norris rediturus castra [145.] 
movet. Hlum sequitur 0'DoneIlus ultimos ordines, alasque novissimas 
missilibus graviter vexans. Nec tamen suis laborantibus succurrendum 
fuisse statuit Norris, donec Catholici, qui eos impetebant proximam 
sepem transilirent ; qui enim sepem transirent eos a suis impune jugu- 
landos existimavit. Quod etiam 0'Donellus animadvertens equo cele- 
riter vectus ad sepem currens, inde suos avide transituros revocat. 
Norris hac spe frustratus fortunam suam diris impreeationibus insec- 
tatur, qubd in Ibernia angustissimo terrarum orbis puncto fecerit 
jacturam glorise quam magna virtute, reique militaris scientid, in Gallia, 
et Belgio fuit assecutus ; msestus quseritans hostium imperatores a se 
scientia rei bellicse non superari et ab eorum militibus suos robore et 

* After Magauran's death. See note supra, p. 158 ; also Lombard's Oom- 
mentarius, p. 431. The excommunication here referred to, is that pronounced 
in the Bull of St. Pius V. against Elizabeth, and her adherents. 


constanti^ vinci. Ac meritb, profectb tantus imperator de fortunae 
mutabilitate querelas effundebat. Namque judicio omnium, quos de 
hac re consului, erat omnium Anglorum qui h^c tempestate floruerunt, 
scientia rei militaris et animo simul primus, et in Galliaj Belgioque 
suum nomen casuum prosperitate celebravit. Quamobrem non dubito, 
quin divinitus faerit constitutum ut Cathohci plerumque summa fselici- 
tate, regii verb etsi fortiter et animose, tamen infaustissime sint prseliati. 
JSTeque mirum, namque procul dubio, Cathohci Iberni, qui in regio 
exercitu erant, impugnatse Catholicae religionis conscientia sinistriiis 
rem gerebant ; et Angli belli, preehique laboribus perferendis non erant 
tam firmi et idonei ac Iberni, et 0'Nellus sequum sibi locum adoriendi 
Norrisem studiose eligens ex commodo praelium committebat, quod ipsi 
necessarium fuisse videbatur, qui militum numero erat inferior. 

CAP. X. 

Lagenise res aliquot memorantur. Norrisis prodigiosa niors. 

Jam me Lageniorum res vocant, qui tametsi parvis viribus magna tameu 
constantia et virtute pro CathoHc^ rehgione manum conseruerunt. 
Postquam Piachus 0'Bruin vir strenuus, et haereticorum hostis acerri- 
mus fuit per perditionem extinctusj ejus filii Pelmius, et Eaymundus 
arma a patre mota non omiserunt.^ Dnm Eaymundus in Lagenia tu- 
multus in hseveticos excitatos ducit, Pelmius in Ultoniam ad O^Nellum 
contendit, auxilium petitum, a quo receptis peditibus fere trecentis et 
quinquaginta duce Bernardo O^Morr^ cognomento iFusco (Eiach) La- 
genio nobili laboranti fratri quam opportunissime tulit opem, totamque 
paternam hsereditatem, jam pene amissam in suam potestatem redegitj 
secundis aliquot velitationibus factis. Inde Bernardus Anglos qui 
Lochgarmensem tribum habitabant, et Ibernos Anglicse factionis re- 
pentinis incursionibus deprsedatur. Agentem prsedas AngUcse cohortes 
quatuor cum quadringentis auxiliaribus Ibernis in aperta planicie asse- 
quuntur. Bernardus agmine instructo ex quadringentis peditibus Iber- 
iiis (haud plures habebat) alese pugnse sese commisit et ope divina vicit. 
Angli ad unura trucidantur.f Eorum auxihares Iberni non pauci de- 
siderantui. Cseteri fuga salutem petunt. Auctus est Lageniorum 
motus Huone 0'Morr^ virilem togam sumente. Is erat filius Rotherici, 

* Fiach 0'Byrne was killed in May, 1597. From August 15 to Christmas 
same year, his son and others were plundering Leinster. Four Masters, p. 
2043. Aid having been sent by 0'NeiI, Camden. On the 7th oi December they 
slew two troops of soldiers stationed at Maryborough. See also Oox, p, 414. 

t One of the battles referred to, p. 2043, A.D. 1597. 


de quo superius mentionein fecimus, et a Fiacha 0'Bruine occultus, et 
nutritus una cum fratre Edmundo a JFiachi filiis in Lisiam mittitur,* 
nondum setate satis hello maturus,|| ubi auxiliaribus gentilibus, et patris [146.] 
obseratis aliquot, Lisise principatum, majorum suorum hsereditatem hse- 
reticis adimere tentat. Ad ejus novos motus supprimendos obviam 
veniens Warhamus Sahncher Lisise prsefectus propulsatur militibus 
circiter quingentis amissis.f Ex iis quse EusselH et Norrisis tempore 
in Ibernia gesta sunt, hsec perstrinxi, qui quoniam minus auspicato 
bellum administrabantj imperio sunt abdicati successore dato^ et Nor- 
risi Momoniarum prsefectura relicta, quo munere fungens intra triennium 
quam prodigiosissime mortem oppetivit :J namque sicuti fertur Moalse 
(Mallow) cum noctu luderet, quidam^ corpore vestibusque Niger, in 
conclave improviso intrat, quocum Norris, ludo relicto, sese in cubicu- 
lum abdidit, amotis arbitris prsBter unum puerum qui juxta ostium clam 
consistens coUoquium audivit, quod hujusmodo fuisse traditur. Niger, 
' Tempus est/ inquit, ' ut rationibus nostris summam manum impona- 
mus.'' ' Noh/ inquit Norris, ' id facere, donec Ibernicum beUum con- 
fectum relinquamur.' ' Nullo modo/ inquit ille, ' diutius expectabo, 
quia constituta dies jam cessit.' Mox strepitus ingens sonat, quo moti 
lusores et domestici, cum cubiculum foribus effractis ingressi fuissent, 
Nigro, qui quin Diabolus fuerit non dubitatur, nuHibi reperto, Nor- 
rissem invenerunt genibus flexumj colloque et cervice ita tortum, ut oc- 
ciput pectori et os dorso immineret, sed adhuc vivum, atque jubentem 
seneatores tibicines et tympanistas convocari, ut ipsius mortem cantu 
celebrarentj quibus canentibus intra dimidiam horam animam profudit. 
Ejus corpus aromatibus atque fragrantissimis odoribus curatum in An- 
gham transfertur. Quem ego casum memoria repetens equidem de- 
mentia hsereticorum obstupefio, cadaver, hominis impii honore magno 
colentium, sacra vero divorum martyrum inhumata projicientium. Licet 
etiam coUigi quantam Deus optimus maximus 0']Vello prselianti operam 
tulerit, qui non modo Norrissem, peritissimum Anglorum imperatorem, 
omni pugnandi apparatu superiorem, seepe profligaverit, sed ipsum etiam 
Diabolum, qui illi ex pacto fuisse opitulatus creditur, vicerit. 

* According to the Four Masters, Owen Mac Rory 0'Moore had recovered 
his territory and slain the two Cosbies before the death of Fiach 0'Byrne, p. 
2007 ; also Dowling^s Annals, 

f Probably the battle recordedin the Four Masters before June, A.D. 1598, 
in which 410 soldiers, lately arrived from England, were slain on the borders 
of Leinster. They landed at Dungarvan, and were marching to assist Ormonde 
in his expedition against Leix. 

X A.D. 1597j autumn. Lombard describes his death, p. 397, but with none 
of the extraordinary details given here. His wound never perfectly healed, 
and eoncealed through pride, suddenly mortified and reduced his body to a 
mass of putrefaction. In Belgium, when commanding the English troops, he 
had rifled the cathedral of Mechlin, destroyed the shrine and scattered the 
relics of St. Kumold. 



Burughus prorex et Kildarius comes cum Catholicis adverso marte bellum 


Annus ab ortu Domini millesimus quingentesimus nonagesimus sep- 

timus cum verteretur, Tliomas Burughus Baro vir animo elatus^ manu 

larguSj belli prseceptis imbutus, comitate gratus in Iberniam prorex 

missus adventu primo suo, qua erat urbanitatCj et affabilitate, 

aliquot Lageuiorum, et aliorum Ibernorum animos in se con- 

vertit. Cum 0'Nello, O^Donello, et aliis unum mensem inducias 

componit.* Per quas cum de pacis conditionibus minime con- 

venisset, majorem belli molem in 0'Nellum vertit. Illi copiosus exer- 

citus, qui antea sub Russello, et Norrise meruerant, et nove ex Anglia 

missi ; quibus cum in Ultoniam proficiscitur. Sequuntur Midhienses 

Anglo-Iberni cum justis copiis duce Barnabale Balisimiledse Barone. 

Quo procedente Balarriecham pervenerat Eichardus Tirellust cmn qua- 

dringentis peditibus ab O^Nello missus, ut motus, vel in Lagenia 

ri47 T augeret, ^®^ ^^ Midhiamoveret.H Is Tirellus Anglo-Ibernus erat, sed 

Catholicus, sicut cseteri, et injuriis Anglorum provocatus e carcere, ad 

0'Nellum fugerat, Ei cum tam exiguas vires esse Barnabal com- 

perisset, in illura mittit filium suum peditibus mille stipatum, haud 

dubius, quin adolescens dignum aliquod facinus faceret, quo proregem 

magno merito sibi devinciret. Tirellus miles veteranus prselio expertus 

Midhienses fundit, et fugat, atque multis occisis Barnabahs filium 

captum ad 0'Nellum defert, a quo fuit postea pretio commutatus. 

BurughusArdmacham,et Portmorem^quas O^Nellus deseruit, occupat. 
Progredi frustra tentat ab 0'Nello prohibitus, qui duobus castriss vias 
occludit : in alteris erant Mac Magaunus, et frater 0'Nelli Cormakus, 
et Artus in Colle madido (Druim fluich) castramentati intra duos jactus 
bombardse ad hostem, in via, quse ducit ad Pinnam superbam (Benburb) : 
in alteris 0'Nellus ipse cum Jaimo Mac Donello Glinnise principe tentoria 
pandit ad Pontem Masanum (Tober masan). Prorex itinere prohibitus 
Norrisium munimentum, quod 0'Nellus diruerat, resedificare coepit, opus 
impedire: interdiu,et noctu ab equitibusj et peditibus maxime jaculatori- 
bus cominusj et eminus levia prselia committuntur. 0'Nello venit auxilio 
0'DonelluSj J cujus equitatus, cum hostis equitibus, et Terentio 0'NeUo 
Henrici filio O^Nelli fratre uterino, qui reginse partes sequebatur 
egregie manum conseruit. Nocte, qua Catholici in regiorum castra 
impetum fecerunt, fama tenet, proregem fuisse vulneratum, quse verane 
sit, in me periculum non recipio. Constat illum ex castris reversum 

• Oox, p. 413. 

f Tyrrell in arms, A.D. 1597, p. 2043 ; but this battle against Barnwall 
not recorded specially. 

:}: 0'Donnell was busily engaged elsewhere at that time. 


Killdario comiti imperium relinquentem intra paucos dies e vit^ 

Kildarius imperio leetus, et glorians, quod prorex efficere non potuit, 
prsestare conatur, ulterius progredi. Per sylvam, et vias occultas cum 
nobilioribus equitibus et magis strenuis militibus procedens, postquam 
itineris maximam difficultatem superavit, nuncio allato Catliolici occur- 
rentes prselium committunt : quo sunt occisi sexaginta equites regii et 
inter eos Turner exercitus regii Tesserarius maximus, Franciscus 
"Waghan Proregis levir, Thomas Walenus Angli. Comes Killdarius 
hastarum ictibus equo turbatus, rursus in equum impositus a duobus 
fratribus 0'Hikiis Ibernis suse uutricis filiis, male concussus, vulneratus 
fugit, et paucis etiam post diebus moritur. 0'Hikii dum herum in 
equum imponunt, ipsi circumventi interficiuntur. Multi regii fuerunt 
vulneribus afijecti : quotquot eo in loco h castris aberant, fusi, et fugati 
in castra compulsi sunt.''^ Citb regius exercitus domum redit^ postquam 
inter Portmorem, et Pinnam superbam a fine veris per menses circiter 
quatuor cum Catholico dimicavit, et praesidio Portmore sub Thoma 
Williamse Anglo, et Ardmachse relicto. Mox quoque Iberni, quos 
Burughus reginse conciliaverat, rebellarunt.tH [148.] 

* For different accounts of Lord Borough's northern campaign, see Lom- 
bard's Oommentaries, 399; Four Masters, p. 2021, 2035 ; Oox, p. 413. Ac- 
cording to the two latter, the action in which the Earl of Kildare came by his 
death occurred in the first expedition of Borough to the Blackwater. Borough 
himself having returned to Dublin, marched again to relieve Portmor ; lost 
many of his men, was wounded between Armagh and Portmor, and died be- 
fore the end of August. Lombard, who wrote in 1600, records but one ex- 
pedition of Borough, and one battle in which the Earl of Kildare and Borough 
were mortally wounded : the former died at Drogheda, the latter at Newry. 

'f' Borough did not leave Dundalk before the 20th of July. — Four Masters, 
p. 2021 ; and he was dead before the 30th of August — Cox^ p. 413. 





AcTA sub Eussello, Norrise et Burugho vidimus. Illa quidem acria 
fuerunt^ sed acriora sequuntur. Quae Urmonio comite regii exercitus 
imperatore usque ad Bagnalis castrametatoris necem gesta sunt, hoc 
libro continentur. 

CAP. I. 

Henricus Bagnal Ardmachae fert opem, et in 0'NelIi castra facit impetum. 

MoRTUO Burugho Thomas Buttlerus cognomento Niger, Urmonise 
comes Ibernus regii exercitus imperator creatur.'^ Adamus Loftus 
Ibernise Chancellarius, et Eobertus Gardinerua Judex, proregis munere 
funguntur ; quorum tempore res varise, scituque minime indignee gestse 
sunt. CNellus cum Ardmachse preesidium victu indigere intellexisset, 
illi commeatum intercludere statuit.f Yere ex hybernis evocato milite 
apud Tumulum album (Mollach ban) mille et quingentis passibus ultra 
Ardmacham lurem versus castra collocat : qua regiis lure Ardmacham 
peteudum existimabat. Ad Ardmacham Cormakum fratrem cum quin- 
gentis militibus, ut prsesidiarios eruptionibus prohibeat, constituit. 
Henricus Bagnal Anglus eques auratus, Ibernise castrametator et 
Ultoniae prsefectus obsessis suppetias iens cum cohortibus viginti 
quatuor et equitum turmis decem lure proficiscitur : quo cum O^Nellus 
quin in ipso itinere confligeret, non dubitabat. Cseterum Quintus 
0'NeUi filius nothusj qai patri iratus paucis ante diebus ad Anglos 


November 15, 1597 — Cox, p. 414. 
t For intermediate negociations, see Four Masters, p. 2025 ; Cox, p. 414. 


fugerat, et Terentius CNellus Henrici filius, 0'Nelli frater uterinus, 
qui antea erat apud eosdem, locorum peritissimi Bagnalem cum omnibus 
copiis, et impedimentis per ambages et occultas vias, prseter 0'Nelli 
exercitum clam duxerunt. Mox Bagnal pedites mille trecentos, et 
equitum turmas tres Ardmacham cum commeatu mittit, quibuscum 
Cormakus pugnat, dum commeatum inferunt, et dum ipsi ab oppido 
discedunt. Sed superiorem numero hostem ab oppido non 
potuit arcere. Interim Bagnal cum cseteris copiis in O^Nelli 
castra impetum facere duxit. Ac Terentius quidem et Quintus O^Nelli^ 
itineris duces, et qubd O^Nelli sanguinem non sitiebant,, etsi fuerint 
illi irati, et qubd ob privatas causas pejus erant animati in O^Hanlonumj 
qui jam Catholicorum partes sequebatur, in illud castrorum cornu quod 
0'Hanlonus tenebat^ Bagnalem ducere conati sunt. Sed longe prseter 
opinionem illis occidit : nam ubi 0'Hanlonum esse existimabant ibi 
erat 0'Nellus. Itaque viginti quatuor equites ab O^Nello in vigiliis 
et excubiis extra castra dispositos improviso circuinventos regii vel 
occidunt vel capiunt : castra invadunt : 0'Nelli prsetorium circumeunt : 
O^Nellus et qui in ea fronte castrorum erant, semisomni fugiunt ; regii 
tentoria derelicta diripiunt:|| calones aliquot dormientes interficiunt. [149.] 
0'Nellus viribus coUectis liostem ea parte castrorum rursus expellit, 
cedentemque, magnam diei partem sequitur missilibus carpens. Quo 
eventu Bagnal Isetus commeatu in Ardmacbam illato^ 0'Nello parte 
castrorum exuto, et paucis desideratis.* 


Rupus Fargusiae arcis prsefectus Anglus a GrlinnisE principe interimitur, et 
Barnabal Midhiensius dux a Mac Magauno funditur. 

Hyeme sequentef Joannes Chicliester Anglus eques Auratus, qui 
Eupem jFargusiam arcem firmo prsesidio tenebat^ cum peditibus quin- 
gentis, et equitum turma prsedatum egreditur. Cui fit obvius ad 
Alfracham tumulum, et vadum Jaimus Mac Donellus Glinnise princeps 
peditibus quadringentis, et equitibus sexaginta stipatus. Bombardarii 
bombardarios aggrediuntur ; a Catholicis regii propulsantur. Johannes 
cum equitatu veniens auxiho bombardarios suos restituit in pugnam; et 
Catholicos recedere cogit. Jaimus quoque equitatum in pugnam 
ducens bombardariis suis confirmatis in Johannem proruit, et tribns 
hastsB ictibus percussus, lorica tamen defenditur. Johannes occisus 

* All Hallow tide, A.D. 1597 Four Masters, p. 2048. 

+ The events in this chapter not recorded by any other authority known to 
the editor. 


equo labat, cujus etiam equitatus, et peditatus terga vertit. Sequitur 
Jaimus per tria circiter millia usque ad arcem, per quod intervallum, 
regiis, ut quisque k Catholicis cursu superabatur, occisis, vix cladis 
nuiicii effugerunt. Barnabal baro cum Midhiensibus copiis Anglo- 
Ibernis^ et aliquot Anglis cohortibus Auriliam devastans h. Mac 
Magauno Aurilise principe funditur, et fugatur. 


Portmorem arcem 0'NeIIus, et 0'DonelIus frustra oppugnant. Bernardus 
0'Morra cum regiis fseliciter signa confert. 

0'Nellus quando quidem frustra conatus est Ardmachse praesidium 
conameatu intercludere, Portmorem saltem munimentum cibi inopia in 
suam potestatem redigere molitur.'^ Quod obsidenti 0'Donellus, qui 
venit auxilio persuasit, iit expugnare tentaret. Ejus altitudinem con- 
jectura dimensi, scalas quse quinos homines amplitudine capiebant. 
faciunt, perfectasque munimento incipiunt admovere. Eos propug- 
natores primum crebris torraentorum ictibus arcere festinant, et 
appropinquantes bombardicis pillulis impugnant, ab iis vicissim impug- 
nati. Arci scalse applicantur. Cseterum propugnatores qui didicerant 
scalas in se asdificari, fossam quse' munimentum circumdabat, excavando 
profundiorem effecerant. Ob quod scalse plerseque ad cacumen arcis 
non pertingebant. Ita qui ad summos scalarum gradus pervenerant, 
altius ascendere non valentes,, deficientibus scalis, cum propugnatoribus 
frustra prseliantur. Quse vero scalse ad arcis summitatem pertinebant 
tam paucae fuerunt, ut facile primi ascensores occisi sunt, antequam a 
commilitonibus fuerunt adjuti : centum viginti catholici interierunt et 
inter eos Maurus Kevanus nobilis Lagenius, et strenuus miles Belgensis 
fortissime pugnans. Caeteri defessi oppugnatione relicta, pristino more 
munimentum obsident. 
Hoc tempore Huon 0'Morra, non dubius esse se longissime|| imparem 
^ ■-' viribus hostium sustinendis Ultoniam petit rogatum O^Nellumj ut 
Lageniis subsidium mittat.t Interim Bernardus 0'Morra, belli La- 
geniensis adrainistrationem suscipiens cum Anglis et eorum auxiliaribus 
Lochgarmensibus Anglo-Ibernis septies prospere dimicat, capiens 
septem vexilla, et quatuordecem tympana militaria.J 

* Four Mastersj p. 2059 ; but they do not give those details. 
t In the summer of 1598 0'Neil sent 1500 veterans to aid the 0'Moores. — 
Lombardj p. 402 ; Cox, p. 414. 

t Prohably the battles recorded by Lombard, g. 406, in which 2,000 foot 


Urmonius Comes a Lisia repellitur, et Huon Catholicis auxilio venit. 

Utb,umq,ue pericnlumj et Lageniensis motus, et Portmor arx com- 
meatus inopia laborans praeter csetera Elizabetham Angliae reginam 
angebat, quse sedulo suis, ut utrique damno eant obviam, et Lageniorum 
tumultum pacent, et Portmori munimento subsidium ferant, imperat. 
Ad id ex AngUa tyrones mittuntur : prsesidiarii evocantur : Ibernorum 
provincialium delectus habetur : eqnitum, et peditum omnis generis 
millia circiter octo coguntur. Ex iis, qui vel senio confecti, vel setate 
immaturi praeliando idonei videantur^ dimittuntur. Angli tyrones nuper 
acciti in prsesidiis coUocantur. Ex cseterorum numero Iberni, et Angli 
pedites quater mille, et quingenti, et equites quingenti robore, reique 
militaris peritia electi ad opitulandum Portmori destinantur. Ex aux- 
iliaribus Ibernisj paucisque militibus legionariis Ibernis, et Anglis millia 
duo^ quorum erant equites pauci, ad Lagenienses motus supprimendos 
Urmonio Comiti attribuuntur. Quibus haud dubitabat Urmonius, quin 
subigeret Lisiam, et omnes Lageuise motus pacaret. Lisiam^ in qua 
plus esse negocii videbatur, primum aggreditur.* Bernardus O^Morra, 
qui pedites tantum trecentos habebat, in summis rerum angustiis Ur- 
monium auso prohibere minime cunctatur, itinerum angustias obsidens. 
In illum Urmonius mittit pedites mille Ibernos, et Anglos Duce Jaimo 
Buttlero nepote suo ex fratre Edvardo. Bernardus loci natura fretus 
prsehari non dubitat. Jaimus copiis in duas partes divisis illum adit. 
Unde Bernardus commoditatem loci deserere coactus, cum altera parte, 
in qua Jaimus erat, in plano missilibus^ maxime bombardicis pilulis 
dimicat, et pilulae jactu vulneratus magis animo accensus, quam frac- 
tuSj suos cohortatns acrius pugnat. Jaimus duplici plumbea glande 
trajectus vir religione CathoHcus,, et genere clarus pro hsereticis praehans 
miserrime perivit. Quo interfecto cseteri terga vertunt. Et altera quo- 
que copiarum pars auxilio veniens funditur. Eugientes Bernardus se- 
cutus stragem multorum edidit, majoreriique fecisset^ nisi Urmonius, 

and 100 horse (Ware), after landing in Waterford, under the command of Sir 
Richard Bingham and Sir Samuel Bagnall, were harassed and reduced on the 
march to Dublin. Oox, p. 415, gives a different account of this expedition of 

* June, 1598 Four Masters, p. 2057, Lombard, p. 403, who all agree ex- 

cept in slight details. 


subveniens pavidos recepisset : qui re infecta h, Lisia discessit. Bernar- 
dus intra quatriduum vulnere moritur. Cuius obitu tota Lagenia non 
magno negocio fuisset forsitan pacandaj nisi Huonis O^Morrse peroppor- 
tunus adventus conspiratos confirmasset. Quo tempore Huon ab 
0'Nello petebat auxilium^ apud illum eratj Eaymundus Burkus Lietri- 
mas Baro possessionibus orbus. Quemadmodum enim superius 
demonstravimusj Johannes Burkus Liet mse Baro ab XJUigo fratre suo 
Auglorum permissu fuerat occisus Raymundo filio impubere relicto, et 
baronatus administratio reginse abjudicata eo nomine^ qubd Anglorum 
instituto penes regem solet esse tutela nobilium setate minorum. Baro- 
natus autem administrationem regina dono dedit Phintoni Anglo Iber- 
[I51.]iiije consilii secretario,|| a quo illam pecunia emit XJhgus ClanricharclBe 
comes Eaymundi patruus, et ita in possessionem missusj Haymundo, qui 
jam per setatem tutela exierat, Baronatum restituere differebat. Eay- 
mundus intenta lite illum Anglorum^ et reginse judicio superavit. 
Caeterum, quia sub hoc tempus bellum exardebat, priusquam Baymundus 
fuit possessione potitusj omiserunt Angli sententiam suam executioni" 
raandare, ne comitis viri potentis iram tam periculoso tempore laces- 
serent. Idcirco Baymundus 0'Nelli opem implorabat ad paternam 
heereditatem recuperandamj dSTellus Tironse defendendse intentus, 
quia diiferebat auxiliumj spem tantum preebenSj Baymundus una cum 
Huone in Lageniam proficiscitur, ac etiam Dermytius O^Conchur"^ vir 
nobiles ex Connachta, quos omnes Connachti/qui finibus pulsi apud 
^''Nellum agebantj sequuntur. Richardus etiam Tirellus, cujus men- 
tionem fecimus, ab Huone conducitur, quibus cum Huon Lisiam venit 
eodem die, quo Bernardus cum hostibus pugnavit, sed nec pugnam in- 
tegram, nec Uxmonium a Lisia discedentem potuit assequi. 

CAP. Y. 

Catholici, regiique publicam pugnam acerrimam totis viribus committunt. 
Bagnal perimitur. Ardmacha et Portmor a Oatholicis recuperantur. 

In Lagenia dum hsec aguntur, Henricus Bagnal Anglus eques Auratus 
Ibernise castrametator, et Ultonise prsefectus in oppidum lurem in Ul- 
tonise finibus situm, et valido hsereticorum prsesidio munitum non 
longius a Portmore munimento millibus passuum undeviginti majorem 
regium exercitum ad opitulandum Portmori ducens pervenit. Inde 
tertiis castris substitit in urbe Ardmacha. Erat Bagnal militaris artis 

* Four Masters, p. 2056, 2059. They mention Dermod 0'Oonor Don, p. 


peritus, et quod raro in imperatore invenies, consilio simul, et animi 
magnitudine prsestans, in rebus secundis cautus ; in adversis animosus, 
in victos, et deditiones minus contumeliosus Anglis plerisque qui nun- 
quam convitiis parcunt. Itaque gentis suse dncum audeo paucos illi 
conferre, anteponere pauciores. Erat 0']S[ello non solum publica causa 
Eeligionis, et reginse., sed etiam privatis inimicitiis infenissimus. Du- 
cebat quatuor millia, et quingentos pedites sub signis quadraginta, et 
totidem cohortium ducibus^ optionibus, signiferis, et tesserariisj et equi- 
tes quingentos sub signis octo, quorum magister erat Monteguus An- 
glus. In universo numero paulb plures Iberni^ quam Angli stipendium 
faciebantj veterani omnes, Angli superstites eorum, qui vel duce Jo- 
hanne Norrise in Gallia belligeraverant, vel a prsesidiis Belgicis fuerant 
acciti, vel ab hujus belli principio rei militaris regulas in Ibernia perce- 
perant : Iberni quoque qui sub bellicGe disciplinse prseceptis contenti in 
legionibus reginse stipendium merentes suse virtutis documenta ssepe 
prgebuerant. Erant ibi nonnulli juvenes Iberni genere clari^ prsesertim 
Melmorrus O^Eelli priucipis filius ab raram staturfe elegantiam, et mi- 
ram faciei venustatem cognomento Pulcher, et Christophorus SanLauren- 
tius Earonis Hotse filius. Ibi uuUus tyro, nuUus militise rudis. Omnes 
omni genere armorum instructissimi : pedites, et equites cataphractarii : 
bombardarii alii gravibus, alii levibus sclopis ad pugnam parati^ |1 gladio, [132.] 
et pugioni accincti, galeis capita munientibus. Totus exercitus plu- 
ineis apicibus, sericis baltheisj cseterisque militaribus insignibus folgebat. 
-^nea machinamenta rotis vehebantur, trahentibus equis. Sulphurei 
pulveris, globorum ferreorum, atque plumbeorum vis magna suppetebat. 
Caballi, bovesque, biscocti panis^ salsse carnis^ casei, butyri^ servitiae sat 
et exercitui in victum^ et arci Portmori in commeatum portabaut. 
Impedimenta muliones comitabantur^ lixarum^ pabulatorumque numerus 
magnus sequebatur. 

Distabat a Bagnale Portmor arx tribus millibus passuum Ibernicis ab 
O^Nello obsessa, et inedia laborans. Qui cum de Bagnalis adventu 
intellexissetj contra illum castra mota miUe passibus ultra munimentum, 
et intra duo miUia passuum ad Armacham coUocatj relictis paucis, qui 
Portmoris propugnatores eruptionibus prohibeant. Eo die Catholici 
recensuerant peditum quatuor millia^ et quingentos^ et equites circiter 
sexcentos. Interfuit 0'Donellus^ qui Conuachtos duce Mac Williamo 
Burko stipendiatos circiter mille, et TirconneUos suos, utrosque ad nu- 
merum duorum miUium duxit. Caeteri O^Nellum, ejus fratres, et con- 
sanguineos, et magnates cum eo veteri jure conjunctos sequebantur. 
Ac plane eo- convenerat omnis fere Ultoniae nobiUs juventus, atque 
multi Connachti juvenes ortu minime obscuri. Erant tamen armis 
longe inferiores, namque tum equitatus, tum peditatus erat levis arma- 
turse prseter paucos bombardarios gravium scloporum. Ob id 0'Nellus 
de hostis apparatu prseliandi, militis robore, ducis animo deliberato cer- 
tior factus^ dubium erat, quin vir cantus locum depereret, nisi Earfasius 
O^Clerius Ibernicorum vatum interpres confirmasset Divi Ultani vatici- 


nio fuisse prsedictum eo in loco hEereticum fuisse profligandum, et prse- 
sensionem Ibernico metro prolatam in libro divinationum sancti osten- 
disset. Qua confirmatus 0'Nellus ad pugnam suos liac oratione cohor- 

"Quod a Deo OptimoMaximo (viri Christianissimij atque fortissimi) 
summis precibus ssepe petivimus, atque contendimus, id, et ampHus 
etiam hodie divino quodam raunere sumus assecuti. Ut pares aliquando 
cum Protestantibus dimicaremns, Deum, atque coelites, semper, exora- 
mus. Huc orationes nostraSj huc vota iutendimus. Jam vero non 
modo pares, sed etiam plures numero sumus. Igitur qui pauciores ag- 
mina hseretica fudistis, eisdem plures obstabitis. Ego quidem non in 
exanimi cataphractaj non in tormentorum inani sonitu, sed in vivis, et 
intrepidis animis constituo victoriam. Mementote, quoties nobiliores 
ducesj majores copias, et i])sum etiam Bagnalem miniis parati, et in- 
structi superaveritis. Angli nec animo, nec virtute, nec prseliandi con- 
stantia fuerunt unquam cum Ibernis conferendi. Qui verb Iberni con- 
tra vos dimicaturi sunt, Catholicas fidei oppugnatse, sui sceleris, atque 
schysmatis conscientia consternabuntur : eadem Catholica fide vobis 
vires augente : hic Christianam religionemj patriam, liberos, uxores de- 
fendendum. Hic Bagnal heereticorum omnium acerrimus vester hostis 
qui in bona vestra impetum facit, qui vestrum sanguinem sitit, qui 
meum honorem oppugnat^ debito suppHcio af&ciendus. Hic ulciscendum 
dedecus illud, quod, ego apud Tumulum Album accepi h Bagnale parte 
castrorum ejectus. Hic mors commiUtonum vestrorum,, quos in Port- 
moris oppiignatione amisimns, vindicanda, et arx ipsa, quam diu obsi- 
detis, dum eam commeatn intercluditis, expugnanda. Hic obtinenda 
victoria, quam vobis Dominus Divi Ultani praedictione pollicetur. Ergo 
[153.] Deo^ll cseliGoHsque juvantibus rem fseHciter gerite." Contra Bagnal ita 
suos aUoquitur. 

'' Eortitudine vestra, commilitones invictissimi, fretus, vos mihi socios 
elegij rudes, atque ignaros in prsesidiis constituens, et feces omnium, 
homines imbecillos Urmonio Comiti reHnquens, quorum ignavia sequo 
iUum rem fsede gesturum putavi, ac mihi promisi gloriosam victoriam 
opera vestra reportandam. Id namque vestrse magnanimitatis, atque 
virtutis periculum semper feci, ut non possim non concipere hodiernse 
victorise spem indubitatam, atque certissimam. Neque credo, quin fa- 
taH quadam fseHcitate tot casus adversos, tot discrimina, incolumes eva- 
seritisj ut hodie fauste vincendo totam vitam decoretis, commiHtonumque 
vestrorum d rebeUibus, atque perfidis adversa fortuna Norrisis, et Buru- 
ghi peremptorum mortem ulciscamini. Quid? Audebunt ne iusani 
corpore nudo cum armatis, cum viris corporis, et animi robore prsestan- 
tissimis congredi. Demens ego sim, si eonspectum vestrum sustinue- 
rint, et nisi hodie totam Ultoniam sub jugum mittatis, totamque Iber- 
niam reginse subigatis, ipsique ingente prseda potiamini. Mementote 
vestrae vurtutis, qui me duce Ardmachge opem tuHstis, 0'NeUo nou mi- 
nima parte castrorum ad Tumulum Album exuto. Ad vesperum, qui 


mihi 0'Nelli, vel 0'Donelli caput dono dederit, huic mille auri libras 
polliceor, et singulis recipio pro meritis gratias quam accumulatissimas, 
et d, regina, et a me esse referendas. Eamus, properemus, ne victoriam 
nostram differamus." 

Concione absoluta Bagnal ante solis exortum Ardmacha castra movet 
decimo quinto circiter die, quam comes Urmonius fuit eI Bernardo 
0'Morra repulsus. Hastati in agmina tria erant digesti, quse preeibant 
et sequebantur equitumj et fulminatorura alse. Sereno, et grato die 
vexillis explicatis, tubarum clangore, tibiarum concentu, tympanorum 
militarium sonitu homines, et equi ad pugnam accensi per laetam plani- 
ciem nemine prohibente procedunt. Mox excipiebat iter angustius ju- 
niperis, sed humilibus, atque rarissimis consitum. Hoc Bagnal ingressus 
hora circiter septima a quingentis imberbibus adolescentibus, bombar- 
dariis velitibus ab 0'Nello missus densissima globulorum grandine per 
totum arboretum continuata obruitur. Yelites pone juniperos stantes, 
et inter arbores cursitantes, equites atque pedites eminus jactu sternunt, 
et eo tutius, quod et equites regii propter juniperos esse non poterant, 
vel suis adjumento, vel Catholicis impedimentOj et prseoccupantibus ve- 
litibus locus erat sequior, quam venientibus regiis: Ab his augustiis 
magna diffiicultate Bagnal denique copias expedivit non parum vexatas 
acri velitatione, et tristes ob impune receptum damnum a velitibus, qui 
puerile, atque ridiculum hominum genus videbantur. Lata planicies 
usque ad Cathohcorum castra succedebat. In hanc egresso Bagnale 
regius equitatus in Catholicos velites quam celerrimo gradu currit. Cse- 
terum per primam planieiei partem in ipso maxime itinere, sed et circum 
illud O^Nellus, crebras foveas, atque fossas excavavit stratis super virgu- 
lis, et fasno sparso dissimulatas. In quas cataphractarii eqilites incauti 
cadunt, casuque crebo equorum simul, et assessorum crura franguntur, 
qui, ut a soeiis levarentur, haud absque contentione Catholici velites 
sinunt. Stratagemmate regius exercitus non nihil animo fractus equi- 
tibus, atque peditibus aliquot desideratis^H et sauciatis in minus impedi- [154.] 
tum planum pervenit. Hic 0'Nelli velitibus defessis vegetesj et integri 
succedunt, h Bagnale quoque velites, et gravis armaturse bombardarii in 
certamen prodeunt. His occurrunt CathoHci equites ferentarii, vel 
levis armaturse. Cataphractarii cataphractarum munimine tutiores locum 
obtinebant. Ferentarii dexteritate, et velocitate prsestantes, et iterum 
atque iterum circumactis equis in pugnam redeuntes vubiera plura infe- 
runt, loco tamen cedentes. Cataphractarii hastis sex circiter cubita 
longis dextero femini innixis cominus pugnant. Perentarii armati 
hastis longioribus, quas medias manu tenentes super dexterum humerum 
gerunt, rarb nisi ex commodo feriunt, interim tela ligneo hastili quatuor 
fere cubitorum ferrea cuspide infixa jaculantes. Ita Bagnal procedens 
ssepe ab O^Nelli levi armatura subsistere coactus, ssepe etiam eandem 
repellens haud procul a Catholicorum castris substitit hora diei fere un- 
decima. Hic planicies illa dupHci uligine hinc, inde coarctabatur, et 
inter utramque uliginem humile, et tenue vallum altitudine quatuor 


pedum, profundiorem vero fossam interius per quartam miUiarii partem 
0'Nellus duxit, magis, ut esset hosti impedimento, quam sibi adju- 
mento. Inter medium vallum, et regium exercitum exsiliebant turbidi 
coloris lattices ex uliginibus coeuntes. Unde forsan locus multis 
dicitur Vadum pallidum {Beal atha bui,) etsi aliis placeat vadum 
Sancti Buiani vocari. Pro vallo, et utroque exercitu equitumj 
et fulminatorum pugna vehementius instauratur. In sestu pugnse sclo- 
perarius Anglus, qui nitratum pulverem inter pugnandum consumpsit, 
sulphur sumpturus in lagenam in qu^ erat, forte injecit manum, qua 
bombardicum funem ignitum tenebat. Injecto igne accensa lagena, et 
duse proximse nitri plense nonnullos combustos in serem tollunt. In- 
terim Bagnal contra Catholicorum vallum, et agmina disponit senea 
machinamenta, quorum unum sulphure, et globis onustum, dum ex- 
ploditur, vehementia pulveris in varia frustra diruptum interficit cir- 
cumstantes nonnullos. Cseteris Bagnal vallum discutit, et hastatorum 
Catholicorum agmina tormeutis nuda verberat, eorum equitibus, et 
bombardariis, qui pro vallo continenter certant, minime obstantibus : 
aliquot partes valli solo sequat, et ab eo arcet agmina : in quorum locum 
irrumpunt duo prima regia agmina, alterum adversus O^Nellum, alterum 
adversus 0'Donellum Isevum comu tenentem, et aliquot agmiuum or- 
dines vallum transgrediuntur, in quorum subsidium agmen ultimum 
ducit. Eodem tempore equitatum et bombardarios Catholicorum intra 
vallum pulsos regius equitatus, et bombardarii sequuntur, et sequo jam 
loco utrique strenue prseliantur, et utrique mixti viri viros amplexi equis 
detrahunt. Hic hastati Catholici, qui tormentorum ictibus i vallo fu- 
erunt remoti, videntes tormenta non esse jam hosti usui, sese in agmina 
regia convertunt, nondum tamen manum conserunt. Eodem temporis 
momento Bagnal qui munitus erat cataphracia, et casside ex calybe 
factis, gravis sclopi jactum sustinentibus ratus se jam vicisse, ut liberius 
Isetam prselii faciem videret et facilius respiraret, armaturae gravis pon- 
dere fatigatus, cassidis conspicihum aperit, et toUit, nec prius demisit, 
et clausit, quam jacuit humi exanimis plumbea glande fronte confossus. 
[155.] Cujus morte tertium agmen,|l in quo erat, magna trepidatio invasit. Ag- 
mina duo ad quse ducis extincti nuncius nondum fdt perlatus, rem 
fortiter gerunt. Catholici quoque nihil segniter prseKum committunt. 
0'Donellus bombardariorum virtute sese tuetur. 0'Nelli agmen magis 
pericHtari videtur. In hoc ancipiti rerum statu O^Nellus, qui juxta 
suum agmen equo insidebat cum equitibus quadraginta, et totidem 
bombardariis, bombardarios jubet, ut regiura agmen glandibus carpant. 
Obedientes imperio bombardarii non parum molestant, et ordines cogunt 
laxare agmen fulminatorum ope nudum. Perculsis O^Nellus addit ter- 
rorem cum quadraginta equitibus in medium agmen laxatis habenis 
irrumpendo. 0'Nellum sequens suum hastatorum agmen clamore sub- 
lato regium in fugam vertit hora fere prima pomeridiana. Id conspicati 
ii quoque qui cum 0'Donello certant, agmine turbato terga vertunt. 
Monteguus etiam cum equitatu pedera refert. Bombardariorum alae 


sese fugae mandant. 0'Nellus, (yDonellus, et Mac Giiier, qui prseerat 
equitatui, fugientiuin tergis heerent. rossa, vallumque regiis erat ma- 
gis impedimento tunc fagientibus, quam antek aggredientibus, qui ca- 
dentes alii super alios fossam implent, et jacentes ungulis equorum 
peditumque pedibus obteruntur. Ultimum agmen, in quo Bagnal erat, 
duoe mortuo msestum et trepidum turbatis aliis auxilio non erat. Ta- 
men Melmorrus 0'llellus cognomento Pulclier trepidos jubet adesse 
animo et secum hosti resistere, speciosius esse interfici prgeliantes, et 
ultos, quam fugientes impune occidi, et adhuc fieri posse, ut hostis im- 
petum sustineant, ipsumque repellant. Pulchri cohortatione nonnulli 
confirmatij maxime juvenes Iberni cum eo consanguinitate conjuncti 
redintegrant prselium. Quibus pugnantibus Pulcher sese in omnes 
partes vertit, ut magis laborantibus, et periclitantibus opem ferat. 
-Caeterum illi pauci, qui cum eo manserunt, et a regiis deserit et ^ Ca- 
thoHcis circumventi multis vulneribus affecti cadunt et Pulcher ipse 
solus relictus pugnans fortissime, sternitur.* Et omnes regii efTusa fuga 
salutem pedibus quserentes per planiciem, qua venerant, et arboretum, 
inde Ardmacbam usque dissipati, et palantes occiduntur. In Ardmachse 
templa sese receperunt equites, et circiter mille, et quingenti pedites. 
Perierunt prselio regioriim plus duo millia, et quingenti, et inter eos 
Bagnal exercitus imperator, cohortium duces viginti tres, multi optiones, 
signiferi, et tesserarii. Capta sunt signa militaria triginta quatuor, omnia 
militaria tympana, tormenta beUica, magna vis armorum, et totus com- 
meatus. Neque victoribus quidem pugna fuit incruenta, etsi enim 
minus ducenti fuerunt desiderati, tamen plus sexcenti fuerunt vulnerati. 
In Ardmachse templa, quae regiorum prsesidio tenebantur, qui sese ab- 
diderunt, a victoribus obsidentur. Monteguus cum equitatu noctu 
tenebrarum auxiHo fugit. Eum sine ordine, et effusa fuga fugientem 
ex CNelli castris secutus Terentius 0'Hanlonus cum parte equitatus 
impedimenta, et equos ducentos capit, duces tres interficit ; Bomlius 
etiam Anglus dux cum die sequente juxta iter, tabacci herbse fumum 
fistula sorberet, deprehensus occiditur. Pedites ex pacto inermes di- 
mittuntur, Ardmacha, et Portmore O^Nello traditis.jj [156.] 


Lageniorum et aliorum varii casus prosperi. 

Hujus pugnse prosperitate et opportuno Huonis CMorrse adventu La- 
genii plures animos sustulerunt ad arma pro fide et hbertate capienda, 

* For the different accounts of this battle, collectedby Mr. 0'Donovan, see 
Four Masters, pp. 2059, 2075. Lombard, 403. It was fought on the river 
Callen, about two miles north-east of Armagh, August 10, 1589. 


prsesertim Daniel Kevanus cognomeuto Hispaniensis, quod in Hispania, 
annos circiter quatuor fuerit commoratus. Huon Lisiam totam in suam 
potestatem redegit prseter Portum arcem et alias duas. Daniel Hispa- 
niensis Midhise magnam partem, quod in Anglos pro Catholic^ religione 
non conspirabat ferro et flamma devastat. Eaymundus Burkus Urmonia 
minore, quse non procul a Lisia est, Comitis Urmonii ditioni erepta 
potituj, in ejus arcibus in deditionem acceptis praesidia collocans.''^ In 
Connachta multi ab Anglis deficiunt. In eosdem aliqui Ultonii qui 
antea mutabant, confirmantur. 

* The Ormonds in the north of Tipperary. See Four Masters, p. 2079. 
Burke kept only one castle for himself on Lough Derg to command a pass into 
his father's territory, Olanrickard. 




CiETEEA quse Urmonio regii exercitus imperatore ; item quje Essexio 
prorege et primo tempore administrationis Blunti contigerunt, nnnc 
scribemus. Quse quidem res cruentse et varige sunt, bello jam in Mo- 
monias translato. 

CAP. I. 

Momoniarum rerum status, cum bellum in iis caepit describitur. 

In Ultonia, Lagenia, et Connachta, quse scripsimus hactenus dum ge- 
runtur, Mac Carrha Magnus fato fungitur,* relicta Helena fiha JPlorentio 
Mac Carrbse Pusci filio, matrimonio collocata, qui de haereditate de- 
functij cum Anglise regina litigabant. Daniel etiam Magni fihus 
nothus, se nec paterna hsereditate indignum nec Helense sorori postpo- 
nendum putabat, sed litem intendere non audebat apud Anglos, quos 
sequos sibi judices fore non sperabat. Suspicio vero non deest^(| quin in [157.] 
illos suam operam fuerit pollicitus, modo ab O^NeUo ab obtinendum 
paternum principatum adjuvaretur. Jaimus quoque et Johannes Gi- 
raldinus dolebant se Desmonise comitatu abdicatos, cum eorum pater 
Thomas, contra Giraldum comitem fratrem suum, reginse partes fiierit 
secutus. Ob quod 0'Nelli opem implorasse fenuitur. Dermysius et 
Donatus Mac Carrhse de Allae principatu lite contendentes judiciis et 
sententiis regiorum judicum stomachabantur. Aliique quoque et pub- 
lic^ rehgionis causa et privatis injuriis in Anglos erant minus bene 
animati. Cseterum omnes summa quiete fruebantur, et Anglis minus 
tunc lacessentibus quam ahas, ob temporum pericula, et Momoniis ipsis 
minime rebellantibus prseter paucos, qui facultatibusj viribusque parum 

* Four Masters, A.D. 1596. 


pollentes vix aliqmd relatu digmim gesserunt. Ita Momoniae copia 
rerum, quse ad victum pertinebant, abundantes, suos, Connachtos mul- 
tos, et Lagenios aliquot, devastata patria victum quaerentes alebant. 
Earum prsefectus Johannis Norris obierat diem, ut vidimus ; cui frater 
Thomas Norris vir bellicse disciplinse non ignarus successit. 


Quemadmodum bellum sit in Momonias translatum et qui ab Anglis statim 


In hoc statu rerum Petrus Lessius nobilis eques Momonius vir animi 
plenus, nee eloquentise inanis Anglos, in quos aliquod crimen com- 
miserat, fugiens, in Lageniam Huouem 0'Morram adit, eique persuadet, 
ut in Momonias faciat expeditionem :* id plerosque Momonios sum- 
mopere exoptare : rebeUandi cupidos esse : omnes Giraldinos Jaimum 
Giraldinum creaturos Desmonise comitem, et ducem secuturos : Mac 
Carrhas Desmonise aliquem sibi principem electuros. Quod Huon 
consilium probans, 0'Nello consentiente, in hanc opinionem amicos 
suos, qui in Lagenia bellam administrabant, movet. Hi erant Eay- 
mundus Burkus Lietrimse baro cum Gulielmo fratre, Dermysius 
O^Conchur cum duobus fratribus Oarbrio, et Quinto, Eichardus TireUus. 
Huon ducens pedites octingentos, et equites circiter triginta celerius 
omnium opinione in Momonias ire contendit, Lisise custodia Edmundo 
fratri demandata. Comes Urmonius regii exercitus imperator, illi 
obviam iturus yidebatur, sed non ivit vel Huonis celeritate anteversus, 
vel prselio experiri non ausus. Thomas Norris Anglus Momoniarum 
prsefectus suse provincise non ignarus esse a provincia hpstem. arcere, 
praesidiarios milites, Momoniarum delectum, Momonios optimates, 
quam maximas brevitate temporis vires potuit comparare, Moalam pon- 
vocat, prae se ferens ibi velle cum Huone confligere. lUi Huon appro- 
pinquans magnificas litteras scribit, quibus ab eo petit, ut acie dimicet. 
Quam conditionem Norris recusans MoalsB constituto prsesidio Corca- 
cham refugit. Huon sequitur, et ejus veUtes cum Norrisis ultimo 
agmine leviter missilibus pugnant. Sine mora multi prseter opinionem 
Momonii ab AngUs deficiunt, Patritius Giraldinus, qui Mac Moris, et 

* This expedition to Munster vras early in Autumn, 1598. 0'Moore and 
his associates recovered all the territories of the Creraldines, except Oastle- 
main, Askeaton, and Mallow. — Four Masters, p. 2077-2083, and expelled the 
English undertakers, of whom 1800 fled to Waterford, and sailed home to 

England Lombard, p. 408. Sir Thomas Norris was compelled to abandon 

his splendid palace at Mallow, and retire to Oork or Oarrigaline. 


liacsnaae Baro dicitur, Gulielmus Giraldinus eques Auratus Kierrius 
Eafinnanse doniinus, Edmundus Giraldinus eques Auratus vallis, Ed- 
mundus Giraldinus eques Auratus Albus et omnes fere nominis 
Giraldini Momonii/lj quorum plerique Jaimum Giraldinum Desmonige C'^8.] 
comitem renunciarunt, quo nomine 4 nobis etiam hinc erit appellandus. 
Conspirarunt etiam Dermysius, et Donatus Mac Carrhse Allse principa- 
tus competitores/Daniel, Mac Carrhffi Magni filius, Patritius Condon, 
^!P°."?°'^^^'^^. Onachtse, 0'Donnochuus Vallis. Desciverunt quoque 
alii viri clarissimi, Eocheus Earamuige vicecomes, Eichardus JButtlerus 
Montis Gerarti vicecomes, qui 0'Nelli filiam uxorem habuit, Thomas 
Buttlerus CatharaB[,baro, et ahi : sed plures in reginae amicitia manse- 
runt, non solum civitates oranes, et magistratus, sed principes, vel 
optimates. Illico ex Connachta confluunt multi, qui depopulata patria, 
inedia laborabant, et h Momoniis armantur, ducibus Dermysio 0'Con- 
chure, Gulielmo Eurto, Eichardo Tirello, Bernardo 0'Kealla, et aliis. 
Momonii quoque milites conscribuntur, et duces creantur. Ita iu 
Momoniis beUo accenso, Huon in Lageniam revertitur. 


Momoniorum cum Anglis et inter se contentiones. 

In finibus eorum qui in reginam arma sumpserunt^ quotquot erant 
Angli bonis spoliati dimittuntur. Eorum aliquot castella expugnantur 
relatu minime digna prseter Molathibiam arcem (Molathibh) quam 
regii triginti constituti a Nicolao Bruno Anglo equite aurato tenebant. 
Hanc Gulielmus Burkus, Thomas Giraldinus, cognomine " Juvenis,'' 
equites ex genere Mac Carrhse, qui Mangum flumen accolebant, cum 
trecentis pedibus aggressi, pinnas et fenestras bombardicis pilis obruuntj 
propugnatores arcentes. Propugnatores fortiter et animose munimen- 
tum tutantur missilibus. Eorum unus tam mire coUineabat, ut oppug- 
natores sexdecim plumbeis glandibus vel interfecerit, vel vulneraverit. 
Castello muchus admovetur, sub quo milites latitantes murum 
subruunt. In ruina propuguatores accurrentes acriter prseliantur, 
quibus tandem repulsis oppugnatores ingrediuntur : super quos pro- 
pugnatores pavimentum et tabulata diruta, dimittunt ; quse dum cadunt, 
oppugnatores pede paululum relato rursus redeuntes arce expugnata 
propugnatores occidunt. Dermysius Mac Carrha principatus Allse 
competitor, ratus superesse neminem se digniorem Mac Carrhee Magni 
principatu et nomine, Connachtis conductis et amicis vocatis ad occu- 
pandum illum principatum fugientibus Anglis contendit. Cui Daniel, 
Mac Carrhse filius nothus occurrit stipatus agmine suorum amicorum 


et Connachtorum quos conduxit, asserens principatum et nomen partis 
ad se jure pertinere. Datis utrinque vadibus standi judicio rectorum 
arbitrorum a pugna recedunt. Sed Daniel qui in principatu restitit, a 
Daniele 0'Sullevano Magni fratre Mac Carrha inauguratur. Mox a 
Daniele qui jam Clancarrhse principatu potiebatur et a Jaimo Desmonise 
comite armati mittuntur, ut alios Momonios qui ab Anglis non defe- 
cerunt, ad defectionem cogant et tributarios vel stipendiarios faciant. 
In Mac Carrham jPuscum et Carbrios missi terrestri prselio prospere, 
sed cum 0'Driscolibus navali advers^ dimicant. Alia varia prselia inter 
ipsos Momonios regios et eos qui a regina desciverunt, non sine partis 
utriusque csede committuntur. Ab Anglorum ductu et imperio sese 
subducunt alii coacti, alii sponte^ alii neutro modo : ahi victoribus 
[159.] obtemperantes utrique parti stipem solvunt.* H 


Thonias Norrisis in Oatholicos expeditio prima. 

Ita Catholici Momonii dum aHi alios impugnant et conficiunt, oppor- 
tunam occasionem nactus Thomas Norris Momoniarum praefectus 
Corcachse vires suas colligit. Provinciahum Ibernorum delectum 
instituit ; veteranos et nuper ex Anglia missos conjungit : ahquot 
Momonios principes suse factionis convocat, qui omnes duorum milhum 
et quingentorum numerum explent. His copiis in agmina tria divisis^ 
ut ex Kilmuchalloga oppido veteranos prsesidiarios deducat, etibityrones 
coustituat proficiscitur. Id inteUigens Q-ulielmus Burkus, qui in Ochellano 
agro erat ad viam nomine Abharram (Bealach Abharra) cum peditibus tre- 
centis agmen ultimum (qui erant tyrones AngH sagis rubris induti) die 
Satumi improviso adortus fundit, et in medium agmen fugat, multis 
occisis, impedimentis captis^ et inter illa caniculis festivis et venatoriis 
quos in deliciis Norris habebat. Tamen Norris Kihnuchallogam se 
contuht, unde proximo die Lunse redeuntem ad Tumulum Scutorum 
(Ard Scieth) assequuntur Desmoniae comes, Vicecomes Montis Gerarti, 
Baro Catharse, Baro Luachmse, Gulielmus Burtus, et Richardus 
Tirellus numero fer^ pares, totamque diem per octo millia passuum 

* Our ordinary authorities supply no means of testing the facts given in 
this and the two foUowing chapters. In the beginning of spring, 1599, 
0'NeiI, at the request of the Munster Irish, sent 3,000 men, under the com- 
mand of his son, Con, to confirm the good work which 0'Moore had com- 

menced. Con remained in Munster nearly the whole spring Four Masters, 

p. 2095 ; Lombard, p. 408. 


pugnatur, aliquot utrinque sauciatis, et desideratis, sed regiis pluribus, 
ex quorum nobilibus cecedit Tamquinus Anglus, neque pugnandi finis 
primus factus est, quam Norris in Killnamoliacham (ecclesia 
Tumulorum) se recepit. 

CAP. Y. 

Thomfie Norrisis expeditio seciinda. 

EuRsus Norris in Catholicos expeditionem parat, ducens duo millia 
et quadringentos pedites et equites trecentos cum quibus Eochei vice- 
comitis fines ingressus Oppidopontem (Eaile an drohid) castellum 
natura et opere immunitum a vicecomite desertum occupat. Inde 
Oppidocastellum (Baile an Caislean)* arcem natura et prsesidio firmio- 
rem, quse quingentis passibus aberat, petere cogitat. Eam vicecomes 
ad internecionem statuit defendere : cui opportune venerunt auxilio, 
Daniel Mac Carrha qui Clancarrhae principatum obtinebat, comes 
Desmonius, Dermysius O^Conchur, et Gulielmus Burkus cum duobus 
millibus et quingentis circiter peditibus et equitibus minus centum. 
Inter Oppidocastellum et Norrisem castris coUocatis, illum constituunt 
ausu prohibere. Cumque ille exercitum movisset, ejus alas in agmina 
se recipere et universum exercitum ad pristina castra redire cogunt. 
Castra cum bombardarii oppugnassent, crebris tormentorum ictibus re- 
moventur, locoque cedentes Catholicos regius equitatus^ et bombardarii 
sequuntur, et ad ipsorum tormenta compellunt. Tormentorum vero 
vim fugientes regii rursus ad sua reccurrunt sequentibus Catholicis : 
neque per aliquot dies est dimicatum. Inter utrumque exercitum 
tumulus erat Isetus et nihil invius quem obtinere victoriee loco ducebant: 
ac obtinentes interemptorum hostium capita fustibus infixa celso loco 
ostentabant. Alteri ut suorum capita ab ignominioso loco auferrent 
omnes nervos extricant, unde non parum acris pugna oriebatur. Hoc 
modo cum dies duodecim fuisset pugnatum majore regiorum quam 
Catholicorum damno^lj Norrisque de tumulo non amplius contendens [160.] 
potius rediturus quam progressurus videretur, ut illum reditum etiam 
occluderent, relicto Oppidocastello firmo prsesidio Catholici juxta 
Oppidopontem, et ISTorrisis stativa in loco viae imminente consederunt. 
Quorum castra Norris ante lucis exortum productus equitibus et 
Septingentis bombardariis gravibus pilorum grandine improviso 
obruit : ex ea fronte propugnatores nonnullos subito terrore perculsos 
fugat. Gulielmus ex alio cornu auxilio veniens, suis confirmatis JSTor- 
risem in fugam vertit et ad castra secutus aliquot equites et pedites ■ 
vulnerat et occidit. Postero die Norris impedimentis prsemissis ante 

* Oastletown Roche. Baile an droghid, is Bridgetown. 

202 o^suLLEVANi historijE catholic^, tom III. [lib. V. 

lucem Corcacham celeriter petit, quem Catholici secuti, ad Monasterium 
Montis (Mainister na Mona)* regios ducentos haud impigre interimunt: 
caeteris dimissis amplius prosequi desistunt. 


Thomas Norris et Castelconnelli baro cum suo fratre occiduntur. 

Aliqtjot inde mensibus Thomas Burkus Castelconnelli baronis frater 
qui ab Anglis descivitj receptis a Eaymundo barone et ejus fratre 
Gulielmo miUtibus in Muscria Kurkia, castella non satis munita expug- 
nabat. Quse circa loca Norris, qui cum exercitu erat, cum equitibus 
amplius ducentis et peditibus mille in Thomam ire contenditj iUumque 
cum equitatu et bombardiis ad KiUthiliam nanciscitur. Thomas qui 
ducentos tantum pedites tunc habuit, loco cedere putavit. Ea re non 
contentus ISTorris in ejus ultimos ordines cum equitatu proruit ; in cujus 
impetum Thomas sese convertit^ et Johannes Burkus nobiHs Connachtus 
Norrisem hasta per galeam ferit, in capite ferream hastse cuspidem re- 
Unquens : Worris vulnere aiflictus Moalam redit ubi intra quindecem 
dies moritur.f Dermysius O^Conchur centum miUtibus comitatus per 
lines Eichardi Burki CastelconneUi baronis iter faciens a barone et 
ejus fratre Thom^, jam AngUs conciliatis, ducentibus trecentos pedites 
ex obseratis suis et tres cohortes regias Lomnacha missas circum- 
venitur. Quos in summo discrimine vitse et ingente desperatione 
aggredi coactus, fundit et in fagam vertit, baronemque et ejus 
fratrem Thomam occidit. 


Insikinnse barone submerso Oonnachtse prsefectus Bealantha-sanium (Beal 
antha Sani) arcem obsidet : 0'Donellus obsidione liberat et Olanrichardam 

H^c in Ibernia dum geruntur, Donatus 0'Conchur in AngUa de SU- 
gachse principatu cum regina parum sequo judice Utigabat^ neque pos- 
sessiones integras impetrans neque consequens potestatem in Iberniam 
redeundi, ne bona vi retenta tentaret armis recuperare turbulento tem- 

* Monanimy, on the Blackwater, near Bridgetown. 
t June, 1599 Four Masters, p. 2116. 


pore, quo multi rebellabant. Illi relinquebat regina Baleanmotham 
arcem (Baile an motba) non Sligacham ; sed cum Sligacha est redacta 
in ^■'Donelli potestatem tunc ilH offerebat Sligacham non Balean- 
motham : cum utramque amisit utramque concessit, et facultatem in 
Iberniam redeundi^* totumque principatum quomodocumque posset re- 
cuperandi et semper obtinendi. 0'Conchur ad Coniersem Cliffordum 
Anglum equitem auratum venit ilhs diebus quibus is in 0'DoneIlum 
expeditionem faciebat^ quatuor mihtum|| millia ducens et inter iUos [161.] 
auxiliares Ibernos minime obscuri nominis, Tomoniae et ClanrichardBB 
comites et Maurum 0'Brienem Iniskinnse baronem. Cum quo exerci- 
tu Bealanthasanium 0'Donelli castellum obsessum proficiscitur. Pol- 
licitus trajicere Bealanthasanium vadum quod CDonellus occupavit 
Vadum prati (Beal antha Cuoiu) aggreditur. In ipso vado, ut aHas, 
0'Conchur et Maurus baro de virtute certabant et dum uterque alterum 
prsecedere conatur Maurum suus equus in alveum lapsus discutit, et 
Maurus armorum pondere gravis in. imum flumen haustus amphus non 
extitit. Cliffordus vadum trajectus frustra repugnantibus paucis ab 
0'Donello dispositis arcem obsessam quatuor tormentis oppugnat. Eam 
tenebat Huon Craphurtus Scotus cum octoginta mihtibus quorum erant 
sex Hispani, cseteri Iberni. Primo die oppugnationis regius pedes 
deaurata cataphracta insignis ad arcem propius audacter accedens pila 
bombardica sternitur ; cui cataphractam extrahere cupiens socius, dum 
incautiiis appropinquat, glande quoque plumbea trajicitur. Tertius 
idem ausus jactu occidituTj et tres simul a propugnatoribus armis et 
vestibus exuuntur. 0'Donellus ad quem ex suis militibus pauci adhuc 
convenerant, arci tentat opitulari. Equestre prselium fit quo 0'Conchur 
fortiter dimicans vuhieratur. Eo conatu cum 0'Donellus dejiceretur, 
regii liberiiis arcem tormento quatiunt, pilis penetrant et ejus frustra 
diruunt : vineis quoque admotis msenia transfodiunt, et in subruta parte 
cum propugnatoribus manum conserentes propeUuntur. Eursus alio 
consilio capto cuniculum in arcem dirigunt, per quem armati ingressi, 
tabulatis et fornice a propugnatoribus dirutis et dimissis obruuntur. 
Interim 0'Donellus noctu et interdiu in castra regiorum impetum facit, 
eos oppugnatione prohibens et somno privans. Ad illum jam omnes 
fere stipendiati et obserati, 0'Ruarkus et alii auxiliares confluxerant, 
neque procul aberat 0'NeUus auxilio veniens. Regii majores Catho- 
iicorum vires timentes, ab 0'DonelU acrius indies pugnis quassi, et de- 
fessi, obsidione soluta, tribus tormentis relictis, quartoque vix in navim, 
qua fuit vectum, imposito, summo mane fiumen, per quod venerant 
trajicientes, in vadum cui nomen est Semita heroum (Casain na gchuiri) 

* The Four Masters describe Donagh 0'Conor Sligo, as coming from Eng- 
land in the harvest of 1596, with English auxiliaries, to recover his territories, 
which had been invaded and plundered by Red Hugh, p. 2003, 2005. See the 
battles (ibid) p, 2009, 2011, 2013. 


sese tam incomposite prsecipitant, ut nonnnlK obruantur.* iFugientes 
sequitur O^Donellus interimens nonnullos. Mumine et ferro eo die 
regii trecenti perierunt. Inde Clanrichardee principatum 0'Donellus 
invaditjt ubi equites pauci Clanrichardenses ejus alse equitum occur- 
rentes terga vertunt, multitudinem veriti. Unum eorum vehementius 
insequitur Magnus O^Donelli frater, qui tunc primum militare sagum 
induit. lUe ad pedes descendens in uliginem impeditam et equo inviam 
fugit. Magnus quoque equo desiliens sequitur illum. Ambo strictis 
gladiis et involutis scuto Isevis singulare certamen committunt, quo 
Magnus hostem interficit. Illius principatus non parva pars devastatur. 
Oppidum JBalarria scalis admotis espugnatur, et cohors Angla quse ibi 
preesidio erat occiditur. Neque diu post, fines Iniskinnse baronis, 
Terentii 0'Brienis equitis aurati, et 0'Sachnisii, O^Donellus prsedatur. 


Huon cum Urmonia pugnat, Crochanum castellum Ophalii expugnant : et de 
[162.] Patre Archero.|| 

Inteeim in Lageuia Huon 0'Morra Portum Lisise arcem commeatu inter- 
cludendo in magnas angustias deducit. Comes Urmonius regii exercitus 
imperator arci laturus opem cum amplius quatuor millibus equitatus, et 
peditatus Dubhlinn^ profectus ad rivulum nomine Yadum Nigrum 
(Antha dubh) pervenit. Ubi Huou circiter mille, et quadringentos mihtes 
ducens illum in apertS, planicie aggreditur.J Arciter, et contentiose 

* This expedition marchied from the Abbey of Boyle, July 24, 1597, and 
commenced its disastrous retreat August 15, that is about the same time that 
Borough and Kildare were killed by 0'Neil. The Four Masters agree with 
our text in many of the most minute details, p. 2025, 2035. See ibid, p. 2047> 
the singular dispute between the rranciscans of Donegal and the monks of 
Assaroe, about the body of the Baron of Inchiquin, who had been drowned in 
the Erne. After lying three months in the monastery of Assaroe, the remains 
were disinterred by decision of 0'Gallagher, bishop of Derry, and 0'BoyIe, 
bishop of Raphoe, and conveyed to the convent of Donegal, because the ances- 
tors of the Baron had been for a long time buried in a Franciscan convent in 
his own country. 

t Not until the end of Autumn. Four Masters, p. 2037, and then not to 

Clanrichard, but as far as Slieve Baune and Elphin, the plains of Boyle, &c., 

on which he left not a single head of cattle. He did not invade Olanrickard 

r until the autumn of 1598, p. 2085. 

V.- ^, --ti • ^ ^ t I* is probable our author confounds here the defeat of Ormonde by 

^AVV' v''-'-.£'^v •'''-^^'' / 0'Moore, in 1598„.p. 2077 (before 0'Moore went to Munster) with the resis- 

tance given to EsSex at Blackford, when marching with Ormonde from Athy 
to Maryborough, in May, 1599, p. 2113. DymmoKs Treatise on Ireland,-p. 
31,32. On the former occasion, though Ormonde succeeded in relieving 
Maryborough, he lost a great number of men, and was himself wounded. 


dimicatur. Huon hostis alas ad agmina ssepe compellitj itidem hostis 
multitudine repulsus. Urmonius eo die milites sexcentos amisit, quo- 
rum corpora jedibus accensis combussit^ ne intelligeretur tantum sibi 
damni fuisse illatum. Nam mos est Anglis occisos suos oculendij hostes 
verb in publicis locis spectandos coUocandi. Catholici sexaginta succu- 
buerunt : circiter octoginta sunt vulneribus affecti. Urmonius multitu- 
dine militum iter sustiiiens in arcem commeatum intulit. Cathirius, 
Mauritius, et Johannes 0'Conchures* Iphalii equites cum centum pe- 
ditibus improvisb scahs altissimis admotis Cruochanum castellum, quod 
in Ihaha principatu Thomas Morus eques Auratus, et Siffiirdus Angli 
prsesidio tenebautj ascendunt, et propugnatoribus occisis expugnant. 
Bursus comes Yrmonius regii exercitus imperator, et Huon O^Morra 
uterque in alterius conspectum copias perducit.t Erat tunc apud Huo- 
nem pater Jacobus Archerus e Societate Jesu, Ibernus vir CathoHcse 
religionis amplificandse studiosissimus, perindeque hseresis hostis ac- 
cerrimus, et ob id ab Anglis odio inexpiabili habitus ; quippe qui pri- 
mum 0'NellOj deinde Huoni, tandem 0'Sullevano, et aliis Cathohcis 
prava dogmata oppugnantibus, suo studio, consilio, suaque opera, et 
industria minime defuit, ac sua etiam authoritate Catholicorum agmen 
cogens cum hBereticis signa ssepenumerb contuHt. Hic religiosus mo- 
tus spe reducendi Urmonium ad sanam mentem petit, ut liceat coUoqui. 
Colloquendi facultatem Urmonius non negat. Itaque ex altera parte 
Urmonius, Dionysius 0'Brien Tomonise comes, Lomnachseque princeps, 
et Georgius Caruus Anglus Momoniarum prsefectus equis vecti ; ex al-% 
tera verb religiosus Archerus pedes tribus Ibernis militibus comitatus in 
utriusque exercitus conspectu ad coUoquium conveniunt, nulla incolu- 
mitatis fide interposita. Ibi Archerus, qui linguam AngHcam optime 
callebat propter Caruum Ibernioum idioma non intelligentem, Anglico 
sermone pie, sancteque suo more incipit facere verba. Eum Urmonius 
interrumpit futile quoddam argumentum in Summi Pontificis sanctita- 
tem objiciendo. Qua re subiratus Archerus cum pristinum oris habi- 
tum ahquantum mutasset, et simul baculum, seu stipitem, quo seniles 
artus sustinebat, dextera forte toUeretj tres Iberni pedites, qui eum 
comitabantur, Anglici sermonis ignari, velle rehgiosum stipite cum Ur- 
monio congredi, existimarunt. Quamobrem periculum, qubd inermi 
rehgioso ab armato impendere putabant, antevertere cupientes duo Ur- 

* Not recorded by the Four Masters, but, p. 21 87, we iind that the O'0o- 
nors of Offaly had been, from the year 1596 or 97, in arms Tcith the patriots, 
and had taken all the English forts except Philipstown. They slew 500 ca- 
valry and wounded the commander, Ohristopher Blanch, shortly after Essex's 
arrival in Ireland. Lomhard, p. 417. 

t April, 1600, not to fight but to parley. Our author's account of this 
proceeding is opposed both to the Four ili«sfers, p. 2167j and the jffifterma 
Pacata, vol". i. p. 42. Very few lives were lost. The place where Ormonde 
was taken is pointed out near Uskerty-wood)^8 miles from Kilkenny, on the 
borders of the parishes of Muccalee and Gowran. 

. . Tlv^ 


moniuin aggressi equo deturbant, tertius quoque ferrum stringit : in 
quorum auxilium pluxibus accurrentibus ex Catholico exercitu, multitu- 
dinem veriti comes Tomonius, et Caruus se fugse mandant. In Ar- 
cherum regii magn^ turba proruunt : quibus Cornelius 0'Eellus ab 
Huone missus occurrit. Utrinque equestri pugna et bombardariorum 
velitatione dimicatur, donec nox prselium diremerit. Postero die pars 
utraque ab eo loco disoessit. Urmonius ab Huone custodise mandatus 
ad fidem Catholicam ab Archero convertitur. Sed 0'Welli jussu ve- 
[1 63.] terum amicitiarum memoris incolumis dimissus iterum ad pristinum|| 
hseresis vomitum redivit.* De Axchero verb silentio involvendum non 
est, eum hsereticis non modb terrori, sed etiam adeo vel admirationi, 
vel stupori fuisse, ut per maria siccis pedibus incedere, per aerem volare, 
aliaque supra hominum vires assecutum esse crediderintj inde non Ar- 
cherum, sed Archidiabolum rectius appellandum esse confirmantes. 




Quid egerit comes Essexius in Momoniis et Lagenia. Res varias narrantur. 

Tanditj per tot regios imperatores, et exercitus re infoeliciter gesta, 
statuunt Angli summis viribus Catholicos extinguere.f In quam rem 
Eobertus Essexise comes, qui tunc temporis omnium Anglorum primus 
famS, rerum gestarum habebatur, authoritate nulli secundus Ibernise 
Prorex, et exercitus regii imperator creatur. Qui Londino profectus 
sub finem Martii mensis anno millessimo quingentesimo nonagesimo 
nono (ut docet Camdenus) Dubhlinnam appuHt. Ubi ex iis, qui nuper 
ex Angha venerant, et in Ibernia fuerant, comparatOj quam maximo po- 
tuit, exercitu, in O^Nellum facturus expeditionem videbatur, et ita in 
illum 0'Nellus sese parabat, et etiam O^DoneUus 0'Nello laturus opem. 
At ille prseter omnium spem in Momonias ire contendit septem millia 
peditum, et equites nongentos ductitans. Cui in Lagenia per iter an- 

-/ f ' , ^ xi - ^ « / * Set at liberty in June, 1600,,p. 2179. Cox, p. 427. 

f Essex was more tolerant taan his predecessors. The Catholics were al- 
lowed by him to celebrate mass publicly in chapels or otber houses, but not in 
parish churches ; some priests were discharged from prison, and some Oatho- 
lics knighted. When the Oatholic mayor of Waterford escorted him to the 
church-door, but respectfuUy declined going farther, the Earl observed that it 
was no part of his business to inquireinto men's consciences. Lomhard, p. 413, 
415. This was the scanty toleration of their public worship allowed to the 
Irish Oatholics, who, with great loyalty, if not with great regard for their 
own interests, fought under the banner of the virgin Queen. . 


gustum exercitum ducenti factus obvius liuou O^Morra cum quingentis 
peditibus ultimum agmen fundit, aliquot milites, atque duces occidit, 
spolia, et inter csetera multas plumeas apices capit. Unde locus hodie di- 
citur Transitus plumarum* (Bearna na gchleti). In Momonias Essexius 
cum pervenisset, statim obsidet Catliaramt arcem Thomse Buttleri Baro- 
nis, in qua tantum septem, vel octo bombardarii custodise caus^ erant re- 
licti. Arci auxib'o veniunt comes Desmonius^ Raymundus Baro, et ejus 
frater Gulielmus ducentes miUe tantum pedites, et equites paucos^ copias 
regiis minime conferendas (neque enim se paraverant, quod existimabant 
in se Essexium tam citd signa non fuisse laturum.) Ad arcem aditus erat 
per pontem, quem Tinkel Anglus tribunus militum non invalida manu 
tenebat. Secundo die obsidionis Gulielmus Burkus cum peditibus 
quingentis^ et ducentis equitibus arci opitulatum profectus Yinkelem 
ex ponte ejicit nonnullis regiis interemptisj et Jaimo Thomae Baronis 
fratre cum quinquaginta peditibus in arce prsesidio coHocato incolumis 
revertitur. Tamen arx continue tormentis quassata diruitur, Desmonio 
non obstante^ qui nullum pngnandi tempus intermittendo, conabatur 
oppugnationem prohibere. Decima nocte oppugnationis Jaimus cum 
militibus prostratam arcem rehnquens ad suos fugit. Essexius in arce 
relicto preesidio Lomnachan adit, Catholicis non ausis occurrere. Inde 
Asketiniam petit, preesidium firmaturus. Jam Daniel Mac Carrha, 
Comesque Desmonius duo millia, et quingentos milites coegerant, cum 
quibus itineris angustias obsident. Primo ad hostem versus venientem 
fuit constitutus Gulielmus,, secundo Dermysius 0'Conchur in locis planis, 
expeditis : ultimo Vaterus Tirellus, et Thomas Plunketus in ipsis itinerum 
angustissimis faucibus cum quingentis, et octoginta militibus sunt coUo- 
cati (Moin Eobhuir) . Inter quos si medius hostis circumveniretur (ut spe- 
rabatur) [| impune delendus videbatur. Ac ita illud fuisse imperium datum [1 64.3 
a Petro Lessio tesserario maximo, ut illum Yatems et Thomas primum, 
deinde Dermysius, et Gulielraus a tergo adorirentur, multi confirmant, 
sed Vaterus et Thomas contrarium efferebant. Itaque die Saturui, Es- 
sexius copias in quatuor agmina distinctas ad angustias ducit, 3a;mque 
Tomoniee, et Clanrichardse comites, et Mac Pieris Baro primum agmen 
ex Ibernis mihtibus habentes GuHelmum, et Dermysium prsetereunt 
nemine repugnante, ut erat jussum. Deinde Vaterum, et Thomam 
prsetereuntes ex angustiis in planum sese conferebant. Quod cum 
Dermysius vidisset ratus per perfidiam a Vatero, et Thoma hostem di- 

* Bearna na Gcleiti. The exact position of the pass of Plumes not ascer- 
tained ; the action in the text agrees very well with tfiat described in DymmoKs 
Treatise, p. 32. Essex, after relieving Maryborough, had marched about six 
miles towards the county of Kilkenny, when he found it necessary to fight his 
way through a narrow pass, about a mile long, and hemmed in on all sides by 
a thick wood. Many of the forlorn hope, with Oaptain Boswell and Gardiner, 
were cut off. The scene of this action is a mile beyond Oroshy Duff hill. 

■}■ Dymmok's Treatise, p. 34. Four Masters, p. 2114. There is some discre- 
pancy in details. 


rnitti, in sequo loco, ubi erat, coepit preeliari, et d multitudine hostium 
cedere loco coactus ad Gulielmum sese recipit. Ambo rursus prseiium 
redintegrantes tres horas hostes secuti arciter dimicant, sed parum 
damni inferentes, quia fait hostis angustiis dimissus, in quibus Vate- 
rus, et Thomas totis viribus resistere debebant. Caeterum hi causaban- 
tur, sibi imperatum fuisse, ne prseliarenturj donec alii pugnam inchoa- 
rent, sed contrarium multi affirmant, et dicunt illos pactos fuisse cum 
Essexio per quendam Tirellum, ne ipsi obessent.* Ut secundum crimen 
punirentur Daniel Mac Carrha censuit, non tamen comes militum se- 
cessionem timens. Postea rixa orta Tiiomas fuit a Petro Lessio inter- 
fectus. Ut redeamus ad rem; Essexius Asketiniam pervenit, in cujus castra 
Catholici nocta faciunt impetum. Asketinia firmiore preesidio munita Es- 
sexius ulterius progredi non ausus dieLuuEe sequente redivitper aliuditer. 
Ubi ex arboreto juxta Einiteri pagumf (Baile an Ehiniteri) Catholici 
erumpentes primum, ultimum, et media agmina simul invadunt. Henricus 
Norris eques auratus Anglus, Johannis, et Thomge frater in Catholicos 
equo vectus firmo bombardariorum agmine vallatus plumbea glande 
confossus equo corruit. Ahi ex regiis multi, et ex Catholicis nonnidli 
desiderantur : nam ab hora non^ ante meridiem^ usque ad quintam po- 
meridianam fuit pugnatum_, donec Essexius Crumuisel consederit. 
Unde rursus Desiam usque Desmonius sequitur per sex dies noctu, et 
interdiu praelians, et ejus exercitum extenuans.§ Post Essexii reditum 
Dubhlinnam arx Cathara a Jaimo Buttlero Baronis fratre prsesidiariis 
Anghs occisis, brevi recuperatur.|| - 

Secundam expeditionem rursus Essexius facit in 0'Conchures Ipha- 
lios, et 0'Morras, cum quibus parura prospere pugnans exercitum indies 
minuit.^ Quare in 0'Nellum profecturus ex Anglia subsidium petit.** 

* See tliis battle described in the Four Masters, p. 2117. It was fought at 
Rosver, in the parish of Adare, Dymmok, p. 36. Our author alone details 
the misunderstanding and dissensions between the Irish leaders. Olanrickard, 
after meeting the Earl at Limerick, had returned to Oonnaught. 

f Dymmok,p. 36. Four Masters, p. 2119. Finiterstown, in the parish of 

X Oroom Oastle. 

% Four Masiers, p. 2119. Dymmoh, p. 37 - The latter never admits tbat 
Essex suffered serious loss, though, when the expedition returned to Dublin, 
at the end of July, " the soldiers were wearied, sickly, and their number more 
than a man could believe, diminished." — Camden. 

II Not until May, 1600. Hibernia Pacata, vol. i. p. 76. 

^ DymmoTi, p. 42. 

** Neither the Four Masters nor our author mention the reverse of Essex in 
Wicklow. Dymmok, p. 41. It is the same as that described by Lombard,p. 
417j who mistook the scene of the action. 





CAP. X. 
Connachtse prEefectus ab 0'Donello praelio peremptus. 

Per idem tempus ClifforduSj Ccnnachlss prsefectus, statuit cum 0'Do- 
nello terra marique gerere bellum ; primum aggredi Sligacham, et arcem 
quam ^•'Donellus diruerit, resedificare. Ad id O^Conchur Sligachus 
trans CorsHebhum montem circum Sh'gacham Connachtos circumit, 
hortans atque rogans^ nt ab 0'Donelli desciscant. Ilh paucis equitibus 
stipato turma ex equitibus 0'Donelli forte fit obvia, et illum commissd 
pugu^ll paucisque occisis in Knlmunium* castellum compellit, ubi ab[165.] 
0'Donello circumsessus oppugnatur. 0'Conchur, qui dies circiterqua- 
draginta castellum strenue propugnabat, jam inedia videbatur in dedi- 
tionem venturus. Id intelhgens Cliffordus expeditionem celerius facit, 
ut Shgachanij sicut animo constituerat^ recuperet, et 0'Conchuri obiter 
ferat opem. Theobaldum Burkum, cognomento Navalem, Eanmacul- 
hami principatiis competitorem, cum classe, quk commeatus, tormenta 
belhca, calx, et alia materies ad reficiendam arcem vehebantur jubet 
Galvia solvere, ipse cum CBeteris copiis pedestre iter arreptuius. Id 
0'Donellus minime ignorans pedites quadragintos, ducibus Mac Suinnio 
Panido et Mac WulHamo^ SHgachse prsesidio disponit. O^BuiHo imperat, 
ut cum equitibus ducentis Kulmuni casteUi obsidionem continuet, ipse 
cum peditibus et 0'Docharta CorsHebhum montem, quo CHffordo erat 
iter faciendum, occupat. Per illum montem duobus itineribus^ altero 
nimis angusto et impedito^ altero latiore aditus patebat. In impedito 
cohortes tres aUocat, jussas venientem hostem prohibere, donec phires 
auxiho mittat. In itinere patentiore ipse et 0'Docharta cum peditmn 
miUibus duobus, invict^ acie, tentoria pandit. Nec procul 0'Ruarkus 
consedit cum peditibus centum quadraginta. Interim Navahsf cum 
navibus et phaseUis viginti in SHgachse portum appulit, exsihre in ter- 
ram non ausus, CHffordi adventum preestolatur. CHffordus ex Ibernis 
et Anghs legionariis, et Ibernis auxiharibus duo mUHa et quingentos 
pedites electse juventutis, et tres equitum turmas cogit. Inter auxiH- 
ares notissimi erant 0'Conchur Dounnus Planiciei Connachticse prin- 
ceps, Melmarius Mac Suinnius, Tuethise princeps, qui iratus 0'DoneUo 
niiper ad Anglos defecerat, et Eichardus Burkus DunkiUini baro, 
comitis UUigi fihus. Chffordus AnthloniS. procedens cum signis mili- 
taribus, pedestribus triginta sex, et equestribus tribus, BuUiam pervenit. 
0'Donellus in ea montis parte, quse dicitur PaUidum'''' [Bealachbui],J 
arbores hinc inde csedi^ in via sterni jubet, ut venientibus hostibus 

* Colooney : according to the Ji^our Masters, p. 
been with Essex in the Munster expedition. 
t Four Masters, p. 2123. 
% Bellaghboy, near Ballinafad. 

2121. 0'Conor Sligo had 


impedimento, et resistenti sibi munimento sint : nam in eo loco statuit 

dimicare, citra quem duobus fere millibus passuum castra collocaverat. 

Jamque appropinquante die festo Yirginis Matris Assumptse Catliolici 

omnes per confessionem a peccatis expiantur, pridie festum jejuuant, et 

ipso festo Christi Domini corpus accipiunt. Erat illa dies obscura nu- 

bibus et pluviosa. Ob quod O^Donellus putans hostem non moturum 

castra, ipse ad Iter pallidum (Bealach bui),ubi excommodocertare posset, 

omisit movere. Cseterum Mac Suinniusratuseamcommodamoccasionem, 

qudd O^Donellum propter pluviam ex peUibus non exiturum judicabat, 

Cliffordo persuasit, ut iter arriperet. Chffordus Griffino Markamo 

equiti aurato Anglo, magistro equitum, cum equitatu Bullise relicto, 

quod iii monte non posset, per equites rem commode geri, ipse cum 

peditibus incustoditum aditum occupat. Yix communioni Catholici 

imponebant finem, cum equites exploratores reversi retulerunt hostem 

fuisse PaUidum Iter et csesas arbores transgressum. Extemplo jubet 

O^DoneHus milites cito capere cibum, quo firmiores prseliando sint, mox 

ita alloquitur. ' Marise Deiparse Virginis Sacrosanctge ope hostem hse- 

reticum ciim antea semper vicimus, tum hodie potissimum profligabimus. 

[166.] Virginis nomine heri jejunavimiis, et hodiernum festum celebramus.|| 

Ergo eodem nomine fortiter et animose cum Virginis hostibus pugne- 

mus et victoriam obtinebimus.' Qu^ oratione militibus ad pugnam ve- 


Suinnio Tuethio, et ^gydio TuHioque O^Grallachuribus jussos hostem 

impetere, et tardare, dum ipse hastatorum agmina instruat. Hostis ex 

itinerum angustiis in medium, et planum, montem ascenderat, et hora 

diei circiter undecima pluvia cessabat, cum 0'Donello fulminatores oc- 

currunt. Ibi sequo loco ingente juventutis animo plumbeis piluhs 

eminus acerrime coepit pugnari, et mutua vulnera inferri. Iberni ful- 

minatores cedunt, qui ducibus objurgantibus rem male geri, et pro Vir- 

gine parum strenue dimicari, convitiis exagitati pudore simul, et studio 

rei bene gerendae pro Virgine, moti veiitationem redintegrant. Vix 

credibile est quanto animo, quant^que constantia et dexteritate partis 

utriusque bombardarii pugnaverint. Eegii scloperarii ad hastatorum 

agmina compelluntur, et ipsa agmina pilorum grandine obruta, et vul- 

nerata, circumventa fronte, et ab utroque latere, ter sese in gyrum ver- 

tunt, inscia quid agant. Perculsis 0'Euarkus addit terrorem cum 

centum quadraginta peditibus veniens Catholicis auxilio. Quo viso 

universus regiorum exercitus terga vertit, magn^ strue armorum relicta.* 

Catholici insequuntur. 0'Donellus cum hastatis, etsi properabat, non 

tamen est nactus pugnam integram. Quare credo non nisi Virginis 

Matris ope regios fuisse a fulminatoribus in fugam versos. Eugientium 

atque palantium tergis hserent Cathohci per tria millia passuum. Clif- 

* For accounts of this battle in the Curlin mountains, see Four Masters, p. 
2125, 2133. JDymmok, p. 45. It was fought August 15, 1599. The spot 
where Clifford fell is still pointed out by tradition. 


fordus a militibus Ibernis duobus, quibus magnum prsemitim proposuit, 
diu levatus tandem cursu superatus occiditur, per latiis trajectus hasta. 
Arbores caesse et impeditum iter fugientibus magno impedimento erant, 
ubi non modo arma sed et vestes relictse sunt. Vix evasit Dunkillini 
baro. Mille passibus a BuUia occurrit fugientibus auxilio Grif&nus 
cum omni equitatu, primosque Catholicos hostem incomposite sequentes 
et occidentes in fugam vertit ; sed O^Ruarko Catholicos recipiente et 
confirmante et hostibus resistente, duo vulnera accipiens duplici glande, 
alterum dextera manu, alterum dextero femine, equitatmn pedem referre 
facit. Eursus sequuntur Catholici usque ad BuUiam, quo Griffinus se 
recipit. Perierunt ex regiis cum Chffordo prsefecto et Henrico Eat- 
cliSiio aUo nobUi Anglo mille et quadraginti, qui fere Angli et Anglo- 
Iberni Midhienses erant, nam Connachti propter locorum peritiam faci- 
lius sunt elapsi. Ex CathoUcis centum quadraginta fuerunt vulnerati 
et desiderati. Capta sunt regiorum omnia fere arma, signa et tympana 
mUitaria, impedimenta et multse vestes. 0'NeUus qui 0'DoneUo aux- 
iUo veniebat duorum dierum itinere aberat. CUffordi nece divulguta 
NavaUs classe Galveam revehitur. 0'Conchur sese 0'DoneUi arbitrio 
permittens ab eo in integrum SUgachee principatum restituitur aUis 
donis cumulatus et sacramento rogatus ipsi deinceps in Protestantes 
fore auxiUo.^ll [167.] 


Quid Essexius in Ultonia gesserit ? 

Seq,uente mense Septembri comes Essexius ex AngUd recepto subsidio 
fines Ultonise ingreditur. Eo 0'NeUo cum suis copus sese ostendens 
per Haganum petit, ut coUoquendi potestatem faciat. Essexius re- 
spondet se postero die in acie esse conveniendum. Qua die ex utraque 
parte missi equites et fulminatores leviter veUtantur. Eursus dSfeUus 
coUoquim petit, quod Essexius diutiiis negandum non putavit. Ambo 
ad interlabentis fluminis ripas accedentes ,soU hinc inde loquuntur.f Ex 
quo efPectum est ut octavo die Septembris rursus convenientes uterque 
comitatus octo ex nobUioribus sui exercitus inducias fecerint 
usque ad Kalendas Mau sequentis anui ea lege, ut uterque posset 

* FouT Masters, p. 2137. 

\ This conference was held at Anagclart bridge, on the Lagan, between 
the counties of Louth and Monaghan. — See other accounts of it, Four Mas- 
ters, p. 2139 ; Dymmok, p. 98 ; Tracts I. A. Society. There was no iight or 
skirmish. The journey to the north occupied altogether from the 28th of 
August to September 9th. 


bellum renovare^ si diebus quatuordecem ante alterum admonuisset. 
Brevi Essexitis receptis a regina litteris acerbissimis ob rem male ges- 
tam acriter objurgatus eam in Angliam adit vigesimo octavo die Sep- 
tembriSj a qua conjicitur in vincula, 0'Nellus Anglis nunciatum 
mittitj inducias jam nullas esse administratione rerum abdicato, et in 
carcerem coujecto Essexio, qui eas fecerat et servare promiserat, et ut 
illi suis rebus consulant, et ab ipso caveant, diebus quatuordecem 
elapsis. Neque diu post Essexius capite plectitur. 


Pontificis Maximi et Hispanise regis legati in Iberniam veniunt. Quid 
0'Nellus in Momonia fecerit, quid Bluntus prorex in Ultonia ? Mac Guier 
et Momoniarum prfiefectus mutuis vulneribus succumbunt. 

Paucis inde diebus* in Ultoniara venerunt Erater Mathseus Ovetensis 
Hispanus DubhliimEe Archiepiscopusj et Martinus Cerda nobiHs eques 
Hispanus deferentes a Summo Pontifice omnibus qui pro fide in Anglos 
arma caperent, indulgentias, et peccatorum veniamj et 0']Srello 
phoenicis pennam, et a ilege Catholico Philippo Tertio (nam Secundus 
obierat diem) viginti duo milha aureorum nummorum in mihtum stipen- 
dium. Hispanis legatis reversis, 0'Nellus relictis in Tirona vahdis 
prsesidiis ipse cum nonnuUis belli sociis non spernendas copias ducens, 
et visum frustulum sacrosanctse Crucis^t quod in monasterio SanctEe 
Crucis fuisse fertur, et exploratum Ibernorum animos^ et an hostis 
auderet occurrere, in Momonias hyeme media procedens in agro Cor- 
cachano tentoria coUocat.J Ubi Mac Guier e castris digressus ab 
Edmundo Mac Caphrio signifero suo Nello CDurnino, et uno sacer- 

* Oerda or Lerda did not arrivewith his two ships until the beginning ofthe 
year 1601 — Lombard, p. 452. TheBull of Olement VIII.j to which the text 
alludes, is dated Rome, April 16, 1600 — Ibid, p. 468. Another Spanish 
captain, Ferdinand de Barranova, had arrived with two ships immediately 
after 0'Neirs conference with Essex — Ibid, p. 425. Our author, perhaps, 
like many other writers, confounds these two events. 

f The relic was there then (and I hear is still preserved) j the monks were 
still in possession" of the monastery. " The holy cross was brought out to 
shelter and protect them, and the Irish presented great gifts, alms, and many 

offerings, to its keepers and monks, in honour of the Lord of the Elements." 

Four Masters, p. 2163. 

X 0'Neil left the north on this expedition in January, 1600, and returned 
about the end of March. He was encamped during twenty days at Inischarra 
about eight miles from Oork, and received the submission of nearly all the 
English and Irish of Munster, except the towns. Among the few who did 
not attend his levee was our author's cousin-german, the 0'iSullevan Beai-e 


dote comitatus incidit in Warhamiim Salincherum Anglum equitem 
Auratum Momoniarum prsefectum equitibus sexaginta stipatum. Inter 
eos praeter publicas iuimicitiarum causas ea etiam privata semulatio 
erat : quod Mac Guieri Iberni, Warhamo Angli prseter omnes partis 
utriusque equites fortitudinCj et dexteritate palmam,|j et principem [168.] 
locum deferebant. Mac Guier conspecta hostilis equitatus multitudine, 
nec fugere, nec sese dedere ex sua dignitate esse putavit. Sed additis 
equo calcaribus in medios hostes proruit. IUum hasta vibrantem 
plumbea glande ex bombardula Warhamus ferit. Nihilominus Mac 
Guier "Warhamum hasta appetit et ictum evitare cupientem capitis 
dechnatione per cassidem transfigit, et hastam a capite pendentem re- 
Hnquens stricto gladio per medios hostes evadit, duobus equitibus 
etiam sauciis, et sacerdote sequentibus : rursusque circumacto equo 
proruens omnes fundit^ et fugat, nec longe secutus priusquam in castra 
venit ad O^Nellumj equo descendens a sacerdote expiatus ex vulnere 
animam efflat.* Cuius equus inedia perierit. "Warhamus quoque ex 
vulnere ad insaniam redactus intra dies quindecim e vita discessit. 
0'Nellus secum deferens Donatum Mac Carrham Allse competitorem, 
ne in Anglorum gratiam rediret, in TJltoniam revertitur, Urmonio 
comitCj qui videbatur prselio dimicaturus, nihil obtsante.t Vertebatur 
annus millesimus sexcentesimus, cum Carolus Bluntus Montis Iseti 
baro cum proregio imperio mense Eebruario iu Iberniam mittitur. Qui 
profectus in Ultoniam omnium antecessorum minime progressus Fa- 
ehartam tantum perveiiit. Ubi tribus amphus mensibus castramentatus, 
et ab 0'Nello quotidianis preeKis et vallo, fossaque ductis in itinere inter- 
clusus aditu ad Ardmacham et lurem, infecta re Dubhlinnam redit.J 
0'Nellus nihil memorabile darani fecit prseterquam, quod Petrum Les- 
sium Momonium strenuum equitem, cuius superius mentionem fecimusj 
bombardsB jactu in capite vulneratum desideravit.§ 

i.e. Donnell, son of Donnell, son of Dermod. Does this account for the very 
succinct narrative of the Munster expedition in the text ? — See Lombard, p. 
431 for the arguments by which 0'Neil endeavoured to rally tohis standard the 
Munster Catholics. It is manifest that the letter of Olement VIII. had not 
arrived before the Munster expedition, p. 463. 

* MarchS, 1600. "Prope Oorkagium fortiter contra haereticos pugnans, 
post multas antea partas victorias, vietor cum parvis eopiis vulnus lethale ac- 
cipit, ex quo antequam ad castrum rediret, mortuus est.". — Mooney, p. 32, 
who was probably on this Munster expedition, as he saw the aged Bishop of 
Cork about this time See Four Masters, p. 2161. 

t Four Masters, p. 2165. 

% Mountjoy marched to the north three times in 1600: May 5 ; July 12 ; 
September 14. None oi his expeditions lasted three months. Twice he ad- 
vanced to Newry, but not to Armagh. On the 20th of September he was 
encamped at Faughard, four miles beyond Dundalk — Moryson, vol. i. pp. 150, 
185 ; Four Masters, pp. 2223-2225, who, of course, ^ive an account of 
those expeditions quite different from the English authorities. 

§ He had lately returned from Munster, Cox, pp. 430, 431. 




HucusaUE Catliolicorum foelicitas processit. Hinc vero non modo cepit 
declinare^ sed et labare, ut sequentibus libris constabit, et maxima parte 
prsesente ; quo contentiones acerrimse, cruentissimsequEe referuntur. 

CAP. I. 

Quemadmodum Oathoiici sint viribus diminuti, summatim dicitur. 

Angli in summum discrimen amittendse Ibernise deducti, neque ignari 
ex Hispania fuisse Catholicis auxilium mittendum, variis cogitationibus 
distrahuntur, quemadmodum huic malo eant obviam ? Denique statuunt, 
ut totam Iberniam ad quam maximam possint, pauperiem, et rerum ino- 
piam deducant : ipsos Ibernos quibuscumque conditionibus sibi conci- 
lient, reconsiliationem abnuentes dolisj et artibus perdant et alios in 
alios concitent, quas ad res fortuna sunt adiuti. Principio senea moneta 
[169.] excusa in Iberniam mittitur,!! qua omne Ibernum aurumj et argentum 
in Angliam substrahitur, ipsaque brevi csepit nuUius esse pretii.^ Quo 
eflPectum est, ut Iberni pecunia sua defraudati, sint ad ingentem pauper- 
tatem redacti. Segetes quoque scindunturjf et alia damna inferuntur. 

* Cox, p. 435. 

f Morrison, Four Masters, &c. &c. passim. "Postea successit vastatio 
regionum omnium ita ut in plerisque Hibemise partibus liceret aliquando qua- 
draginta miliaria campestris peragrare, nullo homine conspecto, nullisque 
animalibus praeter volucres cseli et feras bestias terra;. Hinc tanta fames orta 
est ut homines se mutuo aliquando comederint, licet id raro, sed carnibus 
equinis vesci erat magis assuetum. Terrae non colebantur, et fructus terrse, 
si qui in locis tutis sati erant, ex proposito comburebantur ab inimicis. Ego 
ipse vidi exercitum Anglorum segetes falcibus scindentes, mense Julio, dum 
adhuc vix spicas producerent, ut hoc stratagemate incolas fame perimerent." 
Mooney, p. 93. 



Huonis 0'Morrae nece Lagenia pacatur. 

Blunto Proregi suppetias eunti Porto Lisise principatus arci Huon 
0'Morra militum numero inferior occnrrit, et ex suis incaute egressus 
plumbea glande confossus cum uno comite solus occumbit :* cujus morte 
Lagenii fere omnes animo consternantur^ et a Blunto Prorege citb in 
amicitiamrecipiunturDanielHispaniensis.t Pelmius 0'Bruin, 0'Tuehiles 
equitesj et alii^ totaque pene Lagenia bello defessa, et vastata pacatur 
prseter Eaymundum 0'Morram Huonis fratrem. 


Momoniarum bellum confectum. 

MoMONii, quod adhuc facultatibus ad gerendum bellum validi non po- 
terant facile viribus ab Anglis debellari, hac arte sunt eversi. Ploren- 
tius Mac Carrhse Magni filius cum regina de Clancarrhse prineipatu 
litigabat, ut vidimus. Cui Eegina potestatemfecit illum principatum 
quoque modo posset^ adimendi Danieli Mac Carrhsej et semper obti- 
nendi. Plorentius a clientibus, obseratis, et amicis accipitur, et Daniel 
deseritur, ne a Desmonio quidem comite adiutus. Sed brevi Ploren- 
tius J ipse vinctus ab Anglis in Angliam mittitur, ubi in Londinam arcem 
custodiendus detrusus est, et Daniel viribus destitutus cum Anglis im- 
punitatem paciscitur. Ita dimidia pars virium eorum, qui in Momoniis 
bellum administrabant, infringitur. 

Contra Desmonium etiam comitem Jaimum, alius Jaimus Giraldinus 
adolescens filius Giraldi Comitis custodia, qua tenebaturj in Anglia so- 
lutus, et Desmonise comes a Regina inauguratus in Iberniam mittitur, 
ubi a multis Ibernis accipitur.§ Verum quia comes Catholicus rem 

* August 17, 1600. See eulogy of the Four Masters on the brave Owney, 
p. 2179. He had nearly finished the campaign before he fell. Mountjoy had 
a horse shot under him, and was in great dauger. Cox, p. 428. The 0'Moores 
paid a heavy-penalty for their valour and patriotism, " non licet cuique nato in 
tota illa regione (Lisise), quse pene integrum comitatum continet, sistere aut 
habitare in aliquo loco infra triginta milliaria a finibus suse patrise." — Mooney, 
p. 94. 

t Autumn, 1600 Four Masters, p. 2189. 

% Taken treacherously by Oarew, in August, 1601 — Four Masters, p. 2263. 

§ Before he went to the Protestant church, with Myler M'Grath af Kilmal- 
lock ; but, when contrary to the earnest prayers of his lieges, he proved himself 


fotiter gerebat ; Angli Dermysio 0'Concliuri ejus legato ampla prsemia 
promittunt, ut comitem ipsis tradat. Dermysius allectus, et prsemiis, 
gratia junioris comitis, cujus sororem in uxorem duxerat^ Catholicum 
comitem vinctum in Castricastello (Caislean an Lisin) custodise mandat 
ut Anglis inde tradat.''^ Cujus rei fama divulgata, Mac Morris Lacsnse 
baro, Dermysius Mac Carrha !Fuscus, eques auratus Kierrius, Gulielraus 
Burkus, Bernardus O^Kealla, Petrus Lessius mille et octingentos mili- 
tes ducentes illud castellum oppugnant. Haud procul aberat Dermysius, 
qui militum numero inferior non est ausus obsidionem solvere, spectans 
Georgium Caruum Anglum equitem Auratum Momoniarum praefectum, 
qui Killmuchallog^ profectus, ut castello ferat opem, missis a Mac 
Morise militibus, qui iter occluderent, prohibetur. Comes in libertatem 
vindicatur obsidionis die septimo pactis obsessis, ut cum O^SuUevano 
Magno, et ahis obsidibus ad Dermysium dimitteretur.f Dermysius qubd, 
et in Catholicos tantum scelus admiserit^etAnglis fidemnon potueritim- 
plerejneutrossibitutos esse ratus inConnachta cum suis revertitur. J Cum 
[170.] eo Eichardus Tirellus factus obvius pugnam committitj§ipsum vulnerat,|| 
et ex ejus militibus multis interfectis 0'Sullevanum Magnum, et alios 
Momonios in libertatem asserit.H Dermysius vix fuit ex vulnere curatus, 
cum h Navale prseHo perimitur. Ad quam rem Ibernis sig- 
nificabat JSTavalis se fuisse motum feditate sceleris Dermysii in 
Desmonium^ et Anglis, quod Dermysius fuerit semper hostis 

a heretic, " after sermon and service was ended, coming forth from the church, 
he was railed at and spat upon by those that, before his going to chureh, were 
so desirous to see and saJute him. From thenceforward none of bis father's 
foUowers, except some few of the meaner sort of freeholders, resorted unto 
him : but the truth is, his religion, being a Protestant, was the onley cause 
that had bred this coyness in them all ; for, if hee had been a Romish Catho- 
lick, the hearts and knees of all degrees in the province would have bowed to 
him." — Hibemia Pacata, vol.i. p. 164. Master Boyle,thefortunate Ohancery 
clerk, afterwards known as the great Earl of Oork, was a spy at this time on 
the young Earl. 

* June 18, 1600. This treachery was the first and chief cause of the dissolu- 
tion of the confederacy established by 0'Neil in Munster, and left them at the 
mercy of Oarew, supported as he was by the influence of the two greatest names 
in Munster, Thomond and Ormond. Myler M*Grrath had a principal part in 
working up 0'Conor toperpetrate the treason, and received from government as 
hisshare of thereward, £123 13s. IJd. Margaret, wife of 0'Oonor, andsisterof 
the Protestant Earl of Desmond, received £100 — Hibernia Pacata, vol. i. p. 
65, 91, 97j 193. Castle Lisin is in the townland of Oastle Ishin, parish of 
Knocktemple, in the north of the county of Oork. — Four Masters, p. 2173. 

t Four Masters, p. 2173. Hibernia Pacata, vol. i. p. 102, 103. 

X He was driven out ot Munster with most of his provincials. — Four Mas- 
ters, p. 2175 ; Hibernia Pacata, i. 122. 

§ On his retreat into Oonnaught, it was by Burke, of Castleconnell, that 
0'Connor was attacked. — Hibertiia Paeata, i. p. 122. 

y Hibernia Pacata, i. pp. 88, 152. 


reginse.* Gulielmus Burkus> cui cum comite de stipendio non conve- 
nit, in Duheliam ad baronem fratrem sese confert. Quibus domesticis 
perturbationibus dum Catholici fluctuant, et conficiuntur, Caruus Yalli- 
rupem (Cloch Gleanna) equitis Aurati vallis arcem tormentis qnassam 
in suam potestatem redigit.f Desmonius sexcentos tantum pedites ha- 
bens in Duheham tendit, ut cmn Raymundo Barone, et Gulielmo, qui 
magna principatus illius parte erant potiti, sese conjungat.J Ei prselia- 
atus parum damnum fecitj prseterquamj qubd Manritium filium nothum 
fortiter pugnantem amisit.§ Febribus inde laborans dum in latebris 
curatur, ab equite Aurato Albo Anghs traditur|| a quibus Londinum 
missus in arce custodise mandatus diem obit. Sed prius mortuus est 
ejus competitor comes juvenis in Anghamcompositis rebushis revocatus.^ 
Mac Moris, Petrus Lessius et aHi ad O^Nellum fugiunt. Cseteri sese 
AngHs concihant. Ita Momoniarum bellum conficitur. 

CAP. lY. 

0'Nelli vii'es diminutae. 

Ultgnii partis 0'Nelli,quorum fines erant belli sedes^opibus^et viribus 
exhausti, et ideb minime potes bellum diutius ducere^ ab 0'Nello, ut 
ipsis per eum liceat cum Regina pacem inire^petuntjet impetrant; illo sin- 
los laudante, qubd tam diu, et fide in ipsius amicitia manentes pro Ca- 
tholica Religione, et patria pugnaverint ; non enim ignorabat eos summa 
rerum inopia coactos in Anglorum amicitiam redire.** Matengasam, 
0'Hanlonum, Iberum Mac Magaunum luli filium Bluntus recipit in 
gratiam, et Ardmachamft usque, et inde Portmorem progressus in eis 

* See account of 0'Conor's death, Four Masters, p. 2185, Pacata Hibernia, 
i. p. 122. He was on his way to Munster, whither he had been invited to 
meet his brother-in-law, the Protestant Earl of Desmond. He was killed at 
Crort, county Galway. 

t July, 1600 Four Masters, p. 2175 ; Pacata Hibernia, i. p. 113, 

t Pacata Hibernia, p. 151; Four Masters, p. 2187. Duhelia should be 
Elia, i.e, Ely, in the north of Tipperary. 

§ Sept. 16^ 1600 Pacata Hibernia, i. p. 149. 

II May 29, 1601 Pacata Hibernia, vol. ii, pp, 241, 245 ; Four Masters, n. 

2261, ^ 

*f November, 1601. — Four Masters, p. 2265. 

** Moryson, vol. i. p. 227; Cox, p. 438. June, 1601. 

tt June 22, 1601,— Four Masters, p. 2259. 


prsesidia coUocat. Ulterius procedere prohibetur ab 0'Nello licet viri- 
bus satis invalido, qui post Blunti reditum Ardmacham improvisd in- 
gressus propugnatoribus equos omnes aufert."^ 

CAP. V. 
0'Dorielli vires magna parte infringuntur. 

0'DoNELLUs solus integris viribus poUebat, cui sunt hunc in modum 
maxima parte contusse. Quod fines suos prosperis prseliis terra tuta- 
batur, Connachtam belli sedem faciens^ classis in Angfia instruituj^ quse 
inter Scotiam, et Iberniam vecta in Peurum lacum in ejus finibus situm 
appellit.t In ea nullus Ibernus noti nominis erat prseter Melmarium 
Mac Suinnium Tuethium, qui iratus ab 0'Donello defecerat : in ipsum 
ad Iter Pallidum eo die, quo Cliflfordus occisus est, pugnavit, et in La- 
geniafortiter dimicans abEssexio equitis Aurati nomine ob virtutem fuit 
donatus, et inde in AngHam profectus. Qua verb nocte Angli 
in hunc portum venerunt, ex navi sese in mare prsecipitans, et 
naudo evadens^ 0'DoneIlumque adiens, et flexis genibus pre- 
catus, veniam, et omnium rerum suarum restitutionem obtinet, 
Angli, qui quater mille erant duce Henrico Dockrio equite 
nYinAurato e navibus descendentes Lucum oppidum episcopaleH 
Divi Columbse prsesidio clarum lacui imminens, et immunitum 
occupant, et opere, machinamentisque muniuiit.J Secundo die,§ quam 
in terram exsiluerunt, 0'Donellus accurrens centum sexaginta octo 
equos eis adimit, et rursus equos juxta oppidum pascentes Catholici 
rapiunt, quos sequuntur Angli. Equestre prselium fit. Hugo 0'Do- 
nellus cognomento Junior Docrium telo per galeam fixo, fracto cranio 
vulnerat. Anglus eques bombardula juxta posita Danielis 0'Gal- 
lachuris equitis Iberni oculum nitrato pulvere comburit, sed plumbea 
glans prseter oculum, et nares emittitur. Daniel extorta bombardula 
Angli caput contundendo cerebrum exprimit. Angli in oppidum com- 
pelluntur, unde postea rarb erumpebant. Idcirco 0'Donellus Johannem 
0'Dochartam Inisonse principem, et Nellum 0'DoneUum cognomine 

• Probably the aifair referred to, Cox, p. 438, June, 1601. 

+ May, 1600.— Four Masters, p. 2189. 

I Four Masters, p. 2193, and Dowkra's Narrative. — IMd. 

§ On the29th of July, 16U0, according to Dowkra, who admits that in the 
fray he was " deprived of his senses, and lay for dead." Maelmurray Mac 
Suiney was at this time in Dowkra's army, and was the person who put the 
horses into Red Hugh's power. See Four Masters, p. 2207. 


Asper coiisaiiguineum suum Quinti filium Calvachi principis nepotem 
jubens adversus eos rem gerere,"^ ipse Tomoniam invadit, et magna parte 
diripit, domumque incolumis revertitur. Interim Docrii legatus Luco 
egressus ob O^Docharta prselio occiditur. Jamque penitebat Anglos 
in. I^eurum venisse, et a nullis Ibemis adjuti procul dubio cito rever- 
terentur, nisi Artus 0'Nellus Terentii principis filius ad ebs se contu- 
lisset; quo internuncio eis etiam Asper conciliaturf ob has causas, qubd 
illi cum 0'Donello simultas erat ob Leffiriam municipium, quod Aspero 
a patre traditum sibi 0'Donellus adjudicavit, Pinni castellum (Caislean 
na Pinni) Aspero dans : quod etiam sperabat si Augli vincerent, se 
futurum 0'Donellum, et suse familise principem, sicut illum statim 
Angli ceperunt nominare, magnis aliis propositis prsemiis. J Itaque cum 
0'Donellus rursus in Tomonia iter cepisset, Asper eam occasionem oppor- 
tunam ratus, ad Anglos se confert (ob id a NoUa conjuge sua O^Donelli 
sorore desertum), quibus Leffiriam, quam ipse custodiEe causa tenebat, 
tradit.§ In ea Angli decem cobortes prsesidio coUocant. Td 0'DoneUus 
cum inteUigeret, Tomonicam expeditionem relinquens, haud procul a 
Leffiria, stativa disponit. Erat Asper vir animo magno, et audaci, et 
rei mihtaris scientia prseditus, atque multos a sua parte TirconeUos ha- 
bebat, quorum opera, et virtute fretus in plano cum Catholicis manum 
conserere non recu.sabat : fidem tamen CathoUcam semper retinuit hse- 
reticorum cseremonias aversatus, sicut et Artus, qui citb e vita disces- 
sit. Circum Lef&riam verb, et Lucum a regiis, et Catholicis acriter, et 
saepe dimicatum est. || MemorabiUs est equestris pugna, qua regiis fuga- 
tis Magnus 0'Donelli frater Asperum loco cedentem hasta transfossurus 
fuisset, nisi ejus ictum removeret Eugenius 0'GaUachur cognomento 
Junior ipsius Magni comes, pietate, et amore in O^IsTeUam suorum 
dominorum famiUam motus. In quam famiUam dispari animo fuit 
CorneUus 0'GaUachur, qui Aspero persuasisse fertur, ut ad Anglos fa- 
ceret transitionem, et Magnum vulneravit apud Moninem juxta Lef- 
firiam ; ubi equitatus utrinque incomposite concurrit, et Magnus equo 
vectus inter quinque equites Ibernos regios ab Aspero in dextero latere 
hasta percutitur, et circumventus a CorneHo sub humero icitur. Has- 
tarum cuspides licet loricam non penetraverint, tamen Magno in corpus 
infixerunt. Eothericus fratri auxiUo veniens Asperi pectus hasta 
appetit : Asper loris tractis equi caput toUens, ejus fronte ex- 
cipit Eotherici ictum, quo equus fixus exanimis cum Aspero 
corruit. Sed Asper h, suis levatus Leffiriam revertitur 0'DoneUo 
cum peditibus appropinquante. Magnus ex vulneribus egit animam intra 

* Four Masters, p. 2209 ; but dates are very unsatisfactory. 

t Art 0'Neil deserted June 1. Nial Garbh on October 3. Without the 
aid of those traitors Dowkra acknowledges he cpuld not have kept his 

t Four Masters, p. 2209. Dowkra, Ibid, p, 2205. 

§ Four Masters, pp, 2205, 2211. 

11 These details in accordance with Dowkra and Four Masters. 


decimum quintum diera, et brevi Cornelius ab 0'Donello deprehensus 

[172.] laqueo strangulatur.*|| Alia die pedites Anglos octo Luco lignatum 

egressos Rothericus duobus equitibus comitatus offenditj et aggressus 

sex interimit, et unum, qui se esse Britonem dicebat, captum dimittit. 

Octavus, qui tesserarius cohortis erat, magna virtute prsestitit, a Ro- 

therico ssepe hasta percussus, et humi prostratus, rursus, illEesus cito 

surgebat torace e bubali corio madido defensus, et stricto gladio Eotheri- 

cum impetebat, eique in dextero brachio sexdecim ictus impegit, a 

quibus Eothericus loricae manica fuit protectus, qui cum hasta fugientis 

e manibus hostis sanguinem effundere non posset, stricti gladii pericu- 

lum facit, quo etiam nullo modo corium potuit scindere, corii ne firmi- 

tate, an artis magicse carmine obstante, ignoro. Jamque tesserarius 

proximum flumen tentat transmittere. Transeuntem hastse ictu Eo- 

thericus sternit, et hastse dorso ejus impositae innitens sub aqua deti- 

nuit, donec aqua submersum spiritum effundere coegerit. Phaselli 

commeatum vehentes Luco Leffiriam per lacum placido cursu deferun- 

tur. Juxta Leffiriamj ubi se lacus coarctat, Cathohci concurrunt, ex 

ripis phasellos missilibus obruentes. Lef&ria prgesidium ad pugnam 

egressum in oppidum compellitur. PhaselU cum militum victu, vesti- 

tuque capiuntur : quo die regiorum multi succubuerunt. Eothericus 

in femore fuit pilula leviter vulneratus. Sub hoc tempus 0'Conchurt 

Shgachae princeps, qui in eam suspicionem nonnulHs venit, ut in 

0'Donellum aliquid mali moliretur, ab ipso custodise mandatur. 

0'Dochartat diem obit (vulnus 0'Donello magnum) Cathirium filium 

puerum relinquens, qui quod rebus gerendis ineptus erat, rdmius 

0'Docharta Inisonse princeps ab 0'Donello creatur. Qua re infensus 

Hugo Cathirii nutritius^ et csetera factio ab 0'Donello desciscentes 

Beartam arcem InisouEe principatus caput Anglis tradunt. 

Jam 0'Donellus, in magnas angustias erat deductus Luco, Leffiria, 
et Inisona amissis, 0'Conchuris, quem captum tenebat, auxilio defectus, 
et Connachtis militibus, quos stipendiatos habebat, seditiosis et non 
satis obtemperantibus. Tamen Inisonam invadit, ubi Cathirii factio 
magnam armentorum vim Binnine loco natura^ et vetusta munitione, 
munito claudit. IUum 0'Donellus expugnare, Cathiriani defendere 
constituunt. Connachti 0'Donelli jussu in primo agmiue constitui no- 
luerunt. Tirconellorum cohors primo loco disposita in munimentum 
irrumpitj quam Connachti minime sequuntur. Ob quod ea cohors 
Cathirianis numero minime par, multis glandibus obrutaj et partim deleta 
ex altera munimenti parte vix evasit. 

Interim Asper ingente Tirconellse principatus cupidine flagrans haud 

* Foiir Masters, p. 2217, who exclaim, " Woe is me, that these heroes of 
Kinel Connell were not united — for, while they remained so, they were not 
hanished from their territories !" 

t Four Masters, p. 2249. 

X Four Masters, p. 2237. 


segniter rem gerit. Audacis animi vir, et itinerum egregie peritus 
Ibernos suse factionis, et Anglos terra, et aqua Lef&ria ducens clam, et 
improviso in monasterium Franciscanorum Minorum nomine Munimen- 
tum externorum (Duin na gaull) pervenit, et in eo consedit, prsesidium 
quoque locans, et muniens in diruto castello, qnod sagittse missu abest, 
et in alio monasterio Pranciscanorum ordinis tertii, quod Planicies 
Parva nuncupatur, dimidium milliarium distante, fugientibus religiosis, 
^ quibus in illum usque diem sancta, et inviolata ccenobia tenebantur. 
Quo effectum est, ut 0'Donellus mobilia bona^ et impedimenta in Sliga- 
cham principatum mittere sit coactus, ipse cum exercitu Munimentum 
externorum circumsidens tres fere menses pro monasterio, et arce cum 
Aspero dimicat, nunc vineas in muros agens, nunc musculos,|| etpluteos [173.] 
illis admovens. Ac regii quidem violati monasterii paenas luerunt : 
namque noctu sulphur, vel opera alicujus ab 0'Donello adhibiti, vel 
casu, vel divinitus accensum monasterium subito comburit, partim per 
aerem tollens.'^ Propugnatores partim igne consumuntur, partim tecto, 
et pariete labante obruuntur. Hanc occasionem 0'Donellus opportu- 
nam ratus in monasterium irruptionem facit. Asper suos cohortatus 
ahos arma capere cogit, alios non potuit confirmare pavore perculsos, 
et phasellis Lef&iriam fugientes. Dum Catholici noctis obscurissimse 
tenebris_,incendio nondum extinctOj quod sibi nociturum putabant^si in 
monasterio essentj paucis ab Aspero constitutis, et confirmatis obstanti- 
busj monasterio potiri tardantur, interim Asper non nescius, haud 
sibi milites superesse, qui die possent adusti monasterii parietes sus- 
tinere, animo suo prsesentissimo non destitutus, per occultam viam 
solus egressus ex Planicie Parua monasterio dimidia cohorte deducta 
monasterium incendio consumptum, et prsesidium pene nudum tuetur. 
Ea nocte regii circiter mille ferro, flamma, aqua, et monasterii ruina 
perierunt : inter quos inventus est lapidibus obrutus Quintus 0'Donel- 
lus Asperi frater. Ex Catholicis quinque vel sex tantum sunt desiderati. 
0'Dohellus pristino more ducit obsidionem. 

Ex altera parte comes Clanrichardus reginse jussu faciens in 0'Do- 
nellum expeditionem in Olphinnam oppidum episcopale regias copias 
duxit. Eo quoque 0'Donellus obviam ei venit. Dies aliquot equitatus, 
et bombardariatus utrinque velitatur, et iufecta re comes revertitur.t 

* The monastery of Donegal was burned Sept. 29, 1601. — See two accounts 
of the event, Four Masters, p 2251. For another version, by Mooney, -who 
was sacristan in the convent before its destruction, see Appendix. 

t Four Masters, p. 2251. 



A CNello et 0'Donello missi auxilio in Momonias revertuntur, de Comite 
Olanrichardo et Derraysio Episcopo. 

In his angustiis cum 0'NeUuSj et 0'Donellus positi essent, tamen cum 
Donato Mac Carrha Allse principatns competitore^Thadseum 0'Euarkum, 
et Raymundum Lietrimse Baronem ductitantes milites ampMs mille 
mittunt, ut Momoniarum beUum instaurent, et Desmonio comiti viri- 
bus contuso subsidium ferant."^ Caeterum in itinere, et Donatus in- 
fseliciter perit plumbea glande confossus ab uno ex duobns bombardariis 
qui in prsetereuntem exercitum duas glandes ex latebris jaculati sunt, 
et Desmonium fuisse captum fama divulgavit, ob quod Thadseus, et 
baro Momonias adire desistunt. Quos ne redire quidem sinere comes 
Clanrichardus existimavit cum suis copiis infeste secutus : quem tamen 
illi agmine reflexo in medio plano propulsarunt : quo ex tempore intra 
dies quindecim comes obiit :t de cujus morte duplex fama fertur, asse- 
rentibus aliis vulnere in hoc prselio accepto eum periise, aliis verb 
morbo fuisse consumptum. Ei fiUus successit. Apud CathoUcos fuit 
occisus per hosce dies Thadaeus 0'Brien Terentii fiUus summse nobiU- 
tatis adolescens pro CathoUca fide fortissime pugnans.J CathoUcorum 
infceUcitati adscribendum est, qubd sub id lempus fato functus sit vir 
integerrimus, atque clarissimus Dermysius Mac Carrhus Corcachse, et 
[174.] Cluenise episcopus,||§ qui annos viginti,, et ampUusinhac insula in fide 
retinenda magnopere insudavit, dumque beUum hoc gerebatur, mo- 
vendis CathoUcorum animis, ut Christianam pietatem armis defende- 
rent^ multum studii, et laboris impendit : cujus interitu Ibernorum 
concordia iion minima parte elanguit. Quse ob merita in Dei ecclesiam 
et Ibernise regnum coUata, cum ejus caput AngU diu frustra impe- 

* Redmond Burke and his associates in arms marched from Ulster on this 

expedition early in spring, 1601 Four Masters, p. 2229 ; Pacata Hibernia, 

ii. p. 222. 

f Died in May, 1601. He -was a steady loyalist after murdering his 

X Four Masters, p. 2235. 

§ The precise date of his death is not known to the editor. For some years 
he had been the only Catholic bishop in Munster. — Lomhard, p. 431. CNeil, 
when encamped at Iniscarra, in March, 1600, sent a petition to the pope, re- 
questing him to appoint to the vacant Munster bishoprics the persons recom- 
mended by the bishop of Cork and Cloyne, who is described as being then 
nearly sinking under infirmities and old age. — Hibemia Pacata, vol. ii. p. 311. 
About this time Ulster lost 0'Gallachur, bishop of Derry, who was killed by 
the English in Oireacht Ui Oathain (0'Kane's CountryJ on the 15th of 
March." — Feur Masters, p. 2239. 


tiverintj* tandem illius interfectori, vel deprehensori grandem pecunise 
summam constituerunt ; quin etiam tam inexpiabili odio eum prosecuti 
sunt, ut illius etiam consanguineos labefactare, non destiterint. Ex 
quibus Thomam Mac Crachum antistitis nepotem ex fratre Thoma de- 
prehensum ad fidem CathoHcam deserendam cogere, et prsemiis, et ter- 
rore sunt conati. Qua spe dejecti, magni, et maxime Catholici animi 
virum securi percusserunt. Sed quoniam in episcopi mentionem in- 
cidimus, illud ejus magnum, atque rarum mirum nequeo silentio prse- 
terire^ quod chirographum vix mal^ effingeret, aliam verb ne litteram 
quidem unam visus sit unquam scribere : cum tamen adeb disertus, 
atque sapiens evaserit, ut doctor in utroque jure creatus sacram 
Theologiam Lovaniee annos aliquot publice sit professus (quippe tanto 
ingenii acumine, tamque fehci memoria poUebatj ut ne discipulus qui- 
dem necesse habuerit, lectionem notis excipere) et de doctrina Chris- 
tiana libellum Ibernice scriptum posteris reliquerit, cujus praeceptis in 
hunc usque diem juventus in ea insula excoUtur.f 

Johannis Aquilse adventus in Iberniam. 

HiEC in Ibernia dum geruntur, Philippo III. Eegi Cathohco curae fuit 
Ibernis ferre opem, qui justum exercitum comparari fecit, quemadmo- 
dum 0'Nellus, et 0'Donellus petierant. Is exercitus cum iu Iberniam 
trajiciendus fuisse sperabatur, regia classis mittitur in Terceras insulas, 
ut, et Anglorum classi, quae eo adiisse ferebatur, obviam iret, et navibus 
Indicum aurum, et argentum asportautibus prsesidio esset. Qua mora 
efficitur, ut exercitus Ibernise designatus majori parte sit dissipatus, 
militibus morientibus, et fugientibus. ReHquo proficitur imperator 
Johannes Aquila eques Hispanus rei militaris peritus, qui in Gallia 
Armorica contra GalloSj et Anglos magna virtute prestitit. Didacus 
Brocherus splendidus eques Hispanus ex Religione Hivi Johannis arti- 
bus rei bellicse terra, marique clarus ex Terceris reversus, regia classi, 
cui prseerat, Aquilam accipiens in Iberniam solvit, qui in altum cum 
fuisset provectus, orta tempestate classis in duas partes dividitur. 

* He had a narrow escape in November, 1600, at Lisbarry, where he -was 
concealed in a "poore, ragged cabin," with the Earl of Desmond, in the 
forest of Drumfinnin. Desmond escaped, «' but Mac Craghe was met by 
souldiers, cloathed in a simple mantle, and torne trowsers, hke an aged churle, 
and they neglecting so poor a creature, not able to earry a "weapon, suffered 
him to pass unregarded." — Pacata Hibernia, p. 191. 

t Not mentioned in the ordinary catalogues of modern Irish compilations. 


Altera pars septera navium Petri Zubiauris propraetoris navim sequens 

et pelago diu errans in Gronium G-alletise oppidum ventorum vi defer- 

tur. Altera pars^ quae major erat, prsetoriam navem secuta anno mil- 

lesimo sexcentesimo primo mense Septembri in Keansaliam appulit 

Momoniarum oppidum, quod hseret portui magno, et tutissimo meri- 

diem spectanti. Cui etiam. imminent duo castella hinc, inde extructa, 

quibus si tormentis firmata teneantur, invitis, haud facihs est aditus 

in portum, Ab altera parte tumulus surgit, unde machinamentis dis- 

positis oppidum potest commodius vel oppugnari, vel propugnari. Ab 

occidente flumen abluit importando subsidio idoneum. Oppidani animo 

libentissimo^ et obviis (ut aiunt manibus) Aquilam Hispanum impera- 

[175.] torem^ll et ejus exercitum (duo millia et quingenti pedites erant) ex- 

pulso Anglomm prsesidio^ in oppidum intulerunt. In quo Aquila 

se diu non mansurum putans, in Eincarrano (Rinncharrain) altero 

ex duobus castellis, quse portui imminent, cohortem unam prsesidii 

causa ponit : bellicum machinamentum unum e navibus exponit, 

causatus illis navibus, quas Zubiaur ducebat, machinamenta sibi decreta 

portari. Inter iUum, et cohortium duces, Mathseumque Ovetensem 

Dubhlinnae Archiepiscopum simultates, et dissensiones oriuntur. Daniel 

O^Sullevanus Bearrse, et Beantriae princepg Aquilse nunciatum mittit, 

sibi, et amicis suis miHtes mille armatos esse, et totidem inermes con- 

scribendos, modo ille suppeditet arma, quibus instruantur, eoque 

numero se proregi iter occlusurum, et obsidionem prohibiturum, donec 

^•'Nellus, et 0'Donellus auxilio veniant. Aquila respondit (ut 0'Sul- 

levanus mihi retulit) armorum copiam sibi non esse, quod a Zubiaure 

ferebantur, et aliorum etiam Momoniorum animos minime solicitat, 

O^Nelli, et O^Donelli consilium expectans.* 

Bluntus Ibernise Prorex erat tunc temporis Anthloni8e,t quo copias 
suas accersiverat, non ignarus Hispanos in Iberniam expeditionem 
facturos fuisse, ut exploratores AngH monuerant. Unde Keansaliam 
petens cum comite Clanrichardse, Anglo-Ibemis, Ibernise consilio 
regio, regiisque copiis omnibus, quse hominum septem milha contine- 
bant, Aquilam obsidione vallat, Eincarranum haud magno negocio ex- 
pugnat. Keansaliam dispositis in tumulo tormentis acriter oppugnat. 
Illi comes Tomonius, qui tunc temporis in Anglia erat, cum octo millibus 
tyronum Anglorum auxilio mittitur. Altera parte reginse classis por- 
tum occupans oppidum tormentorum ictibus discutit. Hispani nihil 
animis constemati properant oppidum propugnare, eo tormento, quod 
ipsi e navibus exposuerunt, et duobus, quse erant in oppido, hinc 
Anglicas naves oppugnatione removere, inde hostium castra infestare. 

* According to Pacata Hibernia, p. 251, none of the Irish, except a fe.w 
dependants of Florence M'Oarthy, had offered their services to the Spaniards 
at Kinsale. 

t In Ormonde Castle, Kilkenny. 


et taberaacula diruere, interdiu pro muro fortiter, et animose dimicare, 
noctu facere crebras eruptiones, excubitores, et circitores interficere, 
tormentis clavos infigere, quo modo, majore Anglorum, quam Hispano- 
rum clade dimicatur : nam in consereuda manu est Hispani peditatus 
nota firmitas. Carolus Mac Carrha* Ibernse cohortis, quse ex Hispaiiia 
profecta erat, dux contra Anglos fortiter prsehans cecidit occisis prius 
duobus Anglis ducibus, et clavis tormento infixis. Principio obsidionis 
0'Sullevanus Bearrse princeps a prorege evocatus imperio non paruit, 
causatus oportere se domi spectare, ut fines suos a finitimis hostibus 
defendat, cum quibusdam familiaribus suis fictumj atque simuiatum 
bellum gerere incipiens.f 


Zubiaur in Iberniam appellit, et cum reginse classe secunde pugnat. 

ZuBiAUE cum navibus septem, quibus munitiones, et commeatum 
vehebat^ rursus Aquilam secutus Juxta Portu castellum (Cuan an 
Caishlean) (castellum, et portus ejusdem nominis est in Ibernia) non 
procul a scopulis errans periclitabatur, Tunc temporis illum locum 
possidebant, Dionysius, Dermysius^ CorneHus^ Thadseus, et Darius 
0'Driscoles fratres, qui Zubiauri aditum ostenderunt, et castellum tra- 
diderunt : J et eum Dermysius vir prudens, et Latinse Hnguse non in 
scius regni statum docuit. Brevi classis reginse optime instructaj|| etriYg-i 
militum numero superior portum ingressa Zubiauris naves non ad 
pugnam satis instructas, sed vectorias, navigatione vexatas, et Httori 
appHcatas, atque casteUum machinamentis nudum tormentorum ictibus 
impune verberat, et ipsi AngH in terram descensuri videbantur. Cse- 
terum Zubiaur h, Dermysio de rebus egregie edoctus, et impendens sibi 
periculum prsevidens aHter, ac Aqnila fecit ; Htteris missis O^Sullevani 
Bearrse principis auxilium nomine CathoHci Eegis imploraverat. CSul- 
levanus, et pater meus Dermysius, qui tunc in Beantria erant, leucas 
quinque Portucastello, intra horas viginti quatuor post receptas 
^ubiauris Htteras, cum peditibus qxiingentis, et paucis equitibus 
electse juventutis iUi prsesto fuerunt eodem temporis momentOj 
quo AngH in Hntres exsiHebant, ut Hispanorum paucitatem 


A Dermond M'Oarthy, pensioner of the King of Spain, is mentioned 
(Pacata Hibernia, p. 371) as killed in this assault. 

t Not confirmed by Pacata Hibernia, p. 400. None of the protected or 
pardoned Munster Irish roseuntil G'Donnell came amongst them. 
t Pacata Hibernia, pp. 400, 401. 


terrestri prselio opprimerent. Adfuit etiam". 0'Driscol Magims 

cum Cornelio filio, et aliis, 0'Donnoblianus, et equites Mac 

CarrhsB. Quorum adventu Anglus territus se navibus continet, et 

Zubiaur Isetusj et confirmatus tormentis ex navibus expositis Anglicam 

classem biduum acerrime oppugnat. Hic igniti globi vehementissimo 

sulphuris impetu jacti Anglorum naves a prora ad puppim usque 

transfodiunt, homines, et tabulas in mare propellentes. Prsetoria navis 

multis tormentis quassata prsecipufe conflictatur. In ea primo 

Zubiauris jactu-homines sexaginta^ qui mensis discumbebant^ extin- 

guuntur. Sequentibus etiam ictibus milites^ et nautse passim eadnnt. 

Ob id in eam ex reliquis navibusmilites subsidio confluunt. Ea denique 

pen^ oppressa, et reliquse turbacEe scissis funibus', anchoris relictis fu- 

gam capiunt secundo vento leviter inflante, quippe quse adverso coactse 

tandiu morabantur. Eo prselio succubuerunt Angli quingenti sep- 

tuaginta quinque. Ex Catholicis unus interficitur Hispanus Zubiauris 

consanguineus, duo vulnerantur alter Hispanus alter Ibernus."'^ Hinc 

Dermysius O^Sullevanus pater meus Vascum Sahavedram Hispanum 

ducem cum ejus cohorte ducens, eisque commeatum, et jumenta sup- 

peditans, Dumbeam etiam Bearrae principatus principem arcem et por- 

tum 0'Sullevani jussu tradit^f et menses circiter duos victum dat, eo- 

demque machinamenta, globos seneos, nitratum sulphur, plumbum, 

bombardicum funem., csefcerasque munitiones missis Portucastellum pha- 

sellis vehi facit^ ut in illum porfcum, qui tutus, et celeber est, Hispanis 

navibus aditus pateret^ et eo hostiles prohiberentur. 0'Driscol quoque 

preesidium Hispanum in portmn suum^ et castellum ad rem gerendam 

opportunum intulit.J 

Apud Keansaliam Oatholici infoeliciter rem gerunt. 

O^DoNELLUS^ et ejus socii 0'lluarkus, Mac Diarmuda, Mac Suinniils 
Tuethius, 0'Kealla, Eaymundus Baro, Eothericus, et Capharius fratres, 
Daniel, O^Concliuris SHgachi frater, Gulielmus Burkus, Eaymundi ba- 
ronis frater tria militum miUia, quorum equites quadringenti erant. 

* The version of the landing of the Spaniards and the action at Castlehaven, 
in the Pacata Hibernia, p. 403, agrees in some very minute particulars vrith. 
the text, but, of course, denies the English loss, and claims a victory. 

t Pacata Hibernia, p. 401- See 3id, p.- 408, Donald's letter, transferring 
his allegiance to the king of Spain. 

X Pacata Hibernia, p. 400. 

CAP. IX.] 



moventj ut Aquilse ferant opein. His Caruus Anglus Momoniarum prse- 
fectus peditus quatuor millia, et quingentos, et equites quingentos ex 
proregis castris ductitans in UrmonisB comitatum obviam tetendit; ubi 
calles, et viarum angustias intercludit. CDonellus magnis igni- 
bus accensis, ut castrorum speciem ostenderet, praeter Caruum, 
exercitum noctu incolumem duxit et diversis in locis 0'Nellum 
quadraginta dies spectat.|| Caruus voti minime compos copias[177.] 
suas ad proregem ad Keansaliam"^ reducit. 0'Nellus occasionem 
nactus Midhiam invadit, ubi AngloSj et Anglo-Ibernos longe^ lateque 
deprsedatus domum spoliis ouustus revertitur, occiso Darsio Platinae 
domino, qui secutus ad prselium lacessebat. Inde Keansaliam media 
hyeme petit. Eum comitabantur Mac MagauntiSj Mac Guier occisi 
ia Corcachano agro frater uomine Cuconnactus, Eaynaldus Mac 
Donellus Glinnise prineeps^ Mac Moris Lacsnse Baro, Eichardus Tirel- 
lusj ex alii ex sua familia, qui omnes duo milliaj sexcentosque pedites, 
et equites quadringentos expeditos ductitabant.f Cum quibus 0'Nellus 
in Orriria Barria O^Donellum assequitur. Unde ambo in ea Carbrise 
parte, quse Kenealmeka dicitur, castra collocant. Eo venit O^Sulleva- 
nus Bearrus ducens copias suas, cum quibus Portucastelli fuit, et 
Hispanos trecentos a Zubiaure acceptos duce Alfonso Ocampo. 0'Sul- 
levanum secuti sunt 0'Conchur Kierrius, Daniel 0'Sullevani Magni 
filiusj MagnuSj et Daniel Mac Suinnii, et alii equites. Hinc omnes 
profecti apud Culcarrinnam sylvamj mille passibus ab hoste locata 
castra vallo circummuniunt. Ubi inter se, et Hispanos, Anglos medios 
magnis dif&cultatibus continent, prohibentes, ne ad eos ex oppidisj et 
civitatibus, aut ulla parte frumentum, commeatusque supportetur et 
intercipientes eos, qui castris pabulandi causa exibant. Quamobrem 
Angli non longo spacio progressi, ut habeant celerem receptum^ in 
angiistiis minus libere,, et audacter pabulantur, et accepto modico detri- 
mento, vel hoste procul viso sarcinas projicientes fugiunt : inde dies 
omittentes noctu pabulantur : postremo nullo modo pabulatum castris 
egredi audent : et quidquid antea commeatus habuerant, totum pene 
consumunt. Ita eos primum inedia, mox fames, tandem pestilentia 
invasit.§ Ibernorum exercitus copia rerum abundabat. Hispani quo- 
que in plures dies victu minime carent, quem^ vel ipsi ex Hispania 
vexerant, vel oppidum prsebetj ab hostium irruptionibus tuti^ et sua 
virtute, et munitionibus, quas fecerant. Optimates Momonii, qui eo 

* Foi- 0'Donneirs march to Kinsale, see Four Masters, pp, 2277-2279. 
Substantially they agree with the text. — Pacata Hibernia, vol. ii. pp. 376- 

f CNeil left Tyrone about November 8. The Four Masters mention his 
invasion of Meath ; but they had no record of particulars of his expedition 
until he joined 0'Donnell on the Bandon river, p. 2279. 

t About a mile and a half from Kinsale, on the road to Cork. 

§ Four Masters, p. 2281. Note, ibid. 


usque neutram partem juvabant, se Catholicse religioni, patriseque de- 
fendendse non defaturoSj auxilio quam celerrime venturos,"^ poUicentur. 
Iberni milites legionarii, et auxiliares, quorum virtute fretus Anglus 
locum tenebatj 0'Donello per-internuncios promittunt ad eum ante tri- 
duum se transituros, fidemque coeperunt implere, binij terni, et deni 
Anglum deserenles. Quod si omnium transitio spectaretur, jam de 
Anglo fuisset actum : nam ex quindecim millibus militum, quos habe- 
bat obsidionis initio, octo miUia, ferro, fame, frigore, morbo occubu- 
erantj quorum pars major erant ex Anglia nuper auxilio missi tyrones 
inertes, periculij et laboris impatientes. Eeliquorum vix duo millia 
erant Angli, cseteri Iberni, et Anglo-Iberni. Quibus periculis prorex 
perculsus statuit obsidio excedere, Corcacham se recipere^ et dumtaxat 
mcenia defendere, quo modo sine conflictu, et vulnere Catholici victo- 
riam possent obtinere. Cui rei peccata nostra obstiterunt. Imprimis 
Aquila missis crebrb litteris iterum, atque iterum vehementer contendit, 
ut 0'Nellus se cam ipso conjuugat. 0'Nellus, 0'Sullevanus, et alii 
ne rem eo discriminis deducant, sentiunt, sed potius Ibernorum transi- 
tionem, et hostis fugam specteut. 0'Donellus, et alii plures contrarium 
censent. Itaque vicit major parst prudentiorem. Dies constituitur, qua 
0'Nellus sub matutinum crepusculum juxta hostium castra consistat, ut 
[178.] ^qiiila faciens ex altera parte eruptionem se cum illo conjungat.|| Qua 
de re Aquilse litterae 0'Nellum datse a prorege intercipiuutur. 0'Nel- 
lus triplici acie instructa in eum locum ire contendit. Angli^ qui Ca- 
tbolicorum consilium minime ignorabant, adhuc noctu eo in loeo^ in 
quem 0'Nellus venire constituit, tympanorum militarium strepitu,, 
tubarum clangore, bombardarum sonitu falsam, fictamque pugnam 
ineunt. Aquilse exploratores missi simulatam speciem pugnee > fuisse 
retulisse traduntur. 0'Donellus cum acie sua totam noctem imperitia 
ducum itineris errans procul aberat. 0'Nelli, et 0'Sullevani acies 
pugnse classicum audientes, et arbitratse Aquilam esse egressum in 
destinatum locum celeri cursu noctu perveniunt. Unde hostibus in 
munimenta regressis, cum in quiete summa, et silentio castra vidisset, 
stratagemma intellexerunt : et paululum sub armis moratse cselo jam 
albente ultra prsefixum sibi locum paulo pergunt, et primi ordines 
0'SuIlevani aciei, quse prima erat, non longe a vallo substitunt, non 
tamen ab hoste visi humili tumulo conspectum prohibenle. Cum clare 
illuxisset, admirans 0'Nellus Aquilam nec erumpere, nec pugnse signum 
dare, cum 0'Sullevano, Hispanis cohortium ductoribus, et paucis aliis 
in tumuli cacumen ascendit. Unde hostis castra intentissima medi- 

* According to the Four Masters, all the Irlsh of Munster, except Donnell 
Mac Oarthy Reagh and Cormac Mac Carthy, came to 0'Donneirs camp, on 
the Bandon river, and promised him assistance, p. 2279. — Pacata Hibernia, 
vol. ii. p. 400. 

t Four Masters, p. 2283. 


tatione contemplatur. Ea vallo, fossa, turribus, tormentis erant muni- 
tissimaj milites in armis, equi fraenati. Ibemos etiam numero supera- 
bant : nam multi ex castris, prsecipue Momonii pabulatum, et frumen- 
tatum pridie illius diei profecti aberant. 0'Donellus cum acie tertia 
non pervenerat. Quamobrem 0'i^ellus ex ducum sententia in alium 
diem difierens, agmina pedem referre jubet. Quse quingentos passus 
reversa 0'Donellum offenderuut, et eodem momento temporis proregis 
equitatus adfuit, quem vadum proximi fluminis trajectum 0'Donellus 
cum equitatu suo adcurrens per idem vadum repulsum in fugam vertit. 
Eursus proregis equitatus reversus vadum trajicere tentat. 0'Donellus 
ratus illum inter se, et vadum facile opprimi posse, loco sensim cedit, 
quod dum facit^ pars ipsius equitatus vel casu, vel alicujus dolo, et per- 
fidia agmen ipsius 0'Donelli aversis equis ingressa, pedites cogit ordines 
laxare. Incompositi pedites sese fugse mandant. Idem facit 0'Nelli 
agmen, et etiam 0'Sullevanij hostibus minim^ cogentibus et principibus 
frustra reclamantibus. Ita panico terrore omnes perculsi sunt, vel po- 
tius divina vindicta fugati. Fugientibus regius equitatus nihil audaci- 
ter liseret, putans in insidias se trabi. Multi equites Iberni, qni ab 
Anglorum parte stabant, Catbolicos frustra confirmant, suadentes^ ut in 
prselium redeant, seque illis fore auxilio. 0'Nellus, et 0'Donellus eos 
in pugnam reducere non potuerunt. 0'Sullevanus, Tirellus^ Hispani 
duces cum paucis reversi bostis impetum partim sustinuerunt. Hoc die* 
succubuerunt ex 0'Nelli exercitu pedites ducenti ; ex Anglis tres viri 
nobiles. Comes Clanrichardus ob virtutem equitis Aurati nomine h 
Prorege donatur. 

CAP. X. 

0'Nellus in UltoTiiam revertitur : 0'Donellus in Hispaniam soluit : Aquila 


0'Nellus, qui recepto damno, nihil viribus . invalidior erat, pris- 
tino more statuit, cum hoste gerere bellum.[| Id tamen suis [179.] 
minime potuit persuadere. Namque 0'Euarkust qui Thadseum 
0'Euarkum fratrem suum in Brethnia relictum^ velle illum principatum 
in suam potestatem redigere audierat, ad defendendas possessiones re- 
vertitur : quem Rannaldus imitatur : utriusque exemplo alii moventur. 
Qui 0'Nellum quoque satis invitum redire cogunt. 0'Donellus munus 

* January 3, 1602. See different accounts of this unfortunate battle, collected 
by Mr. 0'Donovan, pp, 2283-2289. 
t Four Masters, p. 2325. 


suum Eotherico fratri delegans, cum Eaymundo Burko, et aliis paucis 
in Hispaniam subsidium petitum proficiscitur.* 0'Sullevanus Momo- 
nios suos et Hispanos a Zubiaure receptos eolligens, Eicbardum Tirel- 
lum, Gulielmumque Burkum. stipendio conducens Anglmn commeatu 
prohibere et cogere^ ut obsidione soluta, castra relinquat, constituit,t 
Aquilse scribens, ne virtutem suam deserat, ne animo deficiat, ueu 
oppidum tradat. Cseterum Aquila cum hoste fsedus percusserat ea 
conditione, ut sibi liceret cum exercitu suo, et rebus omnibus in His- 
paniam redire, et oppidum non tradere, donec receptis a prorege navi- 
bus, et nautis, solveret, datis obsidibus naves rursus dimittendi.J Ita 
Aquila revertitur amissis ' in . ea expeditione quingentis peditibus, et 
Anglis in KeansaKse tantum obsessione desideratis amplius octo milli- 
bus, qui ferro, fame^ frigore, pestilentiaque perierunt. 0'Nellus et 
Eothericus O^Donelli frater Momoniis rehctis in itinere uterque alterum 
dimittit. O^JSTellus in Tironam perveuit.§ 


Rothericus Reginse reconciliatm-. 

EoTHEEicus cum Lacum Sindilem Midhiae oppidum praetergredereturj 
oppidani opifices, et mechanici Angli, et Anglo-Iberni prsesidiariij ut 
Eothericum sequantur, seque rem fortiter gesturos persuadent, et fidem 
liberare cupientes, alii sudibus, ahi gladiis, alii hastis armati praslium 
temerarie ineunt : a Eotherici equitatu leviter vulnerati facile terga 
vertunt. Fugientes in pugnam restituere, prsesidiarii moHuntur, sed 
utrique ab equitatu circumventi delentur ducenti circiter, vix sospitibus 

Eothericus domum reversus menses aliquot ventris fluxu laborat. 
Interim regii ex Munimento externorum, terra, et aqua facientes expe- 
ditionem Bealanthasanium castellum nemine prohibente obsidione cinc- 
tum tormentis diruunt. TuUius 0'Gallachur, qui castellum cum quin- 
quaginta sex Ibernis, et Hispanis quatuor tenebat, diu fortiter, et ani- 
mose pro muro dimicans, eo jam prostrato cum militibus noctu fugit, 

* Four Masters, p, 2291 ; Pacata Hibernia, yol. ii. p. 424. 

I He was appointed by 0'Donnell and 0'Neil generalof the Munster forces. 
Four Masters, p. 2291. 

J See the Articles of Capitulation in the Pacata Hibernia, Don Juan, after 
his return to Spain, was imprisoned on the accusation of the Irish fugitives 
and deservedly, if not for treachery, at least for gross incapacity. 

§ Fotir Masters, p, 2327. 

II Not recorded by the Four Masters. 


relicto solum Eugenio 0'Duithire segro, qui postero die regiis ingredi- 
entibus unum explosa bombarda interficit, et hasta vibrata incolumitatem 
paciscitur, sed illi fidem Anglica religione hostes servarunt, h quibus 
armis exutus un^ cum feminis^ et pueris trecentis occiditur.* Oliverus 
Lambordus Anglus eques Auratus Connachtse prsefectus Sligachse prse- 
sidium constituturus facit expeditionem. Rothericus, qui jam conva- 
luit, eum in Corsliebho monte prselio fundit, multos occidens^ donec 
fugientes Bulliam se receperint, et inde Eoscomaniam se arripientes 
cum equitatu, et fulminatoribus, quos singulos singuli equites in equorum 
coxendicibus portabant, nactus non paucos interimit. Bursus Oliverus 
Sligacham copias ducens a Eotherico, et 0'Conchure Shgacho, quem 
Eothericus vinculis solvit, haud procul a Bullia prospere pugnantibus pro- 
hibetur. Sligacham tamen, quam Angli terra adire non potuerunt, mari 
occupant.|| Namque ibi septem Anglicse cohortes duce Leonardo Guesto [180.] 
equite Aurato improviso expositi se celeriter muniunt. Segetes cir- 
cumjectas Rothericus jubet metere. Ad prohibendos messores Angli 
egrediuntur ; Eothericus messoribus prsesidio currit. Inita pugna tre- 
centi Angh sternuntur cseteris in munitiones fugientibus.t 

Etsi Angli Ibernicorum principum titulos, et nomina exhorrentes 
edictis sgepe relegari jusserunt, ahquando tamen ajquo animo ferebant, 
ut in ipsorum perniciem principes crearentur Itaque Eichardus Burkus 
DEemonis falcati filius k Eegiis Mac WilHamo receptis a Eotherico 
copiis pugna perimitur.J In Hispania interim exercitus comparabatur 
in Iberniara cum O^Donello transmittendus, nisi is infseHcissime diem 
obiisset, cujus interitu divulgato, Eotherici socios ingens mEeror, et 
Hispani subsidii desperatio invasit.§ Mac Suinnius Banachusjl ad 
Asperum se confert. Tuethius suo consilio regebatur. Eothericus 
quoque sulphure, cseterisque munitionibus exhaustis una cum 0'Con- 
chure Sligacho, et ahis cum regina fsedus icit.^ Asper, 0'Donellum 
se ab OThrile inaugurari facit : ob id ab Anglis, qui Ibernorum mag- 
natum titulos, nomina, et inaugurationem delere volebant, Luci cus- 
todiee** mandatur. IJnde fugiens ad densam sylvam cum suis opibus 

* The castle of Ballyshannon taken March 25, 1602. — Four Masters, p. 

t A different version of Rory 0'Donneirs conflicts with Lamhert and the 
English garrison of Sligo, during the summer and autumn of 1602, is given 
by the Four Masters, pp. 2330, 2335. 

t A.D: 1601 Four Masters, p. 2267. 

§ See the account of 0'Donnell's reception in Spain, and his death. — Four 
Masters, pp. 2293, 2299. Father Synnott, preceptor of our author, wrote an 
account of it in a letter^ February 4, 1602, to Ireland, found in the castle 
of Dunboy, hy Carew, who gives part of its contents in the Pacata Hibernia, 
vol. ii. p. 478. 

II Four Masters, p. 2329. 

i At Athlone, December 14, 1602. — Four Masters, p. 2335., and Dowkra's 
Narrative, ibid, p. 2342. 

** Four Masters, p. 2343. A.D. 1603. 


et factione se recipit Eothericus, et Docrius conjunctis copiis illum 
bonis spoliant, et ei vires contundunt. Unde eificiturj ut ex ejus fac- 
tione fseminse, pueri, et viri ad quater mille, fame perierint, ipseque ad 
pauperiem redactus in Angliam fugerit, Anglis minus charus, et 
acceptus, quam Rothericus.'^ 


0'Nellus pacis conditiones accipit. 

Bluntus post Hispanorum reditum ea hyeme reliquias exercitus reficit, 
Samuelem Bagnalem Ardmaehae prsesidiariis commeatum ferre jubens ; 
quem quindecim cohortes, et quatuor equitum turmas ducentem ad 
Tumulum crucis 0'Nellus cum militibus mille adoritur. Primum equi- 
tes, mox sclopetarii, denique hastati utrinque in pugnam proruunt. 
Samuel subsidium tulit, sed imlites septingentos amisit, et O^Nellus 
circiter septuaginta. Sequente veref Bluntus copias Anglo-Iberno- 
rum auxiliis auctas in Tironam movet. Portmorem munimentum reae- 
dificare coepit, de suo nomine Caroleum munimentum nuncupans. Ul- 
terius progredi prohibetur factis ab O^jSTeUo secundis aliquot velitationi- 
bus. Sed 0'DoneIli mortui allato nuncio, 0'Nellus quoque a suis 
deseritur rerum inopia, et desperatione coactis, Quare quadringentis 
tantum militibus stipatus in Conkeiniam J (Glean chon Kein) densam val- 
lem se abdit, ibique tutari conatur. Ejus municipia ab hoste incenduntur, 
et segetes exciduntur, ducibus itinerum, et opem Anglo ferentibus Quinto, 
et Henrico 0'NoIlis Johannis principis fiHis, quos Tironi multi sequeban- 
tur. Sulphur, et munitiones, quse Patritius O^DonniUus firmo munimento, 
et prsesidio custodiebat, jumentis imposita ad regios defert. Hoc tem- 
pore, anno jam millesimo sexcentesimo tertio Elizabetha Anglise re- 
gina e vita discessit, a qua moriente Anglise consilium facultatem per- 
[181.] cutiendi cum 0'NeIlo foederis impetrat. Et 0'NeUus quidem,|| etsi 
hostem vaUis aditu duplici prospera veUtatione prohibuit, tamen con- 
sumptis facultatibus, munitionibus amissis, undique circumventus, 
auxilii spe destitutus, et ignorans reginam esse fato functam pacis con- 
ditiones accipit.§ 

* Four Masters, p. 2343, 2345, 2347. 

t June, 1602. 

X Gleaunconcein, a valley between Oastle Dawson and Lough Neagh. 

§ Submittedin Mellifont Abbey March 30, 1603. For the frightful mea- 
sures adopted to starve his adherents into submission, see Four Masters, p. 
23^5, and Moryson, Mountjoy carried out to the letter the sanguinary plan 
drawn up in detail by the poet Spenser, in his " State of Ireland. " 


0'Ruarkus* adhuc possessiones medias inter aliorum finestenens non 
erat Anglis consiliatus, ad quem Mac WilKamus fugit. Contra Mac 
Guirem Cornelius Mac Guier consanguineus suus Mac Guierf a regiis 
creatusj ab Ibernis Mac Guier Angliensis nominatur, quo clientes, et 
oberatos a Mac Guiere subducente, Paramonachse principatu regii 
potiuntur, Mac Guiere ad 0'Euarkum pulso : Mac Gocheganus etiam 
non erat pacatus. 

* Four Masters, 2343, 2349. He ■was driven to the woods in the opening 
of spring, 1603, by Eory 0'Donnell and the English. 
f Moryson, vol. ii, p. 170. July, 1602. 





Reuum Ultonise, Lagenise, Connachtseque finem fere vidimus. Nunc 
qnse snnt in Momoniis, acerrime, contentiosissimeque gestse duce O^Sul- 
levano Bearree principej vel ipsius Eerumnse bellicse varietate, et difficul- 
tate mirse, et stupendse nos vocant. 

CAP. I. 

0'Sullevani socii, et vires, et quid hyeme prima gesserit. 

PosT fasdus Aquilee 0'Sullevanus in Hispaniam mittit Dermysium 
O^Driscolem probatse fidei, et prudentise virum celerem opem rogatum, 
et Danielem filium suura natu maximum paternse fidei pignus, et obsi- 
dem. Quibus cum una ego quoque puer, et alii juvenes nobiles veni- 
entes a Carazense comite GalletiBe praefecto viro vetusta nobilitate claro, 
et in Ibernicam gentem maxime pio honorificentissime sumus excepti."^ 
Ubi ego Patritio Sinoto (Patric oig Sinot) populari meo, grammaticoj 
[182.] et rhetorico polito, et limato Latinse lingu8e,|j Eotherico Vendanna His- 
pano ingenii acutissimi philosophise, sed aHis aliarum doctrinarum prse- 
ceptoribus sum usus. Interim 0'Sullevanus omni ratione, et studio 
conandum putavit, ut usque ad Hispani auxilii adventum se, ab hostis 
impetu defenderet.t Ei auxilium ferunt Daniel Mac Carrha Clancarrhse 

* June 7f 1602, from Ardea. Our author is not mentioned in Pacata Hi- 
bernia, vol. ii. p. 425. 

t For the adherents of 0'Sullevan, see Four Masters, p. 2305 ; Pacata Hi- 
bernia, p. 492. 


principis filius, Daniel, 0'Sullevani Magni filius, Cornelius, et Dermy- 
sius 0'Driscolis Magni^ filii, Dermysius O^Sullevanus pater meus, Der- 
mysius, duo Dionysii, et Morentius Mac Carrhae Pusci, equites Mac 
Suinnii, Dionysius 0'Driscol cum suis fratribus. Ad eum confugiunt 
O^Conchur Kierrius, Mac Moris Lacsnse Baro, eques Auratus Kierrius, 
eques Auratus vallis. Johannes Giraldinus comitis frater, Jaimus But- 
tlerus baronis Catharae frater superiore bello suis possessionibus ejecti. 
0'Sullevanus Gulielmo Burko, Richardo Tirello, et aliis conductis, 
obseratorum delectu conscripto, et sociorum auxiliis millia militum 
circiter duo juventutis electse comparat. Quibus ea hyeme Tor- 
rentirupem (Carraig an neasaig) arcem, quam solum in Beantria 
tenebat Eugenius O^Sullevanus semper reginse partes secutus,* partim 
aggere, turribus, vineis, musculis, pluteis oppugnatam, partim seneis 
tormentis quassatam in suam potestatem redegit. 0'Donnobhanum ad 
Anglos reversum, et alios Anglorum auxiliares deprBedatur. Regias 
copias, quse in Momoniis erant, terrore perculsas in oppida munita, et 
arces compellit. 


Regiorum apparatus, et potentia. Carui expeditio prima. Mac Carrhae 


His motibus Angli vehementer soliciti, et anxii, quam maximam pos- 
sunt belli molem in 0'Sullevanum constituunt vertere. Georgius Ca- 
ruus Momouiarum prsefectus Corcacham regias copias convocat. Auxilia 
Ibernorum accersit. Illi prsesto fuerunt, aliquot Anglo-Iberni, et hi 
Momonii magnates, sine quibus Angli parum negocii possent O^Sulle- 
vanot facessere, Dionysius 0'Brien Lomnachse princeps quondam, et 
TomoniEe comes, Mac Carrha Euscus Carbrise princeps, Carolus Mac 
Carrha Muscrise princeps, Barrius Magnus Botevanti vicecomes, 
0'Donnobhanus, eques Auratus Albus, Eugenius 0'Sullevanus 0'Sul- 
levani quidem patruelis, hostis tamen infestissimus, Dermysius 0'Sulle- 
vani Magni frater, Dionysius et Elorentius Mac Carrhse fratres, qui 
0'Sullevanum deseruerunt : Urmonise comitatus delectus, et auxiliares 
ab aliis missi. Totus exercitus continebat plus qnatuor millibus mili- 
tum, quorum vix quingenti erant Angli. Ceeteri erant Iberni, 
et Anglo-Iberni, qui desperatis rebus d regina desciscere minime 
sibi tutum, et integrum existimabant. Cum his copiis Caruus Cor- 
cachat egressus Martio mense anno millesimo sexcentesimo secundo 

* Four Masters, p, 2305. 

t 3,000 Four Masters, p. 2305 ; 1,700 effective men, Pacata Hibernia. 

ISTot Carew himself, but the Earl of Thomond, commanded this iirst expedi- 
tion, if we can believe Pacata Hibernia and the Four Masters. 


in Beantriam improvisb pervenit, et navibus,- atque phasellis, quse prae- 
miserat^ in Fuidia* insula coliortes octo praesidio collocat : seque iterum 
Corcacham celeriter arripit. In Tuidia regii se vallo, fossaque muniunt. 
G^SuUevanus navigia conquirens illud prsesidium oppugnare decreuit. 
Interim regii duos menses in insula cunctati, ab 0'Sullevano subsidio 
interclusi, et metu territi insulam deserentes, Eugenii 0'Sullevani ductu 
Corcacham iter capiunt, 0'Sullevanus secutus fugientibus adimit impedi- 
menta, sed paucos occidit^ quia h Caruo cum universo exercitu veniente 
[183.]auxilio juxta Beantriamt fuerunt excepti.H Dermysius Mac Carrha in 
Carbria Anglorum auxiliares preedatur, quem prsedas agentem patruelis 
suus Mac Carrha Tuscus paucis comitatus nancisciturj et uterque alte- 
rum comiter amplexus dimittit. Eundem rursus Euscus majore militum 
manu comparata prosequitur, missilibus eminus carpens. Dermysius 
vir sceleris purus utramque partem ^ pugna deterrens, et Euscum no- 
mine appellans ab ignavo mihte, plumbeo globulo confoditur, triste sui 
desiderium 0'Sullevano relinquens.J 


Carui secunda expeditio : Dumbeae, et Bese excidium, Dominiui 0'Calani 


Iterum Caruus auctis copiis supra quinque miHia hominum omnes 
0'Sullevani vires statuit contundere^ in Beantriam perveniens in Au- 
geHo BubrOj (Gurtin Rua) patente planicie castrametatur, inde in 
Bearram penetrare cogitaus, Dumbeam castellum, et cseteras O^Sulle- 
vani arces oppugnatum. O^Sullevanus iter occupans quingentos ab 
hoste passus, tentoria figit militum numero longe inferior, sed virtute, 
et loci commoditate fretus hostem incursionibus prohibet, et commeatu 
intercludit. Caruus se vaUo^ fossaque muniens menses duos§ castrorum 
finibus milites continet, donec proxime ad maritimam oram applicent 
naves octodecim rostratse, et rectse^ et alise minores Manapia, Corcacha, 
et ex Anglia missse, in quas exercitum impositum juxta Dumbeam ex- 
ponit arcem obsidens. IUam tenebant centum viginti pedites ab 

* Whiddy island, in Bantry bay, three miles west of Bantry. Other autho- 
rities record its occupation, and the retreat of the Earl of Thomond, but not 
the evacuation of the island by the garrison. 

+ Carew arrived with the forces from Oork, May 1, 1602. — Pacata Hiber- 
nia, Book iii. cap. iii. 

t Dermod was killed May 13, 1602. — Pacata Hibernia, ii. p. 541. Dublin 

§ Carew, according to his own account, was detained at Bantry only one 
month — Pacata Hibernia, pp. 527? 545, vol ii. Dublin edit. 


0'Sullevano constituti duce Bichardo Mac Gochegano viro nobili : qui 

munitiones egressi pro muro cum hoste fortiter dimicant, illum arcis 

oppugnatione diu prohibentes : et intra munimenta compulsi ex pinnis, 

fenestris atque turribus sese firmiter tuentur. Caruus aperta vi tor- 

menta in arcem agere tentans cum a propugnatoribus prohiberetur, et 

eruptionem facientibus, et missilia ex munitionibus jaculantibus fossam 

homine cubitos duos altiorem in arcem dirigit, et rursus transversum 

aggerem obducit magna propugnatorum contentione pro viribus opus 

iuterrumpentium : et in fossam cum e castelli turribus non esset pros- 

pectus, per eam trahit tormenta quinque, quibus in transversa fossa 

dispositis arx contiuue quatitur. Interim propugnatores frequenter 

erumpunt hostem ex oppugnatione dimovere conantes, levia prselia co- 

minus committendo, et eminus ex munitionibus ignitos globos bombar- 

dis, tormentisque faciendo. Jam verb crebris tormentis laxata lapidum, 

moeniumque compage arx deficiebat. Magna pars concidit, pars alia 

consequens procumbebat, Per ruinam regius exercitus in arcem im- 

petum facit. Utrinque magna csede facta propugnatores impetum sus- 

tinet. Eegii rursus pergunt eminus arcem tormentis consumere, et 

bombardis propugnatores ex muro, turribusque dimovere. Ingente 

fragore frusta munimenti ruunt, trahentia milites secum, saxaque collisa 

armatos obruunt. Regii per ruinam irrumpunt, quos propugnatores 

globulis, et lapidibus consternunt, hastis transfigunt, gladiis jugulant, 

admotis clypeis, saxisque revolutis deorsum per ruinam prsecipitant, 

totaque repellunt. Adhuc regii munimentum tormentis eminus oppug- 

nant, et machinis tutb convellentibus, munitionibus aflatim corruentibus, 

propugnatore passim cadente non datur libera facultas ruinse defenden- 

dse : per eam propugnatores irruunt,|| et in aulam, ad quam usque, cas- [184.] 

tellam erat collapsum, cohortes tres signa inferentes dimidiam occupant. 

Ibi propugnatoribus occurrentibus manus cruenter conseritur : multis 

utrinque vulneribus inflictis, multis viris interemptis, regii terga vertere 

coguntur, aulam, et rninam totam deserentes. Qui sauciis receptis ite- 

rum irruptionem faciunt recente, vegetoque milite cum defesso, et vul- 

nerato, et magna multitudine cum paucis confligentes. Primum de 

ruiua dimicatur : unde propugnatoribus expulsis cohortes septem in 

aulam aquilas conferunt eb sibi iniquam, quod in ea se non poterant 

explicare. Ibi in longam moram pugna protrahitur : multi mutuis vul- 

neribus succumbunt : magna corporum, atque armorum strages jacet. 

Aula tota sanguinis rivulis fluit. Propugnatorum pars longe maxima 

cadit j prsesertim Dux Eichardus, cujus animi magnitudo cum generis 

claritate de principatu contendebat, maxime strenue praelians inter ca- 

davera semianimis procumbit, multis, atque lethalibus vulneribus 

aflectus. Eehquorum etiam nemo non vulneribus afiligitur. 

Superstites aulam relinquentes in inferiora tabulata se recipere com- 

pelluntur. Unde acerrime pugnantes tantum cum virtute, tum 

desperatione, quse ad honeste moriendum ssepe magnum incitamentum 

est, valuerunt, ut hostem pvimiim aula deinde, arce tota exuerint. Ilhcb 


nox dirimit pugnam. Postero die regii rem per legatioiies conficere 
ducunt. Propugnatores dejecta, labefactataque majori arcis parte, 
amisso duce, vulneribus fatigati^ multis malis defessi, pacti^ ut incolumes 
dimitterentur, castellum dedunt mense Septembri'^ decimo quinto die 
obsidionis. Postquam regii sunt castellum ingressi^ Eichardus nondum 
exanimis cum Anglicum sonum audiisset, linquentem animum revocat, 
et sulphureo pulveri, cujus non exigua facultas erat in castello, ignem 
pergit applicare, hostes procul dubio corabusturus, nisi, antequam rem 
perficeret, spiritui destitueretur. Pactum et fides, Anglica religione 
dedititiis servatur : nam viri, et feminse laqueo strangulantur. Quot 
oppugnatorum perierint, non inter omnes convenit, nonnuUis asserenti- 
bus succubuisse sexcentosj aKis paucioresj aliis plures. 

Eisdem diebus^ quibus arx Dumbea oppugnatur, Eugenius O^Sulle- 
vanus, et Johanes Bostokus Anglus in Beam insulamt navibus vehun- 
tur, in qua erat monasterium a Bonaventura Episcopo Hispano extruc- 
tum^ sed a piratis dirutum, templum sancto MichaeH Archangelo 
dicatumj et castellum a patre meo Dermysio conditum, quod pauci 
milites Cornelii O^Driscolis praesidio tenebant. Subito hostis adventu 
insularii pavidi ad aras, pars supplex confugiunt, pars latebras petunt, 
pars in castellum se recipiunt, quod armati pauci, tormentis, et muni- 
tionibus nudum, hosti incolumitatem poUicenti tradiderunt. Angli suo 
more facinus committunt multb magis ad crudelitatis, quam glorise 
famam insigne. Castello diruto, templo et tectis incensis, tam prsesidi- 
arios armis exutos, quam cseteros, senes, infantes, et fseminas in unum 
coactos gJandibus confodiunt, gladiorum ictibus lacerant, hastis trans- 
figunt. Ahi infantem, et nutricem, a qua sinu gestabatur, ensibus ad 
capulum infixis trajiciunt, alii puerulos hastis transfossos trementes, 
atque palpitantes sociis ostentant. Omnes denique catena vinctos per 
prseruptos, atque acutissimos scopulos in mare prsecipites dant, globulis, 
et lapidibus obruentes. Ita Catholici circiter trecenti, quorum major pars 
patris mei Dermysii obserati erant, perierunt. 
[185.] Quibus rebus actis regii navibus a Bearrasolventes,|| Corcacham re- 
deunt, Dominicum 0'Colanam laicum religiosum e sacra Societate 
Jesu, qui ad ipsos a Dumbese prsesidio internuncius fuerat missus, de- 
ferentes.J Is a Protestautibus Ministroclericis argumentorum callidi- 
tate frustra impugnatus, propositis magnis prsemiis, prsesertim ecclesi- 

* See an account of this siege, Pacata Hibernia, Book III. cap. viii., ac- 
cording to which it commenced onthe 7th and ended on the ISthof June. " So 
obstinate and resolved a defence had not bin seene within this kingdom." — 
Ibid. Archer and Oollins had the chief share in sustaining it. 

f This island, called Bea by our author, must be Dursey, at the point 
of the peninsula between Bantry and Kenmare bays. On the 12th of June, 
Oarew sent Bostok and Owen 0'Sullivan to take it. They succeeded, and 
massacred the inhabitants. — Pacata Hibernia, ii. p. 563. 

X The enemy said he surrendered at discretion. — Pacata Hibernia, ii. p. 


asticis dignitatibus invitatur, ut a Christi religione desciscens Anglorum 
dogmata profiteatur. Quae ille spernens equoram caudis tractus, 
patibulo suspensus, et per pectus, acutissimis cultris sectus Deo spiritum 
reddidit anno MDCII. die mensis Octobris ultimo. iEtatis flore in 
GaUiae motibus sub Henrico IV. Eege eques stipendium meruit. Ad 
meliorem vitge frugem conversus Compostellae se religioni alligavit. 
Patribus Ochellse oppidi in Ibernia civibus natus est.^ 


Dermysius 0'Driscol ex Hispania revertitur, eodem Cornelius mittitur, aliquot 
regiorum arces 0'SuUevanus capit. 

Pee eosdem dies, quibus O^SuUevanus has clades recipit, Dermysius 
0'Driscol ex Hispania reversus 0'Sullevano tradit a Catholico Eege 
viginti milUa nummorum aureorum in militum stipendium,t litteras, 
quibus auxilium promittitur, et ahquas munitiones. Post verb amissam 
arcem, 0'Sullevanus Cornelium CDriscolem O^DriscoLis Magni filium 
in Hispaniam mittit celeriorem opem efflagitatum.J Interim ipse nihil 
animo fractus in Museriam ad urbem Corcacham versus milites miUe 
ducens duo casteUa, Chorirupem, (Carraig na chori) et Munimentum 
jucundi prospectus (Duin Dearairc) admoto pluteo, musculoque in 
suam potestatem redigit. Accolas in deditionem venientes secum in 
beUum conspirare cogit :§ 0'Donnochuum vaUis dominum iuterceptum 
Muchroumum arcem dare, et secum conjurare compeUit. Muchroumi 
vero dum moratur cis Lium flumen, Carolus Wulmontus, et Samuel 
Bagnal cum mUUbus duobus miUtum Ulud flumen trajicientes ab eadem 

* He was executed at Youghal, his native town. In his youth he had held a 
commission in the army of the League : it is insinuated that his life would have 
been spared had he repented of his " treasons/' or informed of his former 
associates. — Pacata Hibernia, pp. 577j 578. Collins, it appears, was his Eng- 
lish name. 

f Pacata Hibernia, pp. 546, 552, records the landing of a Spanish ship at 
Ardea, in the Kenmare river, June 5,with supplies in monejr, 

X Pacata Hibernia, ii. p. 584. On July 5, and with him the renowned 
Jesuit, Pather Archer. 

§ This expedition of 0'Sullivan not recorded in detail in the Pacata Hi- 
bernia, vol. ii. p. 635. Oarrig na chori and Dundearairc are marked on the 
map of Muskerry (ihid. p. 590), both on the Lep — ^the latter about 6> the 
former about 10 miles west of Macroom. 


cum 0'Sullevano septentrionali parte fluminis in Pontirupem"^ (Carraig 
an Drohaid) castello non longius una leuca consistunt.f Magna diebus repente cooritur tempestas, tantseque praeter consuetudinem incre- 
bruerunt aquae ut interruperint pontes. Quare regii non videbantur 
ausuri per flumen redire. Quam occasionem 0'Sullevanus opportunam 
ratus^ relicto Mucliroumi praesidio, cnm copiis amnem trannans, et 
Bunneum fluvium aqua summos militum humeros superante penetrans, 
per Corcachanum agrum incursionibus longe^ lateque factis in Bearram 
magnam prsedam agit. 

Post cujus reditum regii Pontirupe Muchroumum profecti arcem 
obsident. JEdificiis, quae castellum circumstabant, prsesidiarii ignem 
ingerunt, ne ex illis ipsi facihus oppugnentur. Ex sedificiis ita in cas- 
tellum incendium funditur, ut uUi nullo modo potuerint occurre. In 
ipso castello triginta milites, qui illud obtinebant, a flamma ad ferrum 
(quemadmodum in rebus adversis fieri solet) confugiunt, et per medios 
atque confertissimos hostes erumpentes, fumi nubibus, crurum pernici- 
tate, propinquitate sjlvse, sua virtute, ne vulnere quidem accepto, 
incolumes fceHciter evaserunt.J 

CAP. T. 

Muscriae principis difBcilis fuga, 0'Sullevanus munitam arceni expiignat, 
[186.] ^* ^^i^ i 

SuB hoc tempus Dionysius, et Plorentius Mac Carrhge fratres ad Anglos 
ab 0'Sullevano odia vertunt.§ Ad eundem Thadsei Mac Carrhse filii se 
conferunt, sed hi Hispana pecunia recepta, rursus ad Anglos transeunt, 
denunciantes Carolum Mac Oarrham Muscrise principem cum 0'Sulle- 
vano clam, et per internuucios amicitiam, et fsedus inire. Ob hoc Ca- 
rolus Corcachse conjectus in vincula de capite periclitatur.|| Quo cum 
periculo Eugenius Mac Suinnius eetate adolescens, sed animo plusquam 
viriK, et aHi sex familiares animo statuunt Hberare, se pro domino dis- 
crimini objicere non abnuentes. Eugenius Caroli cubiculum noctu 

* Macroom was the property of Cormac Mac Oarthy, Lord of Muskerry, 
■who had been a loyal subject until the summer of 1602, when he was arrested 
on a charge of conspiring with Father Owen Mac Egan to assist the Spa- 
niards. Oormac is the same as the Charles of our author. For the siege of 
Macroom, by the English, see Pacata Hibernia, ii. pp. 602, 634. 

t Carraig an drohaid, on the Lee, about four miles east of Macroom. 
There is an account of an engagement of Bagnal with Tyrrell in the west of 
Muskerry, about the end of October, 1602 — Pacata Hibernia, ii. p. 642. 

% Captured about the Ist of October, 1602 — Pacata Hibernia, ii. p. 635. 

§ About July. — Pacata Hibernia,ii. p. 584. 

jl Pacata Hibernia, ii. pp. 598,^600. 


ingressus, quasi aliud agens clavo lima scisso compedibus alterum pe- 
dem solvit, eique per feuestram fugiendi potestatem facit^ accensa 
lucema foras porrecta signum dans, ut sex socii desilientem excepturi 
appropinquent : sed et Carolum diu trepidantem, atque timentem ex 
alta fenestra se prsecipitare, dat prsecipitem, ipse alia incolumis efiugiens. 
Excidentem Carolum sex conjurati extenso pallio illsesum in aere prius- 
quam terram attigit, excipientes, ad oppidi murum cum furto properant. 
!Fugientis vinculis lapides percutientibus vigiles sonum sentientes una 
cum vicinorum tumultu sequuntur. Jamque per urbem totam concla- 
matur : ad arma canitur. Lucernse, facesque per compita, domorumque 
fenestras accenduntur. Interea ex sex Caroli militibus duo subsistunt 
sequentium impetum strictis gladiis parumper sustinentes. Eeliquorum 
quatuor^ duo se ex muro primum dejicientes Carolum ab aliis duobus 
demissum exceperunt : alii quatuor ab altis mcenibus desiliunt, et omnes 
sex Carolum levantes per vada Lii fluminis oppidum circumfluentis 
partim nandoj partim pedibus penetrando eripuerunt."^ Carolus equum 
conscendens, qui ad fluminis oram preparatus erat, ad 0'Sullevanum 
profugit. 0'Sullevanus rei fama per omnium ora volitante certior factus 
cum dimidio exercitu in Muscriam fugienti obviam ice festinat. Ubi 
Carolus fedus percutiens 0'Sullevano deinceps suum studium, et aux- 
ilium non defuturum pollicetur. Obiter 0'SuIlevanus tentare existimavit 
an Eupem Lemurum castellum (Carraig an pbuca)t quod Tbadsei Mac 
Carrhse filii preesidio tenebant, in suam potestatem redigere posset, in- 
jurias ab ilBs illatas ulturus ? Erat castellum loci natura munitum, 
expugnatuque difficillimum. In illud imprimis via tormentis non patet 
inter montes, et sylvas locatum, nec cuniculus dirigi potest in petra 
satis abscissa^ et praerupta erectum, quam duplex lapideus murus, alter 
juxta radicem, homine cubitos duos altior, alter magis celsus prope ver- 
ticem cingit : et ab inferiore ad superiorem murum per semitam an- 
gustam, et prsecipitem ascenditur. Tamen fulminatores quingenti ab 
0'Sullevano dispositi arcis fenestras, turres, atque pinnas plumbeis 
globulis obruunt propugnatorem removentes, iUique defendendi potes- 
tatem adimentes. Trepidi propugnatores sinistre, adversoque marte 
rem gerunt, ingente pavore omnium pectora percurrente : alii bombar- 
das, dum explodunt sulphuris impulsu dirumpunt : alii se sulphure casu 
comburunt. Interim missi ab 0'SuIlevano hastati, primi muri foribus 
admoto igne consumptis, per petram repentes ad secundum ascendentes 
valvas partim incendunt partim ef&ingunt, Jamque castellum subruere 
incipiunt, cum propugnatores metu perculsi in deditionem veniunt. 
Quibus inermibus ex pacto dimissis, arx diripitur. In ea Hispanum 
argentum, quod ab 0'Sullevano Thadsei filii receperant^U et alise varise [187.] 

* Christmas Day, 1602. See a dififerent account of this escape in Pacata 
Hibernia,p. 632. 

t Marked on the map of Muskerry a few miles north of Macroom. Pa- 

cata Hibernia, ii. p. 596. The siege not recorded. 


opes ab accolis custodienclse repositae inveniuntur. Hoc/ et alia duo 
castella Chorirupemj et Munimentum jucundi prospectus, quse Muscriae 
principatus finibus continentur, 0'Sullevanus Carolo tradidit prsesidiis 
custodienda.'^ Ipse Corcachanum agrum ad oppidi suburbia deprsedatus, 
et militibus liybernandi causa per pagos distributis, justiti£eque Protes- 
tanticse ministris occisis, onustus spoliis in Bearram revertitur. Hoc 
tempore Carolus Wulmontust Dunkeranum arcem mille militum prsesidio 
tenebat. Jld quem AsketiniS, venientes cohortiuni duces tres, et aHos 
Anglos, et Anglo-Ibernos genere, et militari dignitate non obscuros in- 
tercipiens Daniel CSullevani Magni filius pugna peremit. 


0'Sullevanus a suis desertus Bearra pellitur. 

In hoc sestu belli de O^Donelli interitu ntincius in Iberniam affertur, 
quo iij qui 0'Sullevanum sequebantur, spe Hispani auxilii, et animo 
torpent. Imprimis CarolusJ cum tribus arcibus, quas ab 0'Sullevano 
recepit, et reliquo Muscrise principatu desciscit. Daniel Mac Carrha, 
eques Auratus Kierrius, Daniel 0'Sullevanus, et alii Anglorum gratiam 
aucupantur.§ Tirellus cum suis miKtibus^ quorum tribunus erat, in 
Connachtam se arripit. || Horum defectione audentior Anglus magnati- 
bus Momoniis, Anglo-Ibernis, et universis regiis copiis convocatis miUia 
circiter quinque miKtum, quorum vis. quingenti Angli erant, comparat. 
Quem exercitum Carolus Wulmontus Anglns Bearrse prsefectus creatus 
in vaUem Asperam, (Gleaunn Garaibh) ubi 0'Sullevanus erat ducit in 
Agro anus (Goart na Kailli) castra collocanSj et publicCj voceque prse- 
conis edictum promulganSj quo reginee nomine omnibus ab 0'SuUe- 
vano desciscentibus impunitas promittitur. 0'SuUevanus ad armatos 
paucos redactus quatriduum continenter cum hoste pugnat, quo spacio 
a suis indies magis deserebatur, ita ut paucos supra trecentos habuerit : 
quorum pars longe major Connachti erant.^ Et Connachti quidem uno 
consilio castra, et excubias noctu relinquentes in Connachtam iter ca- 

* 0'Sullivan is not mentioned as meeting Cormac Mac Carthy — Tyrrell is. 
— Pacata Hibernia, ii. p. 636. 

f i. e. Wilmot Paaata Hihemia, ii. p. 645. 

% Submitted October 21, 1602 Pacata Hibernia, ii. p. 637. 

§ Pacata Hihernia, ii. p. 652. 

U On the 27th of December, 1602. — Pacata Hihernia, ii. p, 655. 

^ Pacata Hihernia, ii. p. 657, where a different version of the proceedings 
in Grlengariff and of 0'SulIivan's flightns given. 


piunt. Quos O^SuUevanus, 0'Conchur, Dermysius 0'Sullevanus pater 
meus, Gulielmus Burkus, et alii viri nobiles paucis coinitati sequuntuv 
cum illis, quos retinere non potuerunt, satius ducentes fugere, quam sinc 
militibus in hostis manus incidere. Ita 0'Sullevanus Aspera valle pel- 
litur vix quindecim militibus desideratis, et hostibus trecentis id qua- 
triduum ferro^ frigore, morboque consumptis. Eegii Bearram totam 
multis opibus locupletatum devastant, Ardeam, et Torrentirupem* arces 
in deditionem accipientes, 0'Sullevani uxore, Johanna Suinnia matre 
mea, aliisque nobilibus feminis in saltibus, et montium jugis sese occu- 


Oarbrii, et Regii utrinque adverso Marte climieant ; duo sacerdotes occiduntur. 
Mac Moris possessiones assequitur. 

Hoc tempore duo Dionysiij et Tlorentius Mac Carrhse, Dermysius 
O^Driscolis filius,|| Thadseus 0'Mahuni Carbrii filius, Maurus, et alii[i88.] 
equites Mac Suinnii, in Carbria erant, in quos Mauritius Giraldinus 
eques Auratus Albus, Taaffus Anglo-Ibernus equitum turmae dux, 
Muscriij et Faramuyi pedites, nonnulli Angli, omnes circiter quadrin- 
genti Corcacham se conferunt. Illi armatorum numero inferiores 
erant. Utrinque ad Cladacham sylvam parum prospere dimi- 
catur. Priore die Thadseus Muscriis peditibus occurrens quatuordecim 
occidit, cseteros in fugam vertens. Posteriore die^ idem^ Mac Carrhse 
equites, Dermysius, et Mac Suinni equites offendentes peditatus hostilis 
tumulLum, circiter quadraginta interficiunt. Eodem momento alii Mac 
Carrharum pedites dissipati a regio equitatu circumventi viginti interi- 
muntur^ cseteri funduntur. Pugientium tergis vehementer hseret eques 
Auratus Albus, et in invium equo locumj Thadseum 0'Cruelium cogno- 
mento Euriosum secutus equo desiht, ferroque congressus duobus digitis 
laevse manus annulario^ et auriculario simul^ et equo a Purioso exuitur. 
Inter hos tumultus Eugenius Mac Eoganusf integerrimse, et innocen- 
tissimse vitse sacerdos, qui Eoma nuper reversus est doctoris sacraj 

* That is, Oarriknesse, on the river Ouvane, four miles from Bantry. They 
did not surrender until 0'Sullivan had fled from Glengariff. — Pacata Hibemia, 
ii. p. 660. 

t See the English account of this engagement, and Owen Mac Egan's 
deathj January 5 (O. S.), 1602, in the Pacata Hibernia, ii. p. 661. He was 
buried in the abbey of Timoleague. " In hoc conventu jacent ossa S. Mar- 
tyris Domini Eugenii Mac Egan, qui assistens exercitui Catholicorum contra 
haereticos ad mortem vulneratxis et pro mortuo relictus taridem obiit cum 
magno exemplo caritatis et zeli. Sepultus est in claustro juxta angulum occi- 
dentalem et aquilonarem, et desuper est crux parva in pariete." — Mooneij, 
p. 49. 


TheologiEe iusignibus decoratus, et in episcopTim Eosge a Sumino Pon- 
tifice designatus, dum vestibus ecclesiasticis indutus arma spiritualia 
manibus gerit^ altera Breviarium altera Eosarium,, tamen a regiis inter- 
ceptus ferro prosternitur lethaKter ictus : qui querentibus, atque ploran- 
tibus amicis ipsum esse a regiis occisum, ''mihi,'' inquit, "miseri, vitam 
att ulerunt, sibi mortem consciverunt." Cum animam exhalaret, in ejus 
orej circumque faciem lucidus splendor apparuisse fertur. 

Dermysius Mac Carrha cognomine Euber Conaldi filius sacerdos, 
cum pietate motus milites utrjusque partis vulneribus procumbentes in 
ipsa strage, et ultimo mortis puncto a peccatis expiaret, deprehensus a 
regiis Corcacham defertur. Ubi cum protestantium prsemia respuisset, 
equi cauda per vicos attractus, patibulo suspensus, semianimis sectus, et 
intestinis exinanitus in publicis locis, triste Cathohcis spectaculum ab 
Anglis coUocatur. 

Post hahc contentionem equites Mac Carrhse, et socii cum cognovis- 
sent O^Sullevanum fuisse pulsum, in reginse fidem venerunt prseter 
Thadseum O^Mahunum, qui per inducias captus capite plectitur. Mac 
Moris per Yallem Juncosam, (Shebh luachra) et Kierriam paucis comi- 
tatus inquirentes regios mihtes fugiens, et Anglis damnum inferens vix 
impunitatem, barouatusque restitutionem impetrat. Ita Momoniarum 
beUum pacatur.* 


0'Sullevani casus varii, et pugnse pene quotidianae per septem primos fugae 


Ntjnc O^SuIlevanus hostium manus fugiens, quos tulerit casus, et quam 
periculosos, arduosque videamus. Iter illi superandum longum erat 
leucarum circiter centum : tempus incommodissimum hybernum : mili- 
tes pauci quadringentorum numerum non explentes, quorum erant 
equites tredecim, ceeteri pedites hastati, et sclopistse, paucique peltati : 
fceminarum, atque calonum major turba. Vise omnes ab hostibus ob- 
sessse ; argenti magnum pondus ipsius interfectori constitutum. Unde 
effectuTO est, ut labores vix credibiles pertulerit summaque discrimina 
adierit. Quas res ordine suo breviter enarro. Anno redemptoris nati 
millesimo sexcentesimo secundo pridie Kalendas Januarias 0'Sullevauus 
[189.] ab Aspera|| valle profectus inde viginti sexmillibus passuum in Muscrise 
finibus apud locum, qui Acharas indigenis vocatur, ad noctem ten- 
toria coUocat. Postero die Kalendis Januariis anno millesimo 

* Piicata Hibernia, ii. p. 880. 


sexcentesimo tertio de quarta vigilia egressus in Baleburniam* pag- 
num sanctse Gubenetfe prsesidio celebrem ante meridiem pervenit. 
Ubi milites, quse quisque vota susceperantj solutis, nova nuncupant, 
donaque offerunt, felix iter Divam precantes. Quos inde profectos Tha- 
dsei Mac Carrhee filii accolarum manu coUecta insequuntur, ultimos or- 
dines missihbus carpeutes, propulsique ab 0'Sullevano alis fulminatorum 
iterum, atque iterum reversi veUtantur. Quo genere pugnse quatuor 
horas continenter dimicatur, nonnullis utrinque vulneratis. Denique 
cum acie universa 0'Sullevanus faciendo impetum, nonnullosque inter- 
ficiendo hostem fugat. Et viginti quatuor millium passuum spacio eo 
die transacto in 0'Kimbhit populo, vespertino crepusculo statuit taber- 
nacula. Excubiis dispositis corpora via fatigata milites quieti tradunt. 
Quos accolsB noctem totam ejaculando magis molestia, quam vulnere 
afficiunt. Fames quoque vehementer macerat, quia toto die nihil cib 
ceperant, commeata, quem in unum tantum diem portaverant, con- 

Sequente luce O^Sullevanus militem per vaUis Juncosee radicem 
Lomnacnam versus urbem movet, qua non procul ab itinere erat An- 
glorum prsesidium prsefecto Ouffo, cum quo, et subiectorum coacta manu, 
Barrii vicecomitis nepos vadum fluminis O^SuUevano transeundum oc- 
cupat. De vado ultrb, citrbque horam circiter unam globulis ignitis 
dimicatur. Demum Cuffus locum deserere, compeUitur. In ea pugna 
ex CathoUcis ceciderunt quatuor; regii plures succubuerunt, multi 
vuhieribus sunt affecti, et plures forsan perirentj quamvis fuerint nu- 
mero superiores, nisi CathoUcis obstaret, ne eos insequerentur inedia, et 
lassitudo. CathoUci suis mortuis sepultis saucios lecticis miUtaribus 
alternis vicibus portantes eo die triginta milUbus passuum iter factis in 
loco inani, et ingente soUtudine vasto juxta AharlseJ sylvas intempesta 
nocte ponunt stativa, prse fame, lassitudine, somno vigiUas agere vix 
sustinentes. Insequente die, cum se leguminibus, et aqua refecissent, 
ante soUs ortum recto itinere tendunt. SoUto more incolse insequuntur, 
Gibbones, equitis Aurati Albi obserati, Lomnachse urbis accolse, AngU 
pauci, numero quidem plures, rei tamen miUtaris minus experti, non 
acie, sed tumultu contendentes. Tamen audacter, et ferociter confligunt 
in prius, et posterius agmen, et impedimenta, quse media agebantur, 
simul impressionem facientes. Eerreis catapultis utrinque certatur. 
Tam densi globulorum imbres circumquaque voUtant, ut 0'SuUevano, 

* Ballyvourney, a valley six miles west of Macroom. The Four Masters 
make this the first nighfs halt, p. 2313. 

t Barony of Duhallow. 

j The battle with the Barries was fought, according to the Pacata Hibemia, 
p. 658, near Liscarroll. It is not probable that, after such a contest, 0'Sulli- 
van could march the same day so far as Aharlow wood, which was near the 
town of Tipperary. The Four Masters state that the end of the third day's 
march was Ardpatrick, in the barony of Ooshlea, county of Limerick. — p. 


iiec mortuos suos liumandi, nec vulneratos bajulandi, ut consueverat, 
facultas fiat. Tantum caliginis, et tenebrarum aeri sulphurei pulveris 
fumus offundit, ut pars utraque partis alterius intuitu ssepe privetur. 
Postquara per octo continenter horas ita contenditur, ad noctem in Syl- 
vam monachorum (Cuill na Monach)* O^Sullevanus pervenit : ubi ignes 
instruuntur : nam simul ac pugna cessabat, frigus hyemis durissimaj 
torquebat, etmilites^ quos post famem inedia invasit, caulibus^ et radici- 
bus herbarum, arborumque frondibus vescuntur. 

Postera luce procedentium novissimis ordinibus hostilium bombar- 
dariorum pugna instat donec ad Dunochellium (Dun oigh chilli)t cas- 
tellum fuerit ventum, quod cibum inveniendi cupidi militcs expugnant. 
Quidqnid erat parati cibi, qui primi irruperuut, protinus devoraut. 
[190.] Ogeteri ad tritici, fabse^H hordei granis vescendum instar pecudis sese 
vertunt : sarcinasque portantes millia passuum circiter viginti emensi in 
SuluchodeJ pago consident. Hoc die Dermysius, 0'Sullevani filius natu 
secundus, annum agens secundum pauperis Bearri fidei commissus relin- 
quitur, qui a quibusdam nobihbus clam nutritus biennio post in Hispa- 
niam transmittitur. 

Hinc summo mane ad Eehmi montem (Sliebh Peilimi) versus iter 
arripiunt. Qua copise longe majores ab IJrmonio comite missge viam 
obsident. Ea re cognita Catholicos ingens metus invasit. Quia tamen 
eb res erat deducta, ut hostibus volentibus inviti prseliari cogerentur, 
illos prius aggredi constituunt. Quod hostes cum comperissent, majori 
pavore perculsi loco excesserunt. Cseterum fame vehemeuter oppri- 
mente Thomas Burkus et Daniel 0'Malla cum peditibus sexaginta prse- 
dam, cibumve quseritandi causa, 0'SuIlevani injussu a via paululura 
digrediuntur. Hos repente hostes adorti, Dauielem cum mihtibus 
viginti interficiunt, Thomam capiunt, cseteros fugant, quos 0'Sullevanus 
subsidio veniens protexit, Thomamque statim fractis vincuHs ab hostibus 
fugientem cum galea quidem, sed ense, hasta, pugioneque spoliatum 
recepit, et in Leatracha§ pago constitit : ubi in ecclesiam satis angustam, 
ejusque xystum suos conjicit. Erat in eo pago castellum, a quo glandium 
missu et propugnatorum eruptione per totam noctem infestatur. Castelli 

* The barony of Kilnamanagh, county of Tipperary. 

f Now Dunohill ; the same, apparently, as Baile na coille of the Fmr 
Masters, now Ballynakill, in the parish of Tome, barony of Kilnamanagh, p. 
2314. According to the Four Masters, two nights were spent in Kilna- 

X It would have heen a retrograde motion to come down from Kilna- 
managh to Sulchoid (Solloghod) four miles north-west of the town of Tip- 
perary. The Four Masters, with more consistency, mark the fourth day's 
march from Ardpatrick to Sulchoid, and thence next day northward to Kil- 

§ Latteragh, eight miles south of Nenagh. From Sulchoid to Latteragh 
an impossible day's march: very feasible from Kilnamanagh, even with a 
battle on the road. 


impetum sustinet, et uberiorem hostium turbam non procul castrame- 
tatam districtis gladiis^ bombardis dispositis, et intentis hastis in singula 
momenta prsestolatur, militibus alternatim vigilias agentibus, somnum- 
que carpeutibus. 

Jam dies erat Januarii sextus, cum albente cselo, procedenti O^SuUe- 
vano concitata ignitorum globorum tempestas illuxit : erat quippe hsec 
quotidiana salutatio, qua illum jubebant hostes, et vespere discedentes 
valere, et mane venientes salvere. Per diem totum agmini ultimo pugna 
continenter imminet, utrinque nonnulHs cadentibus, non eb fcantum 
0'Sullevano iniqua, qubd pauci cum multis signa conferebant, sed etiam, 
qudd adversus recentes, et vegetos defessi, et saucii praelium inibant. 
Missilibus sohto more certatur. Cum 0'Sullevanus subsistit, hostes 
terga dant, cum progreditur, concitato cursu sequuntur. Nocte certamen 
dirimente in Brosnacham vicum 0'Sullevanus pervenit. 


0'Sullevanus in summum discrimen deductus quam miro artificio Dermysii 

fuerit liberatus ! 

Hio in summum discrimen 0'Sullevanus videbatur deductus, qudd 
Sininnum, amnem amplum_, et navigabilem non poterat transmittere, 
phasellis, atque navigiis ab hoste remotis, et cauto poenis acerbissimis, 
ne iUum ullus portitor transportaret. Propter inediam etiam milites 
viribus destituuntur, Ob id animos omuium ingens desperatio subit. 
In hoc ancipiti statu rerum pater meus Dermysias 0'Sullevanus se 
navim brevi confeeturum, et famem militum extincturum profitetur. 

Postero die qui septimus erat Januarii mensis, Dermysii consilio in 
Brosnacham densissimam,"^ atque tutissimam sylvam sese abdentesj et 
coesis arboribus in valli speciem compositis, fossaque leviter facta cir- 
eumvallantes, biduum duas naves ex viminibus, et arboribus condunt, 
equis duodecim occisisj quorum coriis navigia integuntur, H et carnibusrigi n 
omnes vescuutur prseter 0'Sullevanum, Dermysium, et Dermysium 
0'lluallachanum. Navis,cujusDermysius fuit architectus huncin modum 
conficitur. Vimina crassiore parte terrse infixa, et ad medium invicem 
reflexa, restibusque revincta corpus navis constituebant : cui e solida 
tabula, statumina, transtraque interius adduntur. Exterius coriis un- 
decim equorum cooperitur, remis, atque scalmis coaptatis. Carina, et 
materiei necessitate, et saxa, cautesque vitandi causa erat plana : longi- 

* Oalled by the Four Masters " Ooill-f hine ;" by our author Brosnach, 
from its vicinity to the little Brosnach. 


tudo pedum viginti sex^ latitudo sex^ et altitudo quinque, praeterquam 
quod ad fluctus propellendos prora magis aliquantum eminebat. Altera 
navisj cujus construendse equites CMallse magistri erant, viminibus sine 
jugis contexta habens carinam circularis formsej instar parmse, et latera 
longe altiora, quam carina exigebat, contenta fuit uno equi corio, quo 
carina est obducta. Hse naves ad Sininni oram nomine Portulachanum* 
mihtum humeris noctu portantur, quibus O^Sullevanus suos clam tra- 
jicere coepit. CMallse milites decem suam navim conscendunt. Ceb- 
terum navis, cum parvse, tum ineptas structuras pondere pressa in medio 
fiumine cum hominibus obruitur. Dermysii navis, quse triginta simul 
armatos capiebat, alios incolumes transtulit^ equos nantes a puppi loris 

Oriente die post milites transmissos donatus Mac Eoganus, qui Sylvas 
Eubras (Cuillthe Eua)t castellum prope tenebat^ armata manu impedi- 
menta circumveniens, coepit sarcinas diripere, calonum cruore solum 
spargere, fceminas incusso pavore in flumen injicere. Thomas Burkus 
, cum hastatis circiter viginti, totidemque fulminatoribus in excubiis, et 
insidiis, ab 0'Sullevano dispositus, ut commodius cseteri flumen traduce- 
rentur, suos in pugnam cohortatus Donatum improviso adortus cum 
comitibus quindecim interficit : reliquos vulneribus fere affectos in fu- 
gam vertit. Catapultarum sonitu excitati accolse ad utramque ripam 
fluminis confluunt. Quare Thomas cum excubitoribus^ fseminse, calo- 
nesque trepidatione tanta, et tumultu naviculum implendo submergunt, 
ita tamen proxime ad oram, ut nemo perieret, et navis iterum aquis 
subducta excubitores trajecerit. Calones alii naudo flumen penetrant : 
alii non facta per accurrentes accolas transmittendi potestate in varias 
partes dissipati sese occultant. Navim, ne sit hostibus usuij O^SuJle- 
vanus jubet dilacerari. 

CAP. X. 

0'Sullevanus regias copias longe superiores numero mire fundit. 

Ex amnis oris 0'Sullevano proficiscenti ne momento quidem temporis 
ab hostium occursationibus vacatio datur. Illum 0'Madinus incolatum 
tumultu conflato missilibus carpit. Quibus nihil territus 0'Sullevanus 

* Now Portland, in the parish of Lorrha. — Four Masters, p. 2319, who sub- 
stantially corroborate the text. 

"i- Four Masters, p. 2317- Egan's castle, " Coilte ruadh," i. e. Kiltaroe, on 
the Shannon, parish of Lorrha, opposite the ford. 


curn in Planiciem comitis (Machaire an Earla)* pagum ante meridiem 
venisset, milites fame pressi dnas in partes sese dividentes alternis vici- 
bus impetus hostium sustinetj et sedes ingressi, tritici, fabarum, et 
hordei sarcinas colligunt, granisque, et zithi^ vel cervisise potu sese re- 
ficiunt. Quod cibi, et potus genus siccis palatis, et esurientibus ven- 
tribus nectar, et ambrosia videbatur. Quidquid aliud alimenti in pago 
fuit, incolse dimoverant. Hinc 0'Sullevanus procedens, armatos octo- 
ginta prseire, mox impedimeuta sequi jubet, ipse cum militibus ducentis 
(nam non plures tunc habebat) agmen claudens.|| Hic aliquot defessa [192.] 
jumenta relinquerCj et milites nonnullos, vel via fatigatos, vel vulneribus 
affectos deserere insequentium ejacnlatione cogitur.f 

Ad locum nomine Acharem (Achara em Omanni){ cum pervenisset, 
Henricus Malbius Anglus, Thomas Burkus comitis ClanrichardEe frater, 
et Eichardus Burkus cum quinque peditum cohortibus, duabus equitum 
turmis, et accolarum manu veniunt obviam : qui equorum hinnitu, ar- 
morum internitentium fulgore, clangore tubarum, modulis tibiarum, 
tympanorum militarium sonitu paucitatis Catholicorum mentes pertur- 
bant, ingenti Isetitiee perfusi, et ante victoriam triumphantes. Catholici 
vehemente timore perculsi sunt. Milites octoginta, qni praeibant im- 
pedimenta prsesidio nuda relinqnentes ad primum hostis aspectum 
fugam arripiunt. Cseteros 0'Sullevanus ita alloquitur. 

" Ita cum tulerit casus infestus, nostraque sors infeelicissima, ut nou 
de opibus, non de patria, non de liberis, atque conjugibus nostris jam 
nobis hodie cum hostibus hsec contentio sit, sed de vita nostra, quse 
sola nobis superest, hoc temporis momento lis armis discernatur, quis 
vestmm (per immortalem Deum rogo) non eliget in acie potius dimicans 
gloriose cadere sanguinem suum vindicando, quam, sicuti pecudes, quse 
nuUam rationem decoris habent, fsede fugiendo inultus interimi ? Prse- 
clare majores nostri, viri animi maguitudine insignes nunquam non ho- 
nesta morte fugse dedecus vitarunt, etiam tum, cum fugae locus esset. 
Eorum vestigia sequi nobis quoque speciosum erit, prsesertim cum fuga 
minime salutem possit afferre. En planicies longe, lateque patens sine 
paludibus impeditis, sine densis sylvis, sine latebris ulHs, quibus fugien- 
tes occulamur. Populi finitimi nihil nobis tuti sunt. Auxilia nobis 
nullus venit. Yias, atque calles hostes obsident. Kos etiam longo 
itinere lassi sumua inhabiles currendo. Quidquid ergo prsesidii reli- 
quum est, id revera totum in animi vigore, brachiorumque fortitudine 
collocatur. Igitur agite, et obstate his, quibus animo, robore, rebus 
gestis, fide sacrosancta prsestatis. Eecordemur per hosce dies, hostes, 
ubicumque nobis occurreruut, fuisse divino quodam munere fugatos. 
Desuper £1 Beo victoriam dari credamus. Christum Bominum in peri- 
culis extremis, suis adesse, et pro ejus nomine, et sanctissima religione 

* Clanricbarde's plain, south east of the county Galway. 
t Thewhole party then only 300, according to Four Masters, p. 2317. 
t Aug-hrim PJy Many, the territory of the 0'Kellys. 


cum hsereticis, et eoruni fautoribus nos manus conferere cogiteraus, 
nihil timentes inanem hostium multitudinem, qui non concurrent ad 
rem gerendam tot, quot nos sumus^ uedum tam praestantes. Quin eos 
terga daturos spero, cum nos adverso vultu resistentes cognoverint, ut 
vos iide, fortiterque facturos spero." 

Quibus verbis 0'Sullevanus finera vix imposuit, eum in eum regius 
equitatus iaxatis hahenis invehitur, pedites hastis transfigere^ et nngulis 
equorum terere, ordinesque turbare conans. Infesti equitatus impetum 
0'Sullevanus declinaturus per locum, qui proximus erat humidum, et 
uliginosum ad rarumj et humile arboretum versus non longe distans 
aciem ducit. Equites regii ad pedes descendentes cum hastatis suis sese 
conjungunt : et utrique per uliginem currentes 0'Sullevanum ante- 
vertere, et arboretum prseoccupare properantj acie jam non satis com- 
positaj ordines laxantes. Regii vero bombardarii 0'Sullevani tergo 
acriter instant. In quos 0'Sullevanus Gulielmura Burkum cum qua- 
draginta sclopistis, mittit, qui fulminatoribus quatuor decim amissis ab 
hostis multitudine ad 0'Sullevanum rursus compellitur. Eodem tem- 
poris momento 0'Sullevanus agmen in hostis aciem, quee intra jaculi 
[193.] missum aderatjH repente retorquet, a nobilibuSj et magnanimis secutus, a 
trepidis vero et ignavis desertus. Quo repentino, et inopinato reditu 
apud regios magna trepidatio subito oritur : qui in ordines coire jussi, 
alii in ultimos ordines refugiunt ; alii sequentes alios in vertiginem sese 
circumagunt ; alii se fuga3 mandant. Nobiliores tamen_, et fortissimis 
quique animis prEediti loco firmi 0'Sullevanum adversi spectant. Ante 
pauio, quam ad hastse longitudinem venitur, fulminatores viginti, quos 
0'Sullevanus circum primos ordines habebat, regios undecim glandibus 
prosternunt. Mox utriusque partis patroni strictis gladiis^ et hastis 
vibratis concurrunt. Primum Mauritius 0'Sullevanus cohortis dux 
cum Eichardo Burko congreditur, sed priusquam gradum firmavit, a 
Eicnardoj qui loco firmusstabat, hasta in pectore percussus prosternitur 
supiuus, illsesus tamen cataphracta munitus. Richardo secundb conanti 
hasta impetere Dionysius 0'Hinguerdel gladii ictu dexteram manum 
amputat; eum etiam Mauritius celeriter surgens hasta transfodit, et 
semivivum jacentem Hugo 0'Phlinnus ense finit. Dermysius 0'Hual- 
lachauus, et Cornelius 0'Murchuus Malbium occidunt. Inde confuse^ 
et, ut sors alios aliis miscebat, dimicatur. Inclinata in regios pugna, 
Thomas Burkus, qui erat gravi armatura indutus^ asseclarum opera equo 
impositus elabitur. Eeliqui, facta corporum^ et armorum strage non 
sensim, sed effusa fuga proximum castellum Acharem petunt. 0'Con- 
chur in pugna fortissimo cuique par victoriam clamat. Eugientium 
tergis hajrent victores. Ac illi quidem, qui in adversos hostes cum 
0'SuUevano proruere nou smit ausi, aversos eoncitato cursu secfcantur, 
gloriam victorise ab aliis obtentse magno clamore sibi arrogantes, et in- 
tempestivi timoris dedecus fera^ et faisa magnanimitatis specie purgare 
cupientes. Haud tamen longe fusoSj sequuntur^ quia 0'Sullevanus le- 
ceptui canere jussit, conspicatus Johannem Bustokum cum cohortibus 


aliquot fugientibus suppetias venientem, qui una cum illis in Acharem 
castellum se recipit. Dum hoc accidit, Malbii bombardarii, et tumultus 
eorum, qui Catholieorum agmen sequentes totam diem telis infestabant, 
0'Sullevani impedimentis diripiendis occupantur, et acie regia fus^, 
fuga etiam salutem petunt. In pugna regii circiter centum ceciderunt, 
copiarum flos, Malbius imperator, Richardus Burkus, signiferi tres, 
totidem cohortium tesserarii, plures mrnipulorum ductores, cseteri fere 
equites Iberni, Anglo-Iberni, et Angli. Victores quatuordecim, quos 
memoravi, succubuerunt. 0'Sullevanus armis, et insignibus hostis 
coUectis eo vespere, et nocte sequente circum fluentium hostium multi- 
tudinem fugiens per O^KeaUee fines tanta celeritate fertur, ut nonnullos 
milites in itinere lassos, et somno pressos reliquerit.^ 


Bidui sequentis aerumnse repetuntur. 

PosTERO die sub auroram Divae Marise monte (Sliebh Muire)t supe- 
rato, O^SuUevanus cum propius ad pagos accessisset, Anglorum tym- 
panis pulsatis, et insignibus ostensis, quse hostibus ad Acharem supera- 
tis cepit, suos miUtes regios, et Anglienses simulat, ne ab incolis cibaria 
occulantur. Quse tamen ars iUi minime profuit : namque pecudibus, 
et armentis amotis, cibo, potuque abscondito, vel in casteUa relato,|l [194.] 
MacDavid pagorum dominus magno hominum numero, sed majori parte 
inermi conflato cum missUibus eminus petit, toto die infeste secutus, 
cibo prohibens. O^SuUevanus in OphUnni montem, (SUebh Iphlinn){ 
sylvas densas se vespetino crepusculo abdit. Ubi ignibus accensis 
milites perpetua superiorum noctium vigiUa, ingenteque labore vexati 
lassa corpora quieti tradere vix CBeperunt, cum quidam ad eos venit, 
nunciatum accoUs deUberatum, atque fixum esse, eos summo mane cir- 
cumvenire, et delere. Quamobrem majoribus ignibus, perinde ac si 
adessent omnes, accensis, citb discedunt, ingentes labores propter itine- 
ris, atque temporis incommoditatem perpetientes. Ita pluvia obruuntur, 
ut prse gravitate vix madida vestimenta sustineant : in altam nivem, 

* Pacata Hibernia, p. 659, admits this victory and the loss of Malby. 
The phlegmatic Four Masters exclaim — " It is scarcely credible-that^the^like 
number of forces, fatigued from long marching, and coming into the very 
centre of their enemies, ever before achieved such a victory in defence of life 
and renown as they achieved on that day." — p. 2319. 

t Mount Mary, near Castle Kelly — p. 2316, The Four Masters desert 
iis here. 

t Near Ballinlough, in the west of Roscommon, — p. 2316. 


velut in foveas delati hauriuntur : dumque alii ab aliis levantur, potius 
commilitones detrahunt, quam sequuntur. Neque tenebrse minus mo- 
lestiarum afferunt : namque^ si qua sydera internitebant, arborum rami, 
alius alio impMcati, et perpetuam sepem objicientes conspicere prohibent. 
Ergo non ahter, quam cseci errant ad sonum notae vocis coeuntes. Quin 
et ventus^ qui quatiendo ramos, majorem, quam pro flatu, sonitum red- 
debat, non parum usum aurium intercipit. Tamen scientia ducum iti- 
neris sylvam penetrant, millia passuum quatuor emensi. 

Albente cselo cum accolse Mac Davide duce, stativa ab 0'Sullevano 
deserta circumstantes, nihil praeter ignem invenissent, fugientis vestigia 
secuti, illum hora diei cicciter nona nacti missilibus premunt, donec in 
editi collis cacumen sit ventum. TJbi nonnulli 0'Sullevani milites, 
quos vires lassitudine, et fame deficiebant, Jurant se potius cum hoste 
extremam belli fortumam tentaturos, quam loco discessuroSj priusquam 
cibum, et somnum capiant, in idem jusjurandum ceeteros adigentes. 
0'Sullevanus negocio non deest, eos hortans, ut in virtute spem omnem 
reponant : nec in militibus quidem, quamvis paucis (quippe qui non 
plus sexaginta pugnando habiles extabant) et labore, confectis ad prse- 
lium studium, atque virtus derideratur. Nam celeriter se instruentes 
faciunt copiam dimicandi hostes, rati eos, qui, vel magna rei bene ge- 
rendse fiducia pugnandi potestatem faciunt, vel serumnosam vitam perosi 
lionestam mortem expetunt, inultos non perituros maluerunt ad uxores 
incolumes redire, quam salutem in discrimen deducere. 0'Sullevani 
milites duobus interfectis equis, postquam omnes ad satietatem comede- 
runt, praeter tres, qui antea etiam equina carne vesci noluerunt, ad noc- 
tem usque horas circiter sex somno longo, placidissimoque capiuntur. 
Mox peronibus ex equorum corio factis (nam consumpsersant calceos) in 
sylvam, quee Diamhbhrach, id est sohtudo nuncupatur, cursum dirigunt. 
Quam cmn ingrederentur, sopore rursus opprimente sine ullo ordine 
dissipati stratis passim corporibus, periculi obliti, quo quemque loco 
sors collocabat, in lucem quiescunt. Quod 0'Sullevanus animadvertens, 
atque secum esse tantum comites duodecim imperat ignem struere, 
ratus id quod fuit, vagos cum expergiscerentur, ad flammam concur- 
suros fuisse. 

JEriimniE tridui recensentur. 

CuM dies illuxisset, accolge novi ignis raysterium in tanta solitudine 

[195.] spectatum venientes,|| ciimmultum diem cum 0'Sullevano sermonecon- 

sumpsissent, cibum etiam grafis attulerunt, Olivero Lombardo Con- 

nachtse prajfecto referentes, a bubulcis ignem illum extructum fuisse. 


Hic Catholicorum nonnuUi ob temporis asperitatem, et vise longitudinem 
pedibus segrotant. 0'Conch.ur summopere laborat. Cujus rei causa 
sequentem etiam diem ad noctem in ea sylva 0'Sullevanus commoratur. 
Nocturnum iter omnibus necessarium erat, sed O^Conchuri eo acerbius, 
quod equo incedendi facultas nou erat, itineribus publicis, et equo per- 
viis ab hoste passim obsessis, et ideb tendendum per calles angustissimos 
atque adeo impeditas valles, ut non, nisi alius ab alio sublevati ssepe 
eniterentur. Itaque 0'Conchur, qui supinus humi jacebat, ita pedes 
alloquitur. An non superiorum noctium tredecim difficiUimos casus 
pertulistis ? Cur unius laborem exhorretis ? Nonne, mollissimi pedes, 
mihi caput charius totiusque corporis salus jucundior vobis est ? Quid 
prodest haetenus fugisse, sl modo vestra ignavia in hostium manus in- 
cidimus ? Ef&ciam profecto, ut hanc segnitiem discutiatis." Mox quam 
maximo potuit nervorum conatu, et armorum pondere pedes terrse in- 
cutiens, saniemque, pus, et sanguinem exprimens, surrexit, cum cseteris 
iterfacere incipiens. Tum verb dux itineris requirebatur, quem Deus 
providit. Nam homo lintea veste indutus, pedibus nudus, per tempora 
candida vitta cinctus, oblongum stipitem ferrea cuspide infixa manu 
gerens, et form^ ad injiciendum terrorem aptissima factus obvius, 
0'Sullevanum, et cseteros salute impertit, et ab illis vicissim salvere jus- 
sus sic exorsus est. " Scio vos Catholicos esse varia calamitate depressos, 
hBereticorum tyrannidem fugere, ad Acharem collem regias copias fu- 
disse, et ad 0'Euarkum, qui millibus passuum quindecim hinc distat, 
vadere, sed duce indigere. Quamobrem me cupido invasit, vos eb du- 
cendi." 0'Sullevanus animo diu pendens cum demum homini fidem 
habuisset, aureos nummos ducentos ei numerari jussit. Quos Ule reci- 
piens hoc munus, "inquit," non in prsemium, sed in vestri erga me grati 
animi significationem accipio, qui grato animo statui hoc meum offieium 
in vos conferre. Carpentibus iter caligo noctis, ignota regio, dux sus- 
pectus metum multipUcat. Lubrica saxa vestigium faUentia, nix vento 
cumulata, lassitudo, pedum tubera varie miseros fatigat. Prseter omnes 
0'Conchur torquetur, crescentibus doloris causis. lUi magnas pedum 
atque crurum partes occupat inflammatio : inflammationi Uvor succedit : 
pustulEe in pa,Uoris locum transeunt : in tuberculorum sedem ulcera 
serpunt. Vehemens erat cruciatus, ebque solum tolerabilis, qubd 
propter Christum Jesum ferebatur. Summa quiete noctis in humilem 
pagum nomine Montem Vicarii^^veniunt^ubi igne, et venali cibo refecti 
cum discedere constituunt, 0'Conchur, cujus ulceribns ignis crustas 
obduxerat, non poterat stare, nedum ambulare, illiim commUitones 
quaterni humeris vehunt, donec jumentum derelictum, senio confectum, 
strigosum, utroque lumine captum offendant, in quod iUum imponentes, 
nuUo immisso frseno, nuUis stratis ephippiis, acutis macri dorsi vertebris 
assessorem pungentibus, alii cfficum jumentum ducunt, alii verberibus 
agunt. Cum Corshebho monte superato, in planum esset deventum, 

* Knockvicar, in the barony of Boyle. — p, 2317. 



0'Conchur pedibus caepit incedere. Post diem exortum dux ostensa 
procul 0'Euarki arce 0'Sullevanum, et casteros valere jussit^ confirmans 
omne periculum esse declinatum. lUi hora diei circiter undecima in 
Lietrimum castellum veniunt ad numerum triginta quinque redacti, 
[]96.]quorum erant armati octodecim^|| calones sexdecim, et una fcemina. 
Caeteri, qui plus mille fuerunt ex Bearra profecti, vel perierunt, vel a 
duce desciverunt, vel lassitudinCj seu vulneribus in itinere detinebantur. 
Aliqui, bini, ternique sunt secuti. lUud miror Dermysium 0'SuUeva- 
num patrem meum senem fere septuagenarium, et fragilis sexus fseminam 
eos labores strenue sustinuisse, quos juvenes setate florentes,, atque ner- 
vis validissimi nequaquam perferre potuerunt. 0'Euarkus 0'SuUeva- 
num honorificentissimo hospicio recepit, aegris curationem adhibere, et 
omnibus res necessarias administrare jubens, sicut et Mac WiUiamum, 
et Mac Guierem ad se pulsos protegebat. 0'SuUevanoque suppetias 
iturus erat, si hic diutius cunctaretur.* 

* The FoTir Masters do not agree with our text in all the minute dates of 
this extraordinary retreat of 0'Sullivan from Glengariff to Leitrim. Our 
author, it may be presumed, had his account from his father in Spain ; and 
except when clear evidence is against him, he ought to be preferred. 




QuoMODO maximis prsesentis belli ducibus vires contusse sint est expli- 
catum. Adhuc nonnuUos conflictus scitu non indignos : quemadmodum 
Anglise regin^ defunctaj Scotise rex Iberniam obtinuerit, et an justum 
bellum Iberni gesserint ? ut hic tomus absolvatur, enarrabo. 

CAP. I. 

Adversus regios 0'Sullevanus, et Mae Guier secunde pugnant, et hic 

possessiones recuperat. 

O^SuLLEVANUS apud O^Euarkum dies aliquot commoratus cum milites 
paucos fugse reliquias refecisset, ipse^ Mac Guierque Richardo Tirello, 
atque trecentis armatis comitati, sed calonibus, et inermibus pluribus 
sequentibus, ut cum 0'Wello de bello redintegrando agant, proficiscun- 
tur, iter difficile suscipientes. Nam O^NeUus millibus passuum amplius 
centum|| distabat: flumina tria, quse tunc hyberno tempore pedibus adiri [197.] 
non poterant, in Ernium inclytum lacum influentia erant trajicienda : ex 
interjacentibus regionibus prseter alia loca lacus totus cum suis insulis 
CEeteraque circumjacens Mac Guieris ditio regiis prsesidiis tenebatur, duce 
Cornelio Mac Guiere, eognomento, Eubro, Mac Guieris patruele, qui 
partes Anglorum secutus, et a sua factione Mac Guier creatus h cseteros 
Mac Guier Angliensis nominabatur : et ad reginse gratiam multos Ibernos, 
maxi-me MacGuiericse gentis obgeratos^et clientes convertit,cumtamen ab 
Anglorum delusa religione, non minus, quam alii semper, abhorruerit. 
0'Sullevanus, et Mac Guier oblatis ad votum pontonibus flumina tra- 
ducunt. Cujus rei nescii Mac Guier Angliensis, 0'Melachinnus, et 
Laurentius Esmundus cum armatis quingentis ex stativis per lacum 
lintribus, navigiisque vecti fluminis ultimi vadum nomine Bealtarbertum 


frustra obsident^ 0'Sullevano, et Mac. Guieri obviam ire cupientes. 
0'Sullevanus, et Mac Guier millibus passuum sex ultra vadum ea nocte 
consederunt. Postridie cum comperissent hostes ad vadum in insidiis 
distineri, eorum castra quse sex aliis millibus passuum aberant, aggressi 
capiunt : in illis ea die, nocteque commorantur propugnatoribus quin- 
quaginta patibulo suspensis, et magna armentorum, gregumque prseda 
congregata. Postero die Mac Guier ratus eam opportunam occasionem 
pra^dandi qua hostes ad vadum millibus passuum duodecira distans 
prgestolabantur, cum militibus ducentis expeditis, castris egressus per 
socios, et fautores Anglorum incursiones facturus ire contendit. 0'Sul- 
levanus, cui solum armati centum erant relicti, veritus, ne absente Mac 
Guiere ab irruente hostis multitudine, cujus adventum timebat, oppri- 
meretur, castris direptis, incensis tentoriis ad Alfarcanam densam syl- 
vam cum spoliis se recepit. Brevissimo post tempore hostes, qui allato 
castrorum expugnatorum, prsedseque ablatse nuncio suis navigiis sunt 
reversi, non procul expositi cum in 0'Sullevani conspectum pervenis- 
sent, aciem vindice animo construunt. 0'Sullevanus primo loco dispo- 
sitos armatos habens, a tergo calones, pueros, atque fseminas longos 
stipites pro hastis gerentes, velut in subsidiis collocat, ut multitudine 
hosti incuteret terrorem. Begii fiduciam, quam 0'Sullevanus rei bene 
gerendse pras se ferebat, admirati, et multitudinem, cujns fama etiam nu- 
merum superabat, contemplati, Mac Guierem cum militibus ducentis 
abesse ignari, multum diem ancipites consumunt, an expediat pugnam 
committere ? Interea sub vesperum Mac Guier cum ingente prasda 
incolumis redit. Eegii suam sortem execrantes, qubd 0'SuIlevani arte 
delusi victoriam ex manibus dimiserint, pedem referunt, castrorum di- 
reptorum, prsedaeque amissge testes, et animo tuendi tantum prsesidia, 
quse in lacus insulis habebant, donec uberiores copiae subsidio mitteren- 
tur navigia petunt. Erat in itinere, quo tendebatur ad naves, vetus 
munimentum desertum, e minutis lapidibus eonditum, fossa circumsep- 
tum, et celsis arboribus ad marginem consitum (0']MeIIi castrum indi- 
genis nuncupatur, qubd in eo solitus erat 0'Nellus Mac Guierem inau- 
gurare.) In id castrum regii contemplantibus Catholicorum explorato- 
ribus ea nocte se recipiunt, qubd ante tenebras non poterant ad naves 
venire. Inde proxima luce profecti ad navigia, hora post solis exortum 
circiter quarta cum venissent, Edmundo cum paucis transmisso, a Ca- 
tholicis, qui agmine tacito sequebantur, repente dato pugnse signo cir- 
[198.] cumveniuntur. II Eepentino, et inopinato casu perterriti alii tanta con- 
tentione, et tumultu naviculas conscendunt, ut nonnuUi deprimantur, 
alii tanta multitudine proxima navigia onerant, ut una cum iUis se sub- 
mergant : ahi in lacum se prgecipitantes armis graves in profundum 
hauriuntur : alii ab Ibernis jugulantur. Una fuit navis cseteris paulo 
major, quae cum fuisset interius fugientibus impleta, exterius etiam pa- 
vidis circumdatur, qui a summis scalmis penduli, uncisque manibus 
navem tenentes ascendere nituntur. Quo in statu fune, quo navis erat 
ad aggerem alligata, deprehenso, ipsa glandium imbre obruitur. Sed 


tamen fune scisso evasit, plerisque eorum, qui pendebant vel jaculo con- 
fossis, vel lacu submersis. Angliensis cum filiis duobus, et militibus 
tribus parva lintre vix salutem fuga petit. Cum 0'Melaclilinno qua- 
dringenti ferro, et aqua perierunt. Inde Catbolicis in_ laciis insulas 
vectis, prasidiis septem captis, propugnatoribus suspensis, Angliense, 
et Esmundo fugatis Mac Guier in integrum fere restituitur. 


Mac Guierj et alii in Anglorum gratiam accipiuntur. O'0onchur Scotiam 
petit. 0'Su11evanus ad 0'Ruarkum revertitur. Alii pacantur. 

Mox O^SuUevanuSj atque Mac Guier tridui itinere prseteritis Anglorum 
prsesidiis in Conkeiniam vallem perveniunt. Ubi compererunt 0'Nel- 
lum fuisse Dubblinnam profectum pacis conditionibus acceptis, quem- 
admodum demonstratum est. Unde rursus reversi, Mac Guier in An- 
glorum amicitiam receptus est, sicut et alii Ultonii secundum conditiones 
O^Nello datas : 0'Sullevanus ad O^Suarkum redivit. O^Conchur Kier- 
rius uno comitante Scotiam petens a Jacobo Rege honorificentissime 
accipiturj et in Angliam accito in possessiones restituitur. Tirellus, 
Guliehnus Burkus, et ahi ad Anglos se conferunt impunitatem, et sti- 
pendium paeti. In Lagenia Eaymundus 0'Morra redactus ad pauper- 
tatem, et a suis desertus incolumitatem paciscitur. 


0'Ruarkus possessionibus spoliatus diem obit. Mac Williamus in Hispania 


Interea Momoniarum motibus post O^SuUevanum pulsum sedatis, ex 
iis militibus, qui adversus eum stipendium fecerant, ex Acharemensis 
cladis rehquiisj Ibernorum, et Anglo-Ibernorum auxihis in O^Euarkum 
Angli conscribunt exercitum trium miUium armatorum cujus summa 
potestas OUvero Lombardo Connachtse prsefecto delegatur. Lombardus 
Martio mense anno 1603, ad citeriorem Sininni ripam non procul h. 
Lietrimo casteUo copias ducit : ubi vadum trajicere tentans ab 0'Eu- 
arko, qui parvam miUtum manum paratam habebat, per dies duodecim 
repellitur. Nocte decima tertia cohortes septem Johanne Bustoko duce 


lintribus, atque pontonibus clam transvectse in Mocliarda peninsula, 
ejusque sacello se vallo, fossaque citb muniunt. Locus is erat, ex quo 
Bustokus facile posset agros 0'Ruarko subiectos incursionibus de- 
prssdari, atque devastare. Quod ipse probe intelligens sexto, quo fuit 
in eo commoratus die cum militibus trecentis egressus preedam agit. 
0'Euarkus nactus, adimere spolia conatur. Praelio tentato funduntur 
Angli. Alii cum Bustoko duce trucidantur ; alii in munitiones trepide 
[I99.]revertunturj dueis amici, et manubiorum nuncii.|| Victores duo 
tantum sunt desiderati. Ob quod non mediocris amnis trajecti pceni- 
tentia cepit Anglos, magisque proculdubio eos poeniteret, nisi fortuna 
nusquam Ibernis nocendo fatigata tunc temporis magnopere sseviret. 
JNamque Thadeeus 0'Euarki frater non uterinus, qui jam Anglorum 
partes sequebatuTj cum 0'Euarko de natalibus, et bsereditate conten- 
dens, ab altera parte aggressus plerosque clientes, obseratosque a fratre 
avertens majorem Bretlinise principatus partem occupat. Ipseque 
0'Euarkus cum in febrim veheraentem incidisset, desertus ab iis, qui- i ^ 

bus jurisdictionem demandavit, factis induciis diem obit.* 0'Sullevanus |-| 
incolumitatem tantum per diffinitum, et breve dierum spacium impe- t ^ 

trat. In quo rerum statu Eex HispanifE Philippus III. Martinum L 
Cerdam legatum cum duabus navibus sulphuris, et aliarum munitionum f ^ 
plenis^ et triginta milhbus aureorum nummorum ad 0'Nellum, et Eo- 1 1 
thericum mittit, qui si prius id subsidii accepissent, arma procul dubio ] 

non deposuissentj iliis vero depositis regis pecuniam, et munitiones ac- ■{ 

cipere noluerunt. Cum Cerda Mae Williamus in Hispaniam se con- 1 

fert ; ubi brevi moritur. Eodem quoque tempore Cornelius O^Driscol, ii 

quem in Hispaniam ab O^Snllevano missum fuisse docuimus, acceptis a _ jj 
rege Catholico duobus millibus aureorura in Momonias applicat. Ubi , 1 
cum 0'SulIevanus non esset^ in Hispaniam revertitur, uxorem suam i ] 
et alias fseminas duceiis. 

* In January, 1604. and was buried in the Franciscan convent of Ross 
Iriala, near Headfort, county of Galway. Four Masters, p. 2349. " Solita- 
rius admodum locus est prope flumen, et palude circumdatus, ita ut non sit in- 
gressus per totum ambitum nisi per unam portam et viam stratam lapidibus 
per ducentos passus. Nunc ibi habitant (1616) sex fratres clerici et duo laici : 
officium faciunt in choro, et guardianus prasdicat cum magno fructu." Mooney, 
p. 36. The friars had never been ejected totally from that convent : the earl 
of Olanrickard had lately purchased it from the family to virhich it had been 
granted at the suppression : the Protestant Archbishop of Tuam, though *' a 
great persecutor," had not molested the friars until the year 1617 ; they re- 
ceived notice (from himself it was believed) that he intended to seize them, 
and escaped. " Prorex et senatus regius illi vitio verterunt quod fratres tam 
prope habitare permiserit." 



Momoniarum Urbium motus. 

PosT Iberniam pacatam interitus Elizabetlia Anglise Eegin», quse paucis 
ante diebus rabie, et ingentibus cruciatibus laborans animam efflavit, 
divulgatur. Quo cognito Manapia, Corcacha, Lomnachaque Momoni- 
arum nrbes cum interjectis aliis oppidis incertsB;, cui principi deberent 
obtemperarej consilium sibi capientes^ Missarum solemnia publice cele- 
brare, pristinosque ritus ecclesiasticos observare curant. Quod antea 
si fecissentj dum Ibernici magnates^ totaque Catholicorum factio viribus 
poUebat, Angli toto regno pulsi fuissent. Tunc vero temporis deerant, 
a quibus juvarenturj efdefenderentur^ solse vero hEereticorum potentiae 
obstaturae non videbantur, quod et rei exitus probavit. Namque An- 
ghse consilium Jacobum Steuuardum Scotise regem in suum etiam 
regem summa celeritate ascivit. Quod procul dubio nunquam fecisset 
propter antiquissimas inimicitias^ quse Anglis cum Scotis intercedunt, 
nisi intelligeret, Angliam errorum domicilium non aliter in sua vesania 
fuisse defendendam, non ignarum Ibernis, qui nunquam a fide Catho- 
lica deterreri, et in Anglorum sententiam duci potuerunt, et Scotis, 
quorum regi Anglise sceptrum hsereditario jure deberi videbatur, duabus 
bellicossimis gentibus repugnantibus, cum Angha male fuisse agendum^ 
quse priscis quoque temporibus devicta illis obtemperavit. Jacobo 
sceptrum tenente Carolus Bluntus cum regio exercitu Dubhlinna 
Manapiam venit. Ad quem Johannes Vitus"^ Sacerdos theologise 
doctor in castra cum legatione Manapia missus^ crucifixi Do- 
mini imaginem gerens, et ostendens, proregi confirmat, Mana- 
pios nuUi principi, qui Cathohcam religionem vexet, et aiiligatj 
libenter obtemperaturos. In eandem sententiam loquitur Fr. Ed- 
mundus 0'Keallachanus ordine divi Dominici, vir sanctitate, 
et scientia insignis, et frater Candidus ex ordine divi Ber- 
nardi vir hercule non modo nomine^ sed etiara doctrinaj pietatejj [200.] 
moribus, candidus. Bluntus pro temporis angustiis, et necessitate quse 
animo agitabat, dissimulans, leviter religiosos,, et doctorem tractans^ 
blandeque respondenSj Manapiam, et alia minora oppida recipit in 
deditionem. Corcachi majus onus in hoc interregno sustinuerunt. 
Namque Anglorum prsesidio expulso cum Carolo Wulmonto Momo- 
niarum propraetore eminus, cominus, de moenibus^ pro murOj in portu 

* White wrote an aceount of the revolt of the Irish towns, A translation 
of the greater part of it was inserted by the editor in Duffy's Catholic Maga- 
zine. The towns had been loyal during the whole of Elizabeth's reign ; but, 
as usual, their services were forgotten when the danger had passed. 


et navalibus, terra, marique duos mense quotidianis decertationibus 
dimicant. Qua contentione plures Carolianarum, quam Corcachornm 
desiderati feruntur, sed utrique pauci.'^ Cum Bluntus pervenisset, ejus 
arbitrio Corcachi sese permiserunt de novo rege certiores facti. Bluntus 
ubi fuit oppidum ingressus, tres publice suspendi, imperat, Christopho- 
rum Muriachumj virum rei militaris scientia prseditum, quod CaroManis 
militibus non levi detrimento faerit, Eugenium Latinse linguse praecep- 
torem, quod cum Christus Dominus in Eucharistise sacrosancto sacra- 
mento per urbis vicos magna totius oppidi pompa, et incredibili Isetitia 
gestaretur, in cselum suspiciens manibus expansis Deum oraverit^ ne 
unquam sineret, Corcachse invalere eam potentiam, quse morem tam 
fsehcem, sanctum, divinumque violaret^ et Gulielmum Bulerum quod 
Dominico Sarfeeldo judicihomini plane truculentissimo vitio verterit cru- 
delitatem^ qua sacerdoteSj et sanctos, atque innocentes viros capite soli- 
tus erat damnare. Inde motuum authores inquirit, de houestissimis 
quibusque civibus acerbissime, crudelissimeque decreturus, nisi illi 
unius Gulielmi Meachi magnanimitas obstitisset. Qui magis volens 
unum se pro civibus omnibus mori^ quam una cum universis perire, se 
rebellionis unum fuisse persuasorum principemque, qui cseteros omnes 
moveritj et impulerit, profitetur. Quam ob asseverationem in carcerem, 
et vincula conjectus, si dimitteretur absolutus, videbantur et reHqui 
quoque culpa vacare ; sin damnaretur, omnes ejus consilii participes 
simiH psena coercendi. Igitur qusestionem sicut Anglorum consuetudo 
fert, cogitur subire, hoc est sese permittere judicio duodecim virorum, 
qui judicent, esset ne reus criminis, ut reus judicatus ad AngHci judicis 
arbitrium suppHcio afficeretur, quemadmodum superius fuse demonstra- 
tura est. GuJielmus civium suorum virtuti diffisus duodecim Ibernicos 
equites, quorum nonnulH cum 0'SuUevano CathoHcorum partes fuerunt 
secuti, ad jus de suo capite dicendum elegit. Sed et illud hic memoria 
repetendum est, viros duodecim, si reum contra judicis AngH voluntatem 
absolvant, psena saltem pecuniaria repetendum ssepe plecti. Cujus 
mulctge metus ne viros duodecim a Gulielmo Hberando terreat, Corcachi, 
qui suam salutem a GuHelmi absolutione pendere sciebant, duodecim 
viris polHcentnr, se pro iUis soluturos omne ses, quo sint mulctandi. 
Equites magno non solum mulctse, sed etiam vitse periculo reum audac- 
ter, et intrepide absolvunt, Ipsi vero non mediocris summse pecuniariae 
damnantur, cumque Corcachi nummos non reddidissent, equitum aHi 
seris multitudiue sunt ad pauperiem redacti, alii, qui non erant solvendo, 
exteras gentes petunt. GuHelmus quoque carcere dimissus in Hispa- 
niam se contuHt, ubi quadraginta nummis aureis menstruis a rege Ca- 
thoHco donatus moritur. 

* Smyth saw in the castle of Lismore a MS. accouiit, by Boyle, of this re- 
volt, — History of Corh,vol. ii. p. 95, 


CAP. V. 

0'NelluSj et alii, qui bellum gesserant, regem in Angliam adeunt.|| [201.] 

His diebus 0'Nellus, Eothericus CSullevanus, Asper, et alii magnates 
Iberni in Angli erant, quo causa novo regi gratulandi, et de rebus 
suis agendi, se contulerunt. 0'Sullevanus nuio modo potuit finium 
suorum restitutionem, aut impunitatem impetrare. A rege verb Catbo- 
lico, ad quem fugit, trecentis nummis aureis menstruis, et cruce eques- 
tris ordinis Divi Jacobi (qua etiam ejus filii Daniel, qui brevi diem 
obiit capite forte vulneratus, et Dermysius ornati fuerunt), et comitis 
titulo donatur, et Dermysio patri meo quinquaginta aurei singulis men- 
sibus, et aliis multis alia beneficia assignantur. O^Nellus jubetur a 
Jacobo rege possessiones suas retinere, et comitis Tironse titulo conten- 
tus esse. Rotlierico principatus 0'Donelli relinquitur, comitisque Tir- 
coneUse titulus donatur. Aspero illse tantum possessiones, quas habuit 
prius, quam ad Angios defecerat, adjudicantur, et baronis titulus offer- 
tur, Ille ira percitus titulum accipere noluit, et in Iberniam postquam 
redivit, Dubblinnse in senatum ad regium consilium productus sena- 
tores, et gentem Anglicam asperrimis verbis exagitat, non ab Anglis, 
sed ab ipso, Catholicos fuisse devictos, atque debellatos, et Iberniam 
Anglise Coronse defensam, a consilio, et Anglis improbe, et perfide cum 
ipso agi, neque fidem impleri. Inde se ipsum, quod unquam Anglis 
fidem habuerit, et eos adjuverit, execratur, dirisque imprecationibus 
devovet. Itaque, ut Asper erat asper, sic asperrime peroravit.''^ 


Post bellum quis fuerit Iberniae status ? 

Ita bellum hoc confectum est, Ibernia pene tota devastata, et eversa, 
ingenteque inedia, et fame omnes invadente, qua multi compulsi sunt 
canes, atque catos edere : multi ne his quidem suppetentibus pereunt. 
Neque homines tantum, sed etiam bruta fames occupat. Lupi sylvis, 
et montibus egressi homines inedia debiles invadentes laniant. Canes 
foetida cadavera, partimque in cinerem versa sepulchris extrahunt. Ita- 
que nihil erat, nisi squaloris plenum, et vera Trojse direptse imago a 
Virg. lib. i. ^neid descripta. 

Quis cladem illius noctis, quis funera fando 
Explicet.? Aut possit lachrymis cequare dolovem? 

* See Four Masters, p. 2343, 2347- 


TJrbs antiqua ruit multos dominata per annos. 
Plurima perque vias sternuntur inertia passim 
Oorpora ; perque domos, et religiosa Deorum 
Limina: Nec soli poenas dant sanguine Teucri. 
Quondam etiam victis redit in praecordia virtus. 
Victoresque cadunt Danai : crudelis ubique 
Luctus : ubique pavor, et plurima mortis imago. 

Ob hoc Ibernise universum pene excidium multi Iberni per exteras 
gentes sese diffuderunt. Ingens turba in GaUiam, longe maxima in 
Hispaniam confluxit. Exnles causa fidei benigne, comiterque a Catho- 
licis excipiuntur. In eos Eex Hispanise fuit tanto amore, ea pietate, et 
munificentia, ut vix ullus possit, aut oratione complecti, aut auimo as- 
[202.] sequij quantum illi debeant :|| omnes principio quam honorificentissime 
suscepit donis ornans : nobiHoribus menstruos nummos vectigales, pro 
sua cuique conditione assignans, aliis militare stipendium constituens. 
Ex illis in Gallia Belgica legionem conscribi jussit^ quee prius sub Hen- 
rico et post Henrici interitum sub Johanne 0']SreUi principis filiis con- 
tra Batavos fideliter, et strenue pugnavit. In regia quoque classe maris 
Oceani cohortes aliquot stipendium fecerunt magna virtute prgestantes. 
Post Catholicura regem inter Ibernorum exulum patronos clarissimus 
Brigantise Dux Lusitanus, Cardinalis Surdis Burdigalse Archiepiscopus 
GaUus, Carazense Marchio Hispanus, et Eabius 0'NeUus VaUsoleti 
urbis dives civis non infimum locum obtinent. 


An Iberni juste gesserint hoc bellum ? 

Ex historia nostra verissime tradita plane coUigiturj ab Ibernis contra 
reginam Angliae, et regise factionis Ibernos beUum seque^ et juste fuisse 
susceptum. Quod aUqui sacerdotes Anglo-Iberni neque asseverarunt, 
neque Anglo-Ibernis, et Ibernis suaserunt. Quos contra malo in prse- 
sentia judicium doctorum Salmanticse, et VaUisoleti clarissimorum gym- 
nasiorum producere, quam in re tam aperta^ et conspicua disputare. 
Id CathoUcorum Ibernise beUum gerentium rogatu serb prolatum ita se 

Censura Bociormi Umversifatum Balmantic/B, et ValUsoleti de pra- 
senti IheniicB hello, et eorundem declaratio Utterarum sanctissimi 
Domini nostri Clementis Fa^a VIII. swper eodem hello. 

Illustrissimus princeps Hugo 0'Nellus bellum gerit cum Anglise regina, et 
Anglis ob Oatholicam religionera tuendam, ut scilicet liceat illi, et Ibernis 


libere Oatholicam religionem proiSteri, quam libertatem vi, et armis Anglise 
regina conatur eripere. Duo nunc circa hoc bellum in dubium revocantur .- 
alterum est, an liceat Catholicis Ibernis prsedicto principi Hugoni in eo bello 
favere armis, et quibuscumque aliis modis ? Alterum j an eisdem Oatholicis 
liceat pugnare contra prsefatum principem citra mortale peccatum, et Anglis 
in eo bello favere armis, et quavis alia ratione ? prsesertim, cum si Anglis hoc 
auxilii genus negent, manifesto vitae periculo, aut amittendi bona temporalia 
sese exponant. Et praeterea cum ipsis Oatholicis Ibernise a Summo Pontifice 
sit permissum, ut possint prsedictEe reginae Anglise obedire, ac, ut legitimam 
reginam, tributa illi soluendo, recognoscere, videntur id prsestare posse, quod 
subditorum est, pugnare scilicet adversus reginse rebelles, qui debitam ei obe- 
dientiam negant, et terram illius ditioni subiectam usurpare videntur. Ut 
utrique qus&stioni satisfiat, tamquam certum est accipiendum, posse Ii>omanum 
Pontificem fidei desertores, et eos, qui Catholicam religionem oppugnant, armis 
compellere, ac coercere, cum alia ratio non suppetat tanto malo occurrendi. 
Est prsesterea, ut firmum constituendum, Anglise reginam Catholicam religio- 
nem oppugnare, nec permittere Ibernos Oatholicam fidem publice colere ; 
eademque de causa praedictum principem, et ante eum alios, quos Apostolicse 
litterse Olementis Octavi commemorant, bellum adversusillamsuscepisse.|| His [203.] 
ita constitutis, facile prima qusestio expeditur. 

Citra qusestionem namque est, posse quoscumque Oatholicos dicto principi in 
praedicto bello favere, idque magno cum merito, et spe maxima retributionis 
seternae : cum enim prsedictus princeps bellum gerat authoritate Summi Pon- 
tificis ob tuendam religionem Catholicam, ad idque eum Pontifex per suas lit- 
teras adhortetur, et omnes Christi fideles, ut ex ejus litteris constat : atque 
principi in eo bello faventes multis gratiis prosequatur, ac si bellum contra 
Turcas gererent, nemo jure dubitaverit, et susceptum bellum justum esse, et 
magni esse meriti pro Catholica religione, quae onmium maximum bonum est, 
tuenda pugnare. 

Est etiam de secunda quaestione omnino certum, eos omnes Oatholicos 
peccare mortaliter, qui Anglorum castra contra prffidictum principem sequun- 
tur, nec posse illos seternam salutem consequi, nec ab ullo sacerdote a suis 
peccatis absolvi, nisi prius resipiscant, ac castra Anglorum deserant. Idemque 
de illis censendum est, qui armis, et commeatibus in eo bello Anglus favent, 
vel quid simile tribuunt prseter ea tributa consueta, quae ex Summi Pontifis 
indulgentia, et permissione eis licet reginae Anglia, aut ejus exactoribus sol- 
vere, Hsec assertio hac apertissima ratione confirmatur. Quoniam per lit- 
teras Summi Pontificis satis est compertum, Anglise reginam, et ejus Duces 
bellum gerere injustum contra prajdictum principem, et eos, qui illi favent. 
Cum enim Pontifex dicat Anglos adversus Catholicam religionem pug- 
nare, eosque non minus, ac Turcas oppugnari debere, eisdemque 
gratiis eos oppugnantes prosequatur, quibus contra Turcas pugnantes pro- 
sequitur, quis dubitet, bellum ab Anglis adversus exercitum Oatholieum om- 
nino iniquam geri ? At nemini licet iniquo bello favere, aut illi adesse sub 
poena seternse damnationis. Peccant ergo gravissime Oatholici, qui in castris 
haereticorum contra praedictum principem pugnant in bello aperte iniquo, et 
injusto, et omnes, qui eidem bello favent armis, aut commeatibus, aut quacum- 
que alia ratione, quae per se belli progressum juvent, nec possent rationem inire 
indifferentis obsequii. 

Nec eos quicquam juvat Apostolicas litteras surreptionis notare : stirreptio 
enim intervenire non potest, ubi nuUa narratur petitio eorum, in quorum favo- 
rem expeditur. At Summus Pontifex aperte in illis docet se, et antecessores 
suos sponte exhortatos fuisse ad illud bellum gerendum Ibernos principes, ac 
fideles omnes : et ad eos magis provocandos magnis eos gratiis, ac indulgentiis 
donat. Qui ergo fieri potest, ut surreptitiae sint litterae, quae solam exhorta- : 
tionem magnis gratiis erga assentientes cumulatam continent ? Nec possunt 


Oatholici Anglis faventes rationibus in secunda qusestione adductis se tueri ? 
nuUum enim peccatum mortale committendum est, etiamsi vita, aut res fami- 
liaris amittenda sit. Ea vero, quae bellum injustum per se prpmovent, ac ju- 
vant, exercere, aperte peccatum est mortale. Permissum est etiam Catholicis 
haereticae reginae id genus obsequii praestare, quod Oatholicam religio- 
nem non oppugnat. Nec fuit, nec potest esse Pontificis mens ea obsequia 
circa reginam eis permittere, quae aperte cum fine, et scopo ipsius Pontificis de 
promovenda in Ibernia Catholica fide, ac religione pugnant. Hanc autem ejus esse 
mentem, et scopum litterae ipsae apertissimae declarant. Ex quibus omnibus satis 
manifestum relinquitur, illustrissimum principem Hugonem 0'Nellum, et 
alios Catholicos Ibernias bellum gerentes adversus reginam Haereticam ortho- 
doxam fidem oppugnantem nuUo modo rebelles esse, neque debitam obedien- 
tiam negare, aut terras reginae injuste usurpare, quin potius illos justissimo 
bello se, terramque suam ab iniqua, et impia tyrannide vindicare, sacramque 
orthodoxam fidem (ut Christianos, ac Catholicos decet) pro viribus tueri, 
atque defendere. Quae omnia, et singula nos infra scripti, ut certissima, et 
verissima judicamus, et approbamus. Datum Salmanticse secundo Februarii 
anno Domini millesimo sxecentesimo tertio. 

Doctores Salmanticenses. 

Fr. Franciscus Zumel Decanus Salmant. Mag. Alphonsus de Ouriel sacrje 
Theologie primarius professor. Fr. Petrus de Herrera Mag. Doctor Fran- 
ciscus Sancius. Fr. Dionysius Juberus. Mag. Andreas de Leon. Fr. Petrus 
de Ledesma. Fr. Martinus de Peraca. 

Doctores Theologi Vallisoletani, 

D. Franciscus Sobrino Decanus. D. Alfonsus Vacca de Santiago. D. 
Johannes Oarcia de Ooromel. Mag. Fr. Johannes Nigron. D. Torre. Fr. 
Josephus de Luxan. Vallisoleti octavo Martii anno millesimo sexcentesimo 
[204.] tertio.l) 

Patres Societates Jesu. 

P. Johannes de Ziguenga. P. Emanuel de Eojas. P. Oaspar de Mena 
Professores Theologiae in Oollegio ejusdem Societatis Salmanticensi. P. 
Petrus Ossorius in eodem Collegio Ecclesiastes. * 

Hsec est Academiaruia censura, qua liqtddo constat, quanta ignora- 
tione^ et caligine erraverint illi Iberni, qui in hoc bello Protestantibus 
opem tulerunt^ et Catholicos oppugnarunt : quamque insanam, et vene- 
nosam doctrinam attulerint nonnuUi doctiores vulgo habiti, qui ssecu- 
lares homines ad reginsa partes sequendas exhortati a fide tuenda averte- 

* See a tolerable translation of this document in the Pacata Hibernia, ii. p. 
430. It was found among the papers oi Owen Mac Egan. No signatures, 
except those of the three Jesuits, are appended to the English version. 


runt. Ex tota etiam historia constat, quam exiguis viribus Cafholici 
bellum suscipientes valuerint, quanto animo, quantaque virtute rem 
gesserint, quam mirandas victorias obtinuerint, ad quantum discriminis 
reginse, regiorumque potentiara deduxerint : quam utrinque fuerit di- 
micatum ad Ibernicae, et Anglicse nobilitatis internecionem, et Catho- 
licos non hostis armis, sed dolis, et maxime suorum defectione, et per- 
fidia, inedia, et universo psene regni excidio coactos, pacis conditiones 
accepisse. Supersunt nunc acta sub Jacobo rege referenda. 



mmm PHiLirpi csulleyani bearri iberki, 


QuANTAS Ibernia calamitates sub HenricOj Edvardo^ et Elizabetba re- 
gibus AnglijB bello, paceque pertulerit, tribus superioribus tomis est 
explicatum. Nunc ad exquisita molimina, tartareaque inventa descri- 
benda, quibus Anglij Jacobi Rege. Ibernise Catliolicosj sacrosanctamque 
Christi Jesu religionem delere conati suut, toto pene terrarum orbe 
inscio; contra, Ibernorum pro Christiano nomine retinendo labores, atque 
conatus referendos stylumj pugillaresque sumamus. Quee sane Catbo- 
licas rehgionis aflHictio^ sicut est varia, vehemens, Phalaris tyrannide 
truculentior, et omnium opinione majorj ita relatu, scituque dignissima. 
Eam prsesente tomo summ^ fide atque brevitate perstringemus, opus in 
libros tres dividentes, quorum primo de quatuor persecutionis punctis 
principalibus agitur ; secundo quintum continetur ; tertio tyrannidis 
aliqua exempla referuntur. 



CAP. I. 

Summa persecutionis relatio, 

SuMMA persecutionis in quinque punctis exequendis consistjit, Primum, 
ut omnes Catholici Iberni tam veteres qu^m novi, tam Ib^rnicse qakm 
Anglic^ factionis qui virtute et militaris artis scientia pollere videban- 


tur, perdantur, vel affecti supplicio summo vel in carcerem conjecti vel 
in exsilium relegati : Secundum, ut cseteri armorum exercitatione, litte- 
rarum palaestr^, Eeligionis Catliolicse ritibus prohibeantur, sacerdotibus 
expulsis. Tertium, ut vectigalibus, fortunisque spoliati ad pauperiem 
redigantur, et muneribus publicis, atque rerum administratione abdicen- 
tur, in eorum locum Anglis atque Scotis suffectis. Quartum, ut lisere- 
ticorum templa frequentare et cseremonias profiteri, || regemque Jacobum [206.] 
esse Ecclesise suorum regnorum caput, et principem jurare cogantnr. 
Quintum, ut in regni conventibus, quod Parlamentum vocant, in sacer- 
dotes, eorumque receptores, atque protectores, quam ssevissimge leges 
introducantur. Quibus viis quinque, Angli Catholicos atque Catholicam 
Eehgionem in Ibernia evertere summopere laborant, callide tamen, 
quoad fieri potest, quasi aliud agant, idque tantiim intendant^ quod 
regis, reipublicseque intersit, non quod Christianse fidei obsit. Unde 
totius insulse ingens perturbatioj et interitus nascitur. Quge omnia 
apertissime constabunt ex his quse dicimus, aliorura calamitateSj aharum 
iniquitates, varia regis, atque proregis edicta, Scecularium et ecclesiasti- 
corum virorum, dicta, facta, mortesque referentes. 


Regis edictum in Catholicam Religionem. 

Pbincipio Jacobus Steeuvardus Scotise rex in Angliam regnatum ac- 
citus quemadmodum demonstravimus, ciim pristinum fcedus cum His- 
panise rege confirmasset, omnibus principibus Cathohcis Cathohcus esse 
et fore videbatur. Ac O^Nellus quidem et Eothericus 0'Donellus, 
aHique magnates Iberni sacras ecclesias concinnare, rehgiosorum cseno- 
bia resedificare, et divinum cultum ad pristinum statum, splendoremque 
restituere, non prsetermittebant. In Ibernia terra coH, rei rusticse opera 
dari, sedificia construi, ii, qui inedi^ pulsi exteras gentes petiverant redire, 
omniumrerum copiaabundare cseperunt,omnespost longum et acerrimum 
bellum ocio, et tranquiUitate gaudentes ingenti Isetitia perfundebantur. 
Tum verb Jacobus post AngHse Scotiseque res compositas in iis ne uUum 
rehgionis vestigium rehnquere conatus, ad Ibernise fidem conterendam, 
et CathoHcos extirpandos omne studium, omnemque cogitationem vertit. 
Primum anno tertio, quam in Ibernid et Angha regnabat, hoc edictum 
promulgari imperat, ejus executionem suis ministris injungens, quod 
ex Anglo sermoiie in Latinum a nobis translatum, ita se habet : 


Pbr Ilegem. Oum fuerit allatum nobis, iiostros in Ibornito regno subditos ab 
obitu dilectse nostrse sorcn-is ElizabetbcB regincE fulso quodam rumore intcr 


eosdem temere divulgato, et dissipato ita deceptos esse, ut existiment nos illius 
opinionis, et ingenii esse, ut eis religionis optionem faceremus, seu daremus 
conscientise libertatem, scilicet libertatem legibus, atque statutis istius regni, 
atque adeo religionis concordiifi, quam nos semper constanter professi sumus, 
contrariam : eoque effectum esse, ut non solum nos negligentiores, et minus 
soliciti judicemur in administratione, tam Ibernicse Ecclesise, quam aliarum 
Ecclesiarum, quarum suprema cura nobis incumbit : sed etiam complures sub- 
ditorum nostrorum in isto regno jam firmiter animo constituant, et conentur, 
in hac superstitiosa contumacia permanere : atque Jesuitse, Seminaristae Sacer- 
dotes, aliique Sacerdotes, et episcopi aliena potestate instituti, qui per diversas 
regni partes in latebris hactenus delituerunt, nunc tandem audacius, et arro- 
gantius emergentes, seque jactantes, ritibus suis utantur ; nos autem, leges 
[207.] nostras, religionemque contemnant :|1 propterea nobis quidem visum est, omni- 
bus dilectis nostris in Ibernia subditis patefacere, et significare, nihil unquam 
in posterum admittere tale, quale (justa indignationis causa) eo rumore, ab 
ejusdemque rumoris auctoribus circumfertur, vel quo possit aliquis spem con- 
cipere, et habere toleratum iri aliam religionem, quam quse verbo Dei est con- 
sona, nostrique regni legibus stabilita. Itaque prsesentium literarum oraculo 
animum nostrum, atque voluntatem omnibus nostris in isto regno subditis ex- 
pandentes, stricte prsecipimus, et imperamus, ut post hac omnes, et singuli suas 
parochiales ecclesias, aut capellas frequentent, et inibi officia divina, verbique 
expositionem omnibus dominicis, aliisque festis diebus auscultent juxtaregu- 
lam, et mentem legum, sanctionumque nostrarum, alioquin in ptenas, et coerci- 
ones, quse dictis statutis continentur, quasque rigore exequendas esse volumus, 

Cum sit etiam nobis exploratum, multos Jesuitas, Seminaristas sacerdotes, 
aliosque sacerdotes, auctoritate aliena inauguratos, per idem regnum huc illuc 
divagantes, non solum id intendere, ut subditos nostros ad superstitiosas suas 
Oseremonias amplectendas seducant, sed etiam maligne machinari, quomodo et ab 
officio eos avertant, studentes tam religionem, quam civilem administrationem 
nostram illis improbare, sibique litium, et causarum conciliationem adjudi- 
cantes tam ante quam post definitivas in nostris curiis latas sententias. Ideo 
declaramus, sancimus, atque promulgamus, voluntatem nostram regiam et 
placitum esse, ut omnes Jesuitee, seminaristse sacerdotes, et alii sacerdotes qui- 
cumque, creati, et initiati auctoritate derivata, seu quomodocumque a Sede 
Eomana, ante diem decimum Decembris proxime sequentis ex isto nostro Hi- 
bernise regno discedant ; nee in posterum ab eodem decimo Decembris die ulli 
Jesuitse, seminaristte sacerdotes, aut alii sacerdotes, auctoritate aliena promoti 
ad sacros ordines, in memoratum nostrum regnum revertantur : alioquin illis 
indignationis, et irse nostrse psense, alieeque psenae, et coercitiones, quse legibus, 
et statutis istius regni possunt, et debent infligi, irrogentur. Insuper eisdem 
stricte inhibemus omnibus, et singulis in isto regno subditis recipere, aut fovere 
quoscumque Jesuitas, seminaristas sacerdotes, et alios sacerdotes, qui post dic- 
tum diem decimum Decembris vel in isto regno permanserint, vel in illud, aut 
in aliquam illius partem denuo rediverint contra imperium praesentis nostri 

Quin etiam si aliqui Jesuitfe, seminaristse sacerdotes, aut alii sacerdotes a 
dicto*die Decembris decimo sponte in isto regno manserint, aut ad illud, vel ad 
aliquam ejus partem remeaverint, aut si aliqui ex dictis nostris subditis eosdem 
sacerdotes, aut Jesuitas, in hujus nostri decreti contemptum, exceperint, aut 
protexerint, expandimus, stabilimus, et jubemus, ut tunc omnes, et singuli 
nostri prfetores, prajfecti, judices, lictores, comistabiles, aliique fidi subditi 
summa diligentia incumbant ad capiendum corpora, vel corpus omnium, et 
singulorum Jesuitarum, seminaristarumque sacerdotum, et aliorum sacerdotum, 
externa potestate insignitorum ; corporaque, vel corpus deprehensorum, eosdem 
deprehensosj et eorum singulos, in tutos, atque duros carceres detrudant, donec 


noster prorex, vel ejus munere fungens, e sententia consiliariorum istius regni, 
quam ipsis prudentia prsescripserit, in illos animadvertat. 

Verum enim vero si aliqui eorundem Jesuitarum, sacerdotum seminaristarum, 
aut quorumlibet sacerdotum, post, vel ante dictum decimum Decembris diem, 
apud proregem, eumve, qui vicariam illius operam praestiterit, gubernatorem, 
aut quemlibet consiliarum summi isthic nostri consilii sese dederint, atque 
adeo voluerunt ecclesiam nostram rite frequentare secundum regulam, et men- 
tem nostrarum legum, ipsis, et ipsorum singulis Jesuitis, seminaristis sacerdo- 
tibus, et aliis sacerdotibus qui sese ita subjecerint, quique fuerint ita assensi, r^Qg -i 
quamdiu in hac unanimitate permanserint,|| liceat in isto regno manere, et 
morari, in illudque reverti, ac omnibus nostrarum legum, et regii patronicii 
beneficiis frui tam libere, et abundanter, quam aliis nostris subditis. Datum 
ex regia nostra Westmonasteriensi, quarto die Julii, anno domini millesimo sex- 
centesimo qninto, tertio vero nostri, regni Britanniae, Galliae, et Hibernise, 
Scotise autem trigesimo nono, Vivat Rex. 

Hsec sunt edicti verba : cui, qubd ait ex Ibernise legibus, sacerdotibus 
atque Catholicis poenas irrogari fides habenda non est. Nunquam enim 
Iberni tales leges tulerunt, vel per alios latis obtemperarnnt. Yermn 
quidem est ab Anglis fuisse conditas, sed ab Ibernis nunquam receptas. 
Unde contentiones, quse tota nostra historia continentur, sunt sectitse. 

Aliquot morte puniuntur. 

Regium edictum Angli properant executioni mandare, tam in sacerdo- 
tes quam in illos, qui sacerdotibus victum suppeditabant bacchantes. 
Johannes Biirkns eques genere nobilis, pietateque et aharum virtutum 
ornamento non obscurus, sacerdotum patronus clarissimus habebatur, 
nec injuria. Britas ejus castellum erat instar Ecclesise, qub et sacer- 
dotes ad Missarum solemnia celebranda, et populi finitimi ad Missarum 
sacra audienda confluebant. Vbi cum quodam die sacerdos sacrum ce- 
lebrant, ab AngHs equitibus castellum repente obsidetur. Obsidionem 
Johannes, donec sacerdos sacrum peragat, sustinet. Ciim verb sacerdos 
sacris vestibus exutis, laicas induisset, ut moris est, inter populum 
quasi ssecularis exiens a Protestantibus cognitus deprehenditur. Jo- 
hannes equum conscendens famiha armata sacerdotem Protestantibus 
ademptum in hbertatem asserit. Ob quod a quinque cohortibus in 
eodem castello, brevi post obsidione vallatur. Contra quarum oppug- 
nationem castellum dies quindecem tutatus cum quinque tantum comi- 
tibus, denique fame premente noctu per medios hostes erumpens, Jo- 
hanne 0'Hollochano amisso cum reliquis quatuor incolumis evasit. 


Paucis post diebus Siurii rupe (Camig na Siuri) quod est Urmonise 
comitis, municipium, a Protestantibus captus"^ in urbem Lomnacham 
mittitur. Ubi ceeci carceris caligine fsetoreque multos dies afflictus, 
ciim Protestantium concionatorum dogmata renuisset audire digitis au- 
res obstruendoj et vocem contra efferendo, baronisque titulum, alia 
praemia, et suam vitam CatholicsB Beligioni posthabuisset, ultimo sup- 
plicio fiiit affectus. 

Duoe fseminffi postulatae, qubd eum occuluerint in ardentes flammas 
vivse conjectse feruntur, altera Siurei rupe^ altera Manajpise. Duse, Lom- 
nachae ignibus urendse traduntur insimulatsBj altera, qubd dixerit regis 
leges iniquas esse, altera^ qubd sacerdotem abscouderit. Ab aliquibus 
memoratur Loch-Dergse Prior postquam Auglorum sectas^ amplecti 
audacter recusavit non mediocri pretio multum rogatus, suspensus et in 
[209.] partes sectus ; et similibus de causis alios periisse proditur. || 


Primum Persecutionis punctum. 0'Nellus, et alii tyrannidem 


Quo tamen terrore cseteri Iberni a religione Catholica profitenda nihil 
amoventur. Quod Angli animadverteus, et rati ob hujus edicti execu- 
tionem non minus cruoris diffundendum fuissej quam ob similem causam 
fuit effusum, Henricoj Edvardo, et Ehzabetha regnantibus, nisi pericu- 
lum tempestive prseventum sit : rationem ineunt hunc obicem sine 
beUo, et vulnere removendi juxta primum principale persecutionis 
punctum_, ut summi viri in Pide, et Catholica religione constanteSj belli 
scientia^ et rerum gestarum fama clari sensim^ et furtim excidantur. 
Itaque O^Nellum, O^Donellum, et alios Ibernicse partis sequaceSj ac eos 
etiam Anglicse factionis fautores, in quibus plus virtutisj et animi 
Christiani residere putabant, dissimulate^ et quasi aliud agentes sta- 
tuunt de medio tollere vel occisos^ vel in carcerem detrusos^ vel rele- 
gatos. Quominus videantur id agere causa labefactandi Religionem 
Cathohcam, artem, qua magnates Catholicos Isesse Majestatis reos agant^ 
machinantur. Christophorum Sanlaurentium Hotse baronem Anglo- 
Ibernum, hominem non modo factionis Anglicse solicitum, sed etiam 
schysmaticum jubent^ ut illos ad rebeUionem invitet, seque faciat de 
conspiratis certiores. Christophorous (ut fama fert) ex Ibernica fac- 

* About the.year 1610. Hibernia Dominicana, p. 565. Analecta Sacra, 
ii. p. 163, 181. 


tione CDonellum, et Mac Guierem, et ex Anglica Dalrae Bavonem sua 
calliditate decepit, ut animi sensum incautius exprimerent, 0'Nelli pru- 
dentissimi senis pectus explorare nou ausus. Qua re cognita Angli 
CNellumj 0'Donellumj et alios capere constituunt. 0'Nellus a qui- 
busdam Anglis amicis edoctus ipse, 0'Donellus et Mac Guier in Gal- 

* The foUowing letter, now published for the first time, throws some light 
on the state of Ireland after the Koyal proclamation of 1605, down to the 
flight of the earls. It was addressed to some Jesuit, perhaps Father Henry 
Fitzsimon : 

''litter^ ex hibernia, ad p. h. 

" Oum videatur queremoniis nostris V*" R™ hactenus fidem non adhibuisse 
indeque eos vel neglexisse vel iis quorum interest non exposuisse : nolui has 
prsesentes sine publica fide consignare ne forte idem de iis contingeret. 

"Noveritergo Ramyam pQgj. publicam inter RegemnostrumetRegemHis- 
panise pacem Neroniana apud nos restituta esse tempora. Primum enim edic- 
tum prodiit 28 SeptembriSj 1 605, ut intra decem dies ex toto regno proriperent 
se sub poena capitis Jesuitae, sacerdotes, seminaristse. Si eos deinde aliqui in 
domum reciperent aut alerent aut alloquerenter, aut non proderent in propriis 
suspenderentur portis. Duo florenorum millia proposita ei qui Jesuitam, mille 
qui alium sacerdotem produceret, aut domos quas frequentarent, indicaret. 
Famuli sacerdotum intercepti tandiu flagris crudeliter sunt csesi, donec quse- 
cumque possent manifestassent. 

"Equitum turmae indagandis grassatoribus et Presbyteris emissse ut ex 
Martiali quam vocant lege, quos deprehenderent e vestigio indicta causa de 
arbore suspenderent. Illi autem circumfusi vias agros, domus obsidere, via- 
tores quos placuit tollere, sese inter se crudelitate superare cseperunt. Difficile 
dictu est quot hac ratione enecti. Oum nihil tale per leges regni fieri expor- 
teret, proceres supplicarimt, ut non ita ex libidine privata, sed ex jure publico 
subditi tractarentur. Sed care illis hoc stetit. Plures enim repente incarce- 
rati, reliqui domum, donec requirantur remissi : omnes acriter reprehensi quod 
uUa jura aut leges Regise praerogativse (quam esse irrefragabilem decuisset) 
opponere sunt ausi. Hanc autem prserogativam esse regis, decretoriam et ab 
omnibus comitiis independentem sententiam quae deinceps pro lege, proque 
ratione habeatur, necesse est. 

" Omnibus in regni provinciis, civitatibus et locis quotquot erant helluones, 
decoctores, sere oppressi hoc tempore Catholicorum bona sibi praedam propo- 
suerunt. Hanc autem ad scelera licentiam variis fraudibus, corruptionibusque 
aucupantur, ut scilicet evadant regii qusestores. Id vero muneris adepti, ges- 
tientes prodeunt, et regis nomen ambitiose reboantes viam vi quocumque 
lubet sibi efficiunt. Nihil fores, claustra, muri praepediunt : iiihil fceminarum 
gemitus, infantiumve ejulatus, flectunt. Recluduntur omnia, et quod pretiosum 
seponitur ; quod vero vile in plateam aut ignem ejicitur. Schyphi mensales 
exportantur pro calicibus : gemmse omnes pro agnis dei diripiuntur. Quidquid 
profanum est, in rem suam facunt sacrum, et quidquid sacrum auferunt, et 
faciimt profanum. 

" Monetae apud nos arbitrarise sunt pro commoditate cujusque qusestoris. Si 
is qui mulctatur non esse se solvendo parem asserat, itur ad domum ipsius : quae- 
exmque sunt in supellectili, in pecoribus, imo in scriptis aestimantur vilissimi, ut 
fisco satis superque fiat. Hinc divites repente depauperantur, nec tamen au- 
dent obmurmurare. Plebei vero ad decem quid arres, quoties absunt a tem- 
plis condemnantur ; sed dum viti contra doctrinam et consuetudinem suam, 
festa multiplicant, nihil in fortunis pauperum non emungunt. 


liam trajiciunt.^ Ubi legatis Anglis eos regi suo restitui petentibus 
Henricus Quartus Galliae rex respondit, regiam dignitatem dedecere, 
alienigenas fuga salutem petentes itinere prohibere. Ita in Galliam 
Belgicam profecti ab Alberto et Elizabetha serenissimis Archiducibus 
humanissime, et honorificentissime sunt excepti. Inde Eomam cum se 
contulissent^ a rege Catholico ad victum non parce adjuvantur O^Nellus 
per singulos menses quingentis nummis aureis^ 0'Donellus totidem, 
Mac Guier, et reliqui, qui sunt illos secuti, pro suis quisque meritis : 
Pontifice maximo quoque opem ferente. 0'Donellus, et Mac Guier 
brevi tempore beneficio fruuntur vitse munere defuncti^ ille Eomse, hic 

Captivi jam tenentur episcopus unus, vicarius generalis unus, religiosi ali- 
quot, plurimi sacerdoteS, ingens numerus ex omni ordine laicorum. In una 
tantum civitate senatores successive quinque, (quia noluerunt nefarium nuncu- 
pare juramentum in adeundo Prsetoratu) alterius item in ipso postremo festo 
Paschatis (quo Oatholice communicarunt) facile triginta in ergastulum sunt 
contrusi, pecuniaria insuper gravi irrogata solutione. Ad horum clamores, 
ut etiam ad reliquorum Oatholicorum obtestationes, nulla est exauditio, imo 
potius cachinnus et exultatio. Sed et illustrissimus comes Tironensis, Mardo- 
cheus Catholicus, varie prius oppressus, nunc autem a prorege citatus Dub- 
liniam advenit : malealiquid praesagire non juvat j haereticorum vero ergaipsum 
malitia, et inveterata fraus, saltem ut ipsi timeamus imperat. 

Oum autem aufugerint mercenarii, partim delitescunt operarii reliqui, etiam 
vestri (quos fatemur enixius quaeri), Patres: Quod mirum est Drogheda, 
frequens emporium, fideique hactenus tenacissimum, ad templa haereticorum, 
pene totum (vix enim duodecim constiterunt) hac ultima quadragesima conces- 
serit ? Sed cum de iis qui apud vos in Belgio studuerunt, praecipuam spem 
concepissemus, ecce muni et ipsi (ut inquiunt egestate compulsi domum re- 
meant, et (horrescit res animus ducere) non longe absunt aliquot a ruina. 

" Ergo caritatem reverentise vestrse antiquam obtestamur, ut h«ec curet pa- 
tefieri Patri et Pastori ' orbis terrarum ; de quo, ante annum tantam nobis 
spem peculiaris in nostram gentem affectus tu ipse peperisti : ut si aliud nolit, 
saltem suis, et aliorum principum Christianorum seris, persecutionis hujus 
atrocitatem mitigare nitatur ; utque non gravetur, tali ratione manifestare, 
se nostrae calamitatis habere sensum : ne sicut distantia, ita etiam ejus soUici- 
tudine videamur avulsi. 

"Maxime vero pro virginibus castitatis voto obstrictis supplicamus ut vestra 
communi cura suffragium aliquod in illis partibus habeant, ne fragilis sexus, 
adminiculis pietatis destitutus naufragium extimescendum patiatur. 

" Quamvis paucorum tantum, qui hoc praesenti tempore una fuimus, suffra- 
gia subscribantur ; omnium tamen in ista et in plura, et majora, quse nec dici 
nec credi valeant, consensum impressus liber adjunctus manifestabit. 

''Dublinnia, Maii, 1607." 


c!„v.o„,.-„c„>„v,+ ) VicARius Generalis unus, 
Subscripserunt.< m ' 


(^Sacekdotes Sex. 

With this detail of relentless persecution before us, it might not, perhaps, be 
deemed so unaccountable, as many -writers have imagined, why the earls should 
have conspired against such tyranny, or have fled from it, though not guilty of 
any conspiracy, except their attachment to the Catholic faith. 

* September, 1607. 


Genuse''^ Hispaniam petens. Dalrus baro, qui niliil adversi timebat, 
donec fuerit in carcerem, et vincula conjectus, summa dij05.cultate effugit, 
magnosque labores pertolit priusquam incolumitatem fuit adeptus partim 
amicorum precibus. Cormakus 0'Nellus cum accersitus Dubhlinnse 
se exhibuisset, in Angliam missns in Londinam arcem custodiendus 
conjicitur. O^Kahanus vocatus in judicium se distulit sistere, veritus id, 
quod erat^ ne eadem cum Cormako poena plecteretur. Quem Angli diu 
capere frustra laborantes in suas artes vertuntur. Erat eques Anglus 
0'Kahani compater quem 0'Kaliaiius gentis suae more spiritualem affi- 
nitatem incredibili observantia, et honore colentis, magni faciebat, valde 
diligebat, et beneficiis ornabat, eidemque plurimum confidebat : et ita 
ad caenam ab eo invitatus non dubitavit, compatris fidei sese conunit- 
tere. Anglus ne nauci quidem oestimans totam Christianam religionem,l| [210.] 
nedum spiritualem cognationem, inquirenti Anglorum manipulo ex com- 
posito 0'Kahanum tradidit. Qui detrusus est in eandem cum Cormako 

CAP. V. 

0'Dochartse motus. 

C^TEEos optimates labefactandi cupidi Protestantes, multos contumeliis, 
opprobriis, et inijuriis afiiciunt. Cathirium 0'Dochartam Inisonse prin- 
cipem, de quo superius mentionem fecimus, vigesimum circiter annum 
agentem, qubd 0'Nelli fugse fuerit conscius, prorex arguit, asperis atque 
contumeliosis verbis exagitans. Georgius Paletus Lnci praefectus Anglus 
eques Auratus conviciis onerat, minans se facturum, ut iile laqueo 
suspendatur. 0'Docharta tunc injuriam dissimulavit, Paletum armatis 
stipatum nudus mihtibus aggredi non ausus. Previ tamen vindictam 
sumpsit. Eo die oppido Luco egressus clientium mauum comparat, 
cum qua sub gaUicinium reversus, vigiles, circitoresque improviso circum- 
ventos trucidat, Paletum, et alios Protestantes occidit, oppidum diripit, 
et incendit : uxorem Pseudoepiscopi civitatis captam pretio commutat, 
Catholicos incolumes ad unum dimittit. Cuilmorem maritimam arcem, 
quinque passuum millia distantem, quam Anglorum prsesidium duode- 
cim tormentorum machinis instructam obtinebat, repentina irruptione 
capit, in e^que praesidio coUocato Eelmium Mac Davetum prseficit; et 
magnus motibus per TJltoniam excitatis bellum statuit ducere usque ad 
adventum O^I^elli, 0'Donelli, 0'SuUevani, rehquorumque exulantium, 
quos a Christianis priucipibus adjutos auxilio redituros sperabat : a 
principio Aprilis anni miUesimi sexcentesimi octavi per menses quinquet 

* In 1608, July 28 — August 12. For the supposed conspiracy, and flight of 
the earls, see Four Masters, and Mr, 0'Donovan's copious notes, pp. 2352- 

t Only from May 3 to July 18, 1608 Four Masters, pp. 2361-2363. 



rein ita gerens^ ut prsedis, et excursionibus multum Protestantibus 
ofFecerit^ ssepe cum illis fuerit velitatus, levesque pugnas commiserit. 
Ad quod bellum suscipiendum movebatur prseter memoratas injurias 
tum quod cum Ibernis Anglicas faetionis non minus crudeliter, quam 
cum cseterisj Angli agebant^ tum tjrannidis magnitudine, cujus vaca- 
tionem nulla res prsetar bellum afferebat. Jam verb Eichardus Vinkel 
Anglus eques Auratus Ibernise castrametator quatuor militum millia 
ducens arcem illam^ cui Pelmius prseerat, obsidet. Pelmius ratus se 
parvo prsesidio munimentum loci natura non satis munitum, diu non 
posse defendere, nec 0'Dochartam opem laturum, quod militum numero 
inferior erat castrametatoris exercitu, ignem injicit arci^ duabusque navi- 
bus onerariis plenis tritici in commeatum missi Luci prsesidio, quas cepe- 
rat. Duo quoque miUia librorum hsereticorum quse Luci Ministropiscopi, 
erantj in exercitus conspectu in ignem consumenda injicit, spretis cen- 
tum argenti libris quibus eos Pseudoepiscopus redimere cupiebatj et ipse 
duobus phasellis cum mihtibus fugit, tormenta partim secum deferenSj 
partim dejiciens in mare. Cujus facti 0'Dochaitam, qui statuit Peknium 
obsidione liberare, pcenituit. Beartam quoque arcem castrametator ob- 
sidio vallat, ubi erat Maria 0'Dochart£e uxor Praestonis vicecomitis filia. 
Arcem Monachus qui illam tenebat, prodit, et ipse simul fidei nuncium 
remittit pactus tamen^ ut prsesidiarii incolumes dimitterentur : quibus 
Anglus fidem su^ religione servavit alios in vincula detrudens, alios 
pretio commutans, et Mariam Vicecomiti fratri^ qui factionis Anglicse 
[211.1 6rat, custodiendam tradens. Inde castrametator ad direptionem,|| atque 
depopulationem agrorum, quos 0'Docharta possidebat vertitur. Quo 
conatu illum 0'Docharta prohibere insistit, mille, quingentosque arma- 
tos ductitans non longe ab hoste stativis collocatis. Plerique castrame- 
tatoris milites Iberni, et Anglo-Iberni Cathohci eranfc, sed ^ sacerdotibus 
Anglicse factionis non bene docti existimabant, sibi licere pro principe 
protestante contra Catholicos pugnare, dum in spirituaKbus non habe- 
rent cum hsereticis commuuionem. Ex horum principibus erat Henricus 
0'Nellus cognomento Junior, qui antea sub 0'Nello in hsereticos fide, 
et acerrime dimicaverat. Ad locum, qui Keannhuir nominatur.* 0'Do- 
charta in illud castrorum cornu, quod Henricus tenebat, cum quingentis 
armatis noctu facit impetum ; vallum subitb transgressus vigiles atque 
custodes interimit : prima tentoria repente circumit, et incendit : stra- 
gem undique edit : mox in Henrici tabernaculum irruit, qub etiam regii 
nulites semisomnes pavidi, et inermes ex aliorum tabernaculorum clade 
pervenerant. Hic atrox pugna committitur. Incipit Henricus suos 
consolari, confirmare, adque se tuendos, et sociorum necem ulciscendam 
hortari, hostis impetum fortissime dimicando sustinere, laborantibus 
subsidimn ferre ; 0'Docharta contra suos crebis exhortationibus ad prse- 
liandum accendere, pavidis addere terrorem, ad Henricum, cujus vocem 
confirmantis audiebat, accedere. Henricus suis loco cedentibus Catho- 

* Kiimaweer, in the north of the parish of Kilmacrennan. 


licis undequaque circumvenientibus fortiter prselians, multisque vulne- 
ribus affectus exanimis sternitur. Superstites in castrorum frontem, 
ubi castrametator erat, fugiunt. Castrametatorem, et exercitum totum 
ingens pavor invadit : nonnulli castris desertis sese fugae mandaut : 
omnesque fugituri videbantur, nisi O^Docharta suorum paucitati timens, 
receptui canere, pedemque referre jussisset. Accepto damno castrame- 
tator perculsus ex plano in preesidia confugit. 0'Docharta pagos, quos 
Henricus possedit, ingressus prsedatur, atque devastat. Per Drumorium 
lacum in insulam lintribus, atque pontonibus vectus arcem expugnat, 
atque diripit. Rursus castrametator viribus refectis, majoribus copiis 
conscriptisj uberioribus Ibemorum auxiliis accitis contra 0'Dochartam 
facit ex.peditionem. Auxiliis prseerant Nellus 0'DoneIlus Asper, et 
Mac Suinnius Tuethius. Quorum viribus 0'Docharta ratus suas esse 
impares in Beatham sjlvam sese cum multis divitiis abdit. Qub erant 
omninb itinera tria, quibus hostes poterant illum aggredi, quse simul 
regii arripiunt exercitu diviso in tres partes inter tres duces castrameta- 
torem, Asperum et Tuethium. 0'Docharta quoque suis copiis louge 
minoribus tripartitis tria simul itinera obsidet. De qtiibus ab utraque 
parte dies circiter triginta missihbus contenditur non multis utrinque 
interemptis. Denique castrametator commeatu deficiente in prsesidia 
redit. Quem 0'Docharta secutus angustiis illis loci relictis per regios 
excursiones facit. Sub hoc tempus Asper in eam suspicionem Anglis 
venit, qubd esset cum 0'Docharta in bellum conspiraturus. Ob quod 
primum in Ibernia custodise mandatus, inde in Angliam transmissus in 
Londinensi arce detinetur.* Aliquot deinde diebus elapsis Anglus quo- 
que prorex, et Clanrichardse comes majoribus copiis conscriptis castra- 
metatori suppetias veniunt. 0'Docharta ratus se esse imparem utrique 
exercitui, siquidem utrohbet erat inferior numero militum, in tutiorem 
locum sese recipere constituit, bellumque tantum ducere, donec super- 
stites Ibernicse juventutis ex Ibernic^ factione, qui ex variis regni an- 
gulis ad illum iter habebant,|| perveniant, justumque exercitum habeat. [212.] 
Cum compositis ordinibus agmen duceret, sub lucis exortum hostis illum 
assequitur : sed missiUbus utrinque aliquandiu pugnato rursus redit, 
nuUo memorabili accepto, vel illato damno. Aliquot post horis occurrit 
hostilium bombardariorum ala CDochartse agmen eminus plumbeis 
glandibus carpens, in quam 0'Docharta ah,eram imperat mitti : cum 
qua ipse quoque animosus juveuis praeter concilium, et senioribus in- 
sciis ex agmine descendens duplici traguM confossus soluS occumbit 
intra duas horas, quam fuit absolutione sacramentali peccatis expiatus : 
cujus infausta nex bello exitum omnium opinione celeriorem attulit. 
Namque cseteri praeter paucos duce destituti in optantium, et invitan- 
tium Anglorum gratiam, ut primum quisque potuit, rediverunt. 

* June 24, 1608. Died in prison in 1626 — Fuur Masters, p. 2365. 



Aliquot, qui fidem deserere noluerunt, animae amissione puniuntur. 

Ex his, qui ilKs reconciliari tam cito noluemnt, fuit Felmius Mac De- 
vitus, qui brevi post, insidiis proditus, multisque vulneribus affectus 
proditur, deprehenditur, et adhibita curatione, cum convaluisset, in 
proregis conspectum producitur. Cui prorex " ubinam^' inquit Pelmi, 
sunt divitisBj quas Luci et aliis in locis, regis subjectis abstulistis. " De 
illis rebus'^ " inquit Pelmius^' quse militibus obtigerunt, nihil habeo 
certi •" ese verb quas 0'Docharta sortitus est, apud me sunt. " Eesti- 
tuas" "inquit prorex/' res suas, regiis subjectis male ablatas.'" 
" Equidem non ignoro " inquit Eelmius " qusecumque cseperit 
0'Docharta, jure belli, sanctseque religionis Cathohcse legibus illi 
deberi. Cum tamen non sint opus O^Dochartse jam in 
cselo profecto, ubi divitias Eeternas sibi comparavit, ea tibi reddam 
sed ea lege, ut mihi incolumitatem concedas, potestatemque facias in 
Hispaniam, Galliam vel Belgium migrandi. " Reatus " inquit prorex, 
omnes tibi dimittam, venia te donaboj honorificentissimisque prsemiis 
afficiam ea conditione^ ut a tuse religionis erroribus aversus, regis legi- 
bus assentiarisj religionem profitearis, et eundem esse ecclesise suse 
principem jurejurando confirmes, ut de more faciunt omnes ejus sub- 
jecti, animi sedati, et a perturbationibus hberi." " Certe/'' prorex " in- 
quit Eelmius " intempestive tantum mihi scelus suadeSj ut postquam 
dominum meum naturalem amisi, fortunarumque omnium jacturam feci, 
Deum etiam mihi infestum reddam, ut et in hoc sseculo vitam miserri- 
mam degam et in altero poenis ceternis crucier. " Homo stohde " " in- 
quit prorex " longe falleris opinione. Ego tibi veram rehgionem in 
cselum ducentem suadeo : utilior et indulgentior dominus rex erit^ si 
legibus ejus obtemperas, quam fuit adolecentulus tuus temerarius, qui 
est scelere suo perditus^ majoraque dona dabit, quam unquam possedisti. 
" Execror inquit Eelmius" omnem hominum gratiam, omnia prsemia, 
omnia bona mundi_, quse me avertant a fide mea Cathohcaj ApostoHca. 
Eomana,, quam in sacro baptismatis fonte sum professus, quam semper 
inviolatam conservavi^ quam in hac insula a Divo Patritio Dei servo, et 
[213.]homine sanctissimo divinitus satam^,!! multisque miraculis confinnatam 
omnes mei majores syncere pureque solverunt. Age ! adhibe tortores, 
in hoc corpus quam crudehssimis cruciatibus ssevi ! Ego illud pro Christi 
Jesu nomine, fideque tuendis, proque meis piaculis abluendis ofiero. 
Tibi verb summas Deus grates ago, qubd illa mihi dies illuxeritj in qua 
pro te sanguinem effundere possim, qui tuo sacratissimo mortalium 
sordes eluisti Ob hgec dicta, prorex ira percitus jubet rogum con- 


struerej patibulum erigere, milites adesse supplicio cernendo. Felmius 
cum intrepidus animo et vultu liilaris ad summum gradum scalarum 
quibus in furcam ascendebatur, jussus pervenisset^ Catholicos omnes 
qui aderant, etiam atque etiam vehementer rogat, ut pro ipso preces ad 
Deum offundant. Mox imposito laqueo collo, e scala devolutus a tor- 
tore^ paulisper pendet : nondum bene strangulatus scisso fune in terram 
dimittiturj ubi pedibus sese accepit : illumque carnifex prosternere 
frustra conatur, donec alii tres illi veniant anxilio, quod magnse fuit 
astantibus admirationi (erat enim viribus validus, sicut et elegans ata- 
tura facieque ptdcher) illico ejus pudenda evulsa tortor in ignem dejicit; 
postque cseso ventre ilia. Nihilominus martyr eundem Iseti vultus, 
vocis quse habitum nunquam mutavit, Cathohcos semper rogitans, ut 
ipsnm orationibus juvarent : circumstantibus cum hoc magnam com- 
movit admirationem, tum terrse motus ortus dum martyr afficiebatur 
supplicio ingentem terrorem incussit. Cum carnifex pectus cultro 
secaret, extremam vocem emisit Catholicorum orationes implorans tor- 
toremque petens ut celerius munus impleret. Tandem corde a tortore 
evulso, in flaramamque projecto Creatori spiritum reddidit LefBrise 27'^ 
die Septembris, A.D. 1608. Sub idem tempns Johannes 0'Kahani 
filius, qui huic bello interfuit similem mortem cogitur subire Dungan- 
ninae, dum regis principatum in ecclesia jurejnxando confirmare non 
vult. Ibidem Donato Mac Criedio, O^Kahani capellano hsereticus 
vitam et ecclesiastica beneficia ut Catholicam ecclesiam desereret, pol- 
licetur. Quam conditionem cum Donatus incunctanter contempsisset, 
patibnlo suspensus in membra dividitur. Per eosdem dies alii multis 
in locis eadem de cansa morte plectuntur. Eaymundus 0'Mellarcus 
prsefectus provinciaHs ordinis Seraphici in Ibemia, qui iisdem motibus 
interfuit, diu diligentissime ab Anglis, centurione et optione circum- 
venitur. Hunc stricto pugione confossum prosternit ; illi facit optio- 
nem utrum malit ferro cum ipso congredi^ an ipsum liberum dimittere ? 
Centurio consultius esse judicat, periculum evitare, quam illum aggredi, 
qui unum se duobus parem esse credidit. Eaymundus hoc et aliis 
pericuhs dechnatis in Hispaniam secessit ; ubi hsec ab eo magna parte 
Hispanice scripta vidi.* 

* The Four Masters state, in general, " that at this time many of the 
chieftains of the province, too numerous to be particularized, were put to 
death."_p. 2363. 


Iberni in externa bella missi. 

0'DocHARTiE motibas pacatis Ibernam juventutem, quse ad litramque 
partem confluxerat,- Angli suis dogmatibus obstaturam rati, copias ex 
electissimis totius regni juvenibus conscriptas Suetise regi hseretico con- 
tra Polonise regem Catholicum auxilio mittunt, nunquam redituras 
[214.] augurati. Iberni apud Suecum quandiu a marina jactatione reficiebantur,|| 
coramorati, ad Polonium transierunt,'^ pro fide, non in eam, signa coUa- 
turi. Hsec ad primi puncti executionem spectarunt. 


Secunduni Punctum persecutionis. 

QuoAD secundum punctum iis Ibernis, qui domi manseruntj armorum 
usu interdicitur, ne forsan armis assuefacti libentius aliquando rebeUent. 
Itaque nobilibus equitibus tantum gladio pugioneque accinctis licet 

Ut autera Catholica religio funditus extirpetur, qui est Anglis om- 
nium consihorum finis et scopus, cavetur ne Iberni exteras gentes 
petant incumbendi litteris gratia, et ut omnes, qui jam fuerunt peregre 
profecti, in Iberniam vel Angliam revocentur. Cum enim in Ibernia 
Catholicorum gymnasia sint eversa, Catholicique preeceptores do- 
cendi munere abdicati, nihil reliquum esse videbatur, ut CathoHca 
fides prorsus deleretur, si Ibemi prohibereritur, in exteras regiones 
proficisci causa discendi sacras doctrinas. Utroque etiam studio litterario, 
et miUtari, impius JuHanus imperator Christianis interdicisse traditur. 
H^c de re proregis diploma extat, quod nos ita Latinitate donavimus. 

Per Dommum Proregem, et Consilium. 

Abthukds Ohichestbk — Serenissima Majestas regis domini nostri 
(cujus diligens studium in utilitate suorum subditorum procuranda semper 
vigilat) reputans praecipuum subjeotorum officium, et obsequium in eo consis- 

* An Irish regiment under Sir Williara Stanley, sent hj the English to 
assist the Dutch rebels in 1588, also went over with their commander to the 
Catholic party.— " Government of Perrott," p. 1 12. 


tere, ut et dominium suura ejusque principatum, et patriam propriam charam- 
que tueantur, et sua regia providentia, prudentiaque prsevidens ruinam uni- 
versi hujus regni republicBe imminentem, his maxime temporibus, quibus di- 
versi alienigenae, et indigenffi perfidi (maxime ingrati regni pacem tranquillita- 
temque perturbare conantur, ad haec ausa moti lue, atque infectione, recepta 
a sacerdotibus, atque seminaristis hoc regnum frequentantibus, et eo titulo, 
quod fidem, doctrinamque doceant, hominum animos ab observantia regi su- 
premoque domino debita, avertentibus,) postlongam deliberationem, utrumque, 
quoad fieri potest, antevertere statuit, situm periculum saluti animarum, tum 
excidium reipublicae impendens, si his sacerdotibus (seditiosis nervis paps, 
hostis regise majestatis, et ditionis ejus) subditorum conscientias afficere moles 
tia, fidelitatemque tentare, amovendo eos a fide, et vero Dei cultu, ut supersti- 
tiosi, et idolatrse fiant. Cui quidem malo eo citius oportet curationem admo- 
vere, quod regii subditi nimis licentiose regiones exteras petant, neque, cum 
discedunt, eundi facultatem, aut consilium exorantes, neque, cum revertuntur, 
reddentes rationem ubinam fuerint, imo potius contra, moniti a parentibus 
suis, religionis in causa non satis sequis, interdum elegant sibi seminaria, eccle- 
siae Romanae auctoritate condita, non aliam ob causam nisi ut ibi educantur in 
ea fide, et religione, quse regise majestati obtemperandum non esse suadet, rem 
plane contrariam Christianse administrationi cujusvis regni legibus bene con- 
stituti, et ex quo occasiones omnes inducturae in juventutis animos quamlibet 
religionem adversam illi, quae publice observatur, omni conatu debent extirpati, 
quamvis in aliquibus casibus cum iis, qui secus facerent, clementer fuerit ac- 
tum : idcirco regia majestas compluribus literis sua regia manu subsignatis, 
jussit nos proregem, et consilium, ut edicto publico regiam suam volimtatem 
hac in re patefaceremus. Juxtaquod:|| _ ^ _ [215.] 

Nos regiae majestatis nomine, et speciali, ac expresso jussu interdicimus om- 
nibus, et singulis regis subjectis, in hoc regno natis, cujuscunque conditionis, 
et status sint, praeter mercatores^ et nautas, eorumque institores, et discipulos, 
ne unquam in posterum, nisi potestate facta prius a prorege, vel ab alio prin- 
cipali praefecto regni hujus, ab hoc Hiberniae regno in alia regna, terras, vel 
ditiones cujuscunque externi regis, principis, reipublicae, vel dominationis 
proficiscantur. Alioquin incurrant paenam regiae indignationis, et alias, quae 
legibus, et statutis hujus regni similibus transgrassoribus aequissime possunt 

Prsetera regiae majestatis nomine, et imperio monemus, atque divulgamus, 
eum esse regis manifestum animum, ut nullus Hiberniae regni vir illustris, aut 
nobilis, deinceps mittat, aut curet mittendos esse suos filios, consanguineos, vel 
amicos in aliquod regnum, ditionem, dominationem externi regis, principis, 
reipublicae, vel moderatoris, praetextu visendi terras, literis operam navandi, 
vel in bello stipendium faciendi, sine potestate clare facta a prorege, vel ab alio 
ex principalibus praefectis hujus regni : atque nunc etiam injungimus, et prae- 
cipimus omnibus prsefectis, et aliis officialibus, et ministris ordinariis portuum, 
locorumque maritimorum in hoc regno, ut detineant, et capiant omnes, et sin- 
gulos, qui ad portus dictos, locaque maritima pervenerint animo migrandi ex 
hoc regno contra mentem hujus constitutionis, eosdemque conjectos in carce- 
rem custodiant, donec dent idoneos vades sistendi se ante proregem, et consi- 
hum, ut transgressionis suae in hac re rationem reddant. 

Insuper regia majestas vigore regise suae praerogativae injungit, et imperat 
omnibus, atque singulis nobilibus, atque mercatoribus hujus regni, ut revocent, 
et reverti faciant in hoc regnum, aut in Angliam, omnes suos filios, et consan- 
guineos, qui erudiuntur, et literis incumbunt in quocunque regno, terrave 
subdita cuicunque regi, principi, reipublicae, dominationique alienis, ita ut dicti 
filii, consanguineique omnes, et eorum singuli intra annum unum ab hujus 
decreti sanctione redeant in hoc, aut in Anglise regnum. Quod si aliquis 
eorum remeare noluerit ante hoc constitutum tempus, in eo casu parentes, et 


consanguinei nihil ei ad victum suppeditandum directe, vel indirecte mittant 
sub paena indignationis regiae majestatis, aliorumque suppliciorum, quibus jus- 
tissime possunt affligi contemptores regiae constitutionis, et prserogativae. 
Datum Dublinnii in arce regia decimo die Julii anno domini millesimo sexcen- 
tesimo decimo. Deus Servet Regem. 


Prodigia quse in Ibernia visa sunt, referuntur. 

Ad tertii puncti enarrationem priusquam accedamus, hic referenda sunt 
ostenta^ quse in Ibernia visa vel incseptam persecutionem vel aliam 
cladem portendunt. Anno a virgineo partu 1610, mense Julio, in 
Killdarise comitatu super tres ecclesias ad impia protestantium sacrificia 
celebranda decretas pluit sanguine. Postero anno mense Aprili, Muiu- 
nodse sanguinei imbres in templum magna intuentium admiratione 
ceciderunt. Anno 1613 in Urmonias comitatu sanguis ab sethere di- 
mittitur, In portu nomine GKnuila millibus passuum sex ab oppido 
Ochella, cruenta pluvia manavit. Ahqua loca Connactse cruore a 
cselis fluente rigantur : CasiKse^ sestate media sole desuper undique co- 
quente super Divi Patritii sedem nivescit. Eadem sestate ad vallem 
[216.] Brethnacam|| (SKebh Breathnach) in aere magna turba ruit simiKs homi- 
nibus, quse instructa acie procedens cum duobus miKtaribus signis 
punicei coloris ducem vestibus et armis candidus indutum sequens, in 
densissimaque nemora sese abdens evanuit. Sub idem tempus in 
eadem Urmonia non procul a Keaharlacha pago (Keaharlach) duo 
immania plantasmata magnitudine et proceritate celsas turres sequantia, 
caetero corporis humani statura et facie^ trium mensium spacio frequen- 
ter visa sunt in planum descendere, suum quodque exercitum quingen- 
torum circiter armatorum nostrse pene magnitudinis, ducentia, magnoque 
clamore et armorum strepitu prselia committentia. Ipsum quoque pa- 
gum Keaharlacham ab his incensum fuisse accoKs creditur. Homines 
hseretici, et in fide nutantes per aerem et in tenebrosas specus a maKs 
spiritibus rapiunfur : et subita morte passim sternuntur. 

CAP. X. 
Tertium punctum persecutionis. 

NuNC quoad tertium punctum ; consiKum Anglorum ratum non aKter in 
Ibernia CathoKcam religionem deletam iri^ quam ejusdem veneratoribus 


atque defensoribus rejectis et labefactatis^ et impugnatoribus accitis, in 
Catholicorum sedibus haereticos statuit collocare. Itaque ingentia tum 
Anglorum, tum Scotorum examina ductura colonias Iberniam iuundant, 
quibus agri et municipia Catholicis abjudicata, adjudicantur. Posses- 
siones atque ditiones 0'Kelli, CDonelli, 0'Sullevani Bearri, 0'Euarki, 
0'Conchuris, O^Morrse, Mac Mahuni, Mac Guieris, Mac Williami, 
comitis Desmonise et aliorum, qui pro fide tuenda superioribus bellis^ se 
fortissimos atque constantissimos gesserant, inter hsereticos distribuun- 
tur. Quomodo cum Ibernicse et Catholicse factionis principibus fuisse 
actum, ego quidem non miror, cum etiam Iberni factionis Anglicse nul- 
lam clementiam in Protestantibus comperiant. Namque hi quoque 
tabulas, vel publica testimonia, quibus fidem faciant vectigalium, et 
suarum rerum dominium ad se pertinere, jubentur exhibere. Quibus 
tabulae desunt, his nec sevi longissimi preescriptio^ nec possessio liomi- 
num memoria, et ipsorum etiam Anglorum dominatione in Ibernia 
antiquior nec chronicorum authoritas prodest. Quibus tabulse jure, 
legitimeque.perfectse extant, eas trecentis fraudibus, mille modis irritas 
facere Protestantes machinantur : et eo colore^ quod tabulse sint infirmse, 
Catholicos hsereditatibus spoliant, vel ad eas pretio redimendas cogunt 
factis aliis instrumentis infirmissimis, et invalidissimis, aut ex uberrimis 
agris amsenissimis villis^ letissimis nemoribns, flumiuibus jucundissimis, 
ditissimis metallorum venis in inania regionis deserta et ingente solitu- 
dine vasta relegant, vel toto regno depellunt. Constat etiam, nonnuUos 
protestantium in eam sententiam esse locutos, ut Iberuos omnes veteres, 
et novos toto regno ejiciant. Quod proculdubio fecissent, nisi timuis- 
sent se id non fuisse prsestituros, cum quod valent molestise^ injurise 
damni, excidiis illis inferre minime prsetermittant. Quibus potissimum 
nervis superiores Anglise reges ad Ibernicorum genus, efc factionem 
extirpandum sunt usi, eosdem tTacobus in universorum CathoKcorum 
utriusque generis, et factionis perniciem usurpat. Superius fuse satis 
explicuimus illam legem. de jure municipali, vel civitatis ab Anglis 
regibus introductam|j qua veteres Iberni suas leges antiquare nolentes, [217.] 
et novi veterum leges, moremque recipientes, munerum incapaces 
reddebantur perinde ac si hospites, et alienigense essent : et ii tantuni, 
qui Anglorum legibus sese subjiciebant, sive novi sive veteres cives 
efiiciebantur. IsTunc vero Jacobus sustulit legem hanc, eandem civita- 
tis, immunitatis, libertatis, legum, jurisque conditionem omnibus Iber- 
nis utriusque prosapise, et factionis concedens, eo consilio, ut improbos, 
atque sceleratissimos seligeret, et remuneret ; bonos vero, longe claris- 
simos, et honestissimos viros ejiceretj afBigeret, perderet. Etenim con- 
stitutum est, qui non juret Jacobum esse fidei, et ecclesise in ipsius reg- 
nis principem, et caput, ne rempubhcam capessat, non exerceat civiHa 
muuera : et ut ad idem jusjurandum omnes notioris nominis Iberniam 
habitantes adigantur. Quse una constitutioj quantum universae reipub- 
licse calamitatem attulerit, nuUius est tantum ingenii flumen, nuUius 
tanta dicendi scribendive vis, tantaque copia ut possit verbis referre, 


nedmn exornare. Ita Catholici prsetores urbani prsetura sunt abdicati : 
judicibus potestas officio suo fungendi adempta : causarum patroni ; 
procuratoresque muneribus obstinere compelluntur : nulli Catbolici 
magistratus gerere possunt : mercatores etiam novis exactionibus pecu- 
niariis premuutur. Agricolarum, plebeorum onmium substantise tri- 
butis injustis exhauriuntur : nec ullus est cui onera insueta et creber- 
rima non imponantur. Sic Ibemi nunc magis quam unquam a civium 
munere segregantur, et malis cumulantur dumpropterfidem Catholicam 
honoribus, dignitatibus, rerum administratione, bonorum possessione, 
honorificentissimo quoque gradu dejiciuntur : et in eorum locum hsere- 
tici Angli, et Scoti, quique sunt Iberni ganeones^ exleges, flagitiosi, 
obscura, et sordidissima coUuvies recipiuntur. Cujus calamitatis id satis 
est exemplo, quod in una urbe Corcacha per annum unum^ decem prsetores 
urbani houore sint abdicati, quia hoc regii principatus ecclesiasti jusju- 
randum prsestare noluerunt. Ita urbium, rerumque publicarum guber- 
nacula piis Christianis^ atque prudentibus viris adempta rehnquuntur 
haereticis improbis et flagitiosis, qui in imbeciUis fortunas|,impetum fa- 
ciantj qui faucibus hiantibus bonorum civium opes devorent, qui Catho- 
licorum bona privatis rapinisj et pubhcis vectigalibus pessundent, qui 
bonis omnibus pestem, atque perniciem universseque reipubhcse interi- 
tum inferant j quam aptissime huic rerum administrationi convenit illud 
doctissimi Boetii metrum : 

Premit insontes 
Debita sceleri noxia poena 
At perversi resident celso 
Mores solio, sanctaque calcant 
Injusta viee coUa nocentes, 
Latet obscuris condita virtus 
Olara tenebris, justusque tulit 
Crimen iniqui, 
Nil perjuria, nil nocet ipsis 
Fraus mendacii compta colore. 

Hoc Eeipublicae excidium Cathohci miserati tot mahs, tantoque 
regni totius incendio remedium aliqua parte adhibere conantur, et quia 
more majorum penes ipsas civitates est potestas ehgendi magistratus, 
interdum urbanos prsetores, aliosque magistratus creant equites Ibernos, 
qui^ urbibus et majoribus oppidis posthabitis, in castellis suis, et arci- 
„ bus ex hsereticorum vicinitate sejuncti vivunt: a quibus administraudi 
L '^•-1 potestate rursus delegata|) Catholici urbium incolae civitates regunt, ita 
Keipublicse mahs medentes, et nefarium jusjurandum simul evitantes. 
Nonnunquam etiam sibi magistratus ehgunt regios consUiarios hsereti- 
eos in curia commorantes, a quibus absentibus jurisdictione similiter 
demandata CathoHci officio funguntur. Quandoque haereticos homun- 
culos genere, et moribus obscuros, et abjectos, iuertes, ingenio rudes. 


imperando, rerumque administrationi ineptos, quique nilul, nisi Catho- 
licorum civium consilio, et monitisj audeant jubere, prseficiunt Reipub- 
licse, ne callidi, et astuti haeretici publici boni gubernaculo potiti omnia 
su^ libidine subvertant. Quse cum didicisset Jacobus, statuit animo 
civitates omnes immunitatibus exuere, illis jus creandi magistratus adi- 
mere, id intendens, ut vel Catholicos ad unum perdatj vel ad sectam suam 
Calvinianam convertat.* 


Regis Angliae epistola ad Iberniae proregem, consilium et urbes. 

QuiBus de rebus extat ejus epistola nobis in Latinum sermonem 
versa : — 


Jacobus Rex ad Ibernise Proregem, consilium et urbes. 

Fidissimi, et clarissimi minime vos latet, quam perfide egerint aliquot ex 
prsecipuis urbibus, et oppidis istius nostri regni Iberniae sub obitum nostrse 
sororis dilectissimae Elizabethae foelicis recordationis, primum inficiando, 
deinde nimium sero confitendo jus nostrse successionis in dominationem horum 
Angliae, et Ibernise regnorum. Qua de causa pax, et concordia istius Reipub- 
licae aliquandiu perturbata fluctuabat, dum complures nostrorum subdito- 
rum, vel actionem nobis debitam in coronam ignorantes, vel male in nos ani- 
mati de obedientia nostrse regise personae debita dissenserunt. Quo periculoso 
inobedientise exemplo non contenti, eadem audacia sibi assumpserunt jus legum 
condendarum gerendarumque magistratuum, non solum prohibendo publieum 
cultum verse religionis, et officii divini sancitum auctoritate parliamenti istius 
regni ; sed etiam tuendo, et extoUendo Romanse Synagogse superstitiones 
eodem etiam parlamento damnatas. Qua quidem in re eo contumacise, et im- 
moderationis processum est, ut noster istic prorex, et imperator fuerit coactus 
cum exercitu nostro facere expeditionem, ut horum temeraria ausa reprimeret, 
eosdemque restitueret ad obedientiam nostro imperio debitam. JSTihilominus 
nostra clementia, indulgentiaque hucusque tanta in eos fuit, ut non modo dig- 
nati fuerimus fictas eorum excusationes ratas habere, contemptus condonare, 
executionemque diguissimorum suppliciorum severitate nostrarum legum con- 
stitutorum illis remittere ; sed adhuc nostrse erga eos cequanimitatis uberio- 
rem significationem prsebere, multis urbibus, et oppidis diplomata, privilegia- 
que cdroborando cum cumulo multarum immunitatum, et exemptionum, ut 
iidem ipsi optabant, quoties id nos supplicibus libellis rogarunt. Namque per- 
suasum habuimus tantis nostris beneficiis eos obstringendos fuisse, ut deinceps 
observando nostras leges, et administrationem, conarentur ostendere se dignos 
receptis donis, ut memoria indignationis nostrse in eos justissimse obliteraretur. 
Verumenimverd experientia nobis compertum est, suavi illa mitique elementia. 
nostra, qua illis hactenus indulsimus, id effectum esse, ut regiam nostram 
auctoritatem spreverint, plerisque urbium, et oppidorum istic prsetoribus ob- 

* For Mooney's version of some facts, in this chapter, see Appendix. 


stinate renuentibus (sicut a te, consilioque nostro istius regni accepimus) 
jurare juramentum nostri principatus in re spirituali, et temporali : ad quod, 
ubi aliquod munus obeunt, suis statutis obligantur : quibus statutis obtempe- 
rare nolentes cujuscumque muneris, et officii redduntur incapaces. Unde 
efficitur, ut multse ex praecipuis civitatibus nostris, quarum pax et tranquillitas 
est nobis maximse curse, sint destitutse magistratibus, qui populum nostrum 
gerant, et regant, ita ut multa delicta, et flagitia incredibili audacia passim 
admittantur sine supplicii metu, et existimatione nostrae administrationis 
diminuta : quae orania recens seditio Manapiae probat : et in magistratibus 
creandis (cum creati magistratu abdicantur, quod nolunt jurare dictum jura- 
mentum dominii nostri tum in spirituali, tum in temporali, quod tamen in 
similibus casibus jurare debebant) pervenit ad nos, eos uti artibus, et dolis, ut 
aliter, quam constitutum est, eligant magistratus. Quoniam interdum magis- 
tratui praeficiunt aliquem virum ex regni nobilibus, interdum aliquem audito- 
rem, vel consiliarium nostri consilii istic, qui civis non sit. Denique si post 
varias hujusmodi moras, atque machinationes civem eligere compellantur, 
operam semper dant, ut is sit obscurus, humilis et impar oneri susceptoe digni- 
tatis, et provinciae sustinendo. Vel magistratus singulis annis non mutantes, 
ut more mutare tenentur, unum, duosve publicis muneribus habent prsefectos, 
quos ai'bitrantur idoneos ad satisfaciendum jussis legum, atque statutorum. 
Quas vanas nugas, atque moras, cum eorundem antiquis statutis clarissime 
repugnent, non, nisi pro manifesto nostro contemptu, et despectione regiae 
nostree auctoritatis accipimus. Oujus rei medicinam, curationemque quia 
magis nolumus differre, scitote, quoties imposterum intellexerimus, aliquas 
urbes, aliquave oppida ex istis nostris destitui magistratibus, quos ad rectam 
populi nostri administrationem diplomata jubent creare, vel creationem eorum 
studuerint differre dictis electionibus dolosis ; nobis deliberatum esse, delere, 
nuUaque dicere cuncta privilegia concessa urbibus, et oppidis hoc crimen in- 
currentibus, illisque ex arbitrio nostro constituere magistratus, et quia cle- 
mentia nostra incitati diximus illos homines admonendos de sua inobedientia, 
et de concordi^, quam abhinc ex illis speramus, vos jubemus, ut quam ce- 
lerrime vocetis ad vos aliquem, aliquosve ex nobilioribus civibus, nobiliorum, 
atque obstinatiorum urbium, et oppidorum, illisque indicetis, quam aegre tule- 
rimus eorum ingratitudinem, et despectionem : et quaemadmodum statuerimus 
cum eis agendum esse, ut nuUo prsetextu ignorantiae animi nostri in re, ex 
qua nostrse dignitatis existimatio maxime pendet, possint suos contemptus, 
transgressionesque defendere, ne unquam valeant audere contra tam manifes- 
tam monitionem, et declarationem voluntatis nostrse, quoad hanc rem. Ad 
quod hae nostrae litteras vobis suffecerint. Datum' sub sigillo nostro ex 
Hampton Court ultimo die Septembris, decimo anno nostri principatus in 
Anglia, Gallia, et Ibernia, in Scotia vero quadragesimo sexto. 

IV. Punctum persecutionis. 

H^ calamitates, et afflictiones ad tertium punctum pertinent, quas 
Catholici fortiter ferentes Christi fidem Catholicamque religionem mini- 
me deseruerunt. Ob id Angli juxta quartum punctum, ut eos a veri- 


tatis tramite avertant, nrgent ad regii principatus JTisjurandum omnes adi- 
gentes. Ad quod sessiones et conventus, quse superius late explicui- 
mus, cogunt. Sessiones quae generales dicuntur in singulis urbibus 
nobUioribus, et populosioribus- bis; quse trimestres nuncupantur, in 
singulis tribubus, qui vulgb comitatus vocantur quater quotannis ha- 
bentur. In hos conventus, omnes, qui, vel agrorum paucissima jugeraH [220.] 
possident, vel aliquo in republic^ munere funguntur, evocantur. Qui 
metu juramenti territi, vel occupationibus impediti statutis temporibus 
ad comitia non conveniunt, bonoruin publicationej capitis diminutione, 
vel alia pcena crudelissima, ssepissime morte plectuntur. Qui confluunt 
illis, dura tempus sessionibus fixum, et decretum permittit, hoc regii 
principatus in ecclesia suorum regnorum impium jusjurandum defertur. 
Catholici quidem malunt mortem subire, quam tantum sceleris admit- 
tere. Quamobrem nobilissimi, clarissimique viri municipiis suis, et 
vectigalibus abdicantur : magistratus officiis civilibus, et publicis remo- 
ventur, in eorum locum alienigenis Anglisj atque Scotis hsereticis contra 
regni privilegia, et consuetudinem suffectis. De religiosissimis, et 
maxime piis hominibus, quam inhumanissime decernitur, Haud ca- 
piunt publica patibula condemnatos ad mortem. Alii in obviis arbori- 
bus suspenduntur ; alii ex hortorum pomis laqueo strangulantur, Iberni 
propter fidem summo supplicio afficiuntur : Angli ob homicidia, furta, 
rapinas, violatas virgines, ahenos toros contaminatos ssepe minime pu- 
niuntur. Ne vero Catholici causa rehgionis puniri animse amissione 
videantur, hi furti, illi Isesse majestatis, alii alio crimine insimulantur, 
et uno teste quocumque, eliam corrupto, vel inimico damnantur. Beo 
testes in suam defensionem producere interdicitur : tempus ad purgan- 
dum crimen negatur. Neque fiHus causam patris, quem scit innocentem 
summi sceleris argui, orare, nec alium illi patronum adhibere, impune 
potest. Hic judicium illud duodecim virorum, quod superius latissime 
declaravimus, Catholici subire compelluntur : et ne liberentur, Ibernis 
rejectis Angli, et Scoti judices adhibentur, quorum arbitrio reus sese 
permittere nolens, pro confesso habitus damnatur. Quod si contingat, 
ut judices duodecim, vel pars eorum sint Catholici, ab illisque reus ab- 
solvatur, ipsi gravissimis pcenis afficiuntur. !Neque hac quidem con- 
ventuum frequentia judiciorumque crudelitate Angli contenti, habent 
lictores, apparitores, aut executores, et aUos ministros, quos ipsi vocant 
Mariscales, shiriffes, subshiriffesque pene innumeros, alios equites, alios 
pedites, homines sane nequissimos, atque sceleratissimos ab omni pietate, 
et humanitate longe terrarum dissitos. Hos destinant, ut per oppida, 
pagos, villas, sedes, conclavia, et omnes angulos excurrentes Catholicos 
vitse rationem reddere compellant, in comitia cogant, mulctis puniant, 
falsis instrumentis majestatis laesae reos agant, interdum animse amissione 
coerceant: eorum hsereditates expilent, bona auctionentur, sacra, et 
profana commisceant, Ita Christianissimorum virorum eedes ingenti 
mBerore, luctu, et squalore mersse torpent, nefarise sceleratissimorum 
officinse, gaudio, Isetitiaque exultant. Ita boni tantge tyrannidis terrore 


prostenmntur ; perditi tanta licentia triumphant. Ita insontes non 
modo securitate, sed etiam ipsa defensione privantur : flagitiosissimus 
quisque ad facinus audendum impunitate, et ad ef&ciendum prsemiis 


Knoxis persecutio longe truculentissima. 

Qu^ retulimus hactemis, calamitosa quidem, funestaque sunt : longe 
[22l.]tamen furiosior, et immanior tyrannis manet. Scotus quidam nomne 
Knox, quem episcopumLuci*in Ibernia|| Jacobus rex inauspicato inau- 
guravitjsuumque supremum episcopum vocat^nactus a rege potestatemes- 
tinguendi in Ibernia orthodoxam fidem, et inducendi in ejus locum 
haeretica dogmata^ nullum lapidem non movit^ ut omnia sacrosanctse 
Catholicse rehgionis vestigia deleret, omnemque memoriam funditus 
obliteraret. Tanti sceleris molitor ex Anglia profectus cum in Iberniam 
appulisset anno post Virgineum partum undecimo supra mUlesimum 
sexcentesimum^ Dubhlinnse consilii sui, legationisque rationem proregi 
de more exponit. Cui prorex^ ''rem,'^ inquit, ''arduamj atque diffici- 
lem, Cnocs reverendissime, suscepisti. Noli existimare Ibernos in sua 
Papistica lege, pari esse cum Scotis tuis aut cum Anglis meis animi 
mobilitate, et inconstantia. Mihi quidem minime videris eos a Papse 
partibusj amicitia, veneratione, et legibus subducturus : quos Angli 
septuaginta^ et amplius annos ab hac opinione frustra avertere conamur. 
Qub magis urgemusj eb tenaciores^ atque firmiores, illi se gerunt. 
Yerum quia jurisdictio tibi auctoritate regia delegata est, fseliciter ofi&cio 
fungere. Quid valeas experiamur. Ego tibi non deero." " Pinem, 
excellentissime prorex/' inquit " Knox/' forsitan laudabis. Ego sciam 
obstinationem eorum egregie excipere, et af&cere dignis praemiis. Effi- 
ciam, ut nequissimi Papistse mei semper meminerint^ unoqueorePapam, 
ejusque superstitiones diris imprecationibus prosequantur. Medicinam 
adhibebo longe acerbiorem iis, quas hactenus experti sunt, quam cum 
videris, cseteras fuisse blandissimas, atque suavissimas non inficiaberis.'' 
Mox truculentia^ quam animo machinabatur, fretus per totum regnum 
edicta in haec verba promulgari fecit Anglo sermone. 

Omnes Papistae religiosi, sacerdotesque illico regno exeunto, vel animse 
amissione puniantur. 

Nemo filium, propinquumve suum in transmarina seminaria navatum litteris 

• Not Derry, but Baphoe, which he governed from 1611 to 1632-3. Pr. 
Mant dexterously avoided any allusion to Knox's atrocity. 


operam deinceps mittito, et suos qmsque intra annum revocato, sin minus fe- 
cerit, bonorum publicatione coercetor. 

NuUus Papistarum in toto regno magistri praeceptorisve munere fungi, 
publiceve legere, vel docere audeto. 

Qui Ecclesiasticum Papistam domum, vel in villam suam receperit, aut quo- 
cunque modo foverit, fisco bona ejus addicuntur. 

Omnes nostris sacrificiis, cseremoniis, atque concionibus, Dominicis diebus 

Templa bello diruta Papistarum sumptibus religionis nostrae cultui resedifi- 

Prseterea Knox ministroarchiepiscopos, et ministropiscopos, qubd in 
regia secta et pravis dogmatibus propagandis hactenus visi fuerunt seg- 
nes, et qub imposterum vigilantiores sint, graviter reprehendit, eisdemque 
pcenas pecuniarias irrogat. Pseudoarchiepiscopi quatuor damnis coerciti, 
conviciisque correpti Dubhlinnam conveniunt, ubi celebrato conciKo 
decreta Anghco sermone in sequentem fere sententiam cavent, et ad ea 
servanda, et exequenda, et pseudoepiscopis suffraganeis injungenda se 
jurisjurandi religione adstringunt. 

, Ecclesiastici regii prsesules Archiepiscopi, et Episcopi in sua quisque disecesi 
residento. Omnes suse jurisdictionis Ecclesias semel saltem in anno per se 
visunto ; regulas, atque sanetiones, quae ad sectarum propagationem, Papista- 
rumque extirpationem conducere videantur, constituentes. 

Nullus in album ministrorum, nisi qui proregi probetur, et ab eodem instru- 
mentum publicum habeat regio signo corroboratum, adscribitor. || [222.] 

PraBSules,atque ministri juramentum regii principatus in eccIesia,parochianis, 
et subjectis suis deferunto. 

Oatalogus eorum, qui juramentum hoc praestare recusaverint, qui nostris 
CEeremoniis, et ecclesiis non interfuerint, qui sacerdotes Papistas protexerint, , 
qui per alios, quam per ministros infantes suos baptizari, mortuosve sepeliri 
fecerint, aliave, quam mihistrorum auctoritate matrimonia contraxerint, ad 
proregem tertio quoque mense mittitor. In singulis diaecesibus graviorum Htte- 
rarum studia, in minoribus oppidis rudimentorum scholse Protestantibus ma- 
gistris habentor. Templa recusantium, id est Catholicorum, expensis conci- 
nantor ; et in illis Biblia in vulgarem sermonem translata esto. Itaque reli- 
gionis Anglicse ritus inducantor.'* 

Post hsec jussa, quam msestum, et luctuosum spectaculum cerneres ! 
Ubi fuerunt preescripta, AngH ea exequi festinant. Lutherani, Calvi- 
niani, Zuingliani, Puritani, omniumque sectarum sequaces^ prseterquam 
nostrae sacrosanctBe Christianse, Catholicse, Apostolicse, Eomange religi- 
onis, gerere ecclesiasticam rempubhcam: ahi sacrorum antistitum 
nomine, et auctoritate abusi archiepiscopatus, et episcopatus adminis- 
trare : alii qui ministri nuncupantur, in inferiores ecclesias missi omnes 
regni totius angulos implere. Bibhas corruptse, mendosseque versionis 
in vulgarem sermonem traductas^ et CathoUcorum expensis emptas in 
omnibus parochialibus ecclesiis collocare : loca inde deprompta, qub 
sua quisque libidine, et ingente furore rapitur, flectere : ad insanam 
hanc expositionem audiendam, et nefaria sacrilegia colenda Catholicos 
utriusque sexiis, et cujuscumque dignitatis compellere. Neque prorex 


quidem negotio defuit, mariscales, lictores, milites, sicarios nequissimos, 
atque truculentissimos, qui Ibernos ministroclericis obedire cogant, per 
oppida, villas, agros, distribuitj in viis, et semitis constituit. Hi Ca- 
tholicos ad regia templa frequentanda, auscultanda dogmata, regiamque 
sectam amplectendam student adstringere; hos fustibuSj illos ferro in 
hsereticorum templa detrudere laborant. Catholici qubd hsec scelera 
nolunt admittere, ad incitas rediguntur, mulctis aifiicti, in carcerem, et 
in vincula conjiciuntur. Tot reorum examinibus capieudis carceres 
miuime sufficiunt : in comitiis, aut sessionibus sistuntur. Duodecim 
virorum judicium subire coguntur. Hi bonis spoHantur : illi in exilium 
mittuntur : alii capite plectuntur. De omnibus quam acerbissime, et 
crudelissime decernitur. Lenissimi, atque misericordissimi Protes- 
tantes sibi videntur, si patres familias, quantumvis pauperes duobus 
argenteis nummis, quos regales nominant, singuhs diebus dominicis, 
rehquisque festis, quibus hsereticis cseremoniis non interfuerint, 
puniant, ditiores vero, et nobiliores pcenis majoribus damnent. 
Imaginibus sacris impii minime parcunt. Sacerdotalia vestimenta, 
cseterasque res ad Missarum Solemnia, divinumque cultum dicatas ra- 
piunt : Catholicorum domus diripientes, aureos, argenteos scyphos, 
aulsea pretiosa eo colore, quod sint sacri calices, patense, sacrarum ec- 
clesiarum ornamenta, et id genus alia in Dei venerationem destinata, 
sibi adjudicant. Sacerdotes ut neci tradant, quam diligentissime dis- 
quirunt. Ibernos jjrseceptores, et doctores ofiicio removent, et fugant. 
Litterarum studiosos exitu ad transmarina collegia, et Catholica gym- 
nasia prohibere summo studio conantur. Eb vesaniae proceditur ut 
authore venerando patre Convgeo, quidam regius consiliarius jactaverit, 
[223.]omnem suam|| supellectilem, quse magnae sestimationis reputatur, esse 
sacraria, calices, patenas, reliquaria, et vasa, quse Cathohci divinarum 
rerum honori devoverant. Eodem referente, Cubathnise erat Virginis 
Matris imago, quam Babington Pseudoepiscopus Anglus inipie cupiens 
comburere, duobus satelHtibus suis, ut eam ad rogum, portarent, impe- 
ravit. Sacrilegi morem hseresiarchse gerentes, vix in sacram imaginem 
scelestissimas manus injecerunt, cum exanimes subito ceciderunt. Per 
ahos seque temerarios in oppidis forum delata structoque rogo imposita 
mansit illaesa, igne toto consumpto. Terebris etiam perfossa, et pice, 
stuppa, nitratoque pulvere in foraminibus posito, et in novum ignem 
conjecta nihil damni fecit. Quare ministropiscopus territus, et morbo 
correptus animam exhalasse, imago vero in pristinum locum divinitus 
restituta, idque evenisse, mense Septembri anno redemptoris millesimo 
sexcentesimo undecimo fertur. Ut idem etiam tradit, hsereticus rehgi- 
onem nostram, ejusque ritus et sacerdotum. ornamenta ludens, e sacr^ 
casuld femoralia sibi fecit : sed inauspicatb, nam vix ea induit, cum 
igne concepto flagrarunt, et sacrilegus in multoium conspectu combu- 
ritur, sociis eum frustra exuentibus veste. 

Heu miserimos, qui tantam miseriam patiuntur ! Heu ignobiles, 
obscuros, objectissimos animo, qui ferunt ! O feelices Ibernicos, seter- 


noque laiidum praeconio dignissimos, qui raaluerunt pro religione Catho- 
lica, pro legibus, pro patria gloriosam, et sanctam mortem oppetere, 
quam in hoc situ, squalore, luctu, dedecore, in hac servitute, in hac ec- 
clesise tyrannide, in hoc Dei, sanctorumque contemptu, in hoc cunctorum 
scelerum salo, et in hac lerna malorum omnium turpissime vivere ! 
O inscios, stohdos, atque perditissimos Anglicse factiouis Ibernos_, qui 
hanc sibi pestem impendentem non prseviderunt, qui populares suos, 
viros summos, atque cJarissimos fidei defensores oppugnando, effece- 
runt, ut huc ruinse, calamitatis, miseriarum, patria, Catholicaque religio 
sit deducta ! Adestote mihi hic Anglo-Iberni sacerdotes Anglicse fac- 
tionis, de omnibus non loquor, sed de vobis paucis, qui rem sinistre 
egistis, quando causaCatholicsereligionisagebatur. Quomodo prsesens, 
tam ingens, et immane scelus purgabitis ? Euistis ne tunc animo unde- 
quaque, et integerrime Catholico ? Sapientis lectoris, esto judicium. 
Ego quidem non sum solitus uUos nota inurere : nec tamen dogma ani- 
marum saluti, et fidei amplificationi perniciosum, et exitiale possum 
habere ratura, sanctum, et Catholicum ; hoc est, ut pro hsereticis, et 
contra Cathohcos arma circumferamus. Ne diutius hic immoremus. 
Nihil hic opus fletibus nostris. Anglica Ibernorum factio factiosissima, 
quse hoc sibi, patrise suee, xehgionique sacrse excidium attulit, hodie 
acerbissime plangit. 

Quemadmodum Iberni sustinuerint hanc persecutionem ? 

H^c de tyrannidis punctis quatuor diximus. Nunc qu^ constantid 
praediti, quibus auxihis adjuti Iberni tantam tyrannidis rabiem ferant, 
ut Cathoiicam fidem in tanta rerum difficultate sine hsereseon contagione 
sanctam, et puram retineant, breviter perstringamus, sacerdotum, et 
saecularium, Cathohcorum, et hsereticorum casus, laboresque referentes. rooA i 
Principio Ibernicae,|| Catholicseque partis sequaces meritorum suorum 
erga patriam, remque pubhcam Christianam conscientia gaudent, qubd 
ipsi diu effecerint, ne huc serumnarum ecclesia Christi fuerit deducta, 
perque se non steterit, quominus armis in libertatem vindicaretur, nunc 
etiam in fidei conservationem omnem operam ponentes : quodque sem- 
per Christi fidem, atque patriam victricem esse voluerint, idque pro 
virili contenderint, unum est illis proesentis doloris levamen, et me§. 
quidem sententia magnum : namque conscientia rectae voluntatis, et 
benefactorum recordatio est maxima consolatio rerum incommodarum. 
Anghca Ibernorum factio, quod ipsa fidei defensores, et Hbertatis as- 


sertores impugnaverit, ignorantiam suam deplorat, seque diris irapreca- 
tionibus execratur, intempestive tamen. 
Pronte, capillata, post est occasio calva. 


De tribus comitibus Ibernis Anglicse factionis. 

Anglic^ factionis aliqui principes Iberni non impnn^ sunt ausi perse- 
cutioni intercedere Eichardus Burkus Clanrichardse, Thomas Buttlerus 
Urmonige, Giraldus Giraldinus Killdarise comites, qui Anglorum, a qui- 
bus originem trahebant principatum superiore bello amplificare nite- 
bantur : quod prsestare minime potuerunt, nisi cum miserrimo patrise 
excidio, ingente Cathohcse religionis clade; haeresis propagatioue, et 
maximo suo damno^ quemadmodum rerum exitus probavit. 

Urmonius senectute languidus, oculis captus, morbo tabescens, nihil, 
nisi de morte cogitans, in hac persecutione ad orthodoxam fidem se- 
cund6 conversus* exactee vitse delictis, prsesentis tyrannidis magnitu- 
dinCj obaeratorum calamitatibus, et universee patrise communi naufragio 
vehementer cruciatus palam protestabatur, a regiis ministris inauditas 
injurias inferri, illasque se non fuisse laturumj si esset iUa setatCj cor- 
porisque valetudine, qua fuit tunc, cum veram Christi religionem, pa- 
triamque suam impetivit a tartareo diabolo deceptus, idque identidem, 
donec animam efflaverit, repetebat, a rege, consilioque ssepe, et asper- 
rime correptus. 

Ejusdem immanis persecutionis truculentia Killdario indigna, hor- 
rida, et execrabilis existimatur. Qui generis splendore, majorum gestis, 
et sua industria clarus inter Ibernos fuisset, nisi a Catholica religione 
degenerando, cuncta fsedasset. Quippe infans ab Anglis educatus, et 

* Dr. Lynch, in his Alithonologia, states that he died (A.D. 1614) a Ca- 
tholic. During life he had been a pliant and clever politician, and no honor 
to his creed. His grand-nephew, the great duke, remembered to have been 
fondled on his knees, and to have gazed with wonder on his long beard, black 
face and sightless eyeballs. The great duke, dying in 1688, had lived 15 years 
contemporary with his grand nephew, Ohristopher Butler, Catholic Archbishop 
of Cashel (born in 1673) who died in 1757 : having lived many years at Garry- 
ricken, with his grand-nephew, John Butler, commonly known as " Sean na 
Caishlean," " Jack of the Oastle," who conformed to the Protestant church, 
and recovered the family titles in 1791. Lord Wandesford, the only surviving 
son of John Butler, was 15 years of age at his father's death : thus three col- 
lateral links in the same noble family connect the present generation, with 
Black Thomas, the playmate and bedfellow of King Edward VI. 


erroribus imbutus verse religionis nectar non libaverat. Nihilominus 
Dubhlinnse proregem adiens ita alloquitur. " Eeor equidem prorex 
excellentissime, optimo cuique id esse a natura, vel a Deo naturse, et 
rerum omnium opifice, et authore insitum, ut afflictorum magna mise- 
ratione moveatur, praesertim cilm insontes immoderatd nocentium 
feritate quatiuntur. Quis enim est ingenio tam ferino, et abhorrente 
ab humanitate, ut non doleat innocuos a pravis, atque perniciosis in- 
gente furore, et Kbidine, praepostera lege opprimij et puniri ? Ac me 
quidem cum hsec miseratio, tum conscientia mea subigit exponere tibi 
regni hujus labores, atque calamitates, cui exitium, et interitus ab his 
militibus qui destinati sunt ad prosequendos, et capiendos sacerdotes 
Papistas, imminet. Namque novi probe tuam pietatem, summamque 
aequitatem in hujus insulse respublica administranda, qua flagitiosorum 
hominum invasiones cohibendas, calamitosis subveniendum|| et omni [225.] 
Eeipublicse consulendum a te esse spero. Itaque milites isti, aliique 
regii ministri cum magnis furum atque ganeonum catervis, quas in 
suam familiaritatem, atque societatem asciscunt^ eo colore qubd sacer- 
dotes insectantur ; agros^ urbes, oppida, domos, conclavia, percurrunt, 
invadunt^ depredantur, diripiunt : innocentes falsis delationibus, atque 
documentis agunt relegant, morti, addicunt : eorum fortunas sub hasta 
vendunt, amcenas villas, Isetos hortos, pretiosam supellectilem sibi 
adjudicant : utque uno verbo sceleris summam comprehendam, sacra 
et profana poUuunt. Dumque incredibili insauia exagitati hgec crudelia 
facinora committunt, susque, deque ferunt, an in crimen inciderint, nec 
ne, hi in quos ita traculenter sseviunt. Et profecto quamvis omnes 
Iberni Papistse sacerdotes essent, tamen nec honestum, nec pulchrum 
videretur in eos tam immane bacchari, prseterquam lex, ratio, exemplum 
majorum, caeterarumque gentium mores prsescribunt. Quare te etiam 
vehementer rogo, ut huic pestilentise obviam eas, totque et tantis 
malis adhibeas curationem. Hoc interest publici boni, cujus ratio 
potissimura habenda est. Hoc interest tua, tuseque famse, et gloriae cui 
reipublicse gubernaculum permittitur j hoc interest reJigionis nostrse. Hoc 
mea interest, qui cum paucissimis aKis Ibernis veneror regiam religio- 
nem. Hoc interest singulorum, qui eandem profitentur, prsecipue 
regis qui religionis hujus, harum dominationmm, nostrumque omnium 
caput, princeps, atque propugaculum est, ne reipublicse oppugnatores, 
ne ssevi, neu irreligiosi, impii, exleges, et habeamur et simus." 

Quse, oratio etsi non ex animo CathoHco proficiscebatur, sequa tamen 
et utiHa suadebat, eoque altius in proregis animum descendit, quod 
eum, vel negligentia et imperitia reipublicse capessendse, vel ssevitiS, 
notare videbatur. Itaque ira, et odio percitus injuriam, quam libera 
comitis oratione sibi illatam credebat, per dolum ulcisci molitur, verbis 
illi gratias agens pro consiHo, sed animo cogitans, quemadmodum mor- 
tem inferret, scyphum vini plenum ilH propinat in grati animi significa- 
tionem, volentique bibere venenum satis vaHdum vino clam miscere 
fertur imperasse. Quod comes nihil adversi timens, propter sitim, 


avide hausit : sed poculo vix epoto pree dolore gemens, vereor, inqtiit, 
ne potus hic vita me exuerit. Mox eqtium conscendens Munnodam 
municipium suum, quod millibus passuum circiter duodecem abest Dub- 
linna, petit : quo cum venisset ad noctem, CathoHco sacerdote accersito 
exactee vitse conscientiam, peccataque sua patefacit, sectas et hsereses, 
quas eo usque fuit secutus, detestatur, Catholicam rehgionem profes- 
sus, et a sacerdote expiatus eadem nocte animam efQat.* 

Clanrichardus Comes ingruente per Iberniam persecutione, se in 
Angliam contulit, persecutionem evitaturus, sed longe prseter votum, et 
opinionem illi contigit. 

Incidit in Scyllam cupiens vitare Carybdim. 

Eum enim Jacobus a fide avertere conatur. Ob quod ille anxius 
vehementissimo morbo oppressus decumbit. Est comiti conjux genere 
Angla nuper ad fidem conversa, postquam illi nupsit, quae mariti casu 
commota Jacobum adiens, ad ejusque pedes se dejiciens, et misere 
flens rogat, ne se orbet marito, qui sane vitam morte commutaturus sit, 
[226.] si gentis suse, majonmiquell religionem venerari prohibeatur, neu 
comiti ClanrichardsB viro clarissimo, uni ex Ibernise principibus, cujus 
multa, et ampla merita in Anglise reges extiterunt, interdicat ea reli- 
gione, quam infimus etiam, et obscurissimus quisque Ibernorum reti- 
net, colit, et profitetur. Cum rex indicasset, se comitissse lachrymas 
miserari, illa marito refert, non esse, quamobrem ampHus timeat, ne 
propter religionem molestia afficiatur. Quo ille nuncio recreatus csepit 
Eegritudine levari. Nondum tamen fuit ad pristinam valetudinem 
restitutus, cum in majus vitse discrimen a Protestantibus deducitur, 
dum venenum cibo absconditum illi comedendum praebetur, quo illi 
pili capitis omnes defiexerunt et ipse segrotare, doloribus cruciari, 
tabescere csepit : magnisque curationibus adhibitis longo tempore 
transacto vix signa salutis ostendit. Ad hsec quia noluit regis summum 
pontificatum jurejurando confirmare, Connachtse administratione abdica- 
tur. Possem ego comitis ampla beneficia in Angliae coronam numerare, 
sed ipse secum illa reputet, et merita cum prsemiis conferat. 

* Gerald succeeded in 1599, and died in 1611. He married by dispensation 
from the Pope, his second cousin, Elizabeth Nugent, daughter of Christopher, 
ninth Lord Delvin, and of Mary Fitzgerald, daughter of the Earl Gerald, who 
recovered the family honors under Queen Mary. The Countess Elizabeth was 
born in the Tower of London ; she lost her only son in 1620 : from her hus- 
band's death to 1 642, her castles were " the asylum of all persecuted Catholics 
and of converted Protestants," so that they were called by the Protestants 
"sinks of hell," "sentinae inferni." Father Maurice Ward, in a MS. sketch 
of the life of Francis Slingsby, in the editor's possession, gives a very interest- 
ing account of the good Countess, the last of the Fitzgerald (Leinster) family, 
that died in the Catholic church, " cui il!a semper, ejusque filiis afflictis, auc- 
toritatem suam tanquam umbram prsebuit." The next heir fell into the hands 
of the great earl of Cork. 



Catholicorum constantia, et conatus in persecutionem. 

NiHiLOMiNUS apud tmiversos pene Ibernos nihil magis fixnm^ atque 
deliberatum est, quam hsereticis regis, atque proregis edictis : nefariis 
Cnocsis Pseudoepiscopi, et aliorum hseresiarcharum constitutionibus, 
sceletissimisque regiorum ministroium jussis non obtemperare. Imprimis 
non sine contentione possessionibus suis aliqui dejiciuntur. Aliquot 
Anglorum, et Scotorum coloniis, quas statuit prorex iu Lageniam mit- 
tere, hactenus obstiteruut Daniel 0'Murch.uus cognomento Hispaniensis, 
Pelmius, et Eaymundus 0'BruiueSj et alii equites, quorum aliqui pro- 
regi responderunt, se non prius possessiones suas aliis permissuros, 
quam vitam morte commutaturos. Ob alias etiam causas controversise 
passim oriuntur. Hsec celebris apud Convseum. Minister regius qui 
Mariscalis dicebatur, equitum turma stipatus huc, illuc per itinera 
cursitans cum in via publica pedissequum Iberni equitis cui erat in- 
fensusj offendisset, eum jubet exhibere instrumentum vel fidem publi- 
cam^ qua constaret_, ei licere iterfacere. Cui pedissequus respondit, 
se quidem nec illud documentum habere, nec putasse opus eo sibi essCj 
herum suum subsequij et illi forsan instrumentum esse, seque in ejus 
agris esse, ubi erat omnibus cognitus. Hic Mariscalis non interposita 
mora hominem ex arbore proxiina imperat suspendere, sic ultus, si 
qu^ molestia ab hero iUius fuit affectus. Erat enim huic Anglo data 
potestasj qu8e martise legis AngHs dicitur, per quam indicta causa, 
levissima, vel nuUa suspicione, uUa sine culpa, quocumque colore pote- 
rat hominem morte plectere. Ibernus cum pedissequum suum 
spiritu jam effuso suspensum invenisset, ira percitus subdit equo cal- 
caria, et pedissequum Mariscali longe charissimum, et magni usus 
nactus laqueo strangulari facit, par pari pendens. Quod cum fuisset 
proregi, et summo consiHo aUatum, iUis risum movit. 

In iUa duodecim virorum judicia, quse superius expHcavimus, quoties 
tres vel quatuor CathoHci adscribimtur et de CathoHci, vel sacerdotisj 
vel laici causa agitur, constituunt prius fame perire|| (nam dum judi- 
candi potestatem habent, cibo, et potu iUis interdici demonstravimus) ™ ' 'J 
quam contra conscientiam ferre sententiam ita, ut vel hsereticos inedia 
coactus in suam opinionem trahant, vel consiHum re infecta faciant 

Tantum abest, ut Iberna juventus haereticis prseceptoribus operam 
det ; ut in exteras regiones, et transmarina seminaria multi studendi 
causa transmittantur, rege, prorege, csBterisque regiis ministris frustra 
renitentibus, et pueri domi a parentibus, et sacerdotibus Pdiei CathoHcse 
rudimentis excolantur. Hseretici quoque magistri, ne mercedem, quam 
pro docendi munere studiosi pendunt, totam amittant, dum eos studiosi 


nolunt andire, cum Ibernis praeceptoribus paciscuntur, ut illi dimidia 
mercede fruanfcur docentes^ et alia dimidia sibi ociantibus reddatur. 

Ne profana templa frequentare, mortiferis hsereticarum superstitionum 
solemnibus interesse cogantur, alii perpetuis mulctis aifiigi, alii morte 
affici se sinunt^ alii certa pecunise summ^ constituta, ne ad nefandas 
cseremonias accersantur, trausigunt. Non desunt, qui Ministroclericos, 
etsi rarb, occidant. Multi illis metum incutiunt, ut nec ipsi munus 
hsereticum exercere, nec CathoKcos sacerdotes divinis of&ciis prohi- 
bere audeant. Ridiculum est, quod in humihbus pagis ab ipsis agri- 
colis, et rusticis usurpatur^ invitantibus ministros ad jentaculum summo 
mane diebus festis, et vino, aqua vitsSj cervisia, tabacei herbse fumo, et 
pulvere inebriantibus, sacrificantesque Baccho regiorum sacrorum im- 
memores reddentibus. 

Omnes Catholici reclamant injurias toti regni inferri, cunctaque 
praeter morem, exemplum atque leges agi. Sacerdotes Cathohcos 
hospicio excipiunt, in sedibus, et viUis occultant: ab inquirentibus 
Anglis defenduntj victum illis large suppeditant, quanquam compellan- 
tur ecclesise vectigalia ministris hsereticis pendere. Eosdem tanto 
cultu, tanta veneratione, et observantia in hac rerum miseria colunt^ ut 
nec antea in Ibernia, nec alibi gentium post hominum memoriam fuisse 
tantus ecclesiasticis a laicis honor exhibitus audiatur. Seu praemia, 
quantumnis magna, et pretiosa iUis proponas ; seu exquisitissimos, et 
horrendissimos cruciatus admoveas, nunquam tamen sacerdotem pro- 
dent. Neque officio suo se satisfacere credunt, nisi quando opus vide- 
tar, pro sacerdotis incolumitatefaciant bonorum facturam, et sanguinem 
effundant, et animam amittant. Quo efficitur, ut pauciores sacerdotes 
pro fide intereant. Nam cum regii ministri sacrilegas manus in sacer- 
dotem injiciunt, illum Catholici vana, et multipHci arte in libertatem 
asserunt. Ob quas causas magistratus, civitates, nobiles, et plebei 
coertionibus, et psenis gravissimis afficiuntur, multique summo supphcio 
puniuntur, quamvis aho crimine insimulentur. Celebris est Patritii 
Purcelli equitis senio conjecti laniena, qui octogesimum circiter annum 
agens hoc crimine postulatus, qubd Ehzabethse tempore eques Catholi- 
cus, qui a Catholicorum parte in bello stabat, in ejus domo csenaverit, 
semisuspensus secatur, ejusque exta comburuntur Piardse anuo Domini 
1612. Erat quippe insignis sacerdotum patronus, possessionesque 
minime spernendas habebat. Iberni in ahquibus ecclesiis, quas vel ipsi 
ab Anglorum impetu defenderunt, vel hseretici ad suas cseremonias 
celebrandas resedificare facerunt, sacerdotes atque rehgiosos constituunt, 
etsi de hac re est acerrima contentio. Ob quam CathoHcorum per- 
j-228,] petuam luctam innumerse controversise oriunturj || lites infinitse inten- 
duntur, disceptationes in infinitum protrahuntur. Summa rerum est, 
omnia maxima perturbatione, et ingente confusione misceri conantibus 
AngHs diviua et humana jura violare, Ibernis vero Pidem CathoHcam 
reh'gionemque conservare. 



De religionibus, collegiis, et sacerdotibus. 

Jam vero quam opem in hanc persecutionem exterae gentes Ibernis 
feraut, breviter dicam, et certe non mediocr auxilio spirituali (nam de 
hoc loquimur) hgec insula juvatur ab externisi nationibus Ibernos studio- 
sos sacrarum litterarum, et optimarum artium lacte educantibus : ac 
mebercule par est, ut cum Ibemia quondam multis gcntibus doctrinam 
suppeditaveritj Evangelicamque veritatem profligatam restituerit uunc 
multse cum una paria faciant. Phillippus Hispaniarum Eex studiosis- 
simum Christiani nominis propugnaculum, et ecclesise CathoHcse fulcrumj 
miseratus hanc Ibernise ecclesise calamitatem, subsidium laboranti, 
jamque pene cadenti fidei insulse honorificentissimum atque saluberri- 
mum providit, dum Ibernise juventuti litteraria palsestra excolendeej 
et sacris ordinibus initiandse seminaria, quse hodie floreutj instituit et 
vectigalibus locupletavitj ut inde sacerdotes doctrina bonisque moribus 
imbuti in Iberniam reversi divini verbi semina diffundant, atque popu- 
lum immani tempestate concussum in tutissimo portu fidei CathoHcse 
contineant. Salmanticense, Compostellanumque seminaria sunt ab ipso 
rege constituta; Ulyssiponense a Lusitanis optimaltibus inceptum a rege 
auctum. Hsec a sacerdotibus clericis primum florentissime administrata 
nunc a patribus societatis Jesu Ibernis prEeclare regnuntur instituto 
ipsius sacrse rehgionis, quse contra perturbationem insanorum dogmatum 
hac tempestate caput extoUentium ad rudis, atque tenerae juventutis 
animos bonis moribus, atque hteris imbuendos divino quadam munere 
constituta est. Hispali quartum est ab Hispalensibus optimatibus de- 
votum, regiaque ope adjutum in ipsis adhuc cunabulis uberrimos fruc- 
tus gerens, 

IUud autem, quod idem Catholicus Eex in Gallia Belgica Lovanii* 
Franciscanis religiosis construxit beneficiis in Iberniam, remque publi- 
cam Christianam eruditione, et doctrina maxime memorabile est. Si- 

* Anno 1607 Mense Maio cepimus habitare in donio conductitia prope ca- 
pellam S. Antonii Lovanii eodemque anno emanavit buUa Pontificis Pauli V. 
pro nostra fundatione, cui postea accessit placetum principis et a civitate ac 
universitate acceptati fuimus : facultas artium concessit nobis usum istius ca- 
pellae quandiu ibi maneremus. Primos novitios recepimus ,2° die Novembris 
ejusdem anni. Studia philosophica paulo post inchoata sunt ; theologica paulo 
ante. — Mooney, p. 95. 

Anno 1617 incepta est fabrica domus nostra; novse, seu collegii fundati et 
erecti pro nobis ipsis a fundamentis : serenissimi principes Albertus et Isabella 

in eo posuerunt lapidem angularem in propriis personis ibi existentes, &c, 

Ibid.^. 101. 


lentio prsetereunda non sunt tria seminaria, quse in eodem Belgio 
Catholici regis auxilio, et Belgarum primorum patrocinio proteguntur 
Antwerpiae, Duaci^ et Turaci. Totidem quae Gallicis magnatibus pa- 
tronis, Bardigalse^* Tolosse, et Lutetise^t vigent, dignissima sunt, ut 
ab oblivione hominum vindicentur. Ac certe Burdigalense seminarium 
Cardinali rrancisco Surdicensi Burdigalse Archiepiscopo Mecsenate, et 
Dermysio Mac Carrha rectore incredibiles fructus diu profert. 

PrEeterea plerique nobiles Iberni opibus pollentes curant liberos, in 
hsec regna, in quibus Catholica religio floret, missos, dum in gymnasiis, 
se litteris addicunt, suis sumptibus alere. 

Eeligionibus quoque horum regnorum plurimum Ibernia debet, quod 

Ibernos in sua csenobia^ instituta, regulasque libentissim^ et obviis, ut 

aiunt, manibus cooptant. Itaque in religionibus, seminariis, et paren- 

[229.]tumexpensisIbernisacerdotes,|l et religiosi educati Iberniam catervatim 

* Forty Irish priests, exiled for the faith, landed at Bourdeaux, about the 
year 1600. They gave an account of the state of Ireland to Florimond Rai- 
mond, which he published in his history of the heresies of the 16th century. 
They had no regular ooUege at Bourdeaux until Anne of Austria established 
one by letters patent in 1654. Previously to that time, they had the church 
of St. Eutropius, and casual revenues sufficient for the support of 40 priests 
or students, vrho did not, however, live in community. A singular event first 
attracted the royal favor to them. During the troubles of Anne of Austria's 
regency, the King of Spain sent 5,000 Irish troops to aid the rebels (the 
Ormists of Bourdeaux.) A detachment, under the command of Colonels 
M'Oarthy and 0'ScanIon, was advancing to Bourdeaux, when they were met 
by the Rev. Cornelius 0'Scanlon and Dermod M'Oarthy, superiors of the 
Irish ecclesiastical body in that city, and brothers respectively to the two Go- 
lonels. The result of the interview was, that the Oolonels resolved not only 
to stand netitral themselves, but to use their influence with the other detach- 
ments of their countrymen. Word was sent to Colonel Dillon and to another 
commander in Perigord, who adopted the same course, and neither the pro- 
mises nor threats of the Spanish officers could induce them to fight against the 
Regenfs troops. Anne rewarded this conduct by endowing the seminary, 
" Notice sur le seminaire coUege des Irlandais a Bourdeaux." 

f The Irish had no endowed seminary in Paris when our author was writ- 
ing. Messingham, in the dedication prefixed to his " Florilegium," published 
1 624, gives the foUowing account of the liberality of John Lescalopier, Baron 
of St. Just, Chancellor of the Queen of France, &c. to the Irish clerical 
exiles in Paris : " Memores quippe sumus, nos fidei, religionisque causa exu- 
lantes et mediorum inopia obscuro satis in loco manentes, alumnorumque 
paucitate incognitos, ad magnificam domum ab ipso translatos, auctisque 
mediis et alumnorum numero, ad communem notitiam deductos. Nobiscum 
pro fide exulibus vivere, religiosissimo prsesidi magnse erant deliciae : ac eo 
usque se humiliavit, ut qui inter primos supremse Galliarum curise magnates 
sedere solebat, postremus in exulum Hibernorum mensa non raro accumbere 
sit dignatus — deque seminario nobis fundando, annuisque redditibus assig- 
nandis (quod et re ipsa dudum prsestitisset nisi morte prseoccupatus fuisset) 
efferebat." When the students had completed their studies he sent them to be 
examined by Father Binet, S.J., provided them with clothes and money for 
their journey to Ireland ; and then conducted them to Oardinal de Retz, 
Bishop of Paris, from whom they received the requisite testimonials. 


inundantes, damnum illud, quod Angli intulerunt, religiosas domus, et 
sacra gymnasia evertendo, compensant, et resarciunt, quamvis non om- 
nino, magna tamen ex parte. In Ibernia quoque nonnulli adhuc se 
religionibus alligant. Hi sacramenta ministrant, constantes in fide 
adjuvant^ nutantes confirmant, cadentes retinent, lapsos erigunt, Evan- 
gelium sacrosanctum exponunt, populo concionantur, hEereticorum no- 
dos, atque tricas dissolvunt. Quo crebrius e regno discedere jubentur, 
eb libentius manent, et etiam confluunt. Ne ab Anglis cognoscantur, 
seecularium hominum yestibus induti, alii mercatoreSj vel medicos, alii 
ense, et pugione ciucti equites, alii alia conditione, et arte se simulant. 
TJt autem in omnibus regni locis sint sacerdoteSj qui animarum curam 
gerant, salubre consilium est initum, quod ut facilius percipiatur, in 
memoriam revoeandum est; in Ibernia Archiepiscopatus quatuor, et 
Episcopatus complures essCj omnesque hodie ab hseresiarchis possideri : 
ob idque titulis eorum Catholicos praesules nonnisi rarb creari, qubd 
sine vectigalibus ecclesiasticis tanta Episcoporum turba dignitatem, et 
honorem tueri non posse videatur. Quamobrera Archiepiscopi quatuor, 
qui sunt a Romano Pontifice inaugarati in suffraganeis Episcopatibus 
vicarios generales constituunt authoritate Apostolica accedente, sacer- 
dotes, sive clericos, sive religiosos. Hi rursus parocliialibus ecclesiis 
parochos prseficiunt. Et Eugenius Mac Magaunus Dubhlinnse Archie- 
piscopus, et David 0'Carnius Casilise magna discrimina, et ingentes 
labores adeuntes suorum Archiepiscopatuum oves per se pascunt. Petrus 
Lombardus Archiepiscopus Ardmachse, et Elorentius 0'Melconrius 
Tuemise, qui multis de causis in Ibernia per Anglos tutus esse non po- 
testj suas provincias vicariis delegarunt. 

Quam strenue autem sacerdotes rem gerant, et hgeresibus obstent, 
fidem superat. Qua in re multum imprimis insudant Divi Dominici 
religiosi, qui, sicut multa, nobiliaque quondam in Ibernia csenobia ten- 
uerunt, ita nunc ilK laboranti non miniis student subvenire,* quam si 
eadem possiderent. 

Seraphici Erancisci filii,t quemadmodum sunt apud Ibernos in maxi- 
m^ veneratione, liodie in IberniS, cseteros omnes religiosos numero 
vincunt. Nec ullis meritis cedunt patres societatis Jesu,$ quia sub idem 

* According to the Hibernia Dominicana, p. 610, there were only four Do- 
minicans in Ireland at the time of Blizabeth's death. 

f While our author was writing, (1618) the Franciscans were very nume- 
rous in Ireland : " etiamsi provincia nostra nunquam ab initio fuerit tam des- 
tituta fratribus quam nunc est, tamen (laus Deo !) adhuc in Hibernia habemus 
centum viginti fratres, ex quibus sunt triginta quinque przedicatores" — in hoc 
collegio (Lovanii) prseter supra enumeratos sunt adhuc ultra quadraginta fra- 
tres, studio et pietati vacantes et ut congruo tempore in Hiberniam mittantur 
expectantes Mooney, p. 3. 

t Very active, though not very numerous. Even in 1649, according to the 
report of Pere Verdier, there were in Ireland only 53 Fathers, 3 Coadjutors, 
and 11 Novices. The noviciate was at Kilkenny, established by the influence 


terapus, et sua religio, et hsec hseresis habmt ortum, illaque contra hanc 
divinitus videtur constituta^ ideb sui munerisj atque provinciEe esse sta- 
tuunt, sequalis hostis mortiferum conspectum, et furentem impetum 
sustinere. Alii religiosi non sunt in Ibemia tam frequentes hac tem- 
pestate, etsi non desunt aliqui filii divi Bernardi, cujus sacra religio 
multa monasteria locupletissimis vectigalibus ditata in ea amisit : sicut 
et sacer ordo D. Augustini, cujus vigent hoc tempore pauci rehgiosi. 
Eenasci videntur sacerdotes instituti divi Johannis hospitahs Hieroso- 
lymitani, qui jam fuerant extincti, simul ac amphssima vectigalia, pul- 
cherrimas domos^ amsenissimas totius regni sedes ordo ille sacer amisit. 
Sacratissima rehgio magni PatriarchsB Benedicti incipit restitui. Nu- 
merus clericorum magnus est, atque florens. Omnes ecclesiastici quot 
sint^ mihi quidem non constat. Imo ne AngHs quidem ipsis dihgentis- 
simis sacerdotum indagatoribus. lUud non ignoro^ mille, centum, et 
sexaginta sacerdotum rehgiosorum, et clericorum nomina, cognomina, 
eorundemque parentum, et protectorum ab Anghs inquirendo comperta 
fuissCj"^ nec aham ob causam qusesita, quam, ut sacerdotes, et eorum 
protectoresj qua possent arte_, perderent, quemadmodum Oornehum 
0'Dubhanam Episcopum, et Patritium 0'Luchranum presbyterum sus- 
tulerunt, ad quorum martyriuin describendum animum appellamus. 


Cornelius 0'Dubhana Episcopus, et Patritius 0'Luchranus sacerdos, martyres 


CoRNELius vir haud obscuro genere natus Seraphicse Divi Prancisci 
rehgioni sese teneris ab annis alligavit. Ubi mirifica pietate, lougis 
orationibus, perpetuis psenitentiis, et omnium virtutum ornamento ful- 
gens, doctrinam eruditus, ingenio comis, et urbanus, sermone nequa- 

of David Rothe, bishop of Ossory, who, many years before the execution of 
this project^ had tbus expressed his hopes in a letter to Father Vitelleschi, 
General of the Order : " Tunc utique cogitandum serio foret de stahili aliqua 
fundatione pro societatis vestrse hominibus, ut quam nunc cursim per varias 
provincias et diseceses operam impendunt sane frugiferam nationi, eandem na- 
rent vacum majori proventu, et incremento, fixis hinc inde sedibus et refugiis," 
March 31, 1624. In 1649 there were 11 Pathers at Kilkenny, under Robert 
Nugent, for whom see Oambrensis Eversus, vol. i. p. 317 : 9 at G-alway ; 5 
each at "Waterford and Limerick, &c. &c. 

* The editor once saw a list of all the Catholic clergy who were in Ireland i 

at this time, but at present it is not easily accessible. 



quam rudis evasit. Quas ob singulares dotes Pontifici maximo dignus 
est visus Duni, et Conerise Episcopus inaugurari. Susceptam ille pro- 
vinciam funestissimo patrise suse tempore, quo maximse molestiarum, et 
turbulentissimse tempestates extiterunt Anglica hseresi in animarum 
perniciem immanius, et ssevius indies grassante per annos circiter tri- 
ginta prseclare gessit, sacrosanctum Ohristi Jesu Evangelium exponens, 
sacramenta ministranSj populum sibi demandatum in Christiana veritate 
confirmans, nihil quod ad boni prgesuhs partes desideraretuTj prseter- 
mittens, ab haereticis interdum captus, carcere, vinculisque vexatus, 
labores incredibiles sustinens, nuUis calamitatibus fractus. Denique in 
hac Jacobi regis persecutione ab Anglis militibus diii qugesitus repente 
circumeuntes Junio mense anno post Yirgineum partum undecimo su- 
pra millesimum sexcentissimum deprehenditurj cum ab equite Iberno 
exceptus hospicio sacrementum confirmationis celebrasset, et Dubhlinam 
delatus in caliginosum, foetidumque carcerem, conjicitur. Sub idem 
tempus Patritius O^Luchranus sacerdos Boma reversus in oppidum 
maritimum Corchacam appuHt. Ubi cum homo minime dolosus inter- 
roganti prsefecto se sacerdotemj et Papisticum esse confiteretur, Dubh- 
linnam quoque missus in carcerem detruditur, non in euiidem cum 
Episcopo, qui arce regia tenebatur, sed in ahum facinorosis hominibus 
dicatum. Ambo menses circiter septem variis miseriis concussi, in con- 
ventibus mense Januario sequente habitis ne hsereticis quidem ipsis 
majore pcBna, quam longi carceris detrimento coercendi videbantur. 
Aliud tamen Anglise regis et consiHijussu (sic enim fertur) estdecretum, 
Isesse magistatis crimine insimulantur. Dies iHis ad dicendam causam 
constituitur. Quse dies cum venisset, pro tribunaH, quod regium scam- 
num nominant, sistuntur ; patroni, et procuratoris auxiHo destituti, et 
prohibitij omnique sacratissimarum legum prsesidio nudi suam causam 
orare compeUuntur. Aderat hic actor, vel accusator, homunculus ab- 
jectusj incognitus|| pecunia corruptus, qui non aHo crimine potuit [231,] 
episcopum arguere, quam qubd in TJltonia degerat cnm 0'Nello, et 
aliis CathoHcis contra EHzabetham pro fide bellum gerentibus. Prseerat 
judicio Dominicus Sarfeeldus crudelissimus sacerdotum,, et CathoHcorum 
virorum damnator, innocentis, et Christiani sanguinis effusor Hberalissi- 
mus, et ob id titulo equitis aurati ab hsereticis donatus. Ejus vero 
coUega etsi hsereticus erat, se tamen segrum simulavit, ne innocenti san- 
guine se pollueret. Dominicus truculentissimum suam vultum ad epis- 
copum convertens, " purga/' " inquit/-' " te crimine ab actore objecto."' 
"Sum equidem/' "inquit episcopus/' consecratus, et unctus oleo sacro. 
Quocirca tuam' credo non latere prudentiam meee causse examen non 
huc, sed ad forum ecclesiasticum pertinerCj cum sseculares judiceSj nec 
debeant, nec jure possint de ecclesiasticis viris ferre sentetiam. lS!on 
mihi videntur te fugere illa Psalmistse verba, " Nolite tangere christos 
meos." " Nonne Christus ipse/-' inquit Sarfeeldus/' fuit Pilati sententia 
indicatus ?'' " Certe/' " subridens inquit episcopus/' et me quoque sequi 
Christi domini vestigia juvabit, si vos Pilatum non pudet imitari me 


crudeliter, injusteque damnando." Personuit tunc forum undequa- 
que aliorum gemitu, aliorum risu. " Age," inquit judex, " episcope, 
aut crimen diluito, aut reus Isesse majestatis esto." "Cum/' inquit 
Corneliusj " fori beneficio mihi frui non permittatis, haud dubito, quin 
eadem facilitate in principali quoque qusestione vim legibusj mihi inju- 
riam intuleritis ; tamen, quia nec forum declinasse, nec tacere apud 
vos mihi emolumento est, impeti me certe non, qubd Anglise regis ma- 
jestatem Iseserim, sed quod divinam observem, atque vestram iniquita- 
tem, et meam innocentiam significare non aggravabor. Ad actoris 
calumniam, quod regnante Elizabetha fuerim in Ultonia commoratus 
apud Catholicos fidem Christi armis tuentes inficias non eo. JSTeque 
ideo tamen crimen admississe mihi videor, cum ibi mea diaecesis sit, 
ipseque sim adstrictus, in ea residere, gregem Domini mese fidei 
commissum pascere, et consulere animarura saluti : de bellicis 
verb motibus, et armorum apparatu nihil cogitaverim. Quod etiamsi 
fecissem, niinc mihi officere non debetj cum Jacobus rex Iber- 
niae et Anglise sceptro primum potitus reatus in antecessores admissos 
Ibernis condonaverit, et injurise prseteritse sint prorsus abolilse, et ve- 
teres amicitise reconciliatse." " Illa erratorum condonatio/' inqnit judex, 
" tibi non potest opitulari, qubd in judicio sponte te non stiteris, qubd 
tuse erga regem fidelitatis, et principatus regis in ecclesia suorum reg- 
norum juramentum non prsestiteris." "JSTulla/^ inquit episcopus, 
" ratione oportuit me virum ecclesiasticum in sseculari judicio exhiberi, 
neque petere illud venise documentum, cum ne laicorum quidem decima 
pars comparaverit, aut habeat illam schedulam, cum omnibus sufficiat 
generalis commissorum remissio, quse regio chirographo consignata,. 
divuJgata in vestris monumentis perscripta conservatur. Sacramentum 
verb fidehtatisj et regii pontificatus maximi, qubd vos estis soliti exigere, 
nefas est Catholico reddere. Imbecilli vel metu territi, vel allecti prse- 
mio jusjurandum hoc dant. Ego neutro deducorj ut tantum sceleris 
admittam. Quin obtestor me h^c una de caus^j perindeque Catholicse 
religionisj et fidei damnari. Quoquidem majus opinione omnium capio 
[232,] animo guadium.|| Agite. Non magis meum sanguinem vos appetitis, 
quam ego illum pro Christo Redemptore effundere expeto." " Longe/' 
judeXj mquitj "falleris opinione ; supersedeamus cavillationibus, et tricis 
istis tuis. Ostendam tibi, nou fidei, sed Isesse majestatis causam tecum 
agi. Optionem tibi facio, mea ne sententia incunctanter oppetere mor- 
tem, an duodecim virorum judicio tuam causam decemendam permit- 
tere "^" Episcopus id, quod erat, ratus, iu Sarfeeldo ne vestigium qui- 
dem clementisej et justitise esse, a duodecim verb viris, si idoneis, et 
exceptioni non obnoxiis sui capitis animadversio delegaretur, se non 
fuisse damnandum, hoc elegit. 

Cseterum Protestantes constituerant, ut undecim Angli et Scoti 
alienigense, incogniti, et infimee conditionis contra suas etiam leges de 
episcopo sententiam ferrent, Iberno uno de ad explendum numero ad- 
dito. Quibus prBesul opponitj vel Anglorum jure sancitum esse, ut a 


suis quisque paribus, et sequalibus judicentur ; comites, barones, et no- 
biles a nobilibus aliis, et nullus in duodecim album cooptatusj qui vi- 
ginti saltem libras argenti vectigales non habeat, et civis sit : tantum 
verb abesse, ut arbitri judicium de se reddituri sint sibi conferendi, ut 
ne nobiles quidem, aut noti esse videantur, neminem eorum possidere 
viginti obulos vectigales, nedum libras, et omnes prseter unum hospites 
esse, atque adeo non ab liis, sed ab aKis causam fuisse examinandam : 
alioquin sibi injuriam irrogari, regiasque leges non observari quemad- 
modum etiam jus divinum, pontificium, csesareumque violabatur, dum 
ipse episcopus cogitur causam apud prbfanum judicem dicere. Quse 
autem sequissima exceptio, reo iimocenti, coram judice iniquissimo 
minime profuit. Ita causa discussa duodecim conscripti judicium daturi 
in conclavi clauduntur. Ubi undecim alienigense nulla interposita 
mora prsesulem majestatis Isesse reum proferunt. Olamitat unus ille 
Ibernus, et protestatur, nec sententiam secum fuisse communicatum, 
nec assensnm se prsebuisse. Quo tametsi sententia infirmabatur, tamen 
contra episcopum firma, legitimaque liabetur. Supererat jam, ut quo 
supplicii genere foret afficiendus, statueret judex. 

A duodecim viris dum hsec aguntur, Patritio 0'Luclirano sacerdoti 
ad regium scamnum, ut demonstratum est, producto, culpse majestatis 
Isesse vertitur, qubd Belgium eadem navi. qua O^Nellus, et O^Donellus 
fugerant, petierit. Patritius objecto responsum prsebuit, se quidem ea 
navi fuisse in Belgium traductum navatum operam litteris, prius tamen, 
quam O^Nellus, et 0'Donnellus trajecissent, sicque fuisse eorum fugae 
nescium. Interrogatus inde vellet ne judicium duodecim virorum su- 
bire, respondit, " illos duodecim, si forent Iberni in discrimen, et peri- 
culum ipsius salutis causa esse deducendos, et tamen forsitan fore^ ne 
ipsi possent subvenire ; sin essent hseretici, eos metu, seu prsemio motos ' 
facile peccatum commissuros, ipsumque damnaturos, se vero nolle, ut 
propter se, vel Catholici, et benemeriti pericKtentur, vel hseretici cumu- 
lent peceata : in judice sequitatem, et justitiam requirere.^' Tum Sar- 
feeldus, "cum examen,'"' inquit, "legibus constitutum experire recuses, 
ad me decidenda causa devolvitur.'' Ac ita de utroque in hsec verba 
sententiam pronunciavit. 

'' CorneKus 0'Dubhana Dunensis, et Conorensis episcopus, et Patri- 
tius O^Luchranus sacerdos Papistici|| Isesse majestatis convicti nunc in [233.] 
carcerem referantur, primo Februarii die pedibus vincti per publicas 
vias ad patibulum carris trahantur, ciim fuerint parumper suspensi, 
semianimes h. furca dejiciantur, mox exinaniantur, exta ignibus urantur, 
capita in celsis turribus coUocentur, reliquum cadaveris in partes qua- 
tuor sectum in pubKcis viis disponatur." 

Qua prolata sententia planctu, et ululatu forum personat, ingente 
maerore, et luctu per oppidum totum afilcitur omnis sexus, et setas. 
soK episcopus et sacerdos alacriores videbantur, et reverk erant. Uter- 
que alterum consolatur, et ad eifundendum pro Christo Jesu sanguinem 
confirmat. Pia puella soKta episcopo, et sacerdoti portare victum, quem 


Catliolici large suppeditabant, sententia damnatos visit. Quse cum 
episcopum de valetudine sciscitaretur, ita ille affatur. 

" His decim annis (mihi crede filia) nunquam meliiis liabui, seu cor- 
poris robur, seu animi gaudium contempleris. Id unum mibi curse 
maximee nunc est, ut dignetur Deus me potiiis in suam cselestem re- 
giam, et suum divinum conspectum hac martyrii via ducere, quam in 
hoc carcere senio confici, et vetustate dissolvi. Tu quidem filia bene- 
ficia multa^ et singuJaria in me contulisti, pro quibus habeo tibi gratias, 
^ et referrem etiam, si possem : prsemium Deum daturum scio. Id quoque 

cseteris tuis erga me meritis addas, oro, ut cum interfectus fuero (quod 
faxit Deus ita eveniat) in hoc (Franciscanse religionis vestimentum os- 
tendebat) me condi, et sepeliri cures. Pluris hoc sagum, quod viridi 
sevo suscepi cunctis insignibus episcopalibus, et onmibus majorum ima- 
ginibus facio.^' 

Cum ita sancti animo firmiter constituissent pro Christi vitam morte 
commutare, diabolus vigilans humani generis hostis nuUum lapidem 
non movit, ut eos a tam honorificentissimo conatu dejiceret : frustra 
tamen : siquidem Deus decreverat, ut quo vehementior esset diaboli 
contentio, eb foret martyrum victoria gloriosior. Itaque prorex quam 
frequentissime missis interdum suis consiliariis, interdum ahis viris 
gravissimis poUicetur condemnatis vitam, reatuum veniam, aha non 
exigua prsemia, prsesertim Prsesuli EpiscopatuSj quos habuerat a Summo 
Pontifice, et sacerdoti ecclesiasticum beneficium locupletissimumj mag- 
noque semper eos apud regem, et ipsum in honore futuros ea conditione, 
ut a CathoHcsB Ecclesise, et Eomani Pontificis imperio desciscentes sectse 
regise subscribant, regem esse ecclesise caput, et principem in Magn^, 
Brittanni^, et Ibernia, seque ilH fore fideles jurejurando confirment. 
Episcopus responsum prsebuit, " Longe majorem inscitiam, et stolidita- 
tem esse sibi seni octoginta circiter annos nato suadere, ut propter 
brevissimam labilis vitse voluptatem perpetuas psenas sustineret, quam 
Eleazaro seni consuluisse, ut propter evitandam mortem, suillam carnem 
comedere simularet.'^ In eandem sententiam sacerdos ivit. Cumque 
disiungerentur, quod mutu^ exhortatione privati facilius metu, vel 
prsemiis vincendi viderentur, nunquam tamen a pristina constantid 

Igitur haeretici spe avertendi eos a Eide Catholica destituti, pro- 
perant ad sententiee executionem. Destinata die tortores desideraban- 
tur. Nanique publicus urbis carnifex, qui Ibernus erat, fugerat, ne se 
sacrorum virorum laniatione inquinaret. Nec ex tot^ Ibernica gente 
[234.] repertus est ullus, quem vel minse, vel metuSjj| vel preemia moverent, 
ut in sanctos sacrilegas manus injiceret. Quamobrem deliberatum est, 
ut Anglo facinoroso propter homicidium carcere detento, qui senten- 
tiam executioni mandaret, venia criminis concederetur, et peena mortis, 
qua debuit plecti, remitteretur. Cum hoc armatorum magna caterva 
missa prsesidio, ne vulgus innocuos in libertatem vindicaret, cum carros 
ad carceris ostium dixisset, eosque Cornelius oculis lustrasset, "magnus. 


inquit, nobis honor habetur, qui triumphalibus curribns ad patibulum 
sumus ferendij cmn Christus Dominus crucem, cui fuit affixus, suis 
humeris sacrosanctis portaverit : currumque conscendens, Franciscanse 
religionis habitum, quo detecto incedere cupiebat^ ab hseretis coactus 
est operire aKa veste imposita. Cum ambo Martyres veherentur, senes^ 
juvenes decrepiti, pueri, anus, puellse, matronse non modo e cunctis 
urbis vicis, sed ex vicinis quoque municipiis, et pagis confluentes in 
plateis, et viis obviam veniunt benedictionem episcopum flexis genibus 
orantes, militibus frustra turbam arcentibus, et ahquos vulnerantibus. 
Inter csBteros^ occurrit, qui episcopum coegit reficere vini haustu corpus 
senio confectum, et jejunio languidum. Nam toto die cibi nihil liba- 
verat^ cum esset tunc hora circiter quarta pomeridiana. Multitudo 
populi incolumitate sua posthabita constituisse fertur insontes in liber- 
tatem vindicare, idque sane factura, nisi episcopus, qui ejus consUium 
intellexit^ obstitisset, Catholicos per Deum rogando, obtestando, ne 
ipsum Martyrii corona, quam diu expetebat privaret : neu se, liberos 
suos, conjuges, atque fortunas in discrimen deduceret. Omnibus autem 
placidissime benedixit, neque a Pide Catholica, cujus lacte fueruut 
nutriti, vel latum unguem discederent, suadet. 

SEEpissime vero sacerdotem altero curru sequentem nomine compellat, 
jubens esse forti animo, omnia pro Christo viriliter ferre, ostendensque 
concionando, parum itineris reliquum esse, ut in veram patriam perve- 
niant ubi summam quietem, et seternam tranquilHtatem sint nacturi, 
modo unius horse laborem, et brevissimum dolorem sustineant. Sacer- 
dos vicissim episcopum precatur, ut pro ipso oret, fortiter anteat, se 
audacter secuturum pollicens. 

Cum flumine oppidum alluente trajecto ad radicem tumuli in quo 
erecta patibula eminebant^ jussi a carris descendissent, fixis humi 
genibus caeperuut ad Deum preces effundere. Quas brevi interrumpere 
compulsi ab equitibus prsesidio comitantibus hastis perculsi, colle citb, 
et alacriter superato furcas amplexi, et osculati rursus erant. Cumque 
iterum orationem interrumpere cogerentur, episcopus sacerdotis solicitus, 
veritusque ne callidis hsereticorum versutiis deciperetur, quam summis- 
sissime, abjectissime petivit, ut sacerdoti liceret prseire, ut ipse illum 
inter moriendum confirmaret. Quo beneficio minime impetrato sacer- 
dos illum esse intrepido animo, et magnanimo prseire jussit, se secutu- 
rum promittens. 

Tunc Episcopus instituti Franciscani bardocucullum, eo se induere 
prohibitus, illi virgunculse cujus superius mentionem fecimus, inter 
turbam ad crucem astanti projecitj jubens eam memorem esse promissi, 
nimirum, ut sacra rehgionis !PranciscanBe vestimentis exsangue prsesulis 
cadaver involveret. Jamque patibulum ascendens in ipso scalarum primo 
gradu populo eminentior Deum suppliciter deprecatiir, et ecclesiam 
Catholicam otio, et tranquillitate frui, et Cathohcis Ibernis omnia pros- 
pere, et secunde evenire det, iis, a quibus ipse erat occidendus, veniam 
concedat, et eosdem ad veritatis agnitionem deducat.|| [235.] 


Tum ingens multitudinis clamor sethera ferit, sanctos, et innocentes 
iujuste, et crudelissime interfici, se vigilantissimis^ pastoribus sociisque 
cliarissimis spoliari. Qua de re perterritis Protestantibus Challinerus 
Anglus Ministroclericus accedens ad episcopum interrogat, " quam ab 
causam se damnatum fuisse putabat ?" Cui Praesul dixit, " non aliam 
ob causam se morte puniri, quam Pidei, et Eeligionis CathoHcse, 
snseque erga Eomanam Ecclesiam obedientise." " Imprudenter/' " in- 
quit haereticus," loqueris, et mortaliter peccas in mortis articnlo men- 
tiendo, ideoqiie non est, cur speres, tefore salvum.'" '^Cui Episcopus/' 
" adeone/'' inquit, " tu Theologus sapiens es, ut tibi persuasum habeas 
omne mendacium esse mortale peccatum : etsi hoc ego commiserim 
non esse adhuc psenitentise locum ? Quinimo tu, qui soles mentiris. 
Nam preeter hanc causam nihil potest mihi culpse duci, quia si, te 
suadente, regise sectse assedissem, nihil mihi non fuisset condonatum. 
Abi nunc in malam crucem Satane mendacissime.^' Cum ad tertium 
scalarum gradum pervenisset, orationem ad populum statuit habere 
propositis illis JDivi Pauli verbis ; " Si Angelus de cselo evangelisaverit 
vobis aliter, quam audistis, nolite credere ei &c.c. Cseterum regii con- 
siliarii, qui sententise exequendse prsesidebant, carnificij ut orationem 
interrumpatj imperant. 

Ego quidem neminem etiam hsereticum puto fuisse adeo stolidum, 
et inscium, ut non intellexerit hos viros injuste argui, et damnari. 
Namque carnifex ipse hsereticus veniam committendi sacrilegii episco- 
pum rogat, quam ille se dare placidissimo vultu dixit. 

Spectantibus hoc magnam admirationem movit, quod tortor miles 
robustus Eetate florens, qni martyrum carnificio se vitam redempturum 
non ignorabat, quasi sui incompos in scalis titubabat, et episcopus 
senex, debihs intrepide scalas ascendit, in eisque loquens stabat rubore 
perfusuSj collo suo laqueum imposuit, sudariolo faciem cooperuit, 
junctas manus camifici ut vincirentur porrexit. In hujus etiam rei 
contemplationom attoniti rapiebantur, quod illa tota dies erat obscura, 
et tenebrosissima, nubibus densissimis solis splendorem intercludentibus, 
spississimaque nebula majorem caliginem terrae obducente. Ubi vero 
Cornelius pedes in scalis coUocavit, subitb sanguinei coloris nubes ob 
solem apparuit, per quam sol radios ejaculans^ urbem, suburbia, et sup- 
pHcii locum illuminat, sedificia, solumque puniceo colore perfundens, 
qualis solet esse solaris radius per rubrum vitrum trajectus. Is fulgor 
major supplicii locum, sed maximus episcopum circumstabat, verbaque 
facientes os ingredi videbantur : in aliam vero nuUam iUius horizontis 
plagam sol radios emittere, similemve lucem diffundere visus est. Cum 
verb episcopus de scalis devolveretur, ad pristinam obscuritatem, et 
tristitiam dies repente revertitur. Antistes inter suspendendum, nullum 
membrum impetu agitavit. Semivivus a tortore demissus a furca vix 
fuit capite truncatus, cum illud aliquis Ibernus rapuit, qui in confertis- 
simam suorum Catholicorum turbam sese abdens, elabitur, nec unquam 
fuit repertus, aut cognitus quamvis prorex delatori proposuerit prsemium 


quadringentarum libraruin argenti, id est, aureorum nummorum circiter 
mille, et sexcentormn. -Sanguinem quoque e cruento corpore copiose 
fluentem Catholici linteis exceperunt, mortui vestimenta usque ad inti- 
mam tunicam, et cilicium asperrimum, diripuerunt, interque se divise- 
runt, frustra militibus hsereticis obnitentibus, coluntque digna venera- 
tione. Ita Cornelius cselum subivit annum agens circiter octogesimum. 
Idem iter Patritius arripuit:|| scalas ascendit illud Simeonis canticum PSe.] 

repetens. "Nunc dimittis servum tuum; &c. Prsesulis exemplo pro 
circumstantibus orat, illis benedicit, omnibus parcit, imposito laqueo 
paruraper pendet, semianimis, dimissus e patibulo labat, mutilatur, se- 
catur. Inermium verb impetum martyris sanguinem, caeterasque reli- 
quias colligere cupientium armati milites sustinent, raptu capitis epis- 
copi docti, multos vulneribus afBcientes. Utriusque anima soluta cor- 
poreis vinculis Essentise divinse conspectu immensam voluptatem per- 
petub captura in fselicissimum beatorum caetum transmigravit anno post 
Yirginis partum duodecimo supra millesimum sexcentesimum Kalendis 
Pebruariis jaxta veterem computationem, quse subditione Angliae regis 
observatur, secundum vero emendatiorem ecclesise Catliolicse calculum 
iii. idus Pebruarias. Prima nocte martyrum corpora inlmmata sub dio 
relicta sunt vigilibus heereticis adhibitis ne a Catholicis auferrentur. 
Quidam vir pius, qui excubitoribus pecunia corruptis, ea palHo suo co- 
operuit, et ad ea ipse cubuit, cum somno solutus expergisceretur, 
brachium suum multos ante annos paralysi impeditum, et examine ad 
pristiuam sanitatem restitutum experitur. Postero die fiKse Edvardi 
Brabstonis Angli equitis aurati, ea ubi cadavera jacebant, curru vectse 
petulante garrulitate martyrum opinionem, interitum, et veneratores 
carpebant, non tamen impune : nam equi alioquin mitissimi, furore 
subito acti per dechvem collem sese prsecipitant, aurigam discutiunt, 
ejus brachium casu frangunt, currum subvertunt et illi puellse, quse 
ceteris impudentior erat in sanctos, facies casu et vulnere deformatur. 
Eodem die ibidem ad furcas corpora sepeliuntur, sed summa noctis 
quiete in sacellum nondum hsereticorum superstitionibus inquinatum a 
CathoHcis transferuntur."* 

* The Four Masters record the martyrdom of Bishop 0'DeTany in a 
strain of unusual boldness and sympathy. " The Bngllsh offered him riches 
and many rewards, if he would turn over to their heresy ; but he refused to 

accept them, for he despised transitory riches for an everlasting kingdom 

There was not a Ohristian in the land of Ireland whose heart did not 
shudder within him at horror of the martyrdom, which this chaste, wise di- 
vine suffered for the reward of his soul. The Christians .who were taken in 
Dublin contended with each other to see which of them should have one of 
his limbs, and they had fine linen in readiness to prevent his blood from falling 
to the ground ; for they were convinced that he was one of the holy martyrs 
of the Lord."_p. 2371. 





Hactenus capita persecutionis principalia quatuor sumus prosecuti : 
agemus Kbro presente de quinto, hoc est de parlamento^ quse non mini- 
ma pars tyrannidis est, ut ex protestantium injuriis, regiis edictis, atque 
dictis, Catliolicorum civili repugnantia, et aliis rebus ob novitatem, et 
crudelitatem memoratu dignis, jucundisque constabit. 

CAP. I. 

In Ibernia quomodo celebratur parlamentum ? 

CuM quatuor superioribus affictionis capititibus Angli Catbolicos Iber- 
nos a Christi Jesu fide non potuissent amovere, properant ad quiatum 
principale persecutionis membrum executioni mandandum ut parlamenti 
authoritateinsacerdotes^ eorumque protectores et Catholicam rehgionem 
[237,] leges hsereticas stabilirent. Est autem parlamentum|| voce Gallica dic- 
tum^ ut accepi, si rite celebretur, optimatum et procuratorum regni, vel 
dominationis, quibus de repubhca referendi, legumque ferendarum fa- 
cultas permittiturj caetus vel conventus, vel senatus causa decernendi de 
saecularibus rebus convocatus. Quia enim turba popuK totius ad legum 
rogationem non potest facUe convenire, necessitas ipsa rem deducit ad 
diffinitos numero viros parlamentarios, vel senatores nuncupatos, penes 
quos est ferendi, toUendique leges, deque summa respubhcse agendi po- 
testas. Qui cum majori parte sseculares homines soleant esse, si spiri- 
tuahum rerum examen sibi assumant, jam eorum conventus nec consilii, 
nec senatus nec parlamenti, sed conventicuh scelerati nomine dignus 
videtur. In Ibernia parlamentum magna omnium ordinum frequentia. 


et solemnitate celebratur tum veteri more a majoribus accepto ; tum 
exterarum gentium exemplo. In eo ferendorum suffragiorum potestas 
debetur hsereditario jure illis ssecularibus, qui eo honore fulgent ; ut 
novioribus Latinis dominationes, Hispanis senorise ; ItaKs illustrissimse 
segnorise nuncupentur, cujusmodi sunt duces, marchiones, comites, 
vicecomites, barones; sed maxime antiquissimi Ibernici optimates 
Tiernse vocati longa temporum serie ante iaiglorum dominationem in- 
stituti, sunt hoc jure usi, licet postea abdicati, quod non sunt ab Anglis 
regibus inaugarati. Quod unum mihi non levi argumento est, ut exis- 
timem omnia parlamenta ab Anglise principibus in Ibemia celebrata 
irrita omnino esse, a quibus quippe repelluntur iidem^ qui potissimum 
illis interesse deberent. Eadem auctoritate valuisse feruntur illi, quo- 
rum possessiones baronatum terrse continent. Archiepiscopis, et epis- 
copis Catholicis jus hoc deferebatur, et si qui sunt alii ecclesiastici, qui 
idem sibi vendicabant, Hcet nunc sit ilHs ademptum, quemadmodum et 
vetustissimis magnatibus, et hseresiarchis adjudicatum. Ita aureis, atque 
Christianis illis ssecuhs placuit. Hodie verb dignitates ab AngKs regi- 
bus creatse, sive sseculares, sive ecclesiasticse, non alise, possunt in senatu 
ferre sententiam. Praeter quas duo e singulis civitatibus, aut magis- 
tratibus procuratores adesse debent : totidem quoque procuratores opor- 
tet convenire e singulis regni tribubus, quse comitatus AngKs nominan- 
tur. Itaque dignitates, vel optimates ecclesiastici, et seeculares, magis- 
tratuumque, et tribuum procuratores integrum parlamentum consti- 
tuunt. Vocabant antiquitus in parlamentaria comitia reges Ibernicij 
qui totius regni monarchse, erant et etiam reguK, et regni primores, 
intra suos quisque fines. Hodie verb reges AngKse, vel proreges eorum 
accersunt. Nostra, patrumque nostrorum memoria senatores omnes ad 
parlamentum conveniunt DubhKnnam, quse urbs regni princeps habe- 
tur : ubi est ilKs pro curia, vel conciKabulo templum Divi Patritii prse- 
stitutum. Ibi sedent in duabus aulis: in altera, quse inferior aula 
vocatur, magistratuum, seu civitatum, et tribuum procuratores de pro- 
posita re prius decemunt. Deinde ad dignitates in altera aula, quam 
superiorem dicunt, sedentes referunt. Quse, si procuratoribus assen- 
tiuntur, jam parlamenti decreta legis vigorem habebunt, assensu princi- 
pis accedente. Preeest tribuum, civitatumque procuratoribus magistratus 
ab ipsis in curia ante omnia electus, qui communiter interpres appella- 
tur. Dignitatibus prseest Chancellarius, vel cui principis vices fuerunt 
delegatse. Hsec ad parlamenti expKcationem dixisse, suificit. !Nunc 
ad historiam nostram redeamus. || [238.] 



Legitimi Parlamentarii rejiciuntur, et illegitimi conscribuntur. 

Pebsuasum sibi habebant Angli, in Iberni^ nec commodius, nec eiiica- 
ciiis fuisse fidem Catliolicam extirpandam, suas sectas corroborandas, 
incolas a Eomani Pontificis, et ecclesise Catholicse ductu, et imperio 
subducendos, sibique omninb conciliandos, quam si universum populum 
subigerent legibus suisj quas contra Christum in Anglia tulerunt. 
Pidem verbj constantiamqe Ibernorum erga Catholicam religionem long^ 
consuetudine, apertissimisque documentis experti, minime ignorabant 
ab illis fuisse priscas, atque Christianas leges retinendas, novas, et hse- 
reticas respuendas, si, et numero non inferiores hsereticis in parlamento 
concurrerent, et possent libere sententiam dicere. Quamobrem cunctis 
viribus contenduntj ut utrumque impediant, ne Catholici numero pares 
sint, neu bene, justeque sentire audeant. Itaque prorex Anglos protes- 
tantes locorum prsefectos jubetj ut ef&ciant ad parlamentum eligi pro- 
curatores in tribubus, et urbibuSj in quibus Angli, et Scotij et ex Anglis 
oriundi Protestantes domiciHum jusque civitatis habent. Prsefecti 
jussis proregis obedientes, si in urbe, tribuve unus duntaxat Anglus, 
vel haereticus jure municipali fruitur, ut is procurator nominetur, totis 
viribus conantur, electores nunc minis psenaque terrendo, nunc persua- 
sionibus decipiendo, interdum donis oppugnando^ et non nunquam Ca- 
thoHci nomen ex procuratoram albo delendo, hseretico inscripto. Prse- 
terea multi conventus antiquij quorum pietas erga Deum, et constantia 
erat notissima, suffragiorum jure exuuntur, Nihilominus Iberni ele- 
gerunt aliquot procuratores viros splendidos, et primorum filios, quorum 
virtuti, et religioni magnopere confidebant. Quos in parlamentum 
proficiscentes, nobiles plebei, matronse, puellEe, pueri, decrepiti orant, 
et obtestantur, ut sanctam Jesu rehgionem a majoribus semper cultam 
defendant, si faciant aliud, id irritum se habituros pollicentes. Quocirca 
excogitant AngU aliam artem. Anglorum atque Scotorum colonias, de 
quibus superiiis egimus, nomine civitatis ornant, et saffragiorum jure, 
et ahis immuuitatibus donant, legum, atque consuetudinis metam 
trangressi, ut singulee colonise procuratores duos ad parlamentum mit- 
tant. Conferensque "prorex CathoHcorum parlamentariorum numerum 
cum hsereticis, quoties illos plures esse reperit, toties cum consiliariis 
Anglis occulta parlamenta celebrat, in quibus novas hsereticorum civi- 
tates, atque respubHcas novis decretis, et diplomatibus constituit, ut 
illss parlamentarios hsereticos suppeditent. Cumque requireret oppida, 
et pagos, quibus civitatum leges concederet, iUas agris vastisque campis, 
erectis tribus, quartuorve tuguriis, impertitur. In his rursus desertis 
urbibas cives hsereticos desiderans, cives iUis creat Anglos tonsoros. 


pharmacopolas, scribas, litium procuratoresj curise janitores, liominum- 
que id genus colluviemj qui ne oculis quidem unquam loca illa lustra- 
verunt. Ut omnis prorsus victorise spes Catholicis adimatur, pro sin- 
gulis totius regni disecesibus quatuor ministroclericos in parlamentum 
venire jubetur, qui^ ut ecclesiasticse reipublicEe procuratores una cum 
procuratoribus S8ecularibus|| de utriusque reipublicse, ecclesiasticse, et [239,] 
ssecularis administratione agant. 

Ita parlamentariis haereticis scriptis, qui Ibernos numero superare 
vibebantur, prorex diem dicit, qua parlamentarii omnes, dignitates sae- 
cularesj et ministro-ecclesiasticEe, tribuumj civitatumque procuratores 
Dubblinnam ad conventus conveniant. Quae dies cum venisset, non 
senatores modb eb confluxeruntj sed prsecipua regni totius nobilitas, 
ut si quid prseter expectationem accideret, ibi prsesto essent, ubi de re- 
ligionis atque adeo rerum omnium summa videbatur agendum. His et 
eorum comitibus fuit tantus sumptuosissimarum vestium cultus, tantus 
equorumj ensium, atque pugionum capulis deauratis, torquium, atque 
gemmarum ornatus, tantaque pompa, et magnificentia, ut exteris homi- 
nibus qui aderant rerum apparatus, et opulentia admirationem 
commoverit. Yulgi suspicio erat, futuram fuisse ob hoc parlamentum 
inopinatam rerum permutationem. Prorex non erat vacuus timore."^ 

* Mooney gives the foUowing brief account of the parliament of 1613. 
The number of new boroughs created was, according to him, 38, which is 
correct enough, if understood of those whose members sat in all the sessions. 
In the first session there were at least 47 new boroughs represented ; but the 
foUowing 9 did not appear in the succeeding sessions,: Athlone, Belfast, Car- 
low, Clonakilty, Charlemont, Fethard, Growran, Lismore, and Tallow (county 
Waterford). Nearly all the new boroughs were represented by Protestants, 
if we can judge by their names. — Liber Munerum, ii. part vii. p. 51. 

The number of Catholic members excluded (26) is also probably correct. 
The Oatholics petitioned against the returns from fourteen places, but suc- 
ceeded only in two instances — namely, Cavan borough and Kildare. Sup- 
posing that Kildare, at the new election, returned Catholics, like all the old 
towns, we would have the exact number 26 (the members for thirteen places) 
mentioned by Mooney as excluded from their seats. At the first trial of 

strength, in the election of a Speaker, the total number present was 226 of 

whom 1 01 were Catholics. Many writers extol the wisdom and justice of 
James for this Irish national parliament : but they forget that it was not a fair 
representation of the population or of the wealth of the country, landed or 
commercial ; for, even in 1641, though diminished by other confiscations, the 
Catholic property was at least double that of the Protestant ; and Catholics 
were to Protestants as 1 1 to 2. 

" Anno 1613 regni regis Jacobus in Anglia 11° et in Scotia 46° habita est 
congregatio ordinum Hibernise, quam vocant parlamentum 18 Maii in castro 
Dubliniensi, in quo parlamento primum rex et haeretici voluerunt multa sta- 
tuere contra fidem et libertatem ecclesiasticam, et pcenalia contra personEe 
ecclesiasticas. Sed Oatholici Hibernise restiterunt et pene ad arma in ipsa 
parlamentari domo deventum est : quare parlamentum prorogari necesse fuit, et 
rex accersivit in Angliam proregem Arthurum Chichestrium tanquam ratio- 
nem redditurum quod causam dederit subditis ad tumultuandum ; accersivit 
etiam ex ordinibus Catholicis. multos, quos cum Londinum pervenissent male 



Quas leges Angli Parlamenti auctoritate sancire voluerunt ? 

Senatoees Catliolici, quod minime compertum habebant, quibus de 
rebus esset in parlamento decernendum, varie angebantur : qui inten 
tissima cogitatione distracti post longam, atque diligentissimam 
investigationem inter futuri parlamenti decreta repererunt Anglice 
scriptum, ut in parlamento relatum senatorum auctoritate reciperet 
legis vigorem : quod ita a nobis Latiuum redditum est. 

Cum multi, qui se profitentur esse, seque appellant archiepiscopos, et episco- 
pos, vicarios generales, decanos, archidiaconos, fratres, Jesuitas, Presbyteros, 
seminaristas, et alios clericos, ac qui in transmarinis locis, sacris ordinibus 
initiati fuerunt, initianturque, secundum consuetudinem, et ritus Eomanse 
synagogse, paucis abhinc annis in Hibernise regnum, aliasque regise suae majes- 
tatis ditiones venerint, missique fuerint, et indies plures veniant, atque mittan- 
tur, non alio consilio (sicut tum ipsorum examine, et confessione, tum aliis 
variis, et manifestis viis, atque probationibus compertum est) quam ut non 
solum subditorum animos a rege avertant cum ingenti ejus periculo, sed etiam 
iit ruinam, et excidium, ac interitum universo regno afferant, nisi hffic mala 
tempestive avertantur. Idcirco in damni hujus remedium, a rege, dignitati- 
bus ecelesiasticis, et Laicis, in parlamentum hoc convocatis, et ipsius parla- 

accepit, alios carceribus mancipavit, caeteros minis et terroribus deterruit, 
et si qui remedium justitise expectabant, omni remedio frustrati sunt. Tan- 
dem rex auctoritate sua erexit 38 loca valde obscura et minus nota in oppida 
cum privilegiis et juribus municipalibus, quia in illis habitabant novae planta- 
tionis hseretici, et jussit ut ex singulis locis duo interessent parlamento, ibidem 
habituri vocem consultativam et decisivam ut sic pluraliter voces Oatholici 
superarentur : praeterea cum ex bmnibus pene antiquis civitatibus, oppidis et 
municipiis ac et comitatibus, Oatholici parlamentum fuerunt missi, ex illis 
fuerint 26 repulsi, et in illorum locum totidem haeretici suffecti, quod idem 
et pluribus fieret nisi satis esse judicarent tantum excedere numero vocum. 
Quae omnia contra leges et instituta parlamentorum facta sunt, et frustra con- 
querentibus Oatholicis, nuUum plane remedium adhibitum est. His ita con- 
stitutis, rex voluit parlamentum continuari, pollicitus in eo nihil tractandum 
esse de rebus pertinentibus ad ecclesiasticum regimen aut contra personas ec- 
clesiasticas quascunque. In parlamento autem sic continuato nil plane gestum 
est nisi agnoscere regem, illique subsidium pecuniae dare, et leges contra prin- 
cipes Hibernos, renitentibus plerisque Catholicis qui hsereticorum vocibus 
superabantur, absentes, et causa indicta, quse non alia adducebatur, quam 
quod superioribus temporibus bellum contra reginam Anglise pro fidei defen- 
sione fecerant. Bellum autera istud (quod Angli vocabant rebellionem) 
ita gestum est, ut D. Hugo 0'NeilI comes Tyronse per diploma felicisimae me- 
morise Clementis 8 constitutus fuerit dux et capitaneus generalis, illique et 
omnibus ipsi assistentibus indulgentise et gratise spirituales concessae fuerint. 


menti auctoritate cavetur, ut omnes, et singuli archiepiscopi, episcopi, vicarii 
generales, decani, archidiaconi, fratres, Jesuitse, presbyteri, semina,ristse, 
aliique clerici quicunque, inaugurati alibi quam in Hibernia, aliisve in ditioni- 
bus regiae suse majestatis regnis, et ditionibus, auctoritate aliqua, et potestate 
derivata, vel derivanda asede Romana post annum vigesimum septimum regni 
nostrse supremae Dominse Elizabethoe reginae defunctse^ ab hoc Hibernise, 
regno, caeterisque omnibus regnis, et ditionibus regise majestatis su>, ante 
diem quadragesimum post hoc parlamentum discedant, dummodo ventum, et 
navigationem commode nanciscantur. 

2. Item dicta eadem auctoritate sancitur, ne alicui archiepiscopo, episcopo, 
vicario generali, decano, archidiacono, fratri, Jesuitse, clerico, seminaristse, 
vel alii clerico religioso, vel alicui ecclesiastico, post dictum annum vigesimum 
septimum regni nostrae supremse dominae Elizabethse reginae defunctae, sacris 
ordinis insignito, vel insigniendo religionemve professuro, auctoritate, et potes- 
tate derivata, vel derivanda a sede Romana, cujuscunque nominis, tituli, et 
gradus fuerit, liceat venire in aliquem locum hujus regni, aut alterius cujus- 
cunque ditionis regise suae majestatis, in illove agere, vel morari post tempus 
dictorum quadraginta dierum, prseterquam in casibus specialibus, peculiari 
causa, et per tempus, in hoc decreto definitum. Sique aliquis archiepiscopus, 
episcopus, vicarius generalis, decanus, archidiaconus, frater, Jesuita, presbyter, 
seminarista, vel alius clericus ex supradictis contravenerit, quoties in hoc in- 
currerit, toties laesse majestatis reus habeatur, tanquam perfidus judicetur, 
puniatur, bonoruraque publicatione coerceatur. Et quicunque post spatium 
horum quadraginta dierum et profectioni dictorum diffinitum sciens re- 
ceperit, foverit, consolatus f uerit victuque donaverit aliquem archiepiscopum, 
episcopum, vicarium generalem, decamim, archidiaconum, fratrem Jesuitam, 
clericum, seminaristam, vel alium clericum religiosum, aut aliquem 
ecclesiasticum, primum mulctetur quadraginta nummis aureis, fisco 
adjudicandis. Si vero secundo de hoc crimine fuerit convictus, puniatur 
paenis legis^ praemunire, in Anglia latae anno decimo-sexto regni regis 
Richardi Secundi. Si denique tertio crimen hoc incurrerit, tunc flagitiosns 
judicatus, morte, bonorumque Publicatione plectatur tanquam laesae majestatis 
reus, beneficio doctrinae non opitulante. 

3. Prasterea eadem authoritate jubetur, ut si ex regi subjectis aliquis, qui 
non sit archiepiscopus, episcopus, vicarius generalis, decanus, arehidiaconus, 
frater, Jesuita, clericus, seminarista, vel alius clericus religiosus, aut aliquis 
ecclesiasticus, fuerit literis eruditus, vel erudiendus, in aliquo Jesuitariun col- 
legio, vel seminario, condito, vel condendo, in transmarinis Locis, aut agat in 
externis regionibus, intra sex menses ab hoc parlamento perfecto, et pragmatica 
hac de re promulganda in Urbe Dubliniensi sub magno Hiberniae Signo, 
redeat in hoc regnum, statimque intra decem dies coram episcopo diaecesis, vel 
duobus Judicibus Pacis loci, in quem appulerit, se regiae suae majestati, ejus- 
que legibus submittat, juretque juramentum regii principatus in re tam 
spirituali, quam temporali, juxta edictum sancitum in hoc regno, anno 
secundo regni Elizabethae reginae Qui vero veniens, et rediens in hoc 
regnum, vel in eo agens noluerit submittere, etjurare hoc juramentum, per- 
fidus judicetur, patiatur, et ejus bona fisco addicentur sicut ob crimen Isesae 

4. Eadem denique authoritate constituitur, ut quicunque ex regis subditis, 
dictis quadraginta diebus praeteritis, commutatione, vel aliqua alia re, di- 
recte, vel indirecte, sciens aliquid portaverit, dederit, miserit, portarive, dari 
mitti fecerit ad aliquem literis operam navantem in aliquo Jesuitarum collegio 
vel seminario, perfidus judicetur, patiatur, bonisque mulctetur tanquam Isesae 
majestatis convictus. 

Inventi etiam sunt aliquot aiticuli non plano sermone, ut edictum 


superius, explicati, sed uti longioruin sermonuin lemmata, scripti, quos 
nos Latine proferimus summ^ fide. 

ArticuU in Parlamento proponendi conscientid docfd,judiciogue proregis, 

et consilii. « 

1. Caveatur, ut sacerdotes in exilium mittantur. 

2. In arce aliquot loca, portaque nobilibus viris, qui custodise mandantur 

3. Adimantur ociosis arma. 

4. De agris occultatis inter 0'Murchuos conductores, et aliis artibus judicetur 
juxta ea, quae jam acta sunt, hoc quoque ante festum Sancti Michaelis fiat. 

5. De connubiis inter Ibernos et Scotos. 

6. Georgius Hamilton et Robertus Wartus juramentum principatus recu- 
santes jurare e regno relegentur. 

7. Dicti conductores agrorum, et 0'Murchui, quorum negotia exigunt ju- 
r241 1 *ii^^s delegatos, vel commissarios, in album referantur in Chancellaria.|| 

'- '-■ 8. Novis pensionariis, quamvis juramentum reousent, stipendium solvatur 
justis causis. 

9. Pecunia, qua mulctantur illi, qui ecclesias frequentare nolunt, quomodo 
sit distribuenda ? 

10. Nobilium filii in Angliam mittantur. 

11. Immunitates civibus male eligentibus magistratus adimantur. 

12. Omnes recusantes solvant duos regios nummos diebus dominicis. 

13. Excommunicationes cautius et rarius ferantur, et moderatius agatur in 
illis locis quibus nondum sunt praepositi pastores.* 

Articulus quintus eo (ni ego conjectura fallor) pertinet ut inter 
Ibernos, et Scotos matrimonia prohibeanturf ne duse bellicosse gentes, 
Anglis inimicoe afGinitatis et amicitise vinculis inter se conjungantur, 
sed potius amicitise vetustissimse, mutuique amoris memoria prorsus 

In sexto articulo duo equites Angli, qui pietate ducti patriam suam 
deseruerunt, jubentur a Ibernia relegari, quod si fierit, argumento fore 
videbatur, ut etiam Ibemi omnes in exilium mitterentur. 

Circa decimum tertium sciendum est eb usque heereticorum demen- 
tiam processisse, ut quandoque in Catholicos ferant sententiam excom- 
municationis, quse inter caeteros effectus atrocissimos illum habet, ut 
quicunque impune possit excommunicatum occidere.J Eeliqui articuli, 
ex iis, quse in hoc opere tradita sunt, inteUigi facile possunt. 

* Oox attempts a pointless sneer at these articles. It happens, however, 
that they embody the well known intentions of the English and Protestant 
party befere the parliament had assembled. 

f The contrary : the parliament repealed a former statue prohibiting the 
Irish to intermarry with the Scots. 

I The reader may consult Mason's Life of Bishop Bedell for the powers of 
persecution wielded by the ecclesiastical courts. " They (the Irish) forgot not 
to reckon, among other causes, the oppression of the court ecclesiastical. 



Quemadmodum Iberni hsereticis legibus in parlamento obstiterint ? 

Hi3 decretis et articulis quod illis Catliolica religio fuisse penitus de- 
ienda videbatur, fortiter resistere nostri parlamentarii constituunt, etiam- 
si necesse foret in eo certamine oppetere mortem. Id vero non aliter se 
praestaturos credebant, quam si duorum alterum efficerent, vel parla- 
mentum omnino impedirent, quo minus religionis causa in controver- 
siam, sseculariumque hominum judicium, et etiam discrimen deducere- 
tur : vel hsereticos parlamentarios contra jus, et majorum exemplum 
electos sufTragia ferendi potestate privatos in pai-lamentum non recipe- 
rent, quod factu facilius videbatur, quippe ipsis hsereticorum legibus 
consentaneum erat : idque si possent assequi, quin ipsi fuissent anti- 
quas leges retenturi, novaque hsereticorum dogmata repudiaturi, 
minime dubitabant. Ad rem tantam in qua religionis Catholicse causa 
omnium Catholicorum, prsecipue ecclesiasticorum salus versabatur 
Iberni Antistites, rehgiosi, sacerdotes ex omnibus regni locis Dubhlin- 
nam confluunt : et ire contendunt multi, qui per Hispaniam, Galliam, 
Belgium in religionibus et seminariis^ suisque sumptibus dabant ope- 
ram litteris : qui nostrorum senatorum consilium laudant, atque confir- 
mant. Satis (arbitror) est expHcatum utrorumque, et haereticorum, et 
Ibernorum consiHum. Quid actum sit videamus. 

Die Martis Maii mensis decimo octavo Servatoris anno decimo tertio 
supra millesimum sexcentesimum|l prorex primam parlamenti sessionem [242.] 
celebraturus arce DubUinnensi mane egreditur dignitatibus ssecularibus, 
et heeresiarchis^ tribuum, civitatumque procuratoribus et parlamentariis 
omnibus, etiam illegitimis cum alia multa nobilitate comitatus. IUum 
prseibat Barrius Magnus Botevanti vicecomes regium ensem ferens, 
parlamentum verb a Numinis invocatione, majorum Catholicorum homi- 

which, in very truth, my lord, I cannot excuse, and seek to reform." — Letter 
to Laud, p. 171. " So long as the officers in our courts prey upon them, they 
esteem us no better than publicans and worldlings." " I have been wont to 
except one court ; but trust me, my lord, I have heard what is said among 
great personages here, that my lord primate is a good man, but his court is as 
corrupt as others." — Letter to TJssher, p. 187. The Oatholics compounded 
for exemptions from baptism, marriage, and funeral fees. The officers " made 
it their business to draw people into trouble by vexatious suits, and to hold 
them so long in it, that, for threepence worth of the tithe of turf, they would 
be put to £5 charge : and the solemnest and sacredest of all the church cen- 
sures, which was excommunication, went about in so sordid and base a man- 
ner, that all regard to it as a spiritual censure was lost ; and the effects it had 

in law made it cryed out on as a most intolerable piece of tyranny." p. 191. 

The Catholics were to Protestants, in Bedeirs united diocese of Kilmore and 
Ardagh, as 10 to 1, A.D. 1634. 


Tium instituto initium sumit. Quos prorex falso imitans in templum 
cursum dirigit : quse enim iuvocatio potest esse Numini grata in templo 
liseretico per hseresiarchas, csecosque diaboli ministros cseremoniis Cal- 
vinianisj Lutheranisque celebrata? Cum ad sedem ventum fuisset 
Iberni omnes ad fores restiterunt prseter ensiferum, qui cum ensem 
super pulvinum reliquisset, regressus est priusquam inchoata impura 
Calviniana solemnia fuerunt, forisque proregem et hsereticos preestolatur 
una cum C8eteris Catholicis. HEereticis ritibus peractis iu arcem rursus 
iter arripere jubentur. Nolebat enim prorex in curia parlamento prses- 
tituta senatumhabere. Adarcis portamcum pervenissent,prorexfuisset in- 
gressus senatoresque sequerenturj janitor aUique a prorege constituti nos- 
tratessenatoresarma^id est enses, et pugiondte deponere verbis proregis ju- 
bent. Alii obtemperabant imperio: alii reluctantes ingrediebantur armati : 
quiqueenses deponere coacti sunt pugionessubvestibus latentes gerebant : 
de dignitatibus ssecularibuSj tribuumque procuratoribus loquor : namque 
civitatum procuratores togis induti inermes incedebant. In aulam 
constitutam cum senatores soli venissentj Ibernise Chancellarius genere 
Anglus, conditione hsereticus prsemeditatam orationem exorditur, quse 
eb tota tendebat, ut persuaderet senatum fuisse convocatum non aham 
ob causam^ quam et leges ferrentur, quse regi honestse, speciosseque 
reipublicse saluberrimse, et animarum saluti necessarise fore videbantur : 
ideo parlamentarios oportere iis rebus^ de quibus ad ipsos referretur, 
assensum prsebere : id regi gratissimum futurum, eundemque omnibus 
gratias relaturum : orandi finem facit procuratores jubens ex ea aula 
quse dignitatibus erat assignata, in alteram, quam inferiorem dicunt, 
secedere^ ibique ante omnia magistratum^ qui cseteris prsesitj creare, 

In superiore aula Protestantes numero superiores erant^* multas ob 
causas, quod Iberni magnates a regibus Anghse non inaugurati, illi^ 
inquam, veteres, atque novi maxime Catholici suffragiorum jure sunt 
remoti : quod externi sunt titulis ornati, ut contra Christum pro 
hseresibus ferant suffragia : quod Iberni Catholici preesules admissi non 
sunt in parlamentum, quod in horum locum hsessesiarchse sint suffecti. 
Ideo totum Christianse rehgionis defendendse prsesidium in nostris pro- 
curatoribus positum fuisse videbatur. Sed et hos etiam hseretici pro- 
curatores, et illegitimi numero vincebant. 

In-aula inferiore regii judices tres, consiliarii quatuordecim, juris- 
periti, eausarum patroni ministroclerici et id genus Anglorum magna 
turba senatorioj procuratorioque more in scamnis sedent, veluti su&a- 
gia laturi, e quorum regione nostri procuratores in aHis scamnis sedent. 
Ita utrique Iberni, et hseretici sedilibus disjuncti, et adversi, contrarias 
etiam, et adversas factiones, et opiniones prse se ferebant. 

* The House of Lords consisted of fifty members, of whom one-half were 

Protestant bishops. It was one of those shams — " mimetic institutions " 

with which Ireland both before and since the Union has been endowed b}' her 


Yix senatores consederunt^ cum dispositis in arce tormentis Angli 
milites in agmen instruuntur ad incutiendum terrorem, ne nostri parla- 
m.entarii hsereticis repugnare auderent, neu illis, si periclitarentur^li [243,] 
oppidani possent auxilio venire. In his angustiis nostri senatores ver- 
sati nec putabant religionem Catholicam deserere : nec dubitabant, quin 
esset sibi mors subeunda. Oppidani, et equites, qui ex omnibus regni 
partibus convenerant, quid tunc excogitarent ? Nonne de senatorum 
morte vindicanda ? Hic omnes Iberni, qui factionis Anglicse fuerant, 
ni me conjectnra fallit, Ibernicos principes* plorabant, qui nunquam 
fuerant passi, ut in tantas angustias religio Catholica adduceretur. Hic 
se ipsos dire execrabantur^ quod fidei defensoresj assertoresque libertatis 
inexpiabili odio fuerint prosecuti, hsereticorumque partes secuti, falsS, 
semper opinioue decepti. Hic erat rerum status, hsecque facieSj cum 
in aula inferiore unas ex tribus regiis judicibus orationem longitudine 
tsediosam incepit, laudans, et commendans in magistratum inferioris 
aulae equitem Anglum qui Joannes Davis vocabatur^ hsereticum obsti- 
natissimumj atque etiam Catholieorum, et totius Ibernise hostem acerri- 
mum; orationi finem imponitj illum aulse prsesidem nominans. Idem quo- 
que sentit pars major hsereticorum confusum clamorem efferens. Iberni e 
regione sedentes prunum subrident, quasi Protestantium vanitatem, 
deinde se nunquam illum magistratum habituros tumultuaria, et elat^ 
voce obtestantur. Ingens utrinque clamor est concitatus, qui cum 
fuisset sedatus, eques Ibernus doctrina et auctoritate gravis^ " superva- 
canea^ inquit^ et prsepostera est hsec de eligendo magistratu disceptatio. 
Lieet Joannes Davis dignus sit, qui his omnibus viris clarissimis^ et 
huic senatui florentissimo prsesit ; legibus tamen, et majorum exemplo 
receptum est, ut nullus huuc principatum obtineat, nisi, qui rit^ sit 
electus a senatoribus, et parlamentariis, non ab aliis. Cseterum hic non 
senatores Joanni suffragantur : tantum enim abest, ut ordine senatorio 
videantur, ut omninb sint externi, nulloque modo in Ibernia in civita- 
tem adcripti. Quid? In IberniS, qui nati non sunt, qui domicilium 
non habent, pro Ibernis civibus, atque sentoribus se gerunt, cum ne a 
civitatibus quidem, vel tribubus mandatum procuratorium acceperint ? 
Quse hsBC est insania ? Duo tuguria civitatis immunitatibus gaude- 
bant ?t Deserti agri, campique vastissimi sunt magistratuum legibus 
donandi ? Ubinam in Iberni^ sunt istse urbes, ex quibus tot incogniti 
procuratores, totque cives hospites confluxerunt? Hospites istij et 
alienigense ex nostra curia discedunto : alib abeunto : in suis quique 
finibus parlamenta celebranto. Magistratus huic curias creandus, leges 
eonsultissimse rogandse Ibernis senatoribus relinquuntor. Alioquin 

* 0'Neil and 0'Donnell, &c. &c. 
■ t Of the 47 new boroughs, about one-half were in the north : and, consider- 
ing the ravages of Elizabeth's wars,.and'the confiscations hy James, they can- 
not have attained any importance. Belfast, Belturbet, Limivady, Donegal, 
Lifford, Ballyshannon, Bangor, Enniskillen, Agher, Dungannon, Strabane, 
&c. &c. 


iiihil agetur. Prusfcra suum magistratum Joaiinem clamitant. Incassum 
clamores difEundunt. Namque eos, qui parlamentarii non sunt, prius 
oportet ejicere aul^, quam magistratum creare. Ita est moribus prodi- 
tum, legibusque constitutum." Ex alter^ parte eques Anglus surgens, 
forasque exiens, " omnes, inquit, qui a regis parte stant^ me sequantur." 
Legitimi in aula soli manserunt, quorum unus ita cseteros allo- 

" Ecce ista coUuvies abivit^ et in malam crucem abivit. Hunc locum 
nobis, quibus jure debetur^ reliquit. Hoc omnes optabamus, Deumque 
immortalem rogabamus. Hoc unum, ut omnia prseclare ageremus, de- 
siderabamus. Ergo quandoquidem voti compotes sumus, et tantum 
beneficium a Deo inopinantes accepimus, superest, ut eidem fidem sol- 
vamus, lioc est fidem Catholicam hoc loco tueamur : pro qud sanguinem, 
[244.] si necesse sit, diffundere debemus.|| Ad hoc majorum exemplo invita- 
mur, qui hac re, cum in terra gloriam nuM die interituram, tum in 
cselo tranquillumj et beatum vitse statum sibi compararunt. Neque 
enim innumeri nostri populares, consanguinei, fratres, et patres pro hac 
religione fortiter dimicantes in acie gloriosius, et sanctius ceciderunt, 
quam nos eandem in judicio profitentes, atque defendentes moriemur, si 
Summo illi rerum Conditori, qui corporibus nostris animas infudit, ita 
placet, ut eas pro sua lege tuend^ reddamus. Qua certe morte jam ex 
ancipiti, lubricaque rerum humanarum via, ex tot miseriis, ex tantis cala- 
mitatum cumulis ad seternam iilam quietem,, tranquillitatemque brevi 
perveniemus. Sin simul nobis est, et vivendum,, et religio defendenda, 
nostris majoribus virtute quidemj et meritis pares^ sed fseHcitate, et glo- 
ria superiores erimus : et quse hactenus a nobis segniter, et inscite sunt 
actaj resarciemus. Neque timendum est, ne hoc conatu regis majes- 
tatem Isedamus, cum ipse potissimum hoc curare debeat, nihilque sit illi 
vel necessarius ad animse salutem assequendamj vel salubrius ad princi- 
patum suorum regnorum tuendum : quique contrarium conantur non 
regis utihtate moveantur, sed insana cupiditate, ingenteque furore 
agantur. Agite igitur. Eam religionem defendite, pro qua speciosum 
est pugnare, pro qua fselicius est vinci, quam contra illam vincere, pro 
qua mori, est vivere ; quam propugnare summa est gloria. Magistratum 
nobis, atque ducem primum omnium prseficiamus.'^* 

Omnium ealculo Johannes Everardus eques auratus vir doctrina prse- 
stans magistratus inferioris aulse creatur. Interea hsereticis quoque, 
qui secessionem fecerant Johannes Davis magistratus creatur. Quo 
duce in aulam reversi, videntesque Everardum in sella sedentem quid 
rei sit, qubd in prsesidis loco sedeat, interrogant ? adjicientes se pree- 
fectum creasse, et oportere Everardum locum illi concedere. Quibus 
Everardus respondit, se eum esse, qui magistratus potuit creari, 
creatusque fuit ab iis, penes quos erat creandi potestas, et ibi, ubi 

* Transcribed literally by Porter, and from him into the Hibernia Dominin 
cana, without any acknowledgment thatit M^as 0'iSulIevan's, 


oportuit creari, id est in aula parlainentaria : ab illis nec magistratum in 
aul^ fuisse electum, nec usquam eligi posse. Nihilominus haeretici 
Johannem Davisem in ejus sinu^ et genibus collocant, unde a nostris 
deturbatur. Everardum quoque sell^ detrahere protestantes mohuntur, 
sed CathoHci defendere conantur. Detrahentium, atque retinentium 
conatu Everardi toga laceratur, ipseque humi prosternitur. Hic pugnos 
aliquot utrinque impactos esse, fama fert. Ut gladii distringerentur, 
parum abfuisse, certum habetar. Nostri jurisconsultorum suorum 
consilio impulsi sellam, et aulam deserunt, ex vi et injuria occasionem 
impediendi parlamenti arripientes quibus rebus prima sessio, primusque 
dies consumitur. 

Postero die dignitates atque procuratores illegitimi ad parlameutum 
conveniunt. Legitimos, qui non venerunt, prorex suo nomine accersi- 
tum misit mihtise tesserarium maximum. Oui respondit Everardus 
pridie in parlamento fuisse rixam ab externis hominibus concitatam, se 
crure graviter ictum, parlamentarios in castellum detrusos, militumque 
agmine circumvallatos, ut inviti sententiam dicere ab armatis cogeren- 
tuTj cum majorum, exterarumque gentium instituto debeant senatores 
militibus imperare, non obedirej et armorum impetus legum moderam- 
ine regi, non legum sequitas armorum furore turbari:|| ob id se vim [245.] 
militumque perfidiam vereri: prseterea se fuisse inferiori aulse prsefectum 
rite creatum, nec aliter in senatum rediturum, quam comitantibus suis 
procuratoribusj sceptroque prseeunte, indignis penitus exclusis. In 
eandem sententiam cseteri procuratores nostri loquuntur. Tertio die 
neque Cathohcse dignitates, neque nostri procuratores ad parlameutum 
cpnvenerunt. Neque verb sine iHis ahquid decernendum hseretici ex- 
istimarunt. Neque eos in parlamentum vi cogere prorex ausus est. 
Namque senatores ipsi, et eorum amici, asseclae. et in oppido toto viri 
juvenes, pueri, sed preecipue nobiles, qui spectatum venerant, sese armis 
instruxerant, perinde ac si manum fuissent couserturi : et ne ad tumul- 
tum concitaretur non solum oppidum^ sed et regnum universum time- 
batur, si prorex paulo magis urgeret. 

CAP. V. 

Ibernorum obtestatio non deserendi Catholicam fidem. 

Insuper Cathohici parlamentarii injurias regno illatas memorant, Iber- 
nosque uunquam fidem Cathohcam deserturos obtestantur hac petitione 
proregi tradita, quam nos ex Anglo sermone fidissime transtulimus. 

Dubium nemini videtur esse, qui Ibernise mores, et educationem vel 


mediocriter cognoscat, quin gens hsec constanti firmoque animo semper vene- 
rata fuerit, et exterioribus documentis quam apertissimis professa solam 
illam religionemj quam, pulsis quondam gentilitatis tenebris, in primsevo 
Christianae lucis exordio recepit. Ita, quamvis varietate temporum, for- 
tunseque vicissitudine tempesiuosi infestique fluctus et invasiones extera- 
rum gentium, ut Danorum, Noryegiorum, Normandiorum, et aliorum, 
hanc insulam devastaverint, remque publicam nostram labefactaverint, non 
tamen hujus sacrse religionis nostrse caelestem splendorem extinguere, divinum- 
que imbrem exsiccare valuerunt. Est (quippe quod nos firmiter credimus) haec 
religio Patris aeterni imperio, Spiritusque sancti consilio constituta, nostris- 
que pectoribus insita, summa Christi servatoris providentia. Quamobrem nec 
persuasionibus uUis, nec vi unquam potuimus deduci, ut ab illa vel latum 
unguem discederemus. Ut autem vetustissimam hanc majorum nostrorum 
consuetudinem praetereamus, ad remque proprius accedamus : etiamsi ob Hen- 
^ rici octavi regis hseretici divortium (quod nulla, vel temporis diuturnitate, vel 
hominum oblivione obliterari potost) ingens opinionum dissensio circa graves 
fidei questiones orta fuerit, nihilominus tunc in tanta novorum dogmatum 
perturbatione, quanta sententiarum repugnantia novitas caput csepit toUere, 
monumentis parlamenti tunc temporis habiti in hac urbe (Dubliniensi) memo- 
ratur. Quod quamquam nonnihil auxilii patrociniique nobis aiferat ad tuendam 
prsesentis nostrse asseverationis sequitatem, eo qucque supersedebimus quod 
minus ad rem pertinere videatur. 

Non tamen hoc loci involvemus silentio machinationes nonnuUas mira dili- 
gentia tentatas, nec minori industria diu continuatas, qvae nos a pristina mente 
diversurse eredebantur : imprimis vel aspectus constitutionis, ab ultima regina 
(Elizabetha) latse, sufficiens videbatur, ut plerosque nostrum inquisitionis, 
mulctse, carcerisque horrore perterreret, atque consternaret. At nullo modo 
potuitanimos nostros, quemadmodum sperabatur,apristino sensu subducere. Ac 
ita quas secundo ejusdem reginae regni anno (1559) edicta prodierunt ad incu- 
tiendum recusantibns metum, executioni minime mandata in oblivionem abie- 
runt. Denique ubi dulcedine pacatse clementise, et humanitatis prsesentis 
[246.] nostri regis frui sperabamus,|| quandoquidem illum Ohristianis omnibus prin- 
cipibus conciliatum videamus, atque laetemur, cum nostra tamen religione non 
fasdus ici, sed bellum geri a protestantibus ecclesiasticis dolemus. Hi enim, et alii 
haud infimi prsefecti, justitiseque ministri, statuta, jamdudum oblivione sopita, 
excitantes, subditos novis imperatis, mulctis, coercitionibus, magnisque grava- 
minibus incredibiliter vexant, rediguntque ad ingentem paupertatem, quibus 
tamen omnibus a religione nostra non disjungimur. Quocirca novi afflictatio- 
num cumuli contra nos, liberos nostros, vitam, libertatem, existimationem atque 
fortimas accrescunt. Filiis nostris studiis et eruditioni externorum gymna- 
siorum interdicitur. Nationis nostrse nobilitas, et claritudo, existimatione fae- 
data, omnibus reipublicse hujus honoribus abdicatur, quod usqxie adeo verum 
obtinet, ut ne quidem judicibus pacis nobis liceat esse, non aliam ob causam, quam 
propter fidem nostram, quam deserere non possumus. Civitatum, et oppidorum 
praefecturae civibus adimuntur, quod novis dogmatibus assentiri nolint. Oausi- 
dici jurisque periti munere dejiciuntur, quod iis renuant assidere. Etiam opi- 
fices, et fabri experti sunt crudelem vindictam, excommunicationem, psenam, et 
alia sexcenta mala. Oseterum haec omnia minime nos deterruerunt a fide nostra, 
quam, Deo duce, semper a nobis colendam devovemus, prsestituri tamen omne 
obsequium supremo nostro regi Jacobo debitum, sine adulatione, fuco, in- 
sidiis, aut conspiratione contra ejus coronam et sceptrum. 

Itaque omnibus his psenarum inopise, opprobrii, carceris, interitus cruciati- 
bus nequaquam in rebus conscientise inconstantiores, aut infirmiores sumus. 
Verum opes, facultatesque nostrse nimium diminutse sunt. Propter con- 
jugatos istos, atque proletarios clericos, prsefectos, et ministros ingens in re- 
publica orta est perturbatio ; varia incommoda in rerum commercio sequuntur ; 


humanae vite societati magna infertur molestiaj nosmetipsi praeda abjectis, 
atque sordidis hominibus, qui succum, et dulcedinem nostrorum laborum 
hauserunt, facti sumus. 

Quse omnia obedienter proponimus, excellentissimo proregi consilioque repu- 
tanda; ab eodemque petimus ut de illis certiorera faciat regem nomine nostro, 
qui referimus, hujus regnum personam, corpus atque rempublicam ; quam- 
que difficile sit, seu potius fieri nequeat, ut nos ab opinione nostra vetustissima 
(limoveamur ; quam fixum, et deliberatum nobis sit retinere, et colere nostram 
priscam fidem, et religionem ; quam vero simile sit, in posterum fore inutile, 
tam crudeliter nobiscum agere : neque enim tantus rigor alio tendit, nisi ut 
veteres incolse extinguantur, perdantur, deleantur ; eorum facultates consuman- 
tur ; frangantur immunitates, odium provocetur, pariatur seditio, et regno 
denique excidium, et interitus afierantur. 

Qui quidem effectus, seu potius defectus, justis legibus adversantur. Nam- 
que si is verus, et proprius prseclarse administrationis fructus habeatur (sicut 
revera haberi debet) ut respublica, populusque in pace, quiete, tranquillitate, 
et prospritate sustineatur, juxta salubrium legum rectitudinem, aequa semper 
habita ratione servandse subditorum salutis, a qua principis etiam salus, et gloria 
pendent, atque hunc in finem regia providentia roget, et abroget leges, rationi 
maxime consentaneum videtur, ita ut populus non constituatur propter leges 
conservandas, sed leges condantur propter salutem populi defendendam, juxta 
ingeniosam illam regiae majestatis suse epigraphen, inscriptam in illo optimo 
numismate, nuper excuso postquam duo Anglise et Scotia regna, in se 
conciliata, nomine gaudent Magnas Britannise : salus populi suprema lex 
esto, qua significatur, pacis conservationem, et populi salutem, bonarum legum 
principium esse, et finem. Ac hos quidem congregati sumus in parlamento 
hoc diversae gentes. Alii sumus Iberni ortu simul, et genere ; alii ortu tan- 
tum, non genere; alii e contra genese, non ortu; alii denique neutro, nec 
genere, nec ortu, sed habitatione, Quae differentiae generis, ortus, habitationis, 
morum, ingenii, ita saltem conveniunt, et consentiunt omnes, ut uni supremo 
principi obediant, seque submittant. || Neque enim diffidendum est, posse indu- [247.] 
bitatam observantiam, et obedientiam consistere cum diversitate religionum, 
quantum ad nostram vetustissimam attinet. Quemadmodum enim naturale 
corpus multis heterogeneis, et dissimilibus partibus, earne, ossibus, cartilagine, 
musculis,nervisquecompositum,unaduntaxatperficitur, movetur,etgubernatur, 
forma naturali, animante scilicet spiritu, partibus omnibus imperante; ita simili- 
ter politicum hujus reipublicse corpus, diversis constans nationibus, in religioni* 
idaea, et forma, hac tempestate, discrepantibus, potest regi una obedientiae 
civilis minime fictse forma sub uno regii diadematis sceptro decoratum et 
auctum. Et quoad professionem nostram longe consultius esse videtur, ferre 
hanc religionum varietatem sine inobedientiae periculo, donec idoneum tem- 
pus fuerit oblatum, quo perturbatio sedetur, et repugnantium sectarum asser- 
tores ad aliam mentem restituantur, quam constantiam nostram, satis probatam, 
durissime verberare. Quae quo magis oppugnata fuerit, eo illustrior, et firmior 
erga Deum, et principem apparebit. 

Quae cum ita sint, seu rerum administrandarum rationem spectes, seu regiae 
providentiee regulas contempleris, sanum (ni nos quidem fallimur) consilium 
est, ut cum subditis, qui, tamdiu tot temporalium afflictionum cumulis obruti, 
non potuerunt ad indebitam istam concordiam flecti, deinceps suavius, et mo- 
deratius agatur, nec iisdem diutius opprimantur edictis quotidianorum gra- 
vaminum odiosissimis. Qua tamen mitigatione minime obstante, satis vexa- 
buntur sxibsidio, et obsequio, regiae majestatis benignitati in omni occasione 
satisfacere conantes, tum debitum reddendo tum grati animi significationem 
prcebendo. Hunc animi nostri sensum, hocque consilium pandere subacti sumus 


hujus inclytae curiae privilegio, libertate, qua in ea de rebus sentire debemus, 
ingenteque spe rursus amice habendi parlamentum cum cseteris, nostris collegis, 
et senatoribus.* 


Iberni procuratores regem Anglise adeunt, quibus regnum victum suppeditans 

prorex frustra prohibet. 

QuiA vero malis his prorex nuUam admovit curationem, nos- 
tri senatores, qni nescio rege vim hanc, atque relatas injurias 
inferri sibi credebant, ad examen regium provocant, mittentes 
in Angliam cum mandato causam agendi Baligormanse vicecomi- 
tera, Dunbunniee baronem, duos tribuum, totidem civitatum procura- 
tores. Plures rege accersente mittuntur Paramujse vicecomes, Baro 
Killinnse, duo tribuum, duo civitatum procuratores, aliquot jureconsulti, 
quos Dalrae baro, Patritius Barnabal eques auratus, et alii sequuntur. 
In procuratorum commeatum Iberni animo libentissimo, et obviis (ut 
aiunt) manibus magnam pecunise summam conferunt, quse per sacerdo- 
tes collecta in Angliam ad oratores nostros transmittitur.t Qua de 
re prorex factus certior hunc Catholicorum conatum reprimere frustra 
conatus est sequente edicto nec vera nec sancta promulgando, quod et 
Anglo sermone ita transtulimus. 


Per Dominum proregem, et consilium. 
Abthcbus Ohichester. 

Quoniam e multis hujus regni locis intelleximus, consilio, diligentiaque va- 

riorum Jesuitarum, sacerdotumque Papistarum, atque monitis jussuque ali- 

r248.1 qiiorum recusantium membrorumjH in parlamentum nuper congregatorum, 

generalem pecunise exactionem factam esse inter omnes regiae majestatis in hoc 

regno subditos Papistas recasantes : varios quoque coUectores fuisse desig- 

* This document, though ostensibly from all the Irish Catholics, breathes 
rather the spirit of the Anglo-Irish, who were firm both in loyalty and religion, 
but not over anxious to complain of the wholesale spoliation of the native 
Irish, provided they themselves escaped. The Lords Gormanstown, Mount- 
garrett, Killeen, Slane, Delvin, Trimleston, Dunboyne and Louth, wrote a 
letter at this time to the king complaining of the constitution of the parlia- 
ment Gale's Corporate System of Ireland, p. CV. — Cox, ii. p. 23. 

f The Oatholic rent of the day. — Cox, ii. p. 25. 


natos ad coUigendam ingentis aeris summam : et hoc onus ab iis impositum esse 
fido regisB majestatis populo, colore solvendi sumptus, et expensas quibusdam 
optimatibus, et nobilibus, nuper in Angliam profectis captatum regis benevo- 
lentiam (quemadmodum dicti sacerdotes, atque coUectores falso divulgant), et 
initum gratiam, quo raagis libere religionem suam colere possint, cum revera 
fuerint in Angliam manifestissimo regis imperio accersiti, ut rationem reddant, 
quamobrem a parlamento sponte fuerint egressi, nec exeundi potestate facta, 
nec justa causa interveniente, non vero ut de religione agant, quamvis dolose 
sit hoc excusationis redditum, quo facilius vulgo noceretur, grandi pecunise 
summa extorta, cujus majorem partem iidem sacerdotes, atque coUectores in 
proprios usus (ut videtur) sunt conversuri : quoniam etiam est subditis insolens, 
atque intolerabilis arrogantia tributum aliquod injussu exigere, seu colligere 
a populo regiae majestatis, cum ne rex quidem ipse ullum subsidium coUigat 
sine senatusconsulto, liberoque corisensu totius reipublicse regni : et quoniam 
jamdiu regia majestas variis edictis immediatam subditorum suorum in hoc 
regno tutelam sibi suscepit, nos ejusdem regiffi majestatis prorex, et consilium 
ex nostro munere, et officio regise majestati debito tenemur dictos ejus in hoc 
regno subditos protegere, et hoc gravissimo, injustoque onere, et tributo, quo 
longe pauperiores fieri videntur, immunes reddere. 

Quamobrem regise majestatis nomine subditis ejus omnibus, populoque fideli 
declaramus, et expandimus hujusmodi exactionem, extortionem, aut divisionem, 
atque coUectionem, dicto praetextu factam, esse omnino injustam, et distribu- 
tores ob suam arrogantiam dignos severis suppliciis affici. Quapropter regite 
majestatis nomine vetamus, et interdicimus omnibus, et singulis ejus subditis 
simili exactioni, extorlioni, seu distributioni assentiri, et aliquam summam, 
aliquasve summas, quse petantur hoc nomine, seu titulo, solvere. 

Similiter regise majestatis nomine arcte injungitaus omnibus personae, vel 
personis, constitutis, aut constituendis, collectori, vel collectoribus, receptori, 
vel receptoribus aliquarum talium summarum, vel alicujus summse pecunioe, 
ut non solum non ferant deinceps exigi, colligi, vel capi simile quidquam, sed 
etiam intra decem dies proxime sequentes hujus decreti divulgationem reddant, 
aut reddi faciant sine fraude, et dolo omnes, et singulas similis seris summas 
omnibus, et singulis regise majestatis subditis, a quibus illse, vel aliquse illarum, 
causa memorata, vel titulo, fuerunt coIIectEe, et receptae : alioquin si aliquis 
memoratorum regise majestatis subditorum effudeat querelas de dictis collec- 
toribus, et receptoribus apud nos, dominum proregem, et consilium, apud ju- 
dices commissarios in eorum jurisdictionibus, statim de restitutione cuncti talis 
aeris illegitime collecti (sicut demonstratum est), et digna noxiorum hominum 
animadversione agetur. 

TJltimo, regiae majestatis auctoritate manifeste, et arcte injungimns, et im- 
peramus tam prsetori, et proprsetori, aut alii prsefecto provinciarum Momonise, 
et Conacise, quam omnibus gubernatoribus, prsepositis, urbanis prffisidibus, ju- 
dicibus pacis, et aliis officialibus, atque ministris regise majestatis, ut diligenter 
inquiri faciant, quae persona, personaeve jam fuerint, aut imposterum futurae 
sint exactor, aut exactores, receptor, vel receptores, coUector, sen coUectores 
alicujus similis summae, aliquarumve similium sumdiarum nummi sic divisi, et 
exacti, ut superius est explicatum, et quantum sumna?e, sive summarum unus- 
quisque receptor, vel eollector coUegerit, exegerit, aut receperit, deincepsque 
sit collecturus, exacturus, aut accepturus intra provincias, comitatus, oppida, 
et pagos hujus regni, et cujus imperio, et praecepto : deque eo nos conveniente! 
celeritate faciant certiores, ut illi, et illorum singuli proprio periculo pro se 
respondeant. Datum ex regio castello Dublinensi nono die Julii anno 1613. 
Typis mandatum DubKIinnse a Johanne Franckione|| excellentissimse regiae r249. 1 
majestatis typographo : anno 1613. 





Quid Rex, et consilium Atiglise Ibernorura querelis responderint ? 

Hoo edictum dum in Ibernia promulgatur, oratores nostros in Angliam 
profectos rex primum magna comitatis, et amicitise specie recepit, eo- 
rumque querelis auditis judices quatuor in Iberniam mittit, qui rei ve- 
ritatem inquirant, et investigent, cognitamque penitus, et exploratam 
causam ad ipsum deferant, et imperata cum judices fecissent, prorege 
ex Ibernia evocato, sic profert sententiam ex Anglo sermone in Lati- 
num a me fideliter conversam. 

Regis Sententia. 

Per Regem. 

Querelas proxime nobis effusas a quibusdam viris illustribus, et aliis ex 
nostro Hibernise regno de vitiis, et abusibus tam parlamenti postremo incepti, 
quam status militarium et civilium rerum, uon modo inusitata misericordia, et 
gratia excepimus (sicut satis est perspicuum) sed etiam dignati sumus injurias 
per nos una cum iis, qxii querebantur, examinare : posteaque ad pleniorem 
causse cognitionem quosdam delegatos, qui rem penitus indagarent, in Iber- 
niam mittere. Cujus benevolentise nostrse non alium fructum sperabamus, 
quam ut hsec nostra regia misericordia grato animo recoleretur, debitusque 
honor, et obedientia digna nostrse dignitati, et justitiae haberetur. Praeter 
expectationem vero nostram comperimus, hac clementia, et humanitate nostra 
efPectum esse, ut aliqiii ex iis, qui querebantur, eo audacise procedant, ut nihil 
nobis pro obedientia, et observantia rependant prseter molestiam, et novarum 
querelarum exaggerationem in nostram majestatem, et prsecipue. in nostrum 
proregem, quem nobis molestum, et invisum reddere cunctis viribus (ut cog- 
novimus) laborant contra creba nostra monita, severaque jussa, qui singulis, 
cum hic coram nobis fuerunt, imperavimus, ut summo honore proregem vene- 
rarentur, quippe qui personam nostram refert. Quod si, aut tales se gessis- 
sent, quales eos esse decebat, aut coacti fuissent discedere a sua opinione, 
quemadmodum coacti sunt alii, qiu a nostris dissentiebant, profecto nunc opus 
nobis non esset suscipere laborem reprehendendi eos. 

Quamobrem, etsi propter aliquas causas, ad justitiam, et regiam dignitatem 
pertinentes, tempus minime sit opportunum, ut feramus nostram sententiam 
definitivam de singulis articulis rerum Iberniae, quas per nos audire libet, 
nihilominus edocti a nostris delegatis (quos didicimus usos esse magna sequi- 
tate, rectitudine, et diligentia) par esse putavimus, ut rem defineremus, quan- 
tum attinet ad nostrum proregem, quem constat nobis fuisse majestati nostrae 
obedientem, justitise studio flagrantissimum, aptumque magnis oneribus sibi 
eommissis. Idcirco sicut non ahsolvimus alios inferiores ministros, sed cor- 
rigendos, et puniendos juxta sua delicta relinquimus, ita veritati, et justitiae 
consentaneum esse existimamus, ut hunc, qui preeclare satisfecit officio, calum- 
nia liberemus. Ob id si aliqui propter magnam curam, et diligentiam, qua 
nos sumus usi, multorum nostrorum ex Ibernia subditorum questus audiendo. 


fuerint ducti, ut justitiam nostram, et proregem contemnant, eos admonemus, 
a nobis causam hanc esse examinandam, illosque severS puniendos, tanquam 
seditionis auctores, atque nostrse dignitatis auctoritatisque contemptores. 
Datum in regia nostra Westmonasteriensi septimo die Februarii Anno Do- 
mino millessimo sexcentesimo decimo tertio, undecimo vero regni nostri Bri- 
tanniae, Grallia, et Hibernice, Scotise autem quadragesimo sexto. 

Sub hoc tempus Jacobus rex Londiui parlamentum liabebat,I| et [250.] 
Aprilis die quinto juxta computationem Anglorum, sed decimo quinto 
secundum nostrum ecclesise Catholicse emendatiorem calculum anno 
1614 Anglos proceres in parlamentum convocatos alloquitur, longam 
iexorsus orationem quam eo totam intendit, ut a subjectis impetraret 
magnam summam pecunise, eo colore ut ses alienum, quod funeribus 
sui filii principis conflaverat, dissolveret et conatus Ibernorum quos suse 
religioni magnopere timebat, infringeret. Deinde Kalendis Maii ejus- 
dem anni, hoc est secundum Anglorum consuetudinem, vigesimo primo 
Aprilis die lovis, in parlamento, inter sui regni magnates, celsiore paulo 
loco sedens medius, ad Ibernos oratores accersitos prsemeditatam ora- 
tionem Anglice habuit, quam illi respondendo, quando sibi videbatur 
expedire, interrumpebant."* Ille vero in hanc sententiam initium sumit. 

Regis Oratio. 

Equidem nescio, qua audacia, quove pudore, Iberni oratores, apparetis in 
meo conspectu, cum vos, atque vestrates omnes, sitis non solum alienissimo 
animo in religionem meam, meque ipsum, sed etiam obstinatissimi Papistae, 
nec Papistce tantum religioneque Romani estis, sed insuper vos gentium omnium 
Papistas, atque Romanos longe maxime tenaces esse profiteamini, et glorie- 
mini. Quod hominum genus minime vos latet, esse mihi invisum, et ingra- 
tissimum, magno mei odio teneri, meique principatus excidium cupere, et 
moliri. Ob quam et alias causas vos esse perfidos, ipsi falso inficiamini, et 
non veros, nec integros clientes, aut subditos, sed dimidios tantum, neque di- 
midios quidem, ego vere confirmabo. Namque cum homo anima, et corpore 
constet, vel totam animam, nobiliorem partem, Papse, consecratis, mihi conce- 
ditis corpus, neque hoc integrum ; sedinter me, et regem Hispaniae dividitis, illi 
armato corpore servientes, mihi inerme, nudum, invalidum, inutile relinquen- 

Hic Dalrse baro regem interpellat, fl.exis genibus, sic alloquens : — 

Absit, potentissime charissimeque rex, ut ego sim perfidus, qui nun- 
quam, neque fui, nec esse volui non obediens, atque fidissimus, in omnemque 
OGcasionem regise dignitati defendendae paratus. Nuncquemalo possesionibus 
meis, et bonis omnibus carere, quam non haberi fidus, vel tibi, clarissime rex, 
vel summo illi Deo creatori, et redemptori meo, cujus sacrosanctis mandatis, 
atque legibus quod obsequar, non ideo molestior, sed longe gratior majestati 
tuse esse debebam. Quod si fieri nequeat, ut ejus divino numini, tuaeque regise 
celsitudini simul placeam, et obtemperem, majestatem tuam etiam atque etiam 
vehementer rogo, ut facias mihi facultatem demigrandi cum familia in alias 

* See in Cox, ii. p. 25, a rambling oration, delivered by James, at White- 
hall, before the Irish agents. Part of it Is substantially the same as our 
author's version. 


regiones, in quibus Christiane, et Oatholice seeundum Dei leges agere possim, 
nec perfidiffi nota inurer. Quo ingenti beneficio donatus, omnibus bonis li- 
benter cedam, ea regio tuo arbitrio permittens, nam rebus omnibus humanis 
te antefero, unamque mihi dabis hanc veniara, ut tibi Deum anteponam." 
rex: "surge (inquit), baro, finemque fac orandi." Ego non tam de te, 
quam de aliis queror, etsi de te multi quoque questus ad me sunt perlati, sed 
quibus ut fidem habeam vix possum adduci. " 

Peinde inceptam orationem prosequitur rex : 

Sed ut jam de perfidia taceam, intoUerabiles estis, Iberni, qui in 
tanto honore et cultu Papam habetis, in eoque vestrte salutis praesidium 
positum existimatis. Quse potest excogitari ratio, quare putetis- ani- 
marum imperium esse Papse, vel episcopo Bomano, a Deo permissum. 
Ego juro, et Deum obtestor, si studio meo summo, si quotidiana librorum 
lectione, si frequenti disputatione, et coUoquio cum viris doctissimis, 
si intentissima mentis cogitatione comperissem,!| Papam esse Christi Vicarium 
u25 1 ■] in terris, illique, et ejus antecessoribus promissam esse auctoritatem illam, quam 
Christus Petro delegavit, me non solum fuisse ejus religionem, atque dogmata 
secuturumi sed etiam regem, (si alicujus cliens essem) Papisticse religioni ad- 
versum interfecturum si a Papa juberer. Csfcterum tantum abest, ut Papa 
valeat auctoritate Petro demandata, ut habeat jus imperandi, vel prsecipiendi 
regibus, ut nulla sit major inscitia, et stoliditas, quam vestra, Iberni, qui 
imperium hoc Papse divinitus concessum creditis. Quse tanta, tamque im- 
manis csecitas, nuUo valido fundamento fulta ex ea obstinatione profi- 
ciscitur, quod nec concionatores meos, viros doctrina, et sanctitate claros, 
qui a vobis ignorantise tenebras excuterent, audire, nec libros, quibus vera 
dogmata prodita sunt, legere, nec capellam, et ecclesias meas ingredi vultis, 
obtemperantes ei Tridentini concilii capiti, quod iis, qui legunt libros editos, vel 
auscultant conciones habitas contra ecclesiam Romanam, excommunicationem 
frustra minatur : cum tamen ecclesias meas frequentare, et oflSciis sacris in 
eis interese minime dedignentur Itali, Germani, Belgse, aJiique externi. Quid 
vero rudius, et absurdius, quam ad sanctos effundere preces, quos nostra rehgio 
in Litaniis tantum nominandos esse scite tradit ? Qui enim Deum alloqui possunt, 
ad ejus ministros, et servos supervacanei verba effutiunt. Quibus er